अथ प्रतिसमादिष्टो लक्ष्मणः परवीरहा । प्रविवेश गुहां घोरां किष्किन्धां रामशासनात् ॥
atha pratisamādiṣṭo lakṣmaṇaḥ paravīrahā | praviveśa guhāṃ ghorāṃ kiṣkindhāṃ rāmaśāsanāt ||
English Translation
Thereupon, Laksmana, the slayer of foes, commanded, entered, at the behest of Rāma, the pleasant city of Kişkindhā situated in the centre of caves.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
प्रतिसमादिष्टो
प्रतिसमादिश् [6. P.]
लक्ष्मणः
लक्ष्मण [m]
परवीरहा
पर [pron]
परवीरहा
वीर [m]
परवीरहा
हन् [adj]
प्रविवेश
प्रविश् [4. P.]
गुहां
गुहा [f]
घोरां
घोर [adj]
किष्किन्धां
किष्किन्धा [f]
रामशासनात्
राम [m]
रामशासनात्
शासन [n]
द्वारस्था हरयस्तत्र महाकाया महाबलाः । बभूवुर्लक्ष्मणं दृष्ट्वा सर्वे प्राञ्जलयः स्थिताः ॥
dvārasthā harayastatra mahākāyā mahābalāḥ | babhūvurlakṣmaṇaṃ dṛṣṭvā sarve prāñjalayaḥ sthitāḥ ||
English Translation
Beholding Lakşınaņa, the highly powerful monkeys, having huge persons and waiting at the gate, stood all with folded hands.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्वारस्था
द्वार [n]
द्वारस्था
स्थ [adj]
हरयस्
हरि [m]
तत्र
तत्र [ind]
महाकाया
महत् [adj]
महाकाया
काय [m]
महाबलाः
महत् [adj]
महाबलाः
बल [mn]
बभूवुर्
भू [1. Ā.]
लक्ष्मणं
लक्ष्मण [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
सर्वे
सर्व [pron]
प्राञ्जलयः
प्राञ्जलि [adj]
स्थिताः
स्था [1. Ā.]
निःश्वसन्तं तु तं दृष्ट्वा क्रुद्धं दशरथात्मजम् । बभूवुर्हरयस्त्रस्ता न चैनं पर्यवारयन् ॥
niḥśvasantaṃ tu taṃ dṛṣṭvā kruddhaṃ daśarathātmajam | babhūvurharayastrastā na cainaṃ paryavārayan ||
English Translation
And seeing Dasaratha's son highly enraged and sighing again and again, the monkeys stood silent and did not interrupt him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निःश्वसन्तं
निःश्वस् [2. Ā.]
तु
तु [ind]
तं
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
क्रुद्धं
क्रुध् [4. Ā.]
दशरथात्मजम्
दशरथ [m]
दशरथात्मजम्
आत्मज [m]
बभूवुर्
भू [1. Ā.]
हरयस्
हरि [m]
त्रस्ता
त्रस् [4. Ā.]
न
न [ind]
चैनं
च [ind]
चैनं
एनद् [pron]
पर्यवारयन्
परिवारय् [10. Ā.]
स तं रत्नमयीं श्रीमान्दिव्यां पुष्पितकाननाम् । रम्यां रत्नसमाकीर्णां ददर्श महतीं गुहाम् ॥
sa taṃ ratnamayīṃ śrīmāndivyāṃ puṣpitakānanām | ramyāṃ ratnasamākīrṇāṃ dadarśa mahatīṃ guhām ||
English Translation
Lakshmana, the bestower of fortune, saw the mammoth cave inlaid with gems and precious stones and forests full of delightful flowers.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तां
तद् [pron]
रत्नमयीं
रत्न [mn]
रत्नमयीं
मय [adj]
श्रीमान्
श्रीमत् [adj]
दिव्यां
दिव्य [adj]
पुष्पितकाननाम्
पुष्पित [adj]
पुष्पितकाननाम्
कानन [n]
रम्यां
रम्य [adj]
रत्नसमाकीर्णां
रत्न [mn]
रत्नसमाकीर्णां
समाकृ [6. P.]
ददर्श
दृश् [6. P.]
