Skip to main content
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 4 (Kiṣkindhākāṇḍa) • Sarga 37

Kiṣkindhākāṇḍa Sarga 37

किष्किन्धाकाण्डम् • सर्गः 37

Kiṣkindhākāṇḍa Sarga 37 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 34 verses.

Total: 34 Verses • Citations: VR 4.37.1–34 • 175 Lexicon Terms
VR 4.37.1 अनुष्टुप्
प्रतिगृह्य च तत्सर्वमुपानयमुपाहृतम् । वानरान्सान्त्वयित्वा च सर्वानेव व्यसर्जयत् ॥
pratigṛhya ca tatsarvamupānayamupāhṛtam | vānarānsāntvayitvā ca sarvāneva vyasarjayat ||
English Translation
Having accepted all those presents, (Sugrīva), after soothing the monkeys, dismissed them.
VR 4.37.2 अनुष्टुप्
विसर्जयित्वा स हरीञ्शूरांस्तान्कृतकर्मणः । मेने कृतार्थमात्मानं राघवं च महाबलम् ॥
visarjayitvā sa harīñśūrāṃstānkṛtakarmaṇaḥ | mene kṛtārthamātmānaṃ rāghavaṃ ca mahābalam ||
English Translation
Having dismissed the thousands of apes, who had performed their task, he deemed himself as well as the mighty Rāghava as having secured success.
VR 4.37.3 उपजातिः
स लक्ष्मणो भीमबलं सर्ववानरसत्तमम् । अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं सुग्रीवं संप्रहर्षयन् । किष्किन्धाया विनिष्क्राम यदि ते सौम्य रोचते ॥
sa lakṣmaṇo bhīmabalaṃ sarvavānarasattamam | abravītpraśritaṃ vākyaṃ sugrīvaṃ saṃpraharṣayan | kiṣkindhāyā viniṣkrāma yadi te saumya rocate ||
English Translation
And that master of all the monkeys, Sugrīva, gladdening Lakşmaņa of dreadful prowess, humbly observed to him,
VR 4.37.4 अनुष्टुप्
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा लक्ष्मणस्य सुभाषितम् । सुग्रीवः परमप्रीतो वाक्यमेतदुवाच ह ॥
tasya tadvacanaṃ śrutvā lakṣmaṇasya subhāṣitam | sugrīvaḥ paramaprīto vākyametaduvāca ha ||
English Translation
Hearing those words of Răghava fraught with his welfare, Sugrīva supremely rejoiced, said these words, informed with rapture, You hero!
VR 4.37.5 अनुष्टुप्
एवं भवतु गच्छामः स्थेयं त्वच्छासने मया । तमेवमुक्त्वा सुग्रीवो लक्ष्मणं शुभलक्ष्मणम् ॥
evaṃ bhavatu gacchāmaḥ stheyaṃ tvacchāsane mayā | tamevamuktvā sugrīvo lakṣmaṇaṃ śubhalakṣmaṇam ||
English Translation
Be it so. Let us go. I abide by your behest. Having said this to Lakşmaņa of auspicious marks, Sugrīva dismissed the women with Tārā at their head.
VR 4.37.6 अनुष्टुप्
विसर्जयामास तदा तारामन्याश्च योषितः । एतेत्युच्चैर्हरिवरान्सुग्रीवः समुदाहरत् ॥
visarjayāmāsa tadā tārāmanyāśca yoṣitaḥ | etetyuccairharivarānsugrīvaḥ samudāharat ||
VR 4.37.7 अनुष्टुप्
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा हरयः शीघ्रमाययुः । बद्धाञ्जलिपुटाः सर्वे ये स्युः स्त्रीदर्शनक्षमाः ॥
tasya tadvacanaṃ śrutvā harayaḥ śīghramāyayuḥ | baddhāñjalipuṭāḥ sarve ye syuḥ strīdarśanakṣamāḥ ||
English Translation
Then Sugrīva in a loud voice summoned the foremost monkey, saying, Come (hither). hearing his words, those monkeys that could present themselves before the females, did so with joined hands.
VR 4.37.8 अनुष्टुप्
तानुवाच ततः प्राप्तान्राजार्कसदृशप्रभः । उपस्थापयत क्षिप्रं शिबिकां मम वानराः ॥
tānuvāca tataḥ prāptānrājārkasadṛśaprabhaḥ | upasthāpayata kṣipraṃ śibikāṃ mama vānarāḥ ||
English Translation
To them, who had presented themselves, said the king, of splendour resembling that of the Sun, Do, you monkeys, bring hither a car.8
VR 4.37.9 अनुष्टुप्
श्रुत्वा तु वचनं तस्य हरयः शीघ्रविक्रमाः । समुपस्थापयामासुः शिबिकां प्रियदर्शनाम् ॥
śrutvā tu vacanaṃ tasya harayaḥ śīghravikramāḥ | samupasthāpayāmāsuḥ śibikāṃ priyadarśanām ||
English Translation
Hearing his words, monkeys uniting vigour with celerity, brought a car lovely to behold.
VR 4.37.10 अनुष्टुप्
तामुपस्थापितां दृष्ट्वा शिबिकां वानराधिपः । लक्ष्मणारुह्यतां शीघ्रमिति सौमित्रिमब्रवीत् ॥
tāmupasthāpitāṃ dṛṣṭvā śibikāṃ vānarādhipaḥ | lakṣmaṇāruhyatāṃ śīghramiti saumitrimabravīt ||
English Translation
Seeing the car brought up, the lord of monkeys said to Sumitra's son, O Laksmana, ascend speedily.
VR 4.37.11 अनुष्टुप्
इत्युक्त्वा काञ्चनं यानं सुग्रीवः सूर्यसंनिभम् । बृहद्भिर्हरिभिर्युक्तमारुरोह सलक्ष्मणः ॥
ityuktvā kāñcanaṃ yānaṃ sugrīvaḥ sūryasaṃnibham | bṛhadbhirharibhiryuktamāruroha salakṣmaṇaḥ ||
English Translation
Having said this, Sugrīva in company with Lakşınana swiftly ascended the golden car resembling the sun, yoked with numerous steeds.
VR 4.37.12 अनुष्टुप्
पाण्डुरेणातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि । शुक्लैश्च बालव्यजनैर्धूयमानैः समन्ततः ॥
pāṇḍureṇātapatreṇa dhriyamāṇena mūrdhani | śuklaiśca bālavyajanairdhūyamānaiḥ samantataḥ ||
English Translation
With a pale umbrella held over his head, and white chowris waving around, with conchs and trumpets blowing, eulogized by bards, Sugrīva marched out, having obtained supreme regal auspiciousness.
VR 4.37.13 अनुष्टुप्
शङ्खभेरीनिनादैश्च बन्दिभिश्चाभिवन्दितः । निर्ययौ प्राप्य सुग्रीवो राज्यश्रियमनुत्तमाम् ॥
śaṅkhabherīninādaiśca bandibhiścābhivanditaḥ | niryayau prāpya sugrīvo rājyaśriyamanuttamām ||
English Translation
With a pale white umbrella over his head, white yaktail fans and sounds of conches and drums, Sugriva set out receiving greetings from monkeys, rejoicing in his royal glory.
VR 4.37.14 अनुष्टुप्
स वानरशतैस्तीष्क्णैर्बहुभिः शस्त्रपाणिभिः । परिकीर्णो ययौ तत्र यत्र रामो व्यवस्थितः ॥
sa vānaraśataistīṣkṇairbahubhiḥ śastrapāṇibhiḥ | parikīrṇo yayau tatra yatra rāmo vyavasthitaḥ ||
English Translation
Surrounded by hundreds of monkeys wielding various sharp weapons, Sugriva went forth to the region where Rama resided৷৷
VR 4.37.15 अनुष्टुप्
स तं देशमनुप्राप्य श्रेष्ठं रामनिषेवितम् । अवातरन्महातेजाः शिबिकायाः सलक्ष्मणः ॥
sa taṃ deśamanuprāpya śreṣṭhaṃ rāmaniṣevitam | avātaranmahātejāḥ śibikāyāḥ salakṣmaṇaḥ ||
English Translation
And having arrived at the excellent spot which was the home of Rāma, that highly energetic one alighted from the car along with Lakşmaņa. And having come to Rāma, Sugrīva (stood) folding his hands.
VR 4.37.16 अनुष्टुप्
आसाद्य च ततो रामं कृताञ्जलिपुटोऽभवत् । कृताञ्जलौ स्थिते तस्मिन्वानराश्चभवंस्तथा ॥
āsādya ca tato rāmaṃ kṛtāñjalipuṭo'bhavat | kṛtāñjalau sthite tasminvānarāścabhavaṃstathā ||
English Translation
Thereafter Sugriva followed by the monkeys approached Rama, and stood with folded hands.
VR 4.37.17 अनुष्टुप्
तटाकमिव तद्दृष्ट्वा रामः कुड्मलपङ्कजम् । वानराणां महत्सैन्यं सुग्रीवे प्रीतिमानभूत् ॥
taṭākamiva taddṛṣṭvā rāmaḥ kuḍmalapaṅkajam | vānarāṇāṃ mahatsainyaṃ sugrīve prītimānabhūt ||
English Translation
And when Sugrīva has folded his hands, the monkeys also did so. And beholding the mighty host of the monkeys resembling a tank filled with lotus buds, Rāma was well-pleased with Sugriva.
VR 4.37.18 अनुष्टुप्
पादयोः पतितं मूर्ध्ना तमुत्थाप्य हरीश्वरम् । प्रेंणा च बहुमानाच्च राघवः परिषस्वजे ॥
pādayoḥ patitaṃ mūrdhnā tamutthāpya harīśvaram | preṃṇā ca bahumānācca rāghavaḥ pariṣasvaje ||
English Translation
And raising up the monkey-king who had bent his head at Rāma's feet, Rāghava embraced him from love and regard.
VR 4.37.19 अनुष्टुप्
परिष्वज्य च धर्मात्मा निषीदेति ततोऽब्रवीत् । तं निषण्णं ततो दृष्ट्वा क्षितौ रामोऽब्रवीद्वचः ॥
pariṣvajya ca dharmātmā niṣīdeti tato'bravīt | taṃ niṣaṇṇaṃ tato dṛṣṭvā kṣitau rāmo'bravīdvacaḥ ||
English Translation
Having embraced Sugrīva, that righteous one said to him, Be seated. And seeing Sugrīva seated on the ground, Rāma said,
VR 4.37.20 अनुष्टुप्
धर्ममर्थं च कामं च काले यस्तु निषेवते । विभज्य सततं वीर स राजा हरिसत्तम ॥
dharmamarthaṃ ca kāmaṃ ca kāle yastu niṣevate | vibhajya satataṃ vīra sa rājā harisattama ||
English Translation
'O best among the heroic monkeys, a king who apportions his time properly towards pursuit of dharma, artha and kama is a hero and deserves to be a king.
VR 4.37.21 अनुष्टुप्
हित्वा धर्मं तथार्थं च कामं यस्तु निषेवते । स वृक्षाग्रे यथा सुप्तः पतितः प्रतिबुध्यते ॥
hitvā dharmaṃ tathārthaṃ ca kāmaṃ yastu niṣevate | sa vṛkṣāgre yathā suptaḥ patitaḥ pratibudhyate ||
English Translation
'One who neglects dharma and artha and pursues only kama (sensuous enjoyment) is like a man asleep on top of the tree, waking up only to realize that he has fallen down.
VR 4.37.22 अनुष्टुप्
अमित्राणां वधे युक्तो मित्राणां संग्रहे रतः । त्रिवर्गफलभोक्ता तु राजा धर्मेण युज्यते ॥
amitrāṇāṃ vadhe yukto mitrāṇāṃ saṃgrahe rataḥ | trivargaphalabhoktā tu rājā dharmeṇa yujyate ||
English Translation
That king is verily virtuous that, engaged in uprooting foes and advancing friends, attends to all the three ends.
VR 4.37.23 अनुष्टुप्
उद्योगसमयस्त्वेष प्राप्तः शत्रुविनाशन । संचिन्त्यतां हि पिङ्गेश हरिभिः सह मन्त्रिभिः ॥
udyogasamayastveṣa prāptaḥ śatruvināśana | saṃcintyatāṃ hi piṅgeśa haribhiḥ saha mantribhiḥ ||
English Translation
O destroyer of foes, the time is come for exertion: do you, O lord of monkeys, bethink yourself along with your monkey ministers.
VR 4.37.24 अनुष्टुप्
एवमुक्तस्तु सुग्रीवो रामं वचनमब्रवीत् ॥
evamuktastu sugrīvo rāmaṃ vacanamabravīt ||
English Translation
On hearing the words of Rama in deep distress, the monkey replied to him with folded hands, his throat choked with tears:
VR 4.37.25 अनुष्टुप्
प्रनष्टा श्रीश्च कीर्तिश्च कपिराज्यं च शाश्वतम् । त्वत्प्रसादान्महाबाहो पुनः प्राप्तमिदं मया ॥
pranaṣṭā śrīśca kīrtiśca kapirājyaṃ ca śāśvatam | tvatprasādānmahābāho punaḥ prāptamidaṃ mayā ||
English Translation
You son to Sumitrā, by the favour of Rāma have I received back my lost luck, my fame, and this eternal monarchy of the monkeys.
