निहतं दूषणं दृष्ट्वा रणे त्रिशिरसा सह । खरस्याप्यभवत्त्रासो दृष्ट्वा रामस्य विक्रमम् ॥
nihataṃ dūṣaṇaṃ dṛṣṭvā raṇe triśirasā saha | kharasyāpyabhavattrāso dṛṣṭvā rāmasya vikramam ||
English Translation
Seeing Düşaņa slain in fight along with Trisiră, Khara, witnessing Rāma's prowess, was filled with fear.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निहतं
निहन् [2. Ā.]
दूषणं
दूषण [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
रणे
रण [m]
त्रिशिरसा
त्रिशिरस् [m]
सह
सह [ind]
खरस्याप्य्
खर [m]
खरस्याप्य्
अपि [ind]
अभवत्
भू [1. Ā.]
त्रासो
त्रास [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
रामस्य
राम [m]
विक्रमम्
विक्रम [m]
स दृष्ट्वा राक्षसं सैन्यमविषह्यं महाबलम् । हतमेकेन रामेण दूषणस्त्रिशिरा अपि ॥
sa dṛṣṭvā rākṣasaṃ sainyamaviṣahyaṃ mahābalam | hatamekena rāmeṇa dūṣaṇastriśirā api ||
English Translation
Seeing that irresistible Raksasa host-even Düşaņa and Triſirā-slain by the mighty Rāma alone, and seeing the great courage that was made in the army, that Raksasa, Khara, was seized with despondency. Then as Namuci advances against Väsava, Khara stretching his powerful bow, advanced against Răma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
राक्षसं
राक्षस [adj]
सैन्यम्
सैन्य [n]
अविषह्यं
अविषह्य [adj]
महाबलम्
महत् [adj]
महाबलम्
बल [mn]
हतम्
हन् [6. P.]
एकेन
एक [pron]
रामेण
राम [m]
दूषणस्
दूषण [m]
त्रिशिरा
त्रिशिरस् [m]
अपि
अपि [ind]
तद्बलं हतभूयिष्ठं विमनाः प्रेक्ष्य राक्षसः । आससाद खरो रामं नमुचिर्वासवं यथा ॥
tadbalaṃ hatabhūyiṣṭhaṃ vimanāḥ prekṣya rākṣasaḥ | āsasāda kharo rāmaṃ namucirvāsavaṃ yathā ||
English Translation
Seeing that irresistible Raksasa host-even Düşaņa and Triſirā-slain by the mighty Rāma alone, and seeing the great courage that was made in the army, that Raksasa, Khara, was seized with despondency. Then as Namuci advances against Väsava, Khara stretching his powerful bow, advanced against Răma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
बलं
बल [mn]
हतभूयिष्ठं
हन् [6. P.]
हतभूयिष्ठं
भूयिष्ठ [adj]
विमनाः
विमनस् [adj]
प्रेक्ष्य
प्रेक्ष् [1. P.]
राक्षसः
राक्षस [m]
आससाद
आसद् [2. P.]
खरो
खर [m]
रामं
राम [m]
नमुचिर्
नमुचि [m]
वासवं
वासव [m]
यथा
यथा [ind]
विकृष्य बलवच्चापं नाराचान्रक्तभोजनान् । खरश्चिक्षेप रामाय क्रुद्धानाशीविषानिव ॥
vikṛṣya balavaccāpaṃ nārācānraktabhojanān | kharaścikṣepa rāmāya kruddhānāśīviṣāniva ||
English Translation
Khara hurled at Rāma nārācas revelling in blood, resembling infuriated venomous snakes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विकृष्य
विकृष् [6. P.]
बलवच्चापं
बलवत् [adj]
बलवच्चापं
चाप [mn]
नाराचान्
नाराच [m]
रक्तभोजनान्
रक्त [n]
रक्तभोजनान्
भोजन [n]
खरश्
खर [m]
चिक्षेप
क्षिप् [6. Ā.]
रामाय
राम [m]
क्रुद्धान्
क्रुध् [4. Ā.]
