Skip to main content
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 2 (Ayodhyākāṇḍa) • Sarga 105

Ayodhyākāṇḍa Sarga 105

अयोध्याकाण्डम् • सर्गः 105

Ayodhyākāṇḍa Sarga 105 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 24 verses.

Total: 24 Verses • Citations: VR 2.105.1–24 • 175 Lexicon Terms
VR 2.105.1 अनुष्टुप्
ततः शिरसि कृत्वा तु पादुके भरतस्तदा । आरुरोह रथं हृष्टः शत्रुघ्नेन समन्वितः ॥
tataḥ śirasi kṛtvā tu pāduke bharatastadā | āruroha rathaṃ hṛṣṭaḥ śatrughnena samanvitaḥ ||
English Translation
Then Bharata accompanied by Satrughna, placing the sandals on his head in delight, boarded the chariot.
VR 2.105.2 अनुष्टुप्
वसिष्ठो वामदेवश्च जाबालिश्च दृढव्रतः । अग्रतः प्रययुः सर्वे मन्त्रिणो मन्त्रपूजिताः ॥
vasiṣṭho vāmadevaśca jābāliśca dṛḍhavrataḥ | agrataḥ prayayuḥ sarve mantriṇo mantrapūjitāḥ ||
English Translation
Vasishta, Vamadeva, Jabali of rigorous penance and all the ministers honoured for their counsel proceeded ahead.
VR 2.105.3 अनुष्टुप्
मन्दाकिनीं नदीं रम्यां प्राङ्मुखास्ते ययुस्तदा । प्रदक्षिणं च कुर्वाणाश्चित्रकूटं महागिरिम् ॥
mandākinīṃ nadīṃ ramyāṃ prāṅmukhāste yayustadā | pradakṣiṇaṃ ca kurvāṇāścitrakūṭaṃ mahāgirim ||
English Translation
All of them circumambulated the mighty mountain Chitrakuta and proceeded east towards the charming river Mandakini.
VR 2.105.4 अनुष्टुप्
पश्यन्धातुसहस्राणि रम्याणि विविधानि च । प्रययौ तस्य पार्श्वेन ससैन्यो भरतस्तदा ॥
paśyandhātusahasrāṇi ramyāṇi vividhāni ca | prayayau tasya pārśvena sasainyo bharatastadā ||
English Translation
Beholding a thousand varieties of beautiful minerals, Bharata with his army proceeded alongside the mountain.
VR 2.105.5 अनुष्टुप्
अदूराच्चित्रकूटस्य ददर्श भरतस्तदा । आश्रमं यत्र स मुनिर्भरद्वाजः कृतालयः ॥
adūrāccitrakūṭasya dadarśa bharatastadā | āśramaṃ yatra sa munirbharadvājaḥ kṛtālayaḥ ||
English Translation
Not far from Chitrakuta mountain, Bharata beheld a hermitage where sage Bharadwaja resided.
VR 2.105.6 अनुष्टुप्
स तमाश्रममागम्य भरद्वाजस्य बुद्धिमान् । अवतीर्य रथात्पादौ ववन्दे कुलनन्दनः ॥
sa tamāśramamāgamya bharadvājasya buddhimān | avatīrya rathātpādau vavande kulanandanaḥ ||
English Translation
On approaching the hermitage of sage Bharadwaja, Bharata alighted from the chariot, and prostrated at his feet.
VR 2.105.7 अनुष्टुप्
ततो हृष्टो भरद्वाजो भरतं वाक्यमब्रवीत् । अपि कृत्यं कृतं तात रामेण च समागतम् ॥
tato hṛṣṭo bharadvājo bharataṃ vākyamabravīt | api kṛtyaṃ kṛtaṃ tāta rāmeṇa ca samāgatam ||
English Translation
Then Bhardwaja asked Bharata in delight, My son, have you accomplished your task? Did you meet Rama?
VR 2.105.8 अनुष्टुप्
एवमुक्तस्तु भरतो भरद्वाजेन धीमता । प्रत्युवाच भरद्वाजं भरतो धर्मवत्सलः ॥
evamuktastu bharato bharadvājena dhīmatā | pratyuvāca bharadvājaṃ bharato dharmavatsalaḥ ||
English Translation
Rama, ever devoted to the wellbeing of every one, heard Bharadwaja and replied to him with these auspicious words:
VR 2.105.9 अनुष्टुप्
स याच्यमानो गुरुणा मया च दृढविक्रमः । राघवः परमप्रीतो वसिष्ठं वाक्यमब्रवीत् ॥
sa yācyamāno guruṇā mayā ca dṛḍhavikramaḥ | rāghavaḥ paramaprīto vasiṣṭhaṃ vākyamabravīt ||
English Translation
Entreated by me and by preceptor (Vasistha), the highly pleased Rama with his firmness of mind replied to Vasistha:
VR 2.105.10 अनुष्टुप्
पितुः प्रतिज्ञां तामेव पालयिष्यामि तत्त्वतः । चतुर्दश हि वर्षाणि य प्रतिज्ञा पितुर्मम ॥
pituḥ pratijñāṃ tāmeva pālayiṣyāmi tattvataḥ | caturdaśa hi varṣāṇi ya pratijñā piturmama ||
English Translation
In sooth, I shall honour the words of promise given by my father and live in the forest for fourteen years, as promised.
VR 2.105.11 अनुष्टुप्
एवमुक्तो महाप्राज्ञो वसिष्ठः प्रत्युवाच ह । वाक्यज्ञो वाक्यकुशलं राघवं वचनं महत् ॥
evamukto mahāprājño vasiṣṭhaḥ pratyuvāca ha | vākyajño vākyakuśalaṃ rāghavaṃ vacanaṃ mahat ||
English Translation
On hearing him, Vasistha a great intellectual and highly eloquent one replied to Rama, skilled in words of deep significance.
VR 2.105.12 अनुष्टुप्
एते प्रयच्छ संहृष्टः पादुके हेमभूषिते । अयोध्यायां महाप्राज्ञ योगक्षेमकरे तव ॥
ete prayaccha saṃhṛṣṭaḥ pāduke hemabhūṣite | ayodhyāyāṃ mahāprājña yogakṣemakare tava ||
English Translation
O extremely sagacious one, bestow with pleasure your sandals decked with gold for security and safety of Ayodhya.
VR 2.105.13 अनुष्टुप्
एवमुक्तो वसिष्ठेन राघवः प्राङ्मुखः स्थितः । पादुके हेमविकृते मम राज्याय ते ददौ ॥
evamukto vasiṣṭhena rāghavaḥ prāṅmukhaḥ sthitaḥ | pāduke hemavikṛte mama rājyāya te dadau ||
English Translation
Thus addressed by Vasistha, Rama stood facing eastward wearing these sandals. and bestowed them on me for the sake of ruling the kingdom.
VR 2.105.14 अनुष्टुप्
निवृत्तोऽहमनुज्ञातो रामेण सुमहात्मना । अयोध्यामेव गच्छामि गृहीत्वा पादुके शुभे ॥
nivṛtto'hamanujñāto rāmeṇa sumahātmanā | ayodhyāmeva gacchāmi gṛhītvā pāduke śubhe ||
English Translation
I am now returning to Ayodhya with these auspicious sandals permitted by the magnanimous Rama.
VR 2.105.15 अनुष्टुप्
एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं भरतस्य महात्मनः । भरद्वाजः शुभतरं मुनिर्वाक्यमुदाहरत् ॥
etacchrutvā śubhaṃ vākyaṃ bharatasya mahātmanaḥ | bharadvājaḥ śubhataraṃ munirvākyamudāharat ||
English Translation
On hearing the auspicious words of Rama conveying his intention, the great sage Bharadwaja replied to him thus:
VR 2.105.16 अनुष्टुप्
नैतच्चित्रं नरव्याघ्र शीलवृत्तवतां वर । यदार्यं त्वयि तिष्ठेत्तु निम्ने वृष्टिमिवोदकम् ॥
naitaccitraṃ naravyāghra śīlavṛttavatāṃ vara | yadāryaṃ tvayi tiṣṭhettu nimne vṛṣṭimivodakam ||
English Translation
O best of men, foremost among men of excellent character and dispositon, it is not surprising that all noble qualities come to reside in you naturally like water poured flowing downward.