महतीं
महत् [adj]
गुहाम्
गुहा [f]
हर्म्यप्रासादसंबाधां नानापण्योपशोभिताम् । सर्वकामफलैर्वृक्षैः पुष्पितैरुपशोभिताम् ॥
harmyaprāsādasaṃbādhāṃ nānāpaṇyopaśobhitām | sarvakāmaphalairvṛkṣaiḥ puṣpitairupaśobhitām ||
English Translation
The palace was thronged with elevated mansions and illumined with jewels of all kinds. The trees were in bloom and the fruits satisfied every one's wish.It was splendid.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हर्म्यप्रासादसम्बाधां
हर्म्य [n]
हर्म्यप्रासादसम्बाधां
प्रासाद [m]
हर्म्यप्रासादसम्बाधां
सम्बाध [m]
नानापण्योपशोभिताम्
नाना [ind]
नानापण्योपशोभिताम्
पण्य [n]
नानापण्योपशोभिताम्
उपशोभय् [10. P.]
सर्वकामफलैर्
सर्व [pron]
सर्वकामफलैर्
काम [m]
सर्वकामफलैर्
फल [n]
वृक्षैः
वृक्ष [m]
पुष्पितैर्
पुष्पित [adj]
उपशोभिताम्
उपशोभय् [10. P.]
देवगन्धर्वपुत्रैश्च वानरैः कामरूपिभिः । दिव्य माल्याम्बरधारैः शोभितां प्रियदर्शनैः ॥
devagandharvaputraiśca vānaraiḥ kāmarūpibhiḥ | divya mālyāmbaradhāraiḥ śobhitāṃ priyadarśanaiḥ ||
English Translation
The inhabitants of Kishkinda being sons of gods and gandharvas, were of beautiful appearance wearing wonderful garlands. They could change their form at their free will. They were delightful.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
देवगन्धर्वपुत्रैश्
देव [m]
देवगन्धर्वपुत्रैश्
गन्धर्व [m]
देवगन्धर्वपुत्रैश्
पुत्र [m]
च
च [ind]
वानरैः
वानर [m]
कामरूपिभिः
कामरूपिन् [adj]
दिव्यमाल्याम्बरधारैः
दिव्य [adj]
दिव्यमाल्याम्बरधारैः
माल्य [n]
दिव्यमाल्याम्बरधारैः
अम्बर [n]
दिव्यमाल्याम्बरधारैः
धार [adj]
शोभितां
शोभय् [10. Ā.]
प्रियदर्शनैः
प्रिय [adj]
प्रियदर्शनैः
दर्शन [n]
चन्दनागरुपद्मानां गन्धैः सुरभिगन्धिनाम् । मैरेयाणां मधूनां च संमोदितमहापथाम् ॥
candanāgarupadmānāṃ gandhaiḥ surabhigandhinām | maireyāṇāṃ madhūnāṃ ca saṃmoditamahāpathām ||
English Translation
It was fragrant with the sweet smell of sandal wood, Aguru and lotuses and its highway were equally fragrant with the smell of honey.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चन्दनागरुपद्मानां
चन्दन [mn]
चन्दनागरुपद्मानां
अगरु [mn]
चन्दनागरुपद्मानां
पद्म [mn]
गन्धैः
गन्ध [mn]
सुरभिगन्धिनाम्
सुरभि [adj]
सुरभिगन्धिनाम्
गन्धिन् [adj]
मैरेयाणां
मैरेय [mn]
मधूनां
मधु [n]
च
च [ind]
संमोदितमहापथाम्
संमोदय् [10. P.]
संमोदितमहापथाम्
महापथ [m]
विन्ध्यमेरुगिरिप्रस्थैः प्रासादैर्नैकभूमिभिः । ददर्श गिरिनद्यश्च विमलास्तत्र राघवः ॥
vindhyamerugiriprasthaiḥ prāsādairnaikabhūmibhiḥ | dadarśa girinadyaśca vimalāstatra rāghavaḥ ||
English Translation
And Lakşmaņa beheld there many spacious buildings like to the hills Vindhya and Meru and rivers of clear water.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विन्ध्यमेरुगिरिप्रस्थैः
विन्ध्य [m]
विन्ध्यमेरुगिरिप्रस्थैः
मेरु [m]
विन्ध्यमेरुगिरिप्रस्थैः
गिरि [m]
विन्ध्यमेरुगिरिप्रस्थैः
प्रस्थ [mn]
प्रासादैर्
प्रासाद [m]
नैकभूमिभिः
न [ind]
नैकभूमिभिः
एक [pron]
नैकभूमिभिः
भूमि [f]
ददर्श
दृश् [6. P.]