आशीविषान्
आशीविष [m]
इव
इव [ind]
ज्यां विधुन्वन्सुबहुशः शिक्षयास्त्राणि दर्शयन् । चचार समरे मार्गाञ्शरै रथगतः खरः ॥
jyāṃ vidhunvansubahuśaḥ śikṣayāstrāṇi darśayan | cacāra samare mārgāñśarai rathagataḥ kharaḥ ||
English Translation
Repeatedly twanging his twanging his bow, Khara, mounted on his car, began to range the field, displaying his weapons through his acquired skill.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ज्यां
ज्या [f]
विधुन्वन्
विधू [6. P.]
सुबहुशः
सु [ind]
सुबहुशः
बहुशस् [ind]
शिक्षयास्त्राणि
शिक्षा [f]
शिक्षयास्त्राणि
अस्त्र [mn]
दर्शयन्
दर्शय् [10. Ā.]
चचार
च [ind]
चचार
चार [m]
समरे
समर [mn]
मार्गाञ्
मार्ग [m]
शरै
शर [m]
रथगतः
रथ [m]
रथगतः
गम् [6. Ā.]
खरः
खर [m]
स सर्वाश्च दिशो बाणैः प्रदिशश्च महारथः । पूरयामास तं दृष्ट्वा रामोऽपि सुमहद्धनुः ॥
sa sarvāśca diśo bāṇaiḥ pradiśaśca mahārathaḥ | pūrayāmāsa taṃ dṛṣṭvā rāmo'pi sumahaddhanuḥ ||
English Translation
And that mighty car-warrior covered all sides with his shafts. And secing this, Rāma of a tremendous bow with shafts incapable of being borne, and resembling tongues of flaming fire, entirely enveloped the welkin, even as a cloud pour down showers.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
सर्वाश्
सर्व [pron]
च
च [ind]
दिशो
दिश् [f]
बाणैः
बाण [m]
प्रदिशश्
प्रदिश् [f]
च
च [ind]
महारथः
महत् [adj]
महारथः
रथ [m]
पूरयामास
पूरय् [10. Ā.]
तं
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
रामो
राम [m]
ऽपि
अपि [ind]
सुमहद्
सु [ind]
सुमहद्
महत् [adj]
धनुः
धनुस् [n]
स सायकैर्दुर्विषहैः सस्फुलिङ्गैरिवाग्निभिः । नभश्चकाराविवरं पर्जन्य इव वृष्टिभिः ॥
sa sāyakairdurviṣahaiḥ sasphuliṅgairivāgnibhiḥ | nabhaścakārāvivaraṃ parjanya iva vṛṣṭibhiḥ ||
English Translation
And that mighty car-warrior covered all sides with his shafts. And secing this, Rāma of a tremendous bow with shafts incapable of being borne, and resembling tongues of flaming fire, entirely enveloped the welkin, even as a cloud pour down showers.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
सायकैर्
सायक [m]
दुर्विषहैः
दुर्विषह [adj]
सस्फुलिङ्गैर्
स [ind]
सस्फुलिङ्गैर्
स्फुलिङ्ग [mfn]
इवाग्निभिः
इव [ind]
इवाग्निभिः
अग्नि [m]
नभश्
नभस् [n]
चकाराविवरं
कृ [2. Ā.]
चकाराविवरं
अविवर [adj]
पर्जन्य
पर्जन्य [m]
इव
इव [ind]
वृष्टिभिः
वृष्टि [f]
तद्बभूव शितैर्बाणैः खररामविसर्जितैः । पर्याकाशमनाकाशं सर्वतः शरसंकुलम् ॥
tadbabhūva śitairbāṇaiḥ khararāmavisarjitaiḥ | paryākāśamanākāśaṃ sarvataḥ śarasaṃkulam ||
English Translation
With the sharpened shafts shot by Khara and Rāma, the entire firmament on all sides was thronged.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
बभूव
भू [1. Ā.]
शितैर्
शा [4. P.]
बाणैः
बाण [m]
खररामविसर्जितैः
खर [m]
खररामविसर्जितैः
राम [m]
खररामविसर्जितैः
विसर्जय् [10. Ā.]
