Ādiparva Adhyāya 75
आदिपर्व • अध्यायः 75
Ādiparva Adhyāya 75 of the classical Mahābhārata with 26 verses.
Total: 26 Verses
•
Citations: MBh 1.75.1–26
•
250 Lexicon Terms
ततः काव्यो भृगुश्रेष्ठः समन्युरुपगम्य ह । वृषपर्वाणमासीनमित्युवाचाविचारयन् ॥
English Translation
Vaishampayana said : The best of the Bhrigu race, the son of Kavi (Shukra) himself became angry. Coming to the place where Vrishaparva was seated he fearlessly addressed him thus-
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
काव्यो
काव्य [mn]
भृगुश्रेष्ठः
भृगु [m]
भृगुश्रेष्ठः
श्रेष्ठ [adj]
समन्युर्
समन्यु [adj]
उपगम्य
उपगम् [6. P.]
ह
ह [ind]
वृषपर्वाणम्
वृषपर्वन् [m]
आसीनम्
आस् [4. P.]
इत्युवाचाविचारयन्
इति [ind]
इत्युवाचाविचारयन्
वच् [2. P.]
इत्युवाचाविचारयन्
अविचारयत् [adj]
नाधर्मश्चरितो राजन्सद्यः फलति गौरिव । पुत्रेषु वा नप्तृषु वा न चेदात्मनि पश्यति । फलत्येव ध्रुवं पापं गुरुभुक्तमिवोदरे ॥
English Translation
Such fruits, are seen, either in one's ownself, or in one's son, or in one's grandson. Sin must bear fruits, like rich food they cannot be digested.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नाधर्मश्चरितो
न [ind]
नाधर्मश्चरितो
अधर्म [m]
नाधर्मश्चरितो
चर् [1. Ā.]
राजन्
राजन् [m]
सद्यः
सद्यस् [ind]
फलति
फल् [1. Ā.]
गौर्
गो [mf]
इव
इव [ind]
पुत्रेषु
पुत्र [m]
वा
वा [ind]
नप्तृषु
नप्तृ [m]
वा
वा [ind]
न
न [ind]
चेद्
चेद् [ind]
आत्मनि
आत्मन् [m]
पश्यति
दृश् [6. P.]
फलत्येव
फल् [1. Ā.]
फलत्येव
एव [ind]
ध्रुवं
ध्रुवम् [ind]
पापं
पाप [n]
गुरुभुक्तम्
गुरु [adj]
गुरुभुक्तम्
भुक्त [n]
इवोदरे
इव [ind]
इवोदरे
उदर [n]
यदघातयथा विप्रं कचमाङ्गिरसं तदा । अपापशीलं धर्मज्ञं शुश्रूषुं मद्गृहे रतम् ॥
English Translation
As you killed the grandson of Rishi Angirasa, the Brahmana Kacha, who was virtuous, learned in religious precepts and attentive to duties, when he lived with me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यद्
यत् [ind]
अघातयथा
घातय् [10. Ā.]
विप्रं
विप्र [m]
कचम्
कच [m]
आङ्गिरसं
आङ्गिरस [adj]
तदा
तदा [ind]
अपापशीलं
अपाप [adj]
अपापशीलं
शील [mn]
धर्मज्ञं
धर्म [mn]
धर्मज्ञं
ज्ञ [adj]
शुश्रूषुं
शुश्रूषु [adj]
मद्गृहे
मद् [pron]
मद्गृहे
गृह [mn]
रतम्
रम् [4. Ā.]
वधादनर्हतस्तस्य वधाच्च दुहितुर्मम । वृषपर्वन्निबोधेदं त्यक्ष्यामि त्वां सबान्धवम् । स्थातुं त्वद्विषये राजन्न शक्ष्यामि त्वया सह ॥
English Translation
As you have mal-treated my daughter who did not deserve it, O Vrishaparva, know, I shall leave you and all your race. O king, for this reason I can no longer stay with you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वधाद्
वध [m]
अनर्हतस्तस्य
अनर्हत् [adj]
अनर्हतस्तस्य
तद् [pron]
वधाच्च
वध [m]
वधाच्च
च [ind]
दुहितुर्
दुहितृ [f]
मम
मद् [pron]
वृषपर्वन्
वृषपर्वन् [m]
निबोधेदं
निबुध् [4. P.]
