Ādiparva Adhyāya 25
आदिपर्व • अध्यायः 25
Ādiparva Adhyāya 25 of the classical Mahābhārata with 34 verses.
Total: 34 Verses
•
Citations: MBh 1.25.1–34
•
250 Lexicon Terms
तस्य कण्ठमनुप्राप्तो ब्राह्मणः सह भार्यया । दहन्दीप्त इवाङ्गारस्तमुवाचान्तरिक्षगः ॥
English Translation
Sauti said : A Brahmana with his wife had entered into his throat and he began to burn the bird's throat like a flaming piece of charcoal. The great bird addressed him thus,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
कण्ठम्
कण्ठ [m]
अनुप्राप्ते
अनुप्राप् [5. Ā.]
दानवस्यामृते
दानव [m]
दानवस्यामृते
अमृत [n]
तदा
तदा [ind]
दहन्
दह् [2. P.]
दीप्त
दीप् [4. P.]
इवाङ्गारस्तम्
इव [ind]
इवाङ्गारस्तम्
अङ्गार [mn]
इवाङ्गारस्तम्
तद् [pron]
उवाचान्तरिक्षगः
वच् [2. P.]
उवाचान्तरिक्षगः
अन्तरिक्ष [n]
उवाचान्तरिक्षगः
ग [adj]
द्विजोत्तम विनिर्गच्छ तूर्णमास्यादपावृतात् । न हि मे ब्राह्मणो वध्यः पापेष्वपि रतः सदा ॥
English Translation
"O best of the twice born! soon come out of my mouth. I open it for you. A Brahmana will never be killed by me, even if he is always engaged in sinful acts."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्विजोत्तम
द्विजोत्तम [m]
विनिर्गच्छ
विनिर्गम् [1. P.]
तूर्णम्
तूर्णम् [ind]
आस्याद्
आस्य [n]
अपावृतात्
अपावृ [5. P.]
न
न [ind]
हि
हि [ind]
मे
मद् [pron]
ब्राह्मणो
ब्राह्मण [m]
वध्यः
वध् [4. P.]
पापेष्वपि
पाप [n]
पापेष्वपि
अपि [ind]
रतः
रम् [4. Ā.]
सदा
सदा [ind]
ब्रुवाणमेवं गरुडं ब्राह्मणः समभाषत । निषादी मम भार्येयं निर्गच्छतु मया सह ॥
English Translation
When Garuda addressed the Brahmana thus, he said, "Let my wife who is a Nishada come out with me."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्रुवाणम्
ब्रू [2. Ā.]
एवं
एवम् [ind]
गरुडं
गरुड [m]
ब्राह्मणः
ब्राह्मण [m]
समभाषत
सम्भाष् [1. P.]
निषादी
निषादी [f]
मम
मद् [pron]
भार्येयं
भार्या [f]
भार्येयं
इदम् [pron]
निर्गच्छतु
निर्गम् [6. P.]
मया
मद् [pron]
सह
सह [ind]
एतामपि निषादीं त्वं परिगृह्याशु निष्पत । तूर्णं संभावयात्मानमजीर्णं मम तेजसा ॥
English Translation
Garuda said: Take the Nishada woman with you and come out at once. Save yourself without delay for you are not yet digested by the heat of my stomach.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एताम्
एतद् [pron]
अपि
अपि [ind]
निषादीं
निषादी [f]
त्वं
त्व [n]
परिगृह्याशु
परिग्रह् [9. Ā.]
परिगृह्याशु
आशु [adj]
निष्पत
निष्पत् [1. P.]
तूर्णं
तूर्ण [adj]
संभावयात्मानम्
सम्भावय् [10. Ā.]
संभावयात्मानम्
आत्मन् [m]
अजीर्णं
अजीर्ण [adj]
मम
मद् [pron]
तेजसा
तेजस् [n]
ततः स विप्रो निष्क्रान्तो निषादीसहितस्तदा । वर्धयित्वा च गरुडमिष्टं देशं जगाम ह ॥
English Translation
Sauti said: Thereupon the Brahmana came out with the Nishada woman and eulogising Garuda went to the country where he desired to go.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
स
तद् [pron]
विप्रो
विप्र [m]
निष्क्रान्तो
निष्क्रम् [6. P.]