पर्याकाशम्
परि [ind]
पर्याकाशम्
आकाश [mn]
अनाकाशं
अनाकाश [adj]
सर्वतः
सर्वतस् [ind]
शरसंकुलम्
शर [m]
शरसंकुलम्
संकुल [adj]
शरजालावृतः सूर्यो न तदा स्म प्रकाशते । अन्योन्यवधसंरम्भादुभयोः संप्रयुध्यतोः ॥
śarajālāvṛtaḥ sūryo na tadā sma prakāśate | anyonyavadhasaṃrambhādubhayoḥ saṃprayudhyatoḥ ||
English Translation
And as each enraged was engaged in coping with the other, the sun, enveloped in a net-work of shafts, did not appear.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शरजालावृतः
शर [m]
शरजालावृतः
जाल [n]
शरजालावृतः
आवृ [5. Ā.]
सूर्यो
सूर्य [m]
न
न [ind]
तदा
तदा [ind]
स्म
स्म [ind]
प्रकाशते
प्रकाश् [1. P.]
अन्योन्यवधसंरम्भाद्
अन्योन्य [adj]
अन्योन्यवधसंरम्भाद्
वध [m]
अन्योन्यवधसंरम्भाद्
संरम्भ [m]
उभयोः
उभय [adj]
सम्प्रयुध्यतोः
सम्प्रयुध् [4. P.]
ततो नालीकनाराचैस्तीक्ष्णाग्रैश्च विकर्णिभिः । आजघान रणे रामं तोत्रैरिव महाद्विपम् ॥
tato nālīkanārācaistīkṣṇāgraiśca vikarṇibhiḥ | ājaghāna raṇe rāmaṃ totrairiva mahādvipam ||
English Translation
As a mighty elephant is struck with the goad, Rāma in the conflict attacked (his opponent) with nalikas and nārācas and sharp-pointed vikarna.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आजघान
आहन् [2. Ā.]
रणे
रण [m]
रामं
राम [m]
तोत्रैर्
तोत्र [n]
इव
इव [ind]
महाद्विपम्
महत् [adj]
महाद्विपम्
द्विप [m]
तं रथस्थं धनुष्पाणिं राक्षसं पर्यवस्थितम् । ददृशुः सर्वभूतानि पाशहस्तमिवान्तकम् ॥
taṃ rathasthaṃ dhanuṣpāṇiṃ rākṣasaṃ paryavasthitam | dadṛśuḥ sarvabhūtāni pāśahastamivāntakam ||
English Translation
And as that Rākşasa sat on his car, bow in hand, all creatures saw him, as if he were the very destroyer with the noose in his hand.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
रथस्थं
रथ [m]
रथस्थं
स्थ [adj]
धनुष्पाणिं
धनुष्पाणि [adj]
राक्षसं
राक्षस [m]
पर्यवस्थितम्
पर्यवस्थित [adj]
ददृशुः
दृश् [6. P.]
सर्वभूतानि
सर्व [pron]
सर्वभूतानि
भूत [mn]
पाशहस्तम्
पाश [m]
पाशहस्तम्
हस्त [mn]
इवान्तकम्
इव [ind]
इवान्तकम्
अन्तक [m]
तं सिंहमिव विक्रान्तं सिंहविक्रान्तगामिनम् । दृष्ट्वा नोद्विजते रामः सिंहः क्षुद्रमृगं यथा ॥
taṃ siṃhamiva vikrāntaṃ siṃhavikrāntagāminam | dṛṣṭvā nodvijate rāmaḥ siṃhaḥ kṣudramṛgaṃ yathā ||
English Translation
Seeing that one powerful like the lion, and gifted with the vigorous gait of the lion, Rāma was not moved, as a lion seeing a puny deer (is not moved).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
सिंहम्
सिंह [m]
इव
इव [ind]
विक्रान्तं
विक्रम् [1. Ā.]
सिंहविक्रान्तगामिनम्
सिंह [m]
सिंहविक्रान्तगामिनम्
विक्रान्त [n]
सिंहविक्रान्तगामिनम्
गामिन् [adj]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
नोद्विजते
न [ind]
नोद्विजते
उद्विज् [6. P.]