VR 2.105.17 अनुष्टुप्
अमृतः स महाबाहुः पिता दशरथस्तव । यस्य त्वमीदृशः पुत्रो धर्मात्मा धर्मवत्सलः ॥
amṛtaḥ sa mahābāhuḥ pitā daśarathastava | yasya tvamīdṛśaḥ putro dharmātmā dharmavatsalaḥ ||
English Translation
With you as his son, endowed with qualities of righteousness and devotion to duty, your mightyarmed father Dasaratha is not dead. (He lives through you).
VR 2.105.18 अनुष्टुप्
तमृषिं तु महात्मानमुक्तवाक्यं कृताञ्जलिः । आमन्त्रयितुमारेभे चरणावुपगृह्य च ॥
tamṛṣiṃ tu mahātmānamuktavākyaṃ kṛtāñjaliḥ | āmantrayitumārebhe caraṇāvupagṛhya ca ||
English Translation
Hearing the words of the magnanimous Bharadwaja, Bharata paid his respect, folding his palms, and clasping the feet of the sage and sought his permission to leave.
VR 2.105.19 अनुष्टुप्
ततः प्रदक्षिणं कृत्वा भरद्वाजं पुनः पुनः । भरतस्तु ययौ श्रीमानयोध्यां सह मन्त्रिभिः ॥
tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā bharadvājaṃ punaḥ punaḥ | bharatastu yayau śrīmānayodhyāṃ saha mantribhiḥ ||
English Translation
Then illustrious Bharata circumambulated the sage several times in homage before he set out for Ayodhya with his counsellors.
VR 2.105.20 अनुष्टुप्
यानैश्च शकटैश्चैव हयैश्नागैश्च सा चमूः । पुनर्निवृत्ता विस्तीर्णा भरतस्यानुयायिनी ॥
yānaiśca śakaṭaiścaiva hayaiśnāgaiśca sā camūḥ | punarnivṛttā vistīrṇā bharatasyānuyāyinī ||
English Translation
The vast army of Bharata with all its carriages, carts, horses and elephants following him again turned back towards Ayodhya.
VR 2.105.21 अनुष्टुप्
ततस्ते यमुनां दिव्यां नदीं तीर्त्वोर्मिमालिनीम् । ददृशुस्तां पुनः सर्वे गङ्गां शिवजलां नदीम् ॥
tataste yamunāṃ divyāṃ nadīṃ tīrtvormimālinīm | dadṛśustāṃ punaḥ sarve gaṅgāṃ śivajalāṃ nadīm ||
English Translation
Thereafter, all of them crossed the divine river Yamuna wreathed in waves and, beheld the Ganga of sacred waters once again.
VR 2.105.22 अनुष्टुप्
तां रम्यजलसंपूर्णां संतीर्य सह बान्धवः । शृङ्गवेरपुरं रम्यं प्रविवेश ससैनिकः ॥
tāṃ ramyajalasaṃpūrṇāṃ saṃtīrya saha bāndhavaḥ | śṛṅgaverapuraṃ ramyaṃ praviveśa sasainikaḥ ||
English Translation
Bharata along with his kins and his army crossed the Ganga with its overflowing, wonderful waters and entered the beautiful city of Sringiberapura and from there he proceeded until he beheld the city of Ayodhya.
VR 2.105.23 अनुष्टुप्
शृङ्गवेरपुराद्भूय अयोध्यां संददर्श ह । भरतो दुःखसंतप्तः सारथिं चेदमब्रवीत् ॥
śṛṅgaverapurādbhūya ayodhyāṃ saṃdadarśa ha | bharato duḥkhasaṃtaptaḥ sārathiṃ cedamabravīt ||
English Translation
On seeing the city of Ayodhya bereft of his father and brothers, Bharata, consumed with grief, said to the charioteer:
VR 2.105.24 अनुष्टुप्
सारथे पश्य विध्वस्ता अयोध्या न प्रकाशते । निराकारा निरानन्दा दीना प्रतिहतस्वना ॥
sārathe paśya vidhvastā ayodhyā na prakāśate | nirākārā nirānandā dīnā pratihatasvanā ||
English Translation
O charioteer, look, Ayodhya is in shapeless shambles. It is silent and cheerless. It is dull and desolate. It shines no more.इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे त्रयोदशोरशततमस्सर्गः।Thus ends the hundredthirteenth sarga in Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.
← Previous (Ch. 180) Full Table of Contents Next (Ch. 182) →