गिरिनद्यश्
गिरि [m]
गिरिनद्यश्
नदी [f]
च
च [ind]
विमलास्
विमल [adj]
तत्र
तत्र [ind]
राघवः
राघव [m]
अङ्गदस्य गृहं रम्यं मैन्दस्य द्विविदस्य च । गवयस्य गवाक्षस्य गजस्य शरभस्य च ॥
aṅgadasya gṛhaṃ ramyaṃ maindasya dvividasya ca | gavayasya gavākṣasya gajasya śarabhasya ca ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अङ्गदस्य
अङ्गद [m]
गृहं
गृह [mn]
रम्यं
रम्य [adj]
मैन्दस्य
मैन्द [m]
द्विविदस्य
द्विविद [m]
च
च [ind]
गवयस्य
गवय [m]
गवाक्षस्य
गवाक्ष [m]
गजस्य
गज [m]
शरभस्य
शरभ [m]
च
च [ind]
विद्युन्मालेश्च संपातेः सूर्याक्षस्य हनूमतः । वीरबाहोः सुबाहोश्च नलस्य च महात्मनः ॥
vidyunmāleśca saṃpāteḥ sūryākṣasya hanūmataḥ | vīrabāhoḥ subāhośca nalasya ca mahātmanaḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विद्युन्मालेश्
विद्युन्मालिन् [m]
च
च [ind]
सम्पातेः
सम्पाति [m]
सूर्याक्षस्य
सूर्याक्ष [m]
हनूमतः
हनुमन्त् [m]
वीरबाहोः
वीरबाहु [m]
सुबाहोश्
सुबाहु [m]
च
च [ind]
नलस्य
नल [m]
च
च [ind]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
कुमुदस्य सुषेणस्य तारजाम्बवतोस्तथा । दधिवक्त्रस्य नीलस्य सुपाटलसुनेत्रयोः ॥
kumudasya suṣeṇasya tārajāmbavatostathā | dadhivaktrasya nīlasya supāṭalasunetrayoḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कुमुदस्य
कुमुद [m]
सुषेणस्य
सुषेण [m]
तारजाम्बवतोस्
तार [m]
तारजाम्बवतोस्
जाम्बवन्त् [m]
तथा
तथा [ind]
दधिवक्त्रस्य
दधिवक्त्र [m]
नीलस्य
नील [m]
सुपाटलसुनेत्रयोः
सुपाटल [m]
सुपाटलसुनेत्रयोः
सुनेत्र [m]
एतेषां कपिमुख्यानां राजमार्गे महात्मनाम् । ददर्श गृहमुख्यानि महासाराणि लक्ष्मणः ॥
eteṣāṃ kapimukhyānāṃ rājamārge mahātmanām | dadarśa gṛhamukhyāni mahāsārāṇi lakṣmaṇaḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतेषां
एतद् [pron]
कपिमुख्यानां
कपि [m]
कपिमुख्यानां
मुख्य [adj]
राजमार्गे
राजमार्ग [m]
महात्मनाम्
महात्मन् [adj]
ददर्श
दृश् [6. P.]
गृहमुख्यानि
गृह [mn]
गृहमुख्यानि
मुख्य [adj]
महासाराणि
महत् [adj]
महासाराणि
सार [mn]
लक्ष्मणः
लक्ष्मण [m]
पाण्डुराभ्रप्रकाशानि दिव्यमाल्ययुतानि च । प्रभूतधनधान्यानि स्त्रीरत्नैः शोभितानि च ॥
pāṇḍurābhraprakāśāni divyamālyayutāni ca | prabhūtadhanadhānyāni strīratnaiḥ śobhitāni ca ||
English Translation
These homes were shining like white clouds, with wonderful garlands hung on, filled with abundance of wealth, grains and best of females.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पाण्डुराभ्रप्रकाशानि
पाण्डुर [adj]
पाण्डुराभ्रप्रकाशानि
अभ्र [mn]
पाण्डुराभ्रप्रकाशानि
प्रकाश [adj]
दिव्यमाल्ययुतानि
दिव्य [adj]
दिव्यमाल्ययुतानि
माल्य [n]
दिव्यमाल्ययुतानि
युत [adj]
च
च [ind]
प्रभूतधनधान्यानि
प्रभू [1. Ā.]