रामः
राम [m]
सिंहः
सिंह [m]
क्षुद्रमृगं
क्षुद्र [adj]
क्षुद्रमृगं
मृग [m]
यथा
यथा [ind]
ततः सूर्यनिकाशेन रथेन महता खरः । आससाद रणे रामं पतङ्ग इव पावकम् ॥
tataḥ sūryanikāśena rathena mahatā kharaḥ | āsasāda raṇe rāmaṃ pataṅga iva pāvakam ||
English Translation
And then as an insect falls into a flame, Khara mounting a mighty car, resembling the sun, approached Rāma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
सूर्यनिकाशेन
सूर्य [m]
सूर्यनिकाशेन
निकाश [m]
रथेन
रथ [m]
महता
महत् [adj]
खरः
खर [m]
आससाद
आसद् [2. P.]
रणे
रण [m]
रामं
राम [m]
पतंग
पतंग [m]
इव
इव [ind]
पावकम्
पावक [m]
ततोऽस्य सशरं चापं मुष्टिदेशे महात्मनः । खरश्चिच्छेद रामस्य दर्शयन्पाणिलाघवम् ॥
tato'sya saśaraṃ cāpaṃ muṣṭideśe mahātmanaḥ | kharaściccheda rāmasya darśayanpāṇilāghavam ||
English Translation
And, displaying his lightness of hand, Khara severed the bow of the magnanimous Rāma, with the arrow (fixed on it) at the place where it is grasped.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽस्य
इदम् [pron]
सशरं
स [ind]
सशरं
शर [m]
चापं
चाप [mn]
मुष्टिदेशे
मुष्टिदेश [m]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
खरश्
खर [m]
चिछेद
छिद् [1. P.]
रामस्य
राम [m]
दर्शयन्
दर्शय् [10. Ā.]
पाणिलाघवम्
पाणि [m]
पाणिलाघवम्
लाघव [n]
स पुनस्त्वपरान्सप्त शरानादाय वर्मणि । निजघान रणे क्रुद्धः शक्राशनिसमप्रभान् ॥
sa punastvaparānsapta śarānādāya varmaṇi | nijaghāna raṇe kruddhaḥ śakrāśanisamaprabhān ||
English Translation
Then taking up seven other shafts, resplendent like the thunderbolt of Sakra, Khara, enraged, sent them into (Rāma's) main-joints, and then afflicting Rāma of unparalleled energy with a thousand shafts, Khara sent up in that conflict a loud shout.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
पुनस्
पुनर् [ind]
त्व्
तु [ind]
अपरान्
अपर [pron]
सप्त
सप्तन् [adj]
शरान्
शर [m]
आदाय
आदा [4. Ā.]
वर्मणि
वर्मन् [mn]
निजघान
निहन् [2. Ā.]
रणे
रण [m]
क्रुद्धः
क्रुध् [4. Ā.]
शक्राशनिसमप्रभान्
शक्र [m]
शक्राशनिसमप्रभान्
अशनि [mf]
शक्राशनिसमप्रभान्
सम [pron]
शक्राशनिसमप्रभान्
प्रभा [f]
ततस्तत्प्रहतं बाणैः खरमुक्तैः सुपर्वभिः । पपात कवचं भूमौ रामस्यादित्यवर्चसः ॥
tatastatprahataṃ bāṇaiḥ kharamuktaiḥ suparvabhiḥ | papāta kavacaṃ bhūmau rāmasyādityavarcasaḥ ||
English Translation
And riven by the shafts discharged by Khara, Rāma's mail resembling the sun fell to the ground.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्
ततस् [ind]
तत्
तद् [pron]
प्रहतं
प्रहन् [2. Ā.]
बाणैः
बाण [m]
खरमुक्तैः
खर [m]
खरमुक्तैः
मुच् [6. Ā.]
सुपर्वभिः
सु [ind]
सुपर्वभिः
पर्वन् [n]
पपात
पत् [1. Ā.]
