निविष्टायां तु सेनायामुत्सुको भरतस्तदा । जगाम भ्रातरं द्रष्टुं शत्रुघ्नमनुदर्शयन् ॥
niviṣṭāyāṃ tu senāyāmutsuko bharatastadā | jagāma bhrātaraṃ draṣṭuṃ śatrughnamanudarśayan ||
English Translation
Having quartered his forces, Bharata eager (to go to Rāma's place), went to see his brother, showing to Satrughna the signs of Rāma's abode being in the vicinity.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निविष्टायां
निविश् [6. Ā.]
तु
तु [ind]
सेनायाम्
सेना [f]
उत्सुको
उत्सुक [adj]
भरतस्
भरत [m]
तदा
तदा [ind]
जगाम
गम् [6. Ā.]
भ्रातरं
भ्रातृ [m]
द्रष्टुं
दृश् [6. P.]
शत्रुघ्नम्
शत्रुघ्न [m]
अनुदर्शयन्
अनुदर्शय् [10. P.]
ऋषिं वसिष्ठं संदिश्य मातॄर्मे शीघ्रमानय । इति तरितमग्रे स जागम गुरुवत्सलः ॥
ṛṣiṃ vasiṣṭhaṃ saṃdiśya mātṝrme śīghramānaya | iti taritamagre sa jāgama guruvatsalaḥ ||
English Translation
And having desired Vasistha, saying, “Bring my mothers without delay," that one attached to his superiors went before.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऋषिं
ऋषि [m]
वसिष्ठं
वसिष्ठ [m]
संदिश्य
संदिश् [6. Ā.]
मे
मद् [pron]
शीघ्रम्
शीघ्रम् [ind]
आनय
आनी [1. Ā.]
इति
इति [ind]
त्वरितम्
त्वरितम् [ind]
अग्रे
अग्र [n]
स
तद् [pron]
जगाम
गम् [6. Ā.]
गुरुवत्सलः
गुरु [m]
गुरुवत्सलः
वत्सल [adj]
सुमन्त्रस्त्वपि शतुघ्नमदूरादन्वपद्यत । रामदार्शनजस्तर्षो भरतस्येव तस्य च ॥
sumantrastvapi śatughnamadūrādanvapadyata | rāmadārśanajastarṣo bharatasyeva tasya ca ||
English Translation
And eager to see Rāma even like Bharata himself, Sumantra followed Bharata at a short distance.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुमन्त्रस्
सुमन्त्र [m]
त्व्
तु [ind]
अपि
अपि [ind]
शत्रुघ्नम्
शत्रुघ्न [m]
अदूराद्
अदूर [adj]
अन्वपद्यत
अनुपद् [4. P.]
रामदर्शनजस्
राम [m]
रामदर्शनजस्
दर्शन [n]
रामदर्शनजस्
ज [adj]
तर्षो
तर्ष [m]
भरतस्येव
भरत [m]
भरतस्येव
इव [ind]
तस्य
तद् [pron]
च
च [ind]
गच्छन्नेवाथ भरतस्तापसालयसंस्थिताम् । भ्रातुः पर्णकुटीं श्रीमानुटजं च ददर्श ह ॥
gacchannevātha bharatastāpasālayasaṃsthitām | bhrātuḥ parṇakuṭīṃ śrīmānuṭajaṃ ca dadarśa ha ||
English Translation
As Bharata passed on, he observed a neat cottage of leaves stationed among the asylums of anchorets, furnished with a portion having a wall with a door.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गच्छन्न्
गम् [6. Ā.]
एवाथ
एव [ind]
एवाथ
अथ [ind]
भरतस्
भरत [m]
तापसालयसंस्थिताम्
तापस [m]
तापसालयसंस्थिताम्
आलय [mn]
तापसालयसंस्थिताम्
संस्था [1. Ā.]