निषादीसहितस्तदा
निषादी [f]
निषादीसहितस्तदा
सहित [adj]
निषादीसहितस्तदा
तदा [ind]
वर्धयित्वा
वर्धय् [10. Ā.]
च
च [ind]
गरुडम्
गरुड [m]
इष्टं
इष् [1. P.]
देशं
देश [m]
जगाम
गम् [6. Ā.]
ह
ह [ind]
सहभार्ये विनिष्क्रान्ते तस्मिन्विप्रे स पक्षिराट् । वितत्य पक्षावाकाशमुत्पपात मनोजवः ॥
English Translation
When the Brahmana with his wife came out, the king of the birds, fleet as mind, stretching his wings, rose to the sky.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सहभार्ये
सहभार्य [adj]
विनिष्क्रान्ते
विनिष्क्रम् [6. P.]
तस्मिन्
तद् [pron]
विप्रे
विप्र [m]
स
तद् [pron]
पक्षिराट्
पक्षिराज् [m]
वितत्य
वितन् [8. Ā.]
पक्षावाकाशम्
पक्ष [m]
पक्षावाकाशम्
आकाश [mn]
उत्पपात
उत्पत् [1. Ā.]
मनोजवः
मनोजव [adj]
ततोऽपश्यत्स पितरं पृष्टश्चाख्यातवान्पितुः । अहं हि सर्पैः प्रहितः सोममाहर्तुमुद्यतः । मातुर्दास्यविमोक्षार्थमाहरिष्ये तमद्य वै ॥
English Translation
I have been sent by the snakes to get the Ambrosia, which is not easy to get. (However) I shall bring it to-day in order to emancipate my mother from her slavery.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽपश्यत्
पश् [4. Ā.]
स
तद् [pron]
पितरं
पितृ [m]
पृष्टश्चाख्यातवान्
प्रच्छ् [1. P.]
पृष्टश्चाख्यातवान्
च [ind]
पृष्टश्चाख्यातवान्
आख्या [4. P.]
पितुः
पितृ [m]
अहं
मद् [pron]
हि
हि [ind]
सर्पैः
सर्प [m]
प्रहितः
प्रहि [5. P.]
सोमम्
सोम [m]
आहर्तुम्
आहृ [1. Ā.]
उद्यतः
उद्यम् [6. P.]
मातुर्
मातृ [f]
दास्यविमोक्षार्थम्
दास्य [n]
दास्यविमोक्षार्थम्
विमोक्ष [m]
दास्यविमोक्षार्थम्
अर्थ [mn]
आहरिष्ये
आहृ [1. Ā.]
तम्
तद् [pron]
अद्य
अद्य [ind]
वै
वै [ind]
मात्रा चास्मि समादिष्टो निषादान्भक्षयेति वै । न च मे तृप्तिरभवद्भक्षयित्वा सहस्रशः ॥
English Translation
My mother commanded me to eat the Nishadas. I have eaten thein by thousands, but my hunger is not appeased.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मात्रा
मातृ [f]
चास्मि
च [ind]
चास्मि
अस् [2. P.]
समादिष्टो
समादिस् [6. Ā.]
निषादान्
निषाद [m]
भक्षयेति
भक्षय् [10. Ā.]
भक्षयेति
इति [ind]
वै
वै [ind]
न
न [ind]
च
च [ind]
मे
मद् [pron]
तृप्तिर्
तृप्ति [f]
अभवद्
भू [1. Ā.]
भक्षयित्वा
भक्षय् [10. Ā.]