कवचं
कवच [mn]
भूमौ
भूमि [f]
रामस्यादित्यवर्चसः
राम [m]
रामस्यादित्यवर्चसः
आदित्य [m]
रामस्यादित्यवर्चसः
वर्चस् [n]
स शरैरर्पितः क्रुद्धः सर्वगात्रेषु राघवः । रराज समरे रामो विधूमोऽग्निरिव ज्वलन् ॥
sa śarairarpitaḥ kruddhaḥ sarvagātreṣu rāghavaḥ | rarāja samare rāmo vidhūmo'gniriva jvalan ||
English Translation
And pierced with those arrow, all over his body, and inflamed with rage, Rāghava appeared in the field, like a smokeless flaming fire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
शरैर्
शर [m]
अर्पितः
अर्पय् [10. Ā.]
क्रुद्धः
क्रुध् [4. Ā.]
सर्वगात्रेषु
सर्व [pron]
सर्वगात्रेषु
गात्र [n]
राघवः
राघव [m]
रराज
राज् [2. P.]
समरे
समर [mn]
रामो
राम [m]
विधूमो
विधूम [adj]
ऽग्निर्
अग्नि [m]
इव
इव [ind]
ज्वलन्
ज्वल् [1. Ā.]
ततो गम्भीरनिर्ह्रादं रामः शत्रुनिबर्हणः । चकारान्ताय स रिपोः सज्यमन्यन्महद्धनुः ॥
tato gambhīranirhrādaṃ rāmaḥ śatrunibarhaṇaḥ | cakārāntāya sa ripoḥ sajyamanyanmahaddhanuḥ ||
English Translation
Then that destroyer of foes, Rāma, for compassing the end of his enemy, stringed another mighty bow, sending forth solemn sounds, the redoubtable Vaisnava bow that had been conferred on him by the Maharşi.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
गम्भीरनिर्ह्रादं
गम्भीर [adj]
गम्भीरनिर्ह्रादं
निर्ह्राद [m]
रामः
राम [m]
शत्रुनिबर्हणः
शत्रु [m]
शत्रुनिबर्हणः
निबर्हण [adj]
चकारान्ताय
कृ [2. Ā.]
चकारान्ताय
अन्त [m]
स
तद् [pron]
रिपोः
रिपु [m]
सज्यम्
सज्य [adj]
अन्यन्
अन्य [pron]
महद्
महत् [adj]
धनुः
धनुस् [n]
सुमहद्वैष्णवं यत्तदतिसृष्टं महर्षिणा । वरं तद्धनुरुद्यम्य खरं समभिधावत ॥
sumahadvaiṣṇavaṃ yattadatisṛṣṭaṃ maharṣiṇā | varaṃ taddhanurudyamya kharaṃ samabhidhāvata ||
English Translation
Then that destroyer of foes, Rāma, for compassing the end of his enemy, stringed another mighty bow, sending forth solemn sounds, the redoubtable Vaisnava bow that had been conferred on him by the Maharşi.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुमहद्
सु [ind]
सुमहद्
महत् [adj]
वैष्णवं
वैष्णव [adj]
यत्
यद् [pron]
तद्
तद् [pron]
अतिसृष्टं
अतिसृज् [6. Ā.]
महर्षिणा
महत् [adj]
महर्षिणा
ऋषि [m]
वरं
वर [adj]
तद्
तद् [pron]
धनुर्
धनुस् [n]
उद्यम्य
उद्यम् [6. P.]
खरं
खर [m]
समभिधावत
समभिधाव् [1. Ā.]
ततः कनकपुङ्खैस्तु शरैः संनतपर्वभिः । चिच्छेद रामः संक्रुद्धः खरस्य समरे ध्वजम् ॥
tataḥ kanakapuṅkhaistu śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ | ciccheda rāmaḥ saṃkruddhaḥ kharasya samare dhvajam ||
English Translation
And uplifting that superior bow, Rāma rushed against Khara. Then with shafts having bent knots and golden feathers, Rāma, wrought up with rage, severed in battle Khara's standard.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
कनकपुङ्खैस्
कनक [n]
कनकपुङ्खैस्
पुङ्ख [m]
तु
तु [ind]
शरैः
शर [m]
संनतपर्वभिः
संनम् [1. Ā.]
संनतपर्वभिः
पर्वन् [n]
चिछेद
छिद् [1. P.]
रामः
राम [m]
संक्रुद्धः
संक्रुध् [4. Ā.]
खरस्य
खर [m]
समरे
समर [mn]
ध्वजम्
ध्वज [mn]
स दर्शनीयो बहुधा विच्छिन्नः काञ्चनो ध्वजः । जगाम धरणीं सूर्यो देवतानामिवाज्ञया ॥
sa darśanīyo bahudhā vicchinnaḥ kāñcano dhvajaḥ | jagāma dharaṇīṃ sūryo devatānāmivājñayā ||
English Translation
And on that exceedingly graceful golden standard being hewn down it seemed as if the sun dropped to the earth at the behest of the celestials.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
दर्शनीयो
दृश् [6. P.]
बहुधा
बहुधा [ind]
विच्छिन्नः
विच्छिद् [7. Ā.]
काञ्चनो
काञ्चन [adj]
ध्वजः
ध्वज [mn]
जगाम
गम् [6. Ā.]
धरणीं
धरणी [f]
सूर्यो
सूर्य [m]
देवतानाम्
देवता [f]
इवाज्ञया
इव [ind]
इवाज्ञया
आज्ञा [f]
तं चतुर्भिः खरः क्रुद्धो रामं गात्रेषु मार्गणैः । विव्याध हृदि मर्मज्ञो मातङ्गमिव तोमरैः ॥
taṃ caturbhiḥ kharaḥ kruddho rāmaṃ gātreṣu mārgaṇaiḥ | vivyādha hṛdi marmajño mātaṅgamiva tomaraiḥ ||
English Translation
And thereat Khara, understanding the import of things, fired with wrath, pierced Rāma's breast with five arrows, like one striking an elephant with a goad.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
चतुर्भिः
चतुर् [nr]
खरः
खर [m]
क्रुद्धो
क्रुध् [4. Ā.]
रामं
राम [m]
गात्रेषु
गात्र [n]
मार्गणैः
मार्गण [m]
विव्याध
व्यध् [4. Ā.]
हृदि
हृद् [n]
मर्मज्ञो
मर्मन् [n]
मर्मज्ञो
ज्ञ [adj]
मातंगम्
मातंग [m]
इव
इव [ind]
तोमरैः
तोमर [mn]
स रामो बहुभिर्बाणैः खरकार्मुकनिःसृतैः । विद्धो रुधिरसिक्ताङ्गो बभूव रुषितो भृशम् ॥
sa rāmo bahubhirbāṇaiḥ kharakārmukaniḥsṛtaiḥ | viddho rudhirasiktāṅgo babhūva ruṣito bhṛśam ||
English Translation
Rāma on being pierced with a good many shafts discharged from Khara's bow, and having his body bathed in blood, was highly wroth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
रामो
राम [m]
बहुभिर्
बहु [adj]
बाणैः
बाण [m]
खरकार्मुकनिःसृतैः
खर [m]
खरकार्मुकनिःसृतैः
कार्मुक [n]
खरकार्मुकनिःसृतैः
निःसृ [1. Ā.]
विद्धो
व्यध् [4. Ā.]
रुधिरसिक्ताङ्गो
रुधिर [n]
रुधिरसिक्ताङ्गो
सिच् [4. Ā.]
रुधिरसिक्ताङ्गो
अङ्ग [n]
बभूव
भू [1. Ā.]
रुषितो
रुष् [6. P.]
भृशम्
भृशम् [ind]
स धनुर्धन्विनां श्रेष्ठः प्रगृह्य परमाहवे । मुमोच परमेष्वासः षट्शरानभिलक्षितान् ॥
sa dhanurdhanvināṃ śreṣṭhaḥ pragṛhya paramāhave | mumoca parameṣvāsaḥ ṣaṭśarānabhilakṣitān ||
English Translation
Thereupon that foremost of bowmen, and wielder of a mighty bow, taking six shafts, let them go, after aiming at them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
धनुर्
धनुस् [n]
धन्विनां
धन्विन् [m]
श्रेष्ठः
श्रेष्ठ [adj]
प्रगृह्य
प्रग्रह् [9. Ā.]