निबोधेदं
इदम् [pron]
त्यक्ष्यामि
त्यज् [1. Ā.]
त्वां
त्वद् [pron]
सबान्धवम्
स [ind]
सबान्धवम्
बान्धव [m]
स्थातुं
स्था [1. Ā.]
त्वद्विषये
त्वद् [pron]
त्वद्विषये
विषय [mn]
राजन्
राजन् [m]
न
न [ind]
शक्ष्यामि
शक् [4. P.]
त्वया
त्वद् [pron]
सह
सह [ind]
अहो मामभिजानासि दैत्य मिथ्याप्रलापिनम् । यथेममात्मनो दोषं न नियच्छस्युपेक्षसे ॥
English Translation
Do not think, O Danava, that I am raving or I am a liar. You think very little of your faults and do not try to correct them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहो
अहो [ind]
माम्
मद् [pron]
अभिजानासि
अभिज्ञा [9. Ā.]
दैत्य
दैत्य [m]
मिथ्याप्रलापिनम्
मिथ्या [ind]
मिथ्याप्रलापिनम्
प्रलापिन् [adj]
यथेमम्
यथा [ind]
यथेमम्
इदम् [pron]
आत्मनो
आत्मन् [m]
दोषं
दोष [mn]
न
न [ind]
नियच्छस्युपेक्षसे
नियम् [1. Ā.]
नियच्छस्युपेक्षसे
उपेक्ष् [1. P.]
नाधर्मं न मृषावादं त्वयि जानामि भार्गव । त्वयि धर्मश्च सत्यं च तत्प्रसीदतु नो भवान् ॥
English Translation
Vrishaparva said : O son of Bhrigu, never I attributed to you falsehood or impiety. Virtue and truth ever dwell in you. Be gracious to me. O son of Bhrigu, if you really leave me and go away (from this place), we shall have then to go into the deep bottom of the ocean. There is no other alternative for us.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नाधर्मं
न [ind]
नाधर्मं
अधर्म [m]
न
न [ind]
मृषावादं
मृषावाद [m]
त्वयि
त्वद् [pron]
जानामि
ज्ञा [4. Ā.]
भार्गव
भार्गव [m]
त्वयि
त्वद् [pron]
धर्मश्च
धर्म [mn]
धर्मश्च
च [ind]
सत्यं
सत्य [n]
च
च [ind]
तत्
तद् [pron]
प्रसीदतु
प्रसद् [1. Ā.]
नो
मद् [pron]
भवान्
भवत् [adj]
यद्यस्मानपहाय त्वमितो गच्छसि भार्गव । समुद्रं संप्रवेक्ष्यामो नान्यदस्ति परायणम् ॥
English Translation
Vrishaparva said : O son of Bhrigu, never I attributed to you falsehood or impiety. Virtue and truth ever dwell in you. Be gracious to me. O son of Bhrigu, if you really leave me and go away (from this place), we shall have then to go into the deep bottom of the ocean. There is no other alternative for us.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यद्यस्मान्
यदि [ind]
यद्यस्मान्
मद् [pron]
अपहाय
अपहा [3. P.]
त्वम्
त्व [n]
इतो
इतस् [ind]
गच्छसि
गम् [6. Ā.]
भार्गव
भार्गव [m]
समुद्रं
समुद्र [m]
सम्प्रवेक्ष्यामो
सम्प्रविश् [6. Ā.]
नान्यद्
न [ind]
नान्यद्
अन्य [pron]
अस्ति
अस् [2. P.]