प्रभूतधनधान्यानि
धन [n]
प्रभूतधनधान्यानि
धान्य [n]
स्त्रीरत्नैः
स्त्री [f]
स्त्रीरत्नैः
रत्न [mn]
शोभितानि
शोभय् [10. Ā.]
च
च [ind]
पाण्डुरेण तु शैलेन परिक्षिप्तं दुरासदम् । वानरेन्द्रगृहं रम्यं महेन्द्रसदनोपमम् ॥
pāṇḍureṇa tu śailena parikṣiptaṃ durāsadam | vānarendragṛhaṃ ramyaṃ mahendrasadanopamam ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पाण्डुरेण
पाण्डुर [adj]
तु
तु [ind]
शैलेन
शैल [mn]
परिक्षिप्तं
परिक्षिप् [6. P.]
दुरासदम्
दुरासद [adj]
वानरेन्द्रगृहं
वानर [m]
वानरेन्द्रगृहं
इन्द्र [m]
वानरेन्द्रगृहं
गृह [mn]
रम्यं
रम्य [adj]
महेन्द्रसदनोपमम्
महत् [adj]
महेन्द्रसदनोपमम्
इन्द्र [m]
महेन्द्रसदनोपमम्
सदन [n]
महेन्द्रसदनोपमम्
उपम [adj]
शुल्कैः प्रासादशिखरैः कैलासशिखरोपमैः । सर्वकामफलैर्वृक्षैः पुष्टितैरुपशोभितम् ॥
śulkaiḥ prāsādaśikharaiḥ kailāsaśikharopamaiḥ | sarvakāmaphalairvṛkṣaiḥ puṣṭitairupaśobhitam ||
English Translation
The palace was thronged with elevated mansions and illumined with jewels of all kinds. The trees were in bloom and the fruits satisfied every one's wish.It was splendid.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शुल्कैः
शुल्क [mn]
प्रासादशिखरैः
प्रासाद [m]
प्रासादशिखरैः
शिखर [mn]
कैलासशिखरोपमैः
कैलास [m]
कैलासशिखरोपमैः
शिखर [mn]
कैलासशिखरोपमैः
उपम [adj]
सर्वकामफलैर्
सर्व [pron]
सर्वकामफलैर्
काम [m]
सर्वकामफलैर्
फल [n]
वृक्षैः
वृक्ष [m]
पुष्पितैर्
पुष्पित [adj]
उपशोभितम्
उपशोभय् [10. P.]
महेन्द्रदत्तैः श्रीमद्भिर्नीलजीमूतसंनिभैः । दिव्यपुष्पफलैर्वृक्षैः शीतच्छायैर्मनोरमैः ॥
mahendradattaiḥ śrīmadbhirnīlajīmūtasaṃnibhaiḥ | divyapuṣpaphalairvṛkṣaiḥ śītacchāyairmanoramaiḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महेन्द्रदत्तैः
महत् [adj]
महेन्द्रदत्तैः
इन्द्र [m]
महेन्द्रदत्तैः
दा [1. Ā.]
श्रीमद्भिर्
श्रीमत् [adj]
नीलजीमूतसंनिभैः
नील [adj]
नीलजीमूतसंनिभैः
जीमूत [mn]
नीलजीमूतसंनिभैः
संनिभ [adj]
दिव्यपुष्पफलैर्
दिव्य [adj]
दिव्यपुष्पफलैर्
पुष्प [n]
दिव्यपुष्पफलैर्
फल [n]
वृक्षैः
वृक्ष [m]
शीतच्छायैर्
शीत [adj]
शीतच्छायैर्
छाया [f]
मनोरमैः
मनोरम [adj]
हरिभिः संवृतद्वारं बलिभिः शस्त्रपाणिभिः । दिव्यमाल्यावृतं शुभ्रं तप्तकाञ्चनतोरणम् ॥
haribhiḥ saṃvṛtadvāraṃ balibhiḥ śastrapāṇibhiḥ | divyamālyāvṛtaṃ śubhraṃ taptakāñcanatoraṇam ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हरिभिः
हरि [m]
संवृतद्वारं
संवृ [9. P.]
संवृतद्वारं
द्वार [n]
बलिभिः
बलिन् [adj]
शस्त्रपाणिभिः
शस्त्र [n]
शस्त्रपाणिभिः
पाणि [m]
दिव्यमाल्यावृतं
दिव्य [adj]
दिव्यमाल्यावृतं
माल्य [n]
दिव्यमाल्यावृतं
आवृ [5. Ā.]
शुभ्रं
शुभ्र [adj]
तप्तकाञ्चनतोरणम्
तप् [4. Ā.]
तप्तकाञ्चनतोरणम्
काञ्चन [n]
तप्तकाञ्चनतोरणम्
तोरण [mn]
सुग्रीवस्य गृहं रम्यं प्रविवेश महाबलः । अवार्यमाणः सौमित्रिर्महाभ्रमिव भास्करः ॥
sugrīvasya gṛhaṃ ramyaṃ praviveśa mahābalaḥ | avāryamāṇaḥ saumitrirmahābhramiva bhāskaraḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुग्रीवस्य
सुग्रीव [m]
गृहं
गृह [mn]
रम्यं
रम्य [adj]
प्रविवेश
प्रविश् [4. P.]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
अवार्यमाणः
अवार्यमाण [adj]
सौमित्रिर्
सौमित्रि [m]
महाभ्रम्
महत् [adj]
महाभ्रम्
अभ्र [mn]
इव
इव [ind]
भास्करः
भास्कर [m]
स सप्त कक्ष्या धर्मात्मा यानासनसमावृताः । प्रविश्य सुमहद्गुप्तं ददर्शान्तःपुरं महत् ॥
sa sapta kakṣyā dharmātmā yānāsanasamāvṛtāḥ | praviśya sumahadguptaṃ dadarśāntaḥpuraṃ mahat ||
English Translation
And that virtuous-souled one, crossing the seven rooms filled with conveyances and seats beheld the secret apartment (of that monkeychief), having many a gold and silver bed-steads with excellent coverlets and fine seats.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
सप्त
सप्तन् [adj]
कक्ष्या
कक्ष्या [f]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
यानासनसमावृताः
यान [n]
यानासनसमावृताः
आसन [n]
यानासनसमावृताः
समावृ [5. P.]
प्रविश्य
प्रविश् [4. P.]
सुमहद्
सु [ind]
सुमहद्
महत् [adj]
गुप्तं
गुप् [1. Ā.]
ददर्शान्तःपुरं
दृश् [6. P.]
ददर्शान्तःपुरं
अन्तःपुर [n]
महत्
महत् [adj]
हैमराजतपर्यङ्कैर्बहुभिश्च वरासनैः । महार्हास्तरणोपेतैस्तत्र तत्रोपशोभितम् ॥
haimarājataparyaṅkairbahubhiśca varāsanaiḥ | mahārhāstaraṇopetaistatra tatropaśobhitam ||
English Translation
Righteous Lakshmana crossed the seven enclosures filled with different kinds of people and saw a great harem full of several bright gold and silver cots, excellent seats here and there with best of cushions spread.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हैमराजतपर्यङ्कैर्
हैम [adj]
हैमराजतपर्यङ्कैर्
राजत [adj]
हैमराजतपर्यङ्कैर्
पर्यङ्क [m]
बहुभिश्
बहु [adj]
च
च [ind]
वरासनैः
वर [adj]
वरासनैः
आसन [n]
महार्हास्तरणोपेतैस्
महार्ह [adj]
महार्हास्तरणोपेतैस्
आस्तरण [fn]
महार्हास्तरणोपेतैस्
उपे [2. Ā.]
तत्र
तत्र [ind]
तत्रोपशोभितम्
तत्र [ind]
तत्रोपशोभितम्
उपशोभय् [10. P.]
प्रविशन्नेव सततं शुश्राव मधुरस्वरम् । तन्त्रीगीतसमाकीर्णं समगीतपदाक्षरम् ॥
praviśanneva satataṃ śuśrāva madhurasvaram | tantrīgītasamākīrṇaṃ samagītapadākṣaram ||
English Translation
No sooner had he entered the inner apartment than he heard a musical sound, well-measured and accompanied by the music of the stringed instrument.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रविशन्न्
प्रविश् [4. P.]
एव
एव [ind]
सततं
सतत [adj]
शुश्राव
श्रु [4. P.]
मधुरस्वरम्
मधुर [adj]
मधुरस्वरम्
स्वर [m]
तन्त्रीगीतसमाकीर्णं
तन्त्री [f]
तन्त्रीगीतसमाकीर्णं
गीत [n]
तन्त्रीगीतसमाकीर्णं
समाकृ [6. P.]