सहस्रशः
सहस्रशस् [ind]
तस्माद्भोक्तव्यमपरं भगवन्प्रदिशस्व मे । यद्भुक्त्वामृतमाहर्तुं समर्थः स्यामहं प्रभो ॥
English Translation
O great one, point out to me some other food, by eating which, O Lord, I would become capable to bring the Ambrosia by force. You should point out some food which can appease my hunger and thirst.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्माद्
तद् [pron]
भोक्तव्यम्
भुज् [6. P.]
अपरं
अपर [pron]
भगवन्
भगवत् [adj]
प्रदिशस्व
प्रदिश् [6. Ā.]
मे
मद् [pron]
यद्
यद् [pron]
भुक्त्वामृतम्
भुज् [6. P.]
भुक्त्वामृतम्
अमृत [n]
आहर्तुं
आहृ [1. Ā.]
समर्थः
समर्थ [adj]
स्याम्
अस् [2. P.]
अहं
मद् [pron]
प्रभो
प्रभु [m]
आसीद्विभावसुर्नाम महर्षिः कोपनो भृशम् । भ्राता तस्यानुजश्चासीत्सुप्रतीको महातपाः ॥
English Translation
There was in the olden days a great Rishi, named Vibhavasu, who was of exceedingly angry disposition. He had a younger brother, named Supratika, a great ascetic.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आसीद्
अस् [2. P.]
विभावसुर्
विभावसु [m]
नाम
नाम [ind]
महर्षिः
महत् [adj]
महर्षिः
ऋषि [m]
कोपनो
कोपन [adj]
भृशम्
भृशम् [ind]
भ्राता
भ्रातृ [m]
तस्यानुजश्चासीत्
तद् [pron]
तस्यानुजश्चासीत्
अनुज [m]
तस्यानुजश्चासीत्
च [ind]
तस्यानुजश्चासीत्
अस् [2. P.]
सुप्रतीको
सुप्रतीक [m]
महातपाः
महत् [adj]
महातपाः
तपस् [n]
स नेच्छति धनं भ्रात्रा सहैकस्थं महामुनिः । विभागं कीर्तयत्येव सुप्रतीकोऽथ नित्यशः ॥
English Translation
That great Rishi was not willing to keep his wealth joint with his brother, Supratika always spoke of a partition.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
नेच्छति
न [ind]
नेच्छति
इष् [1. P.]
धनं
धन [n]
भ्रात्रा
भ्रातृ [m]
सहैकस्थं
सह [ind]
सहैकस्थं
एकस्थ [adj]
महामुनिः
महत् [adj]
महामुनिः
मुनि [m]
विभागं
विभाग [m]
कीर्तयत्येव
कीर्तय् [10. Ā.]
कीर्तयत्येव
एव [ind]
सुप्रतीको
सुप्रतीक [m]
ऽथ
अथ [ind]
नित्यशः
नित्यशस् [ind]
अथाब्रवीच्च तं भ्राता सुप्रतीकं विभावसुः । विभागं बहवो मोहात्कर्तुमिच्छन्ति नित्यदा । ततो विभक्ता अन्योन्यं नाद्रियन्तेऽर्थमोहिताः ॥
English Translation
Some time after Vibhavasu told his brother S ratika, “It is from foolishness, blinded by wealth, that many wish to divide (paternal) wealth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथाब्रवीच्च
अथ [ind]
अथाब्रवीच्च
ब्रू [2. Ā.]
अथाब्रवीच्च
च [ind]
तं
तद् [pron]
भ्राता
भ्रातृ [m]
सुप्रतीकं
सुप्रतीक [m]
विभावसुः
विभावसु [m]
विभागं
विभाग [m]
बहवो
बहु [adj]
मोहात्
मोह [m]
कर्तुम्
कृ [2. Ā.]
इच्छन्ति
इष् [1. P.]
नित्यदा
नित्यदा [ind]
ततो
ततस् [ind]
विभक्ता
विभज् [1. Ā.]
अन्योन्यं
अन्योन्य [adj]
नाद्रियन्ते
न [ind]
नाद्रियन्ते
आदृ [1. P.]
ऽर्थमोहिताः
अर्थ [mn]
ऽर्थमोहिताः
मोहय् [10. Ā.]