परायणम्
परायण [n]
समुद्रं प्रविशध्वं वा दिशो वा द्रवतासुराः । दुहितुर्नाप्रियं सोढुं शक्तोऽहं दयिता हि मे ॥
English Translation
Shukra said: O Asura, I care very little whether you go into the bottom of the sea, of fly away to all directions, I am incapable of bearing my daughter's grief.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समुद्रं
समुद्र [m]
प्रविशध्वं
प्रविश् [4. P.]
वा
वा [ind]
दिशो
दिश् [f]
वा
वा [ind]
द्रवतासुराः
द्रु [1. Ā.]
द्रवतासुराः
असुर [m]
दुहितुर्
दुहितृ [f]
नाप्रियं
न [ind]
नाप्रियं
अप्रिय [adj]
सोढुं
सह् [1. P.]
शक्तो
शक् [4. P.]
ऽहं
मद् [pron]
दयिता
दयित [adj]
हि
हि [ind]
मे
मद् [pron]
प्रसाद्यतां देवयानी जीवितं ह्यत्र मे स्थितम् । योगक्षेमकरस्तेऽहमिन्द्रस्येव बृहस्पतिः ॥
English Translation
My life depends on her. Seek, O Asuras, to please her. As Brihaspati always seeks the good of Indra, so I seek your good with my ascetic powers.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रसाद्यतां
प्रसादय् [10. Ā.]
देवयानी
देवयानी [f]
जीवितं
जीवित [n]
ह्यत्र
हि [ind]
ह्यत्र
अत्र [ind]
मे
मद् [pron]
स्थितम्
स्था [1. Ā.]
योगक्षेमकरस्ते
योगक्षेम [mn]
योगक्षेमकरस्ते
कर [adj]
योगक्षेमकरस्ते
त्वद् [pron]
ऽहम्
मद् [pron]
इन्द्रस्येव
इन्द्र [m]
इन्द्रस्येव
इव [ind]
बृहस्पतिः
बृहस्पति [m]
यत्किंचिदसुरेन्द्राणां विद्यते वसु भार्गव । भुवि हस्तिगवाश्वं वा तस्य त्वं मम चेश्वरः ॥
English Translation
Vrishaparva said : O son of Bhrigu, you are the absolute master of everything that belongs to the Asura chief in this world these elephants, kine and horses, nay even myself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्
यद् [pron]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
असुरेन्द्राणां
असुर [m]
असुरेन्द्राणां
इन्द्र [m]
विद्यते
विद् [2. Ā.]
वसु
वसु [n]
भार्गव
भार्गव [m]
भुवि
भू [f]
हस्तिगवाश्वं
हस्तिन् [m]
हस्तिगवाश्वं
गवाश्व [n]
वा
वा [ind]
तस्य
तद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
मम
मद् [pron]
चेश्वरः
च [ind]
चेश्वरः
ईश्वर [m]
यत्किंचिदस्ति द्रविणं दैत्येन्द्राणां महासुर । तस्येश्वरोऽस्मि यदि ते देवयानी प्रसाद्यताम् ॥
English Translation
Shukra said: Ogreat Asura, if it is (really) true that I am the lord over all the wealth of the Asuras, then go and try to please Devayani.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्
यद् [pron]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
अस्ति
अस् [2. P.]
द्रविणं
द्रविण [n]
दैत्येन्द्राणां
दैत्य [m]
दैत्येन्द्राणां
इन्द्र [m]
महासुर
महत् [adj]
महासुर
असुर [m]
तस्येश्वरो
तद् [pron]
तस्येश्वरो
ईश्वर [m]
ऽस्मि
अस् [2. P.]
यदि
यदि [ind]
ते
त्वद् [pron]
देवयानी
देवयानी [f]
प्रसाद्यताम्
प्रसादय् [10. Ā.]
यदि त्वमीश्वरस्तात राज्ञो वित्तस्य भार्गव । नाभिजानामि तत्तेऽहं राजा तु वदतु स्वयम् ॥
English Translation
Devayani said : O son of Bhrigu, O father, if you are really the lord over the Asura king and all his wealth, then let the king come personally to me and speak it in my presence.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदि
यदि [ind]
त्वम्
त्वद् [pron]
ईश्वरस्तात
ईश्वर [m]
ईश्वरस्तात
तात [m]
राज्ञो
राजन् [m]
वित्तस्य
वित्त [n]
भार्गव
भार्गव [m]
नाभिजानामि
न [ind]
नाभिजानामि
अभिज्ञा [9. Ā.]
तत्
तद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
ऽहं
मद् [pron]
राजा
राजन् [m]
तु
तु [ind]
वदतु
वद् [1. Ā.]
स्वयम्
स्वयम् [ind]
यं काममभिकामासि देवयानि शुचिस्मिते । तत्तेऽहं संप्रदास्यामि यदि चेदपि दुर्लभम् ॥
English Translation
Vrishaparva said : O Devayani, O lady of sweet smiles, whatever you desire to possess, however difficult it may be to get, I am willing to give you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यं
यद् [pron]
कामम्
काम [m]
अभिकामासि
अभिकाम [adj]
अभिकामासि
अस् [2. P.]
देवयानि
देवयानी [f]
शुचिस्मिते
शुचि [adj]
शुचिस्मिते
स्मित [n]
तत्
तद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
ऽहं
मद् [pron]
सम्प्रदास्यामि
सम्प्रदा [3. P.]
यदि
यदि [ind]
चेद्
चेद् [ind]
अपि
अपि [ind]
दुर्लभम्
दुर्लभ [adj]
दासीं कन्यासहस्रेण शर्मिष्ठामभिकामये । अनु मां तत्र गच्छेत्सा यत्र दास्यति मे पिता ॥
English Translation
Devayani said : I desire to have Sharmishtha as my maidservant one thousand other damsels. She must also follow me to the house of him on whom my father will bestow me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दासीं
दासी [f]
कन्यासहस्रेण
कन्या [f]
कन्यासहस्रेण
सहस्र [mn]
शर्मिष्ठाम्
शर्मिष्ठा [f]
अभिकामये
अभिकामय् [10. Ā.]
अनु
अनु [ind]
मां
मद् [pron]
तत्र
तत्र [ind]
गच्छेत्
गम् [6. Ā.]
सा
तद् [pron]
यत्र
यत्र [ind]
दास्यति
दा [1. Ā.]
मे
मद् [pron]
पिता
पितृ [m]
उत्तिष्ठ हे संग्रहीत्रि शर्मिष्ठां शीघ्रमानय । यं च कामयते कामं देवयानी करोतु तम् ॥
English Translation
Vrishaparva said : O nurse, go and bring quickly Sharmishtha here. Let her also act according to the desire of Devayani.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उत्तिष्ठ
उत्था [1. Ā.]
हे
हे [ind]
संग्रहीत्रि
संग्रहीतृ [adj]
शर्मिष्ठां
शर्मिष्ठा [f]
शीघ्रम्
शीघ्र [adj]
आनय
आनी [1. Ā.]
यं
यद् [pron]
च
च [ind]
कामयते
कामय् [10. P.]
कामं
काम [m]
देवयानी
देवयानी [f]
करोतु
कृ [2. Ā.]
तम्
तद् [pron]
ततो धात्री तत्र गत्वा शर्मिष्ठां वाक्यमब्रवीत् । उत्तिष्ठ भद्रे शर्मिष्ठे ज्ञातीनां सुखमावह ॥
English Translation
Vaishampayana said : The nurse then went to Sharmishtha and told her, “O amiable Sharmishtha, rise and follow me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
धात्री
धात्री [f]
तत्र
तत्र [ind]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
शर्मिष्ठां
शर्मिष्ठा [f]
वाक्यम्
वाक्य [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
उत्तिष्ठ
उत्था [1. Ā.]
भद्रे
भद्र [adj]
शर्मिष्ठे
शर्मिष्ठा [f]
ज्ञातीनां
ज्ञाति [m]
सुखम्
सुख [n]
आवह
आवह [adj]
त्यजति ब्राह्मणः शिष्यान्देवयान्या प्रचोदितः । सा यं कामयते कामं स कार्योऽद्य त्वयानघे ॥
English Translation
Accomplish the good of your race. Urged by Devayani, the Brahmana (Shukra) is about to leave his disciples (the Asuras). O sinless lady, you must do as Devayani desires."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्यजति
त्यज् [1. Ā.]
ब्राह्मणः
ब्राह्मण [m]
शिष्यान्
शिष्य [m]
देवयान्या
देवयानी [f]
प्रचोदितः
प्रचोदय् [10. P.]
सा
तद् [pron]
यं
यद् [pron]
कामयते
कामय् [10. P.]
कामं
काम [m]
स
तद् [pron]
कार्यो
कृ [2. Ā.]
ऽद्य
अद्य [ind]
त्वयानघे
त्वद् [pron]
त्वयानघे
अनघ [adj]
सा यं कामयते कामं करवाण्यहमद्य तम् । मा त्वेवापगमच्छुक्रो देवयानी च मत्कृते ॥
English Translation
Sharmishtha said : I shall cheerfully do as Devayani desires. Both Shukra and Devayani, must not leave the Asuras through any fault of mine.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यं
यद् [pron]
च
च [ind]
कामयते
कामय् [10. P.]
कामं
काम [m]
देवयानी
देवयानी [f]
करोतु
कृ [2. Ā.]
तम्
तद् [pron]
मा
मा [ind]
त्वेवापगमच्छुक्रो
तु [ind]
त्वेवापगमच्छुक्रो
एव [ind]
त्वेवापगमच्छुक्रो
अपगम् [1. P.]
त्वेवापगमच्छुक्रो
शुक्र [m]
देवयानी
देवयानी [f]
च
च [ind]
मत्कृते
मद् [pron]
मत्कृते
कृत [n]
ततः कन्यासहस्रेण वृता शिबिकया तदा । पितुर्नियोगात्त्वरिता निश्चक्राम पुरोत्तमात् ॥
English Translation
Vaishampayana said : Having been commanded by her father, Sharmishtha with one thousand maidens came out of her father's excellent palace.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
कन्यासहस्रेण
कन्या [f]
कन्यासहस्रेण
सहस्र [mn]
वृता
वृ [1. Ā.]
शिबिकया
शिबिका [f]
तदा
तदा [ind]
त्वरमाणो
त्वर् [1. P.]
ऽनुमार्गं
अनु [ind]
ऽनुमार्गं
मार्ग [m]
स
तद् [pron]
निश्चक्राम
निष्क्रम् [6. P.]
पुरोत्तमात्
पुर [n]
पुरोत्तमात्
उत्तम [adj]
अहं कन्यासहस्रेण दासी ते परिचारिका । अनु त्वां तत्र यास्यामि यत्र दास्यति ते पिता ॥
English Translation
Sharmishtha said : I am your maid-servant, with my one thousand maids. I shall follow you where your father will bestow you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहं
मद् [pron]
कन्यासहस्रेण
कन्या [f]
कन्यासहस्रेण
सहस्र [mn]
दासी
दासी [f]
ते
त्वद् [pron]
परिचारिका
परिचारिका [f]
अनु
अनु [ind]
मां
मद् [pron]
तत्र
तत्र [ind]
गच्छेत्
गम् [6. Ā.]
सा
तद् [pron]
यत्र
यत्र [ind]
दास्यति
दा [1. Ā.]
मे
मद् [pron]
पिता
पितृ [m]
स्तुवतो दुहिता तेऽहं बन्दिनः प्रतिगृह्णतः । स्तूयमानस्य दुहिता कथं दासी भविष्यसि ॥
English Translation
Devayani said: I am the daughter of one who is a hired chanter of praise, who asks for alms and accepts them, whereas you are the daughter of one who is adored. Why should you become my maid-servant?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
याचतस्त्वं
याच् [1. Ā.]
याचतस्त्वं
त्वद् [pron]
हि
हि [ind]
दुहिता
दुहितृ [f]
स्तुवतः
स्तु [1. Ā.]
प्रतिगृह्णतः
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
अस्तोतुः
अस्तोतृ [adj]
स्तूयमानस्य
स्तु [1. Ā.]
दुहिता
दुहितृ [f]
देवयान्यसि
देवयानी [f]
देवयान्यसि
अस् [2. P.]
येन केनचिदार्तानां ज्ञातीनां सुखमावहेत् । अतस्त्वामनुयास्यामि यत्र दास्यति ते पिता ॥
English Translation
Sharmishtha said : One must try to do good to one's affected relatives. Therefore, I shall follow you where your father will bestow you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
येन
यद् [pron]
केनचिद्
कश्चित् [pron]
आर्तानां
आर्त [adj]
ज्ञातीनां
ज्ञाति [m]
सुखम्
सुख [n]
आवहेत्
आवह् [4. P.]
अनु
अनु [ind]
मां
मद् [pron]
तत्र
तत्र [ind]
गच्छेत्
गम् [6. Ā.]
सा
तद् [pron]
यत्र
यत्र [ind]
दास्यति
दा [1. Ā.]
मे
मद् [pron]
पिता
पितृ [m]
प्रतिश्रुते दासभावे दुहित्रा वृषपर्वणः । देवयानी नृपश्रेष्ठ पितरं वाक्यमब्रवीत् ॥
English Translation
Vaishampayana said : O best of kings, when Sharmishtha thus promised to be the maid-servant of Devayani, she then thus spoke to her father.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
व्यतिमिश्रम्
व्यतिमिश्र [adj]
अजानन्ती
अजानत् [adj]
दुहिता
दुहितृ [f]
वृषपर्वणः
वृषपर्वन् [m]
प्रदक्षिणीकृत्य
प्रदक्षिणीकृ [8. P.]
तदा
तदा [ind]
पितरं
पितृ [m]
वाक्यम्
वाक्य [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
प्रविशामि पुरं तात तुष्टास्मि द्विजसत्तम । अमोघं तव विज्ञानमस्ति विद्याबलं च ते ॥
English Translation
Devayani said : () best of Brahmanas, O father, I am satisfied. I shall now enter the Asura capital. I know your science and power of knowledge is not futile.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रविशामि
प्रविश् [4. P.]
पुरं
पुर [n]
तात
तात [m]
तुष्टास्मि
तुष् [4. Ā.]
तुष्टास्मि
अस् [2. P.]
द्विजसत्तम
द्विजसत्तम [m]
अमोघं
अमोघ [adj]
तव
त्वद् [pron]
विज्ञानम्
विज्ञान [n]
अस्ति
अस् [2. P.]
विद्याबलं
विद्या [f]
विद्याबलं
बल [mn]
च
च [ind]
ते
त्वद् [pron]
एवमुक्तो दुहित्रा स द्विजश्रेष्ठो महायशाः । प्रविवेश पुरं हृष्टः पूजितः सर्वदानवैः ॥
English Translation
Vaishampayana said : Having been thus addressed by his daughter, that best of Brahmanas, that illustrious man entered the capital with all happiness, sand he was worshipped by all the Danavas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तो
वच् [2. P.]
दुहित्रा
दुहितृ [f]
स
तद् [pron]
द्विजश्रेष्ठो
द्विजश्रेष्ठ [m]
महायशाः
महत् [adj]
महायशाः
यशस् [n]
प्रविवेश
प्रविश् [4. P.]
पुरं
पुर [n]
हृष्टः
हृष् [1. P.]
पूजितः
पूजय् [10. Ā.]
सर्वदानवैः
सर्व [pron]
सर्वदानवैः
दानव [m]