Sauptikaparva Adhyāya 9
सौप्तिकपर्व • अध्यायः 9
Sauptikaparva Adhyāya 9 of the classical Mahābhārata with 60 verses.
Total: 60 Verses
•
Citations: MBh 10.9.1–60
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
ते हत्वा सर्वपाञ्चालान्द्रौपदेयांश्च सर्वशः । अगच्छन्सहितास्तत्र यत्र दुर्योधनो हतः ॥
English Translation
Sanjaya said "Having killed all the Panchalas and the sons of Draupadi, the three Kuru heroes together came where Duryodhana was lying, struck down by the enemy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पाञ्चाला
पाञ्चाल [m]
निहताः
निहन् [2. Ā.]
सर्वे
सर्व [pron]
द्रौपदेयाश्च
द्रौपदेय [m]
द्रौपदेयाश्च
च [ind]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
अगच्छन्
गम् [6. Ā.]
सहितास्तत्र
सहित [adj]
सहितास्तत्र
तत्र [ind]
यत्र
यत्र [ind]
दुर्योधनो
दुर्योधन [m]
हतः
हन् [6. P.]
गत्वा चैनमपश्यंस्ते किंचित्प्राणं नराधिपम् । ततो रथेभ्यः प्रस्कन्द्य परिवव्रुस्तवात्मजम् ॥
English Translation
Arrived there, they found that life had not been wholly extinct in the king. Getting down from their cars, they encircled you son.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गत्वा
गम् [6. Ā.]
चैनम्
च [ind]
चैनम्
एनद् [pron]
अपश्यंस्ते
पश् [4. Ā.]
अपश्यंस्ते
तद् [pron]
किंचित्प्राणं
कश्चित् [pron]
किंचित्प्राणं
प्राण [m]
नराधिपम्
नराधिप [m]
ततो
ततस् [ind]
रथेभ्यः
रथ [m]
प्रस्कन्द्य
प्रस्कन्द् [1. Ā.]
परिवव्रुस्तवात्मजम्
परिवृ [5. Ā.]
परिवव्रुस्तवात्मजम्
त्वद् [pron]
परिवव्रुस्तवात्मजम्
आत्मज [m]
तं भग्नसक्थं राजेन्द्र कृच्छ्रप्राणमचेतसम् । वमन्तं रुधिरं वक्त्रादपश्यन्वसुधातले ॥
English Translation
The Kuru king, O Sire, was lying there with broken thighs. Almost senseless, his life was about to pass away. He was vomiting blood at times, stretching downwards.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
भग्नसक्थं
भञ्ज् [4. P.]
भग्नसक्थं
सक्थ [n]
राजेन्द्र
राजन् [m]
राजेन्द्र
इन्द्र [m]
कृच्छ्रप्राणम्
कृच्छ्र [adj]
कृच्छ्रप्राणम्
प्राण [m]
अचेतसम्
अचेतस् [adj]
वमन्तं
वम् [1. Ā.]
रुधिरं
रुधिर [n]
वक्त्राद्
वक्त्र [n]
अपश्यन्
पश् [4. Ā.]
वसुधातले
वसुधा [f]
वसुधातले
तल [mn]
वृतं समन्ताद्बहुभिः श्वापदैर्घोरदर्शनैः । शालावृकगणैश्चैव भक्षयिष्यद्भिरन्तिकात् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वृतं
वृ [5. Ā.]
समन्ताद्
समन्तात् [ind]
बहुभिः
बहु [adj]
श्वापदैर्
श्वापद [mn]
घोरदर्शनैः
घोर [adj]
घोरदर्शनैः
दर्शन [n]
शालावृकगणैश्चैव
शालावृक [m]
शालावृकगणैश्चैव
गण [m]
शालावृकगणैश्चैव
च [ind]
शालावृकगणैश्चैव
एव [ind]
भक्षयिष्यद्भिर्
भक्षय् [10. Ā.]
अन्तिकात्
अन्तिक [n]
निवारयन्तं कृच्छ्रात्ताञ्श्वापदान्संचिखादिषून् । विवेष्टमानं मह्यां च सुभृशं गाढवेदनम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निवारयन्तं
निवारय् [10. Ā.]
कृच्छ्रात्
कृच्छ्र [mn]
ताञ्
तद् [pron]
श्वापदान्
श्वापद [mn]
संचिखादिषून्
संचिखादिषु [adj]
विवेष्टमानं
विवेष्ट् [1. P.]
मह्यां
मही [f]
च
च [ind]
सुभृशं
सु [ind]
सुभृशं
भृशम् [ind]
गाढवेदनम्
गाढ [adj]
गाढवेदनम्
वेदना [f]
तं शयानं महात्मानं भूमौ स्वरुधिरोक्षितम् । हतशिष्टास्त्रयो वीराः शोकार्ताः पर्यवारयन् । अश्वत्थामा कृपश्चैव कृतवर्मा च सात्वतः ॥
English Translation
Seeing him thus lying on the Earth, covered with blood, the three heroes who were the only remnant of his army, viz., Ashvatthaman, Kripa and Kritavarman, were possessed with grief and sat surrounding him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
शयानं
शी [1. Ā.]
महात्मानं
महात्मन् [adj]
विस्रब्धम्
विश्रम्भ् [1. Ā.]
अकुतोभयम्
अकुतोभय [adj]
हतशिष्टास्त्रयो
हन् [6. P.]
हतशिष्टास्त्रयो
शिष् [4. Ā.]
हतशिष्टास्त्रयो
त्रि [nr]
वीराः
वीर [m]
शोकार्ताः
शोक [m]
शोकार्ताः
आर्त [adj]
पर्यवारयन्
परिवारय् [10. Ā.]
अश्वत्थामा
अश्वत्थामन् [m]
महाभागः
महाभाग [adj]
कृतवर्मा
कृतवर्मन् [m]
च
च [ind]
सात्वतः
सात्वत [m]
तैस्त्रिभिः शोणितादिग्धैर्निःश्वसद्भिर्महारथैः । शुशुभे संवृतो राजा वेदी त्रिभिरिवाग्निभिः ॥
English Translation
Encircled by those three great car-warriors who were covered with blood and who sighed heavily, the Kuru king looked like a sacrificial altar surrounded by the tiree heroes weeping in sorrow.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तैस्त्रिभिः
तद् [pron]
तैस्त्रिभिः
त्रि [nr]
शोणितादिग्धैर्
शोणित [n]
शोणितादिग्धैर्
आदिह् [6. P.]
निःश्वसद्भिर्
निःश्वस् [2. Ā.]
महारथैः
महत् [adj]
महारथैः
रथ [m]
शुशुभे
शुभ् [6. Ā.]
संवृतो
संवृ [9. P.]
राजा
राजन् [m]
वेदी
वेदि [f]
त्रिभिर्
त्रि [nr]
इवाग्निभिः
इव [ind]
इवाग्निभिः
अग्नि [m]
ते तं शयानं संप्रेक्ष्य राजानमतथोचितम् । अविषह्येन दुःखेन ततस्ते रुरुदुस्त्रयः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
तं
तद् [pron]
शयानं
शी [1. Ā.]
सम्प्रेक्ष्य
सम्प्रेक्ष् [4. P.]
राजानम्
राजन् [m]
अतथोचितम्
अतथोचित [adj]
अविषह्येन
अविषह्य [adj]
दुःखेन
दुःख [n]
ततस्ते
ततस् [ind]
ततस्ते
तद् [pron]
रुरुदुस्त्रयः
रुद् [1. P.]
रुरुदुस्त्रयः
त्रि [nr]
ततस्ते रुधिरं हस्तैर्मुखान्निर्मृज्य तस्य ह । रणे राज्ञः शयानस्य कृपणं पर्यदेवयन् ॥
English Translation
Wiping the blood from off his face with their hands, they bewailed piteously in the hearing of he king lying prostate on the field of battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्ते
ततस् [ind]
ततस्ते
तद् [pron]
रुधिरं
रुधिर [n]
हस्तैर्
हस्त [mn]
मुखान्निर्मृज्य
मुख [n]
मुखान्निर्मृज्य
निर्मृज् [6. Ā.]
तस्य
तद् [pron]
ह
ह [ind]
रणे
रण [m]
राज्ञः
राजन् [m]
शयानस्य
शी [1. Ā.]
कृपणं
कृपण [adj]
पर्यदेवयन्
परिदेवय् [10. Ā.]
न दैवस्यातिभारोऽस्ति यदयं रुधिरोक्षितः । एकादशचमूभर्ता शेते दुर्योधनो हतः ॥
English Translation
Kripa said There is nothing difficult which Destiny cannot bring about, since even this king Duryodhana who was the master of eleven Akshauhinis of troops, sleeps on the necked ground, struck down by the foe and bathed in blood.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
दैवस्यातिभारो
दैव [n]
दैवस्यातिभारो
अतिभार [m]
ऽस्ति
अस् [2. P.]
यद्
यत् [ind]
अयं
इदम् [pron]
रुधिरोक्षितः
रुधिर [n]
रुधिरोक्षितः
उक्ष् [6. Ā.]
एकादशचमूभर्ता
एकादशन् [adj]
एकादशचमूभर्ता
चमू [f]
एकादशचमूभर्ता
भर्तृ [m]
शेते
शी [1. Ā.]
दुर्योधनो
दुर्योधन [m]
हतः
हन् [6. P.]
पश्य चामीकराभस्य चामीकरविभूषिताम् । गदां गदाप्रियस्येमां समीपे पतितां भुवि ॥
English Translation
See, fond as he was of the mace, that mace made of pure gold is still by the side of the king whose lustre still resembles that of pure gold.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पश्य
पश् [4. Ā.]
चामीकराभस्य
चामीकर [n]
चामीकराभस्य
आभ [adj]
चामीकरविभूषिताम्
चामीकर [n]
चामीकरविभूषिताम्
विभूषय् [10. P.]
गदां
गदा [f]
गदाप्रियस्येमां
गदा [f]
गदाप्रियस्येमां
प्रिय [adj]
गदाप्रियस्येमां
इदम् [pron]
समीपे
समीप [n]
पतितां
पत् [1. Ā.]
भुवि
भू [f]
इयमेनं गदा शूरं न जहाति रणे रणे । स्वर्गायापि व्रजन्तं हि न जहाति यशस्विनम् ॥
English Translation
In no battle did that mace leave this hero! Even now, when is about to go to heaven, that weapon abandons not this illustrious hero.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इयम्
इदम् [pron]
एनं
एनद् [pron]
गदा
गदा [f]
शूरं
शूर [m]
न
न [ind]
जहाति
हा [1. P.]
रणे
रण [m]
रणे
रण [m]
स्वर्गायापि
स्वर्ग [m]
स्वर्गायापि
अपि [ind]
व्रजन्तं
व्रज् [1. Ā.]
हि
हि [ind]
न
न [ind]
जहाति
हा [1. P.]
यशस्विनम्
यशस्विन् [adj]
पश्येमां सह वीरेण जाम्बूनदविभूषिताम् । शयानां शयने धर्मे भार्यां प्रीतिमतीमिव ॥
English Translation
See that weapon, made of pure gold, is still by the side of this hero like a loving wife by the side of her husband stretched on his bed in his chamber of sleep.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पश्येमां
पश् [4. Ā.]
पश्येमां
इदम् [pron]
सह
सह [ind]
वीरेण
वीर [m]
जाम्बूनदविभूषिताम्
जाम्बूनद [n]
जाम्बूनदविभूषिताम्
विभूषय् [10. P.]
शयानां
शी [1. Ā.]
शयने
शयन [n]
धर्मे
धर्म [mn]
भार्यां
भार्या [f]
प्रीतिमतीम्
प्रीतिमत् [adj]
इव
इव [ind]
यो वै मूर्धावसिक्तानामग्रे यातः परंतपः । स हतो ग्रसते पांसून्पश्य कालस्य पर्ययम् ॥
English Translation
Alas, this destroyer of foes used to trample at the head of all Kshatriyas that had their locks sprinkled with holy water at the time of coronation. Alas, he now eats the dust. Witness the reverses of fortune that time brings.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एष
एतद् [pron]
मूर्धावसिक्तानाम्
मूर्धावसिक्त [m]
अग्रे
अग्र [n]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
परंतपः
परंतप [adj]
सतृणं
स [ind]
सतृणं
तृण [n]
ग्रसते
ग्रस् [1. Ā.]
पांसुं
पांसु [m]
पश्य
पश् [4. Ā.]
कालस्य
काल [m]
पर्ययम्
पर्यय [m]
येनाजौ निहता भूमावशेरत पुरा द्विषः । स भूमौ निहतः शेते कुरुराजः परैरयम् ॥
English Translation
He who had formerly struck down many enemies and caused them lie on the naked earth that king of the Kurus, lies to-day on the bare ground, struck down by enemies.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
येनाजौ
यद् [pron]
येनाजौ
आजि [mf]
निहता
निहन् [2. Ā.]
भूमावशेरत
भूमि [f]
भूमावशेरत
शी [1. Ā.]
पुरा
पुरा [ind]
द्विषः
द्विष् [adj]
स
तद् [pron]
भूमौ
भूमि [f]
निहतः
निहन् [2. Ā.]
शेते
शी [1. Ā.]
कुरुराजः
कुरु [m]
कुरुराजः
राज [m]
परैर्
पर [pron]
अयम्
इदम् [pron]
भयान्नमन्ति राजानो यस्य स्म शतसंघशः । स वीरशयने शेते क्रव्याद्भिः परिवारितः ॥
English Translation
He to whom hundreds of kings used to bow down in fear, lies to-day on the battle-field, encircled by beasts of prey!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भयान्नमन्ति
भय [n]
भयान्नमन्ति
नम् [1. Ā.]
राजानो
राजन् [m]
यस्य
यद् [pron]
स्म
स्म [ind]
शतसंघशः
शत [mn]
शतसंघशः
संघशस् [ind]
स
तद् [pron]
वीरशयने
वीर [m]
वीरशयने
शयन [n]
शेते
शी [1. Ā.]
क्रव्याद्भिः
क्रव्याद् [m]
परिवारितः
परिवारय् [10. Ā.]
उपासत नृपाः पूर्वमर्थहेतोर्यमीश्वरम् । धिक्सद्यो निहतः शेते पश्य कालस्य पर्ययम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उपासत
उपास् [4. P.]
नृपाः
नृप [m]
पूर्वम्
पूर्वम् [ind]
अर्थहेतोर्
अर्थ [mn]
अर्थहेतोर्
हेतु [m]
यम्
यद् [pron]
ईश्वरम्
ईश्वर [m]
सतृणं
स [ind]
सतृणं
तृण [n]
ग्रसते
ग्रस् [1. Ā.]
पांसुं
पांसु [m]
पश्य
पश् [4. Ā.]
कालस्य
काल [m]
पर्ययम्
पर्यय [m]
तं शयानं नृपश्रेष्ठं ततो भरतसत्तम । अश्वत्थामा समालोक्य करुणं पर्यदेवयत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
शयानं
शी [1. Ā.]
नृपश्रेष्ठं
नृप [m]
नृपश्रेष्ठं
श्रेष्ठ [adj]
ततो
ततस् [ind]
भरतसत्तम
भरत [m]
भरतसत्तम
सत्तम [adj]
अश्वत्थामा
अश्वत्थामन् [m]
समालोक्य
समालोकय् [10. P.]
करुणं
करुण [adj]
पर्यदेवयत्
परिदेवय् [10. Ā.]
आहुस्त्वां राजशार्दूल मुख्यं सर्वधनुष्मताम् । धनाध्यक्षोपमं युद्धे शिष्यं संकर्षणस्य ह ॥
English Translation
Sanjaya said Seeing that Kuru's Chief lying on the earth Ashvatthaman, O best of the Bharatas, bewailed thus piteously,-O foremost of kings, all people recognised you as the best of all bowmen! People also said that in mace fight you, a disciple of Shankarshana, were like Kuvera himself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आहुस्त्वां
अह् [1. P.]
आहुस्त्वां
त्वद् [pron]
राजशार्दूल
राजन् [m]
राजशार्दूल
शार्दूल [m]
मुख्यं
मुख्य [adj]
सर्वधनुष्मताम्
सर्व [pron]
सर्वधनुष्मताम्
धनुष्मत् [adj]
धनाध्यक्षोपमं
धनाध्यक्ष [m]
धनाध्यक्षोपमं
उपम [adj]
युद्धे
युद्ध [n]
शिष्यं
शिष्य [m]
संकर्षणस्य
संकर्षण [m]
ह
ह [ind]
कथं विवरमद्राक्षीद्भीमसेनस्तवानघ । बलिनः कृतिनो नित्यं स च पापात्मवान्नृप ॥
English Translation
How then, O sinless one, could Bhima find any defect in you. You were ever powerful and skillful. He on the other hand, O king, is a wicked man.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कथं
कथम् [ind]
विवरम्
विवर [mn]
अद्राक्षीद्
दृश् [6. P.]
भीमसेनस्तवानघ
भीमसेन [m]
भीमसेनस्तवानघ
त्वद् [pron]
भीमसेनस्तवानघ
अनघ [adj]
बलिनः
बलिन् [adj]
कृतिनो
कृतिन् [adj]
नित्यं
नित्यम् [ind]
स
तद् [pron]
च
च [ind]
पापात्मवान्नृप
पाप [adj]
पापात्मवान्नृप
आत्मवत् [adj]
पापात्मवान्नृप
नृप [m]
कालो नूनं महाराज लोकेऽस्मिन्बलवत्तरः । पश्यामो निहतं त्वां चेद्भीमसेनेन संयुगे ॥
English Translation
Forsooth, O king, time in this world is more powerful than every thing else, for we see even you struck down by Bhimasena in battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कालो
काल [m]
नूनं
नूनम् [ind]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
लोके
लोक [m]
ऽस्मिन्
इदम् [pron]
बलवत्तरः
बलवत्तर [adj]
पश्यामो
दृश् [6. P.]
निहतं
निहन् [2. Ā.]
त्वां
त्वद् [pron]
चेद्
चेद् [ind]
भीमसेनेन
भीमसेन [m]
संयुगे
संयुग [n]
कथं त्वां सर्वधर्मज्ञं क्षुद्रः पापो वृकोदरः । निकृत्या हतवान्मन्दो नूनं कालो दुरत्ययः ॥
English Translation
Alas, how could the wretched and mean Vrikodara unfairly strike you down, righteous as you always were in all your action. Forsooth! Time is irresistible.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कथं
कथम् [ind]
त्वां
त्वद् [pron]
सर्वधर्मज्ञं
सर्व [pron]
सर्वधर्मज्ञं
धर्म [mn]
सर्वधर्मज्ञं
ज्ञ [adj]
क्षुद्रः
क्षुद्र [adj]
पापो
पाप [adj]
वृकोदरः
वृकोदर [m]
निकृत्या
निकृति [f]
हतवान्मन्दो
हन् [6. P.]
हतवान्मन्दो
मन्द [adj]
नूनं
नूनम् [ind]
कालो
काल [m]
दुरत्ययः
दुरत्यय [adj]
धर्मयुद्धे ह्यधर्मेण समाहूयौजसा मृधे । गदया भीमसेनेन निर्भिन्ने सक्थिनी तव ॥
English Translation
Alas, having invited you to a fair fight, Bhimasena, displaying his power broke your thighs.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धर्मयुद्धे
धर्म [mn]
धर्मयुद्धे
युद्ध [n]
ह्यधर्मेण
हि [ind]
ह्यधर्मेण
अधर्म [m]
समाहूयौजसा
समाह्वा [4. Ā.]
समाहूयौजसा
ओजस् [n]
मृधे
मृध [mn]
गदया
गदा [f]
भीमसेनेन
भीमसेन [m]
निर्भिन्ने
निर्भिद् [6. P.]
सक्थिनी
सक्थि [n]
तव
त्वद् [pron]
अधर्मेण हतस्याजौ मृद्यमानं पदा शिरः । यदुपेक्षितवान्क्षुद्रो धिक्तमस्तु युधिष्ठिरम् ॥
English Translation
Fie on that retched Yudhishthira who allowed the head of one struck down unfairly in battle to be touched with the foot.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अधर्मेण
अधर्म [m]
हतस्याजौ
हन् [6. P.]
हतस्याजौ
आजि [mf]
मृद्यमानं
मृद् [9. Ā.]
पदा
पद् [m]
शिरः
शिरस् [n]
यद्
यद् [pron]
उपेक्षितवान्
उपेक्ष् [1. P.]
क्षुद्रो
क्षुद्र [adj]
धिक्
धिक् [ind]
तम्
तद् [pron]
अस्तु
अस् [2. P.]
युधिष्ठिरम्
युधिष्ठिर [m]
युद्धेष्वपवदिष्यन्ति योधा नूनं वृकोदरम् । यावत्स्थास्यन्ति भूतानि निकृत्या ह्यसि पातितः ॥
English Translation
In all battles warriors will certainly censure Vrikodara as long as the world will exist. Forsooth, you have been struck down unrighteously.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
युद्धेष्वपवदिष्यन्ति
युद्ध [n]
युद्धेष्वपवदिष्यन्ति
अपवद् [1. Ā.]