ततः स्वार्थपरान्मूढान्पृथग्भूतान्स्वकैर्धनैः । विदित्वा भेदयन्त्येतानमित्रा मित्ररूपिणः ॥
English Translation
But as soon as it is partitioned, they begin to quarrel from the blindness arising from wealth. And enemies in the guise of friends, cause estrangement between ignorant and selfish brothers. They confirm their quarrels by pointing out faults and thus they fall one by one.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
स्वार्थपरान्
स्व [adj]
स्वार्थपरान्
अर्थ [mn]
स्वार्थपरान्
पर [pron]
मूढान्
मुह् [4. Ā.]
पृथग्
पृथक् [ind]
भूतान्
भू [1. Ā.]
स्वकैर्
स्वक [adj]
धनैः
धन [n]
विदित्वा
विद् [6. Ā.]
भेदयन्त्येतान्
भेदय् [10. Ā.]
भेदयन्त्येतान्
एतद् [pron]
अमित्रा
अमित्र [mf]
मित्ररूपिणः
मित्र [mn]
मित्ररूपिणः
रूपिन् [adj]
विदित्वा चापरे भिन्नानन्तरेषु पतन्त्यथ । भिन्नानामतुलो नाशः क्षिप्रमेव प्रवर्तते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विदित्वा
विद् [6. Ā.]
चापरे
च [ind]
चापरे
अपर [pron]
भिन्नान्
भिद् [6. P.]
अन्तरेषु
अन्तर [n]
पतन्त्यथ
पत् [1. Ā.]
पतन्त्यथ
अथ [ind]
भिन्नानाम्
भिद् [6. P.]
अतुलो
अतुल [adj]
नाशः
नाश [m]
क्षिप्रम्
क्षिप्रम् [ind]
एव
एव [ind]
प्रवर्तते
प्रवृत् [1. Ā.]
तस्माच्चैव विभागार्थं न प्रशंसन्ति पण्डिताः । गुरुशास्त्रे निबद्धानामन्योन्यमभिशङ्किनाम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्माच्चैव
तद् [pron]
तस्माच्चैव
च [ind]
तस्माच्चैव
एव [ind]
विभागार्थं
विभाग [m]
विभागार्थं
अर्थ [mn]
न
न [ind]
प्रशंसन्ति
प्रशंस् [1. Ā.]
पण्डिताः
पण्डित [m]
गुरुशास्त्रे
गुरु [m]
गुरुशास्त्रे
शास्त्र [n]
निबद्धानाम्
निबन्ध् [9. Ā.]
अन्योन्यम्
अन्योन्य [adj]
अभिशङ्किनाम्
अभिशङ्किन् [adj]
नियन्तुं न हि शक्यस्त्वं भेदतो धनमिच्छसि । यस्मात्तस्मात्सुप्रतीक हस्तित्वं समवाप्स्यसि ॥
English Translation
For this, O Supratika, you will become an elephant.” Thus being cursed Supratika told Vibhavasu,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नियन्तुं
नियम् [1. Ā.]
न
न [ind]
हि
हि [ind]
शक्यस्त्वं
शक्य [adj]
शक्यस्त्वं
त्वद् [pron]
भेदतो
भेद [m]
धनम्
धन [n]
इच्छसि
इष् [1. P.]
यस्मात्
यद् [pron]
तस्मात्
तद् [pron]
सुप्रतीक
सुप्रतीक [m]
हस्तित्वं
हस्तिन् [m]
हस्तित्वं
त्व [n]
समवाप्स्यसि
समवाप् [5. Ā.]
शप्तस्त्वेवं सुप्रतीको विभावसुमथाब्रवीत् । त्वमप्यन्तर्जलचरः कच्छपः संभविष्यसि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शप्तस्त्वेवं
शप् [1. Ā.]