परमाहवे
परम [adj]
परमाहवे
आहव [m]
मुमोच
मुच् [6. Ā.]
परमेष्वासः
परम [adj]
परमेष्वासः
इष्वास [m]
षट्
षष् [adj]
शरान्
शर [m]
अभिलक्षितान्
अभिलक्ष् [1. Ā.]
शिरस्येकेन बाणेन द्वाभ्यां बाह्वोरथार्पयत् । त्रिभिश्चन्द्रार्धवक्त्रैश्च वक्षस्यभिजघान ह ॥
śirasyekena bāṇena dvābhyāṃ bāhvorathārpayat | tribhiścandrārdhavaktraiśca vakṣasyabhijaghāna ha ||
English Translation
And with one shaft he pierced Khara's head, with two his arms, and with three arrows headed like half-moons, Rāma wounded Khara in the chest.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शिरस्य्
शिरस् [n]
एकेन
एक [pron]
बाणेन
बाण [m]
द्वाभ्यां
द्वि [nr]
बाह्वोर्
बाहु [mf]
अथार्पयत्
अथ [ind]
अथार्पयत्
अर्पय् [10. Ā.]
त्रिभिश्
त्रि [nr]
चन्द्रार्धवक्त्रैश्
चन्द्र [m]
चन्द्रार्धवक्त्रैश्
अर्ध [mn]
चन्द्रार्धवक्त्रैश्
वक्त्र [n]
च
च [ind]
वक्षस्य्
वक्षस् [n]
अभिजघान
अभिहन् [4. P.]
ह
ह [ind]
ततः पश्चान्महातेजा नाराचान्भास्करोपमान् । जिघांसू राक्षसं क्रुद्धस्त्रयोदश शिलाशितान् ॥
tataḥ paścānmahātejā nārācānbhāskaropamān | jighāṃsū rākṣasaṃ kruddhastrayodaśa śilāśitān ||
English Translation
Then the effulgent Rama, mighty angry, took fourteen arrows sharpened by stones and glowing like the Sun.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
पश्चान्
पश्चात् [ind]
महातेजा
महत् [adj]
महातेजा
तेजस् [n]
नाराचान्
नाराच [m]
भास्करोपमान्
भास्कर [m]
भास्करोपमान्
उपम [adj]
जिघांसू
जिघांसु [adj]
राक्षसं
राक्षस [m]
क्रुद्धस्
क्रुध् [4. Ā.]
त्रयोदश
त्रयोदशन् [adj]
शिलाशितान्
शिला [f]
शिलाशितान्
शा [4. P.]
ततोऽस्य युगमेकेन चतुर्भिश्चतुरो हयान् । षष्ठेन च शिरः संख्ये चिच्छेद खरसारथेः ॥
tato'sya yugamekena caturbhiścaturo hayān | ṣaṣṭhena ca śiraḥ saṃkhye ciccheda kharasāratheḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽस्य
इदम् [pron]
युगम्
युग [mn]
एकेन
एक [pron]
चतुर्भिश्
चतुर् [nr]
चतुरो
चतुर् [nr]
हयान्
हय [m]
षष्ठेन
षष्ठ [adj]
च
च [ind]
शिरः
शिरस् [n]
संख्ये
संख्य [n]
चिछेद
छिद् [1. P.]