समगीतपदाक्षरम्
सम [pron]
समगीतपदाक्षरम्
गीत [n]
समगीतपदाक्षरम्
पद [mn]
समगीतपदाक्षरम्
अक्षर [n]
बह्वीश्च विविधाकारा रूपयौवनगर्विताः । स्त्रियः सुग्रीवभवने ददर्श स महाबलः ॥
bahvīśca vividhākārā rūpayauvanagarvitāḥ | striyaḥ sugrīvabhavane dadarśa sa mahābalaḥ ||
English Translation
And that highly powerful one beheld in the abode of Sugrīva many a beautiful damsel proud of their youth and beauty sprung from respectable families, adorned with splendid ornaments, engaged in stringing excellent garlands.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बह्वीश्
बहु [adj]
च
च [ind]
विविधाकारा
विविध [adj]
विविधाकारा
आकार [m]
रूपयौवनगर्विताः
रूप [n]
रूपयौवनगर्विताः
यौवन [n]
रूपयौवनगर्विताः
गर्वित [adj]
स्त्रियः
स्त्री [f]
सुग्रीवभवने
सुग्रीव [m]
सुग्रीवभवने
भवन [n]
ददर्श
दृश् [6. P.]
स
तद् [pron]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
दृष्ट्वाभिजनसंपन्नाश्चित्रमाल्यकृतस्रजः । वरमाल्यकृतव्यग्रा भूषणोत्तमभूषिताः ॥
dṛṣṭvābhijanasaṃpannāścitramālyakṛtasrajaḥ | varamālyakṛtavyagrā bhūṣaṇottamabhūṣitāḥ ||
English Translation
Lakshmana saw women with a good lineage adorned with colourful flower garlands and choicest ornaments engaged in making garlands and arranging fruits. He also saw at Sugriva's palace attendants, gentle, welldressed, contented and not too busy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दृष्ट्वाभिजनसम्पन्नाश्
दृश् [6. P.]
दृष्ट्वाभिजनसम्पन्नाश्
अभिजन [mn]
दृष्ट्वाभिजनसम्पन्नाश्
सम्पद् [4. P.]
चित्रमाल्यकृतस्रजः
चित्र [adj]
चित्रमाल्यकृतस्रजः
माल्य [n]
चित्रमाल्यकृतस्रजः
कृ [2. Ā.]
चित्रमाल्यकृतस्रजः
स्रज् [f]
वरमाल्यकृतव्यग्रा
वर [adj]
वरमाल्यकृतव्यग्रा
माल्य [n]
वरमाल्यकृतव्यग्रा
कृ [2. Ā.]
वरमाल्यकृतव्यग्रा
व्यग्र [adj]
भूषणोत्तमभूषिताः
भूषण [n]
भूषणोत्तमभूषिताः
उत्तम [adj]
भूषणोत्तमभूषिताः
भूषय् [10. Ā.]
नातृप्तान्नाति च व्यग्रान्नानुदात्तपरिच्छदान् । सुग्रीवानुचरांश्चापि लक्षयामास लक्ष्मणः ॥
nātṛptānnāti ca vyagrānnānudāttaparicchadān | sugrīvānucarāṃścāpi lakṣayāmāsa lakṣmaṇaḥ ||
English Translation
And he observed Sugrīva's servants, well fed, contented, not hurry in offering their services and without splendid ornaments.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नातृप्तान्
न [ind]
नातृप्तान्
अतृप्त [adj]
नाति
न [ind]
नाति
अति [ind]
च
च [ind]
व्यग्रान्
व्यग्र [adj]
नानुदात्तपरिच्छदान्
न [ind]
नानुदात्तपरिच्छदान्
अनुदात्त [m]
नानुदात्तपरिच्छदान्
परिच्छद [m]
सुग्रीवानुचरांश्
सुग्रीव [m]
सुग्रीवानुचरांश्
अनुचर [m]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
लक्षयामास
लक्षय् [10. Ā.]
लक्ष्मणः
लक्ष्मण [m]
ततः सुग्रीवमासीनं काञ्चने परमासने । महार्हास्तरणोपेते ददर्शादित्यसंनिभम् ॥
tataḥ sugrīvamāsīnaṃ kāñcane paramāsane | mahārhāstaraṇopete dadarśādityasaṃnibham ||
English Translation
There seated on a superb seat spread with a costly carpet, he found Sugrīva resembling the sun himself, his person decked with noble ornaments, of a dignified presence, famous, wearing gay garlands and attire, invincible like to the great Indra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
सुग्रीवम्
सुग्रीव [m]
आसीनं
आस् [4. P.]
काञ्चने
काञ्चन [adj]
परमासने
परम [adj]
परमासने
आसन [n]
महार्हास्तरणोपेते
महार्ह [adj]
महार्हास्तरणोपेते
आस्तरण [fn]
महार्हास्तरणोपेते
उपे [2. Ā.]
ददर्शादित्यसंनिभम्
दृश् [6. P.]
ददर्शादित्यसंनिभम्
आदित्य [m]
ददर्शादित्यसंनिभम्
संनिभ [adj]
दिव्याभरणचित्राङ्गं दिव्यरूपं यशस्विनम् । दिव्यमाल्याम्बरधरं महेन्द्रमिव दुर्जयम् । दिव्याभरणमाल्याभिः प्रमदाभिः समावृतम् ॥
divyābharaṇacitrāṅgaṃ divyarūpaṃ yaśasvinam | divyamālyāmbaradharaṃ mahendramiva durjayam | divyābharaṇamālyābhiḥ pramadābhiḥ samāvṛtam ||
English Translation
Lakshmana saw famous Sugriva, difficult to be conquered, seated on a golden throne strewn around with cushions, decorated with ornaments of different colours, endearing in appearance, decked with beautiful garlands and clothes. He was surrounded by women adorned with most fascinating ornaments and garlands. Bewildered at the sight, Lakshmana's eyes turned red in anger. He appeared like Yama, lord of death.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दिव्याभरणचित्राङ्गं
दिव्य [adj]
दिव्याभरणचित्राङ्गं
आभरण [n]
दिव्याभरणचित्राङ्गं
चित्र [adj]
दिव्याभरणचित्राङ्गं
अङ्ग [n]
दिव्यरूपं
दिव्य [adj]
दिव्यरूपं
रूप [n]
यशस्विनम्
यशस्विन् [adj]
दिव्यमाल्याम्बरधरं
दिव्य [adj]
दिव्यमाल्याम्बरधरं
माल्य [n]
दिव्यमाल्याम्बरधरं
अम्बर [n]
दिव्यमाल्याम्बरधरं
धर [adj]
महेन्द्रम्
महत् [adj]
महेन्द्रम्
इन्द्र [m]
इव
इव [ind]
दुर्जयम्
दुर्जय [adj]
दिव्याभरणमाल्याभिः
दिव्य [adj]
दिव्याभरणमाल्याभिः
आभरण [n]
दिव्याभरणमाल्याभिः
माल्य [n]
प्रमदाभिः
प्रमदा [f]
समावृतम्
समावृ [5. P.]
रुमां तु वीरः परिरभ्य गाढं; वरासनस्थो वरहेमवर्णः । ददर्श सौमित्रिमदीनसत्त्वं; विशालनेत्रः सुविशालनेत्रम् ॥
rumāṃ tu vīraḥ parirabhya gāḍhaṃ; varāsanastho varahemavarṇaḥ | dadarśa saumitrimadīnasattvaṃ; viśālanetraḥ suviśālanetram ||
English Translation
Then deeply embracing Umā, the large-eyed hero of the hue of fine gold, seated on an excellent seat, saw the powerful Saumitri having expansive eyes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रुमां
रुमा [f]
तु
तु [ind]
वीरः
वीर [m]
परिरभ्य
परिरभ् [1. Ā.]
गाढं
गाढम् [ind]
वरासनस्थो
वर [adj]
वरासनस्थो
आसन [n]
वरासनस्थो
स्थ [adj]
वरहेमवर्णः
वर [adj]
वरहेमवर्णः
हेमन् [n]
वरहेमवर्णः
वर्ण [mn]
ददर्श
दृश् [6. P.]
सौमित्रिम्
सौमित्रि [m]
अदीनसत्त्वं
अदीन [adj]
अदीनसत्त्वं
सत्त्व [n]
विशालनेत्रः
विशाल [adj]
विशालनेत्रः
नेत्र [mn]
सुविशालनेत्रम्
सु [ind]
सुविशालनेत्रम्
विशाल [adj]
सुविशालनेत्रम्
नेत्र [mn]