शप्तस्त्वेवं
तु [ind]
शप्तस्त्वेवं
एवम् [ind]
सुप्रतीको
सुप्रतीक [m]
विभावसुम्
विभावसु [m]
अथाब्रवीत्
अथ [ind]
अथाब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
त्वम्
त्वद् [pron]
अप्यन्तर्जलचरः
अपि [ind]
अप्यन्तर्जलचरः
अन्तर् [ind]
अप्यन्तर्जलचरः
जलचर [m]
कच्छपः
कच्छप [m]
सम्भविष्यसि
सम्भू [1. Ā.]
एवमन्योन्यशापात्तौ सुप्रतीकविभावसू । गजकच्छपतां प्राप्तावर्थार्थं मूढचेतसौ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
अन्योन्यशापात्
अन्योन्य [adj]
अन्योन्यशापात्
शाप [m]
तौ
तद् [pron]
सुप्रतीकविभावसू
सुप्रतीक [m]
सुप्रतीकविभावसू
विभावसु [m]
गजकच्छपतां
गज [m]
गजकच्छपतां
कच्छपता [f]
प्राप्तावर्थार्थं
प्राप् [1. P.]
प्राप्तावर्थार्थं
अर्थ [mn]
प्राप्तावर्थार्थं
अर्थ [mn]
मूढचेतसौ
मुह् [4. Ā.]
मूढचेतसौ
चेतस् [n]
रोषदोषानुषङ्गेण तिर्यग्योनिगतावपि । परस्परद्वेषरतौ प्रमाणबलदर्पितौ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रोषदोषानुषङ्गेण
रोष [m]
रोषदोषानुषङ्गेण
दोष [mn]
रोषदोषानुषङ्गेण
अनुषङ्ग [m]
तिर्यग्योनिगतावपि
तिर्यग्योनि [f]
तिर्यग्योनिगतावपि
गम् [6. Ā.]
तिर्यग्योनिगतावपि
अपि [ind]
परस्परद्वेषरतौ
परस्पर [adj]
परस्परद्वेषरतौ
द्वेष [m]
परस्परद्वेषरतौ
रम् [4. Ā.]
प्रमाणबलदर्पितौ
प्रमाण [mn]
प्रमाणबलदर्पितौ
बल [mn]
प्रमाणबलदर्पितौ
दर्पय् [10. P.]
सरस्यस्मिन्महाकायौ पूर्ववैरानुसारिणौ । तयोरेकतरः श्रीमान्समुपैति महागजः ॥
English Translation
They are both engaged in hostilities with each other. Proud of their great strength and the weight of their body, in this lake, these two huge creatures are now engaged in their old hostilities.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सरस्यस्मिन्
सरस् [n]
सरस्यस्मिन्
इदम् [pron]
महाकायौ
महत् [adj]
महाकायौ
काय [m]
पूर्ववैरानुसारिणौ
पूर्व [pron]
पूर्ववैरानुसारिणौ
वैर [mn]
पूर्ववैरानुसारिणौ
अनुसारिन् [adj]
तयोर्
तद् [pron]
एकतरः
एकतर [adj]
श्रीमान्
श्रीमत् [adj]
समुपैति
समुपे [2. P.]
महागजः
महत् [adj]
महागजः
गज [m]
तस्य बृंहितशब्देन कूर्मोऽप्यन्तर्जलेशयः । उत्थितोऽसौ महाकायः कृत्स्नं संक्षोभयन्सरः ॥
English Translation
Look, the handsome elephant is coming to the lake. Hearing his roar the huge tortoise rises up, violently agitating the water of the lake; and seeing him the elephant, coiling his trunk, rushes into the water.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
बृंहितशब्देन
बृंहय् [10. Ā.]
बृंहितशब्देन
शब्द [m]
कूर्मो
कूर्म [m]
ऽप्यन्तर्जलेशयः
अपि [ind]
ऽप्यन्तर्जलेशयः
अन्तर् [ind]
ऽप्यन्तर्जलेशयः
जलेशय [adj]
उत्थितो
उत्था [1. Ā.]
ऽसौ
अदस् [pron]
महाकायः
महत् [adj]
महाकायः
काय [m]
कृत्स्नं
कृत्स्न [adj]
संक्षोभयन्
संक्षोभय् [10. Ā.]
सरः
सरस् [n]
तं दृष्ट्वावेष्टितकरः पतत्येष गजो जलम् । दन्तहस्ताग्रलाङ्गूलपादवेगेन वीर्यवान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
दृष्ट्वावेष्टितकरः
दृश् [6. P.]
दृष्ट्वावेष्टितकरः
आवेष्टय् [10. Ā.]
दृष्ट्वावेष्टितकरः
कर [m]
पतत्येष
पत् [1. Ā.]
पतत्येष
एतद् [pron]
गजो
गज [m]
जलम्
जल [n]
दन्तहस्ताग्रलाङ्गूलपादवेगेन
दन्त [mn]
दन्तहस्ताग्रलाङ्गूलपादवेगेन
हस्त [mn]
दन्तहस्ताग्रलाङ्गूलपादवेगेन
अग्र [n]
दन्तहस्ताग्रलाङ्गूलपादवेगेन
लाङ्गूल [n]
दन्तहस्ताग्रलाङ्गूलपादवेगेन
पाद [m]
दन्तहस्ताग्रलाङ्गूलपादवेगेन
वेग [m]
वीर्यवान्
वीर्यवत् [adj]
तं विक्षोभयमाणं तु सरो बहुझषाकुलम् । कूर्मोऽप्यभ्युद्यतशिरा युद्धायाभ्येति वीर्यवान् ॥
English Translation
The greatly powerful tortoise also, with its head up, comes to the fight. The elephant is six Yojanas in height and twice that measure in circumference.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
विक्षोभयमाणं
विक्षोभय् [10. Ā.]
तु
तु [ind]
सरो
सरस् [n]
बहुझषाकुलम्
बहु [adj]
बहुझषाकुलम्
झष [m]
बहुझषाकुलम्
आकुल [adj]
कूर्मो
कूर्म [m]
ऽप्यभ्युद्यतशिरा
अपि [ind]
ऽप्यभ्युद्यतशिरा
अभ्युद्यम् [1. P.]
ऽप्यभ्युद्यतशिरा
शिरस् [n]
युद्धायाभ्येति
युद्ध [n]
युद्धायाभ्येति
अभी [4. Ā.]
वीर्यवान्
वीर्यवत् [adj]
षडुच्छ्रितो योजनानि गजस्तद्द्विगुणायतः । कूर्मस्त्रियोजनोत्सेधो दशयोजनमण्डलः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
षड्
षष् [adj]
उच्छ्रितो
उच्छ्रि [1. Ā.]
योजनानि
योजन [fn]
गजस्तद्
गज [m]
गजस्तद्
तद् [pron]
द्विगुणायतः
द्विगुण [adj]
द्विगुणायतः
आयम् [6. P.]
कूर्मस्त्रियोजनोत्सेधो
कूर्म [m]
कूर्मस्त्रियोजनोत्सेधो
त्रि [nr]
कूर्मस्त्रियोजनोत्सेधो
योजन [fn]
कूर्मस्त्रियोजनोत्सेधो
उत्सेध [m]
दशयोजनमण्डलः
दशन् [adj]
दशयोजनमण्डलः
योजन [fn]
दशयोजनमण्डलः
मण्डल [mfn]
तावेतौ युद्धसंमत्तौ परस्परजयैषिणौ । उपयुज्याशु कर्मेदं साधयेप्सितमात्मनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तावेतौ
तद् [pron]
तावेतौ
एतद् [pron]
युद्धसंमत्तौ
युद्ध [n]
युद्धसंमत्तौ
सम्मद् [1. P.]
परस्परजयैषिणौ
परस्पर [adj]
परस्परजयैषिणौ
जय [m]
परस्परजयैषिणौ
एषिन् [adj]
उपयुज्याशु
उपयुज् [7. Ā.]