खरसारथेः
खर [m]
खरसारथेः
सारथि [m]
त्रिभिस्त्रिवेणुं बलवान्द्वाभ्यामक्षं महाबलः । द्वादशेन तु बाणेन खरस्य सशरं धनुः । छित्त्वा वज्रनिकाशेन राघवः प्रहसन्निव । त्रयोदशेनेन्द्रसमो बिभेद समरे खरम् ॥
tribhistriveṇuṃ balavāndvābhyāmakṣaṃ mahābalaḥ | dvādaśena tu bāṇena kharasya saśaraṃ dhanuḥ | chittvā vajranikāśena rāghavaḥ prahasanniva | trayodaśenendrasamo bibheda samare kharam ||
English Translation
Rama, like Indra, strong and mighty, broke the yoke of Khara's chariot with one arrow, the four horses with four arrows, and with the sixth the charioteer's head, with three others the main pole of the chariot, with two the axle of the chariot, and with the twelfth Khara's bow and arrows were splintered. As if laughing at him, he pierced Khara's body with the thirteenth arrow.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्रिभिस्
त्रि [nr]
त्रिवेणुं
त्रिवेणु [m]
बलवान्
बलवत् [adj]
द्वाभ्याम्
द्वि [nr]
अक्षं
अक्ष [m]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
द्वादशेन
द्वादश [adj]
तु
तु [ind]
बाणेन
बाण [m]
खरस्य
खर [m]
सशरं
स [ind]
सशरं
शर [m]
धनुः
धनुस् [n]
छित्त्वा
छिद् [1. P.]
वज्रनिकाशेन
वज्र [mn]
वज्रनिकाशेन
निकाश [m]
राघवः
राघव [m]
प्रहसन्न्
प्रहस् [1. Ā.]
इव
इव [ind]
त्रयोदशेनेन्द्रसमो
त्रयोदश [adj]
त्रयोदशेनेन्द्रसमो
इन्द्र [m]
त्रयोदशेनेन्द्रसमो
सम [pron]
बिभेद
भिद् [6. P.]
समरे
समर [mn]
खरम्
खर [m]
प्रभग्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः । गदापाणिरवप्लुत्य तस्थौ भूमौ खरस्तदा ॥
prabhagnadhanvā viratho hatāśvo hatasārathiḥ | gadāpāṇiravaplutya tasthau bhūmau kharastadā ||
English Translation
Then with his bow shattered, deprived of his car, (Khara) having his horses slain as well as his charioteer killed, taking a mace in his hand leaped to the ground, and stood there.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रभग्नधन्वा
प्रभञ्ज् [4. P.]
प्रभग्नधन्वा
धन्वन् [m]
विरथो
विरथ [adj]
हताश्वो
हन् [6. P.]
हताश्वो
अश्व [m]
हतसारथिः
हन् [6. P.]
हतसारथिः
सारथि [m]
गदापाणिर्
गदा [f]
गदापाणिर्
पाणि [m]
अवप्लुत्य
अवप्लु [1. Ā.]
तस्थौ
स्था [1. Ā.]
भूमौ
भूमि [f]
खरस्
खर [m]
तदा
तदा [ind]
तत्कर्म रामस्य महारथस्य; समेत्य देवाश्च महर्षयश्च । अपूजयन्प्राञ्जलयः प्रहृष्टा;स्तदा विमानाग्रगताः समेताः ॥
tatkarma rāmasya mahārathasya; sametya devāśca maharṣayaśca | apūjayanprāñjalayaḥ prahṛṣṭā;stadā vimānāgragatāḥ sametāḥ ||
English Translation
And the celestials and Maharsis exceedingly rejoiced, assembled in the welkin in a body, and with joined hands extolled that feat of that mighty car-warrior Rāma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्
तद् [pron]
कर्म
कर्मन् [n]
रामस्य
राम [m]
महारथस्य
महत् [adj]
महारथस्य
रथ [m]
समेत्य
समे [2. P.]
देवाश्
देव [m]
च
च [ind]
महर्षयश्
महत् [adj]
महर्षयश्
ऋषि [m]
च
च [ind]
अपूजयन्
पूजय् [10. Ā.]
प्राञ्जलयः
प्राञ्जलि [adj]
प्रहृष्टास्
प्रहृष् [4. Ā.]
तदा
तदा [ind]
विमानाग्रगताः
विमान [mn]
विमानाग्रगताः
अग्र [n]
विमानाग्रगताः
गम् [6. Ā.]
समेताः
समे [2. P.]