VR 4.37.26 अनुष्टुप्
तव देवप्रसदाच्च भ्रातुश्च जयतां वर । कृतं न प्रतिकुर्याद्यः पुरुषाणां स दूषकः ॥
tava devaprasadācca bhrātuśca jayatāṃ vara | kṛtaṃ na pratikuryādyaḥ puruṣāṇāṃ sa dūṣakaḥ ||
English Translation
He that, having received a good office, does not requite it, reapeth obloquy among persons.
VR 4.37.27 अनुष्टुप्
एते वानरमुख्याश्च शतशः शत्रुसूदन । प्राप्ताश्चादाय बलिनः पृथिव्यां सर्ववानरान् ॥
ete vānaramukhyāśca śataśaḥ śatrusūdana | prāptāścādāya balinaḥ pṛthivyāṃ sarvavānarān ||
English Translation
These hundreds of prime monkeys, O destroyer of enemies, have come here, bringing with them all the monkeys of the world.
VR 4.37.28 अनुष्टुप्
ऋक्षाश्चावहिताः शूरा गोलाङ्गूलाश्च राघव । कान्तार वनदुर्गाणामभिज्ञा घोरदर्शनाः ॥
ṛkṣāścāvahitāḥ śūrā golāṅgūlāśca rāghava | kāntāra vanadurgāṇāmabhijñā ghoradarśanāḥ ||
English Translation
'O Rama valiant bears of fierce appearance, also golangulas (a variety of monkeys with tails like cows') familiar with the inaccessible fortresses of forest have come. These monkeys are sons of divine beings and gandharvas who can assume any form at will. They are on their way along with their armies.
VR 4.37.29 अनुष्टुप्
देवगन्धर्वपुत्राश्च वानराः कामरूपिणः । स्वैः स्वैः परिवृताः सैन्यैर्वर्तन्ते पथि राघव ॥
devagandharvaputrāśca vānarāḥ kāmarūpiṇaḥ | svaiḥ svaiḥ parivṛtāḥ sainyairvartante pathi rāghava ||
English Translation
'O Rama valiant bears of fierce appearance, also golangulas (a variety of monkeys with tails like cows') familiar with the inaccessible fortresses of forest have come. These monkeys are sons of divine beings and gandharvas who can assume any form at will. They are on their way along with their armies.
VR 4.37.30 अनुष्टुप्
शतैः शतसहस्रैश्च कोटिभिश्च प्लवंगमाः । अयुतैश्चावृता वीरा शङ्कुभिश्च परंतप ॥
śataiḥ śatasahasraiśca koṭibhiśca plavaṃgamāḥ | ayutaiścāvṛtā vīrā śaṅkubhiśca paraṃtapa ||
VR 4.37.31 अनुष्टुप्
अर्बुदैरर्बुदशतैर्मध्यैश्चान्तैश्च वानराः । समुद्रैश्च परार्धैश्च हरयो हरियूथपाः ॥
arbudairarbudaśatairmadhyaiścāntaiśca vānarāḥ | samudraiśca parārdhaiśca harayo hariyūthapāḥ ||
VR 4.37.32 अनुष्टुप्
आगमिष्यन्ति ते राजन्महेन्द्रसमविक्रमाः । मेरुमन्दरसंकाशा विन्ध्यमेरुकृतालयाः ॥
āgamiṣyanti te rājanmahendrasamavikramāḥ | merumandarasaṃkāśā vindhyamerukṛtālayāḥ ||
VR 4.37.33 अनुष्टुप्
ते त्वामभिगमिष्यन्ति राक्षसं ये सबान्धवम् । निहत्य रावणं संख्ये ह्यानयिष्यन्ति मैथिलीम् ॥
te tvāmabhigamiṣyanti rākṣasaṃ ye sabāndhavam | nihatya rāvaṇaṃ saṃkhye hyānayiṣyanti maithilīm ||
English Translation
They will join you for battling the fiend in the field; and, slaying Ravana in fight, shall bring Mithilā's daughter.
VR 4.37.34 वंशस्थम्
ततस्तमुद्योगमवेक्ष्य बुद्धिमा;न्हरिप्रवीरस्य निदेशवर्तिनः । बभूव हर्षाद्वसुधाधिपात्मजः; प्रबुद्धनीलोत्पलतुल्यदर्शनः ॥
tatastamudyogamavekṣya buddhimā;nharipravīrasya nideśavartinaḥ | babhūva harṣādvasudhādhipātmajaḥ; prabuddhanīlotpalatulyadarśanaḥ ||
English Translation
Thereat the puissant son of the Earth's lord, witnessing the preparations made by the heroic monkey, remaining under his his command, appeared like a blown blue lotus.
← Previous (Ch. 294) Full Table of Contents Next (Ch. 296) →