उपयुज्याशु
आशु [adj]
कर्मेदं
कर्मन् [n]
कर्मेदं
इदम् [pron]
साधयेप्सितम्
साधय् [10. Ā.]
साधयेप्सितम्
ईप्सय् [Desid. Ā.]
आत्मनः
आत्मन् [m]
स तच्छ्रुत्वा पितुर्वाक्यं भीमवेगोऽन्तरिक्षगः । नखेन गजमेकेन कूर्ममेकेन चाक्षिपत् ॥
English Translation
Remembering his father's words, the swiftflying great bird seized the elephant and the tortoise, one in each claw.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तच्छ्रुत्वा
तद् [pron]
तच्छ्रुत्वा
श्रु [4. P.]
पितुर्
पितृ [m]
वाक्यं
वाक्य [n]
भीमवेगो
भीम [adj]
भीमवेगो
वेग [m]
ऽन्तरिक्षगः
अन्तरिक्ष [n]
ऽन्तरिक्षगः
ग [adj]
नखेन
नख [mn]
गजम्
गज [m]
एकेन
एक [pron]
कूर्मम्
कूर्म [m]
एकेन
एक [pron]
चाक्षिपत्
च [ind]
चाक्षिपत्
क्षिप् [6. Ā.]
समुत्पपात चाकाशं तत उच्चैर्विहंगमः । सोऽलम्बतीर्थमासाद्य देववृक्षानुपागमत् ॥
English Translation
The great bird then soared high into the sky. Coming to a holy shrine, called Alamba, where there were many celestial trees.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समुत्पपात
समुत्पत् [1. Ā.]
चाकाशं
च [ind]
चाकाशं
आकाश [mn]
तत
ततस् [ind]
उच्चैर्
उच्चैस् [ind]
विहंगमः
विहंगम [m]
सो
तद् [pron]
आसाद्य
आसादय् [10. Ā.]
देववृक्षान्
देववृक्ष [m]
उपागमत्
उपगम् [6. P.]
ते भीताः समकम्पन्त तस्य पक्षानिलाहताः । न नो भञ्ज्यादिति तदा दिव्याः कनकशाखिनः ॥
English Translation
Struck by the wind raised by his wings, the trees began to tremble in fear. Those trees, with golden boughs, feared that they would be broken down.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
भीताः
भी [1. Ā.]
समकम्पन्त
संकम्प् [1. Ā.]
तस्य
तद् [pron]
पक्षानिलाहताः
पक्ष [m]
पक्षानिलाहताः
अनिल [m]
पक्षानिलाहताः
आहन् [2. Ā.]
न
न [ind]
नो
मद् [pron]
भञ्ज्याद्
भञ्ज् [4. P.]
इति
इति [ind]
तदा
तदा [ind]
दिव्याः
दिव्य [adj]
कनकशाखिनः
कनक [n]
कनकशाखिनः
शाखिन् [m]
प्रचलाङ्गान्स तान्दृष्ट्वा मनोरथफलाङ्कुरान् । अन्यानतुलरूपाङ्गानुपचक्राम खेचरः ॥
English Translation
Thereupon the bird, seeing the trees that are capable of giving everything, were trembling in fear, went to other trees of matchless appearance.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रचलाङ्गान्
प्रचल [adj]
प्रचलाङ्गान्
अङ्ग [n]
स
तद् [pron]
तान्
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
मनोरथफलाङ्कुरान्
मनोरथ [mn]
मनोरथफलाङ्कुरान्
फल [n]
मनोरथफलाङ्कुरान्
अङ्कुर [mn]
अन्यान्
अन्य [pron]
अतुलरूपाङ्गान्
अतुल [adj]
अतुलरूपाङ्गान्
रूप [n]
अतुलरूपाङ्गान्
अङ्ग [n]
उपचक्राम
उपक्रम् [1. Ā.]
खेचरः
खेचर [m]
काञ्चनै राजतैश्चैव फलैर्वैडूर्यशाखिनः । सागराम्बुपरिक्षिप्तान्भ्राजमानान्महाद्रुमान् ॥
English Translation
And those big trees were adorned with fruits of gold and silver; and with branches of precious gems; and they were washed by the waters of the sea. There was a big banian amongst them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
काञ्चनै
काञ्चन [adj]
राजतैश्चैव
राजत [adj]
राजतैश्चैव
च [ind]
राजतैश्चैव
एव [ind]
फलैर्
फल [n]
वैडूर्यशाखिनः
वैडूर्य [n]
वैडूर्यशाखिनः
शाखिन् [m]
सागराम्बुपरिक्षिप्तान्
सागर [m]
सागराम्बुपरिक्षिप्तान्
अम्बु [n]
सागराम्बुपरिक्षिप्तान्
परिक्षिप् [6. P.]
भ्राजमानान्
भ्राज् [1. P.]
महाद्रुमान्
महत् [adj]
महाद्रुमान्
द्रुम [m]
तमुवाच खगश्रेष्ठं तत्र रोहिणपादपः । अतिप्रवृद्धः सुमहानापतन्तं मनोजवम् ॥
English Translation
The great tree spoke to the best of the birds, who was flying away with the speed of the mind, saying,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
उवाच
वच् [2. P.]
खगश्रेष्ठं
खग [mn]
खगश्रेष्ठं
श्रेष्ठ [adj]
तत्र
तत्र [ind]
रोहिणपादपः
रोहिण [m]
रोहिणपादपः
पादप [m]
अतिप्रवृद्धः
अतिप्रवृध् [1. P.]
सुमहान्
सु [ind]
सुमहान्
महत् [adj]
आपतन्तं
आपत् [1. Ā.]
मनोजवम्
मनोजव [adj]
यैषा मम महाशाखा शतयोजनमायता । एतामास्थाय शाखां त्वं खादेमौ गजकच्छपौ ॥
English Translation
“Sit down on this big branch of mine which extends a hundred Yojanas; and eat the elephant and the tortoise."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यैषा
यद् [pron]
यैषा
एतद् [pron]
मम
मद् [pron]
महाशाखा
महत् [adj]
महाशाखा
शाखा [f]
शतयोजनम्
शत [mn]
शतयोजनम्
योजन [fn]
आयता
आयम् [6. P.]
एताम्
एतद् [pron]
आस्थाय
आस्था [1. Ā.]
शाखां
शाखा [f]
त्वं
त्वद् [pron]
खादेमौ
खाद् [1. Ā.]
खादेमौ
इदम् [pron]
गजकच्छपौ
गज [m]
गजकच्छपौ
कच्छप [m]
ततो द्रुमं पतगसहस्रसेवितं; महीधरप्रतिमवपुः प्रकम्पयन् । खगोत्तमो द्रुतमभिपत्य वेगवा;न्बभञ्ज तामविरलपत्रसंवृताम् ॥
English Translation
When the best of birds, huge as a huge mountain and of great swiftness, alighted on the tree, the abode of thousands of birds, it trembled; and the bough, full of leaves, was broken.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
द्रुमं
द्रुम [m]
पतगसहस्रसेवितं
पतग [m]
पतगसहस्रसेवितं
सहस्र [mn]
पतगसहस्रसेवितं
सेव् [4. P.]
महीधरप्रतिमवपुः
महीधर [m]
महीधरप्रतिमवपुः
प्रतिम [adj]
महीधरप्रतिमवपुः
वपुस् [n]
प्रकम्पयन्
प्रकम्पय् [10. P.]
खगोत्तमो
खग [mn]
खगोत्तमो
उत्तम [adj]
द्रुतम्
द्रु [1. Ā.]
अभिपत्य
अभिपत् [1. Ā.]
वेगवान्
वेगवत् [adj]
बभञ्ज
भञ्ज् [4. P.]
ताम्
तद् [pron]
अविरलपत्रसंवृताम्
अविरल [adj]
अविरलपत्रसंवृताम्
पत्त्र [mn]
अविरलपत्रसंवृताम्
संवृ [9. P.]