योधा
योध [m]
नूनं
नूनम् [ind]
वृकोदरम्
वृकोदर [m]
यावत्
यावत् [ind]
स्थास्यन्ति
स्था [1. Ā.]
भूतानि
भूत [mn]
निकृत्या
निकृति [f]
ह्यसि
हि [ind]
ह्यसि
अस् [2. P.]
पातितः
पातय् [10. Ā.]
ननु रामोऽब्रवीद्राजंस्त्वां सदा यदुनन्दनः । दुर्योधनसमो नास्ति गदया इति वीर्यवान् ॥
English Translation
The valiant Rama of Yadu's family, O king, always used to see that there is 11O one equal to Duryodhana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ननु
ननु [ind]
रामो
राम [m]
ऽब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
राजंस्त्वां
राजन् [m]
राजंस्त्वां
त्वद् [pron]
सदा
सदा [ind]
यदुनन्दनः
यदु [m]
यदुनन्दनः
नन्दन [m]
दुर्योधनसमो
दुर्योधन [m]
दुर्योधनसमो
सम [pron]
नास्ति
न [ind]
नास्ति
अस् [2. P.]
गदया
गदा [f]
इति
इति [ind]
वीर्यवान्
वीर्यवत् [adj]
श्लाघते त्वां हि वार्ष्णेयो राजन्संसत्सु भारत । सुशिष्यो मम कौरव्यो गदायुद्ध इति प्रभो ॥
English Translation
The Vrishni hero in mace fight, O Bharata, used to boast of you, O lord, in every assembly. Saying, Duryodhana, of the race of Kuru, is a worthy disciple of mine.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्लाघते
श्लाघ् [1. P.]
त्वां
त्वद् [pron]
हि
हि [ind]
वार्ष्णेयो
वार्ष्णेय [m]
राजन्
राजन् [m]
संसत्सु
संसद् [f]
भारत
भारत [m]
सुशिष्यो
सु [ind]
सुशिष्यो
शिष्य [m]
मम
मद् [pron]
कौरव्यो
कौरव्य [m]
गदायुद्ध
गदा [f]
गदायुद्ध
युद्ध [n]
इति
इति [ind]
प्रभो
प्रभु [m]
यां गतिं क्षत्रियस्याहुः प्रशस्तां परमर्षयः । हतस्याभिमुखस्याजौ प्राप्तस्त्वमसि तां गतिम् ॥
English Translation
You have achieved that end which Rishis consider to be the mate of a Kshatriya killed in battle facing the foe.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यां
यद् [pron]
गतिं
गति [f]
क्षत्रियस्याहुः
क्षत्रिय [m]
क्षत्रियस्याहुः
अह् [1. P.]
प्रशस्तां
प्रशंस् [1. Ā.]
परमर्षयः
परम [adj]
परमर्षयः
ऋषि [m]
हतस्याभिमुखस्याजौ
हन् [6. P.]
हतस्याभिमुखस्याजौ
अभिमुख [adj]
हतस्याभिमुखस्याजौ
आजि [mf]
प्राप्तस्त्वम्
प्राप् [1. P.]
प्राप्तस्त्वम्
त्वद् [pron]
असि
अस् [2. P.]
तां
तद् [pron]
गतिम्
गति [f]
दुर्योधन न शोचामि त्वामहं पुरुषर्षभ । हतपुत्रां तु शोचामि गान्धारीं पितरं च ते । भिक्षुकौ विचरिष्येते शोचन्तौ पृथिवीमिमाम् ॥
English Translation
I do not, O foremost of men, grieve for you, O Duryodhana! I grieve only for your mother Gandhari and your father, childless as they now are.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हृष्टा
हृष् [1. P.]
दुर्योधनं
दुर्योधन [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
निहतं
निहन् [2. Ā.]
पुरुषर्षभाः
पुरुष [m]
पुरुषर्षभाः
ऋषभ [m]
हतपुत्रां
हन् [6. P.]
हतपुत्रां
पुत्र [m]
तु
तु [ind]
शोचामि
शुच् [6. P.]
गान्धारीं
गान्धारी [f]
पितरं
पितृ [m]
च
च [ind]
ते
त्वद् [pron]
भिक्षुकौ
भिक्षुक [m]
विचरिष्येते
विचर् [1. Ā.]
शोचन्तौ
शुच् [6. P.]
पृथिवीम्
पृथिवी [f]
इमाम्
इदम् [pron]