भ्रातुः
भ्रातृ [m]
पर्णकुटीं
पर्ण [mn]
पर्णकुटीं
कुटी [f]
श्रीमान्
श्रीमत् [adj]
उटजं
उटज [mn]
च
च [ind]
ददर्श
दृश् [6. P.]
ह
ह [ind]
शालायास्त्वग्रतस्तस्या ददर्श भरतस्तदा । काष्टानि चावभग्नानि पुष्पाण्यवचितानि च ॥
śālāyāstvagratastasyā dadarśa bharatastadā | kāṣṭāni cāvabhagnāni puṣpāṇyavacitāni ca ||
English Translation
Before the cottage, Bharata saw fuel broken up, and flowers gathered. And he saw at places signs of Kuśa and bark set up on trees when Rāma and Lakşmaņa (first) arrived at their asylum.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शालायास्
शाला [f]
त्व्
तु [ind]
अग्रतस्
अग्रतस् [ind]
तस्या
तद् [pron]
ददर्श
दृश् [6. P.]
भरतस्
भरत [m]
तदा
तदा [ind]
काष्ठानि
काष्ठ [n]
चावभग्नानि
च [ind]
चावभग्नानि
अवभञ्ज् [7. P.]
पुष्पाण्य्
पुष्प [n]
अवचितानि
अवचि [5. Ā.]
च
च [ind]
ददर्श च वने तस्मिन्महतः संचयान्कृतान् । मृगाणां महिषाणां च करीषैः शीतकारणात् ॥
dadarśa ca vane tasminmahataḥ saṃcayānkṛtān | mṛgāṇāṃ mahiṣāṇāṃ ca karīṣaiḥ śītakāraṇāt ||
English Translation
And in that habitation, Bharata saw great heaps of dry dung of deer and buffaloes, gathered for preventing cold.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ददर्श
दृश् [6. P.]
च
च [ind]
वने
वन [n]
तस्मिन्
तद् [pron]
महतः
महत् [adj]
संचयान्
संचय [m]
कृतान्
कृ [2. Ā.]
मृगाणां
मृग [m]
महिषाणां
महिष [m]
च
च [ind]
करीषैः
करीष [mn]
शीतकारणात्
शीत [n]
शीतकारणात्
कारण [n]
गच्छनेव महाबाहुर्द्युतिमान्भरतस्तदा । शत्रुघ्नं चाब्रवीद्धृष्टस्तानमात्यांश्च सर्वशः ॥
gacchaneva mahābāhurdyutimānbharatastadā | śatrughnaṃ cābravīddhṛṣṭastānamātyāṃśca sarvaśaḥ ||
English Translation
As he proceeded, the intelligent and mightyarmed Bharata with a cheerful heart remarked to Śatrughna and all the courtiers.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गच्छन्
गम् [6. Ā.]
एव
एव [ind]
महाबाहुर्
महत् [adj]
महाबाहुर्
बाहु [mf]
द्युतिमान्
द्युतिमत् [adj]
भरतस्
भरत [m]
तदा
तदा [ind]
शत्रुघ्नं
शत्रुघ्न [m]
चाब्रवीद्धृष्टस्
च [ind]
चाब्रवीद्धृष्टस्
ब्रू [2. Ā.]
चाब्रवीद्धृष्टस्
हृष् [1. P.]
तान्
तद् [pron]
अमात्यांश्
अमात्य [m]
च
च [ind]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
मन्ये प्राप्ताः स्म तं देशं भरद्वाजो यमब्रवीत् । नातिदूरे हि मन्येऽहं नदीं मन्दाकिनीमितः ॥
manye prāptāḥ sma taṃ deśaṃ bharadvājo yamabravīt | nātidūre hi manye'haṃ nadīṃ mandākinīmitaḥ ||
English Translation
I conceive, we have reached the tract that was mentioned by Bharadvāja. Hard by this spot, I fancy, is the river Mandākini.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मन्ये
मन् [8. P.]
प्राप्ताः
प्राप् [1. P.]
स्म
स्म [ind]
तं
तद् [pron]
देशं
देश [m]
भरद्वाजो
भरद्वाज [m]
यम्
यद् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
नातिदूरे
न [ind]
नातिदूरे
अतिदूर [n]
हि
हि [ind]
मन्ये
मन् [8. P.]
ऽहं
मद् [pron]
नदीं
नदी [f]
मन्दाकिनीम्
मन्दाकिनी [f]
इतः
इतस् [ind]
उच्चैर्बद्धानि चीराणि लक्ष्मणेन भवेदयम् । अभिज्ञानकृतः पन्था विकाले गन्तुमिच्छता ॥
uccairbaddhāni cīrāṇi lakṣmaṇena bhavedayam | abhijñānakṛtaḥ panthā vikāle gantumicchatā ||
English Translation
On high are barks set up by Lakşmaņa. Having to pass by the way at unusual hours, (Laksmana) has marked it with signs.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उच्चैर्
उच्चैस् [ind]
बद्धानि
बन्ध् [4. P.]
चीराणि
चीर [n]
लक्ष्मणेन
लक्ष्मण [m]
भवेद्
भू [1. Ā.]
अयम्
इदम् [pron]
अभिज्ञानकृतः
अभिज्ञान [n]
अभिज्ञानकृतः
कृ [2. Ā.]
पन्था
पथिन् [m]
विकाले
विकाल [m]
गन्तुम्
गम् [6. Ā.]
इच्छता
इष् [1. P.]
इदं चोदात्तदन्तानां कुञ्जराणां तरस्विनाम् । शैलपार्श्वे परिक्रान्तमन्योन्यमभिगर्जताम् ॥
idaṃ codāttadantānāṃ kuñjarāṇāṃ tarasvinām | śailapārśve parikrāntamanyonyamabhigarjatām ||
English Translation
On the side of the hill is the way by which long-tusked elephants pass to and fro with vehemence, roaring at each other.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इदं
इदम् [pron]
चोदात्तदन्तानां
च [ind]
चोदात्तदन्तानां
उदात्त [adj]
चोदात्तदन्तानां
दन्त [mn]
कुञ्जराणां
कुञ्जर [m]
तरस्विनाम्
तरस्विन् [adj]
शैलपार्श्वे
शैल [mn]
शैलपार्श्वे
पार्श्व [mn]
परिक्रान्तम्
परिक्रम् [6. P.]
अन्योन्यम्
अन्योन्य [adj]
अभिगर्जताम्
अभिगर्ज् [1. Ā.]
यमेवाधातुमिच्छन्ति तापसाः सततं वने । तस्यासौ दृश्यते धूमः संकुलः कृष्टवर्त्मनः ॥
yamevādhātumicchanti tāpasāḥ satataṃ vane | tasyāsau dṛśyate dhūmaḥ saṃkulaḥ kṛṣṭavartmanaḥ ||
English Translation
Here is seen the dense and dark smoke of that which the anchorets are ever anxious to preserve in the forest, fire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यम्
यद् [pron]
एवाधातुम्
एव [ind]
एवाधातुम्
आधा [3. Ā.]
इच्छन्ति
इष् [1. P.]
तापसाः
तापस [m]
सततं
सततम् [ind]
वने
वन [n]
तस्यासौ
तद् [pron]
तस्यासौ
अदस् [pron]
दृश्यते
दृश् [6. P.]
धूमः
धूम [mn]
संकुलः
संकुल [adj]
कृष्णवर्त्मनः
कृष्णवर्त्मन् [m]
अत्राहं पुरुषव्याघ्रं गुरुसत्कारकारिणम् । आर्यं द्रक्ष्यामि संहृष्टो महर्षिमिव राघवम् ॥
atrāhaṃ puruṣavyāghraṃ gurusatkārakāriṇam | āryaṃ drakṣyāmi saṃhṛṣṭo maharṣimiva rāghavam ||
English Translation
Even here shall I with a delighted heart see that foremost of men, the noble Rāghava resembling a Maharși, ever engaged in serving his superiors.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अत्राहं
अत्र [ind]
अत्राहं
मद् [pron]
पुरुषव्याघ्रं
पुरुष [m]
पुरुषव्याघ्रं
व्याघ्र [m]
गुरुसत्कारकारिणम्
गुरु [m]
गुरुसत्कारकारिणम्
सत्कार [m]
गुरुसत्कारकारिणम्
कारिन् [adj]
आर्यं
आर्य [m]
द्रक्ष्यामि
दृश् [6. P.]
संहृष्टो
संहृष् [1. Ā.]
महर्षिम्
महत् [adj]
महर्षिम्
ऋषि [m]
इव
इव [ind]
राघवम्
राघव [m]
अथ गत्वा मुहूर्तं तु चित्रकूटं स राघवः । मन्दाकिनीमनुप्राप्तस्तं जनं चेदमब्रवीत् ॥
atha gatvā muhūrtaṃ tu citrakūṭaṃ sa rāghavaḥ | mandākinīmanuprāptastaṃ janaṃ cedamabravīt ||
English Translation
Then going to Citrakuta, that descendant of Raghu, coming to the Mandakini, said to the men.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
मुहूर्तं
मुहूर्त [mn]
तु
तु [ind]
चित्रकूटं
चित्रकूट [m]
स
तद् [pron]
राघवः
राघव [m]
मन्दाकिनीम्
मन्दाकिनी [f]
अनुप्राप्तस्
अनुप्राप् [5. Ā.]
तं
तद् [pron]
जनं
जन [m]
चेदम्
च [ind]
चेदम्
इदम् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
जगत्यां पुरुषव्याघ्र आस्ते वीरासने रतः । जनेन्द्रो निर्जनं प्राप्य धिन्मे जन्म सजीवितम् ॥
jagatyāṃ puruṣavyāghra āste vīrāsane rataḥ | janendro nirjanaṃ prāpya dhinme janma sajīvitam ||
English Translation
That foremost of men in all the world, the lord of all, coming into seclusion, is in his yoga posture. O fie upon my birth and my life!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जगत्यां
जगती [f]
पुरुषव्याघ्र
पुरुष [m]
पुरुषव्याघ्र
व्याघ्र [m]
आस्ते
आस् [4. P.]
वीरासने
वीरासन [n]
रतः
रम् [4. Ā.]
जनेन्द्रो
जन [m]
जनेन्द्रो
इन्द्र [m]
निर्जनं
निर्जन [mn]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
धिङ्मे
धिक् [ind]
धिङ्मे
मद् [pron]
जन्म
जन्मन् [n]
सजीवितम्
स [ind]
सजीवितम्
जीवित [n]
मत्कृते व्यसनं प्राप्तो लोकनाथो महाद्युतिः । सरान्कामान्परित्यज्य वने वसति राघवः ॥
matkṛte vyasanaṃ prāpto lokanātho mahādyutiḥ | sarānkāmānparityajya vane vasati rāghavaḥ ||
English Translation
For me, having come by misfortune, and renounced every comfort, the effulgent lord of men, Rāghava, is dwelling in the woods.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मत्कृते
मद् [pron]
मत्कृते
कृते [ind]
व्यसनं
व्यसन [n]
प्राप्तो
प्राप् [1. P.]
लोकनाथो
लोक [m]
लोकनाथो
नाथ [m]
महाद्युतिः
महत् [adj]
महाद्युतिः
द्युति [f]
सर्वान्
सर्व [pron]
कामान्
काम [m]
परित्यज्य
परित्यज् [1. Ā.]
वने
वन [n]
वसति
वस् [2. P.]
राघवः
राघव [m]
इति लोकसमाक्रुष्टः पादेष्वद्य प्रसादयन् । रामस्य निपतिष्यामि सीतायाश्च पुनः पुनः ॥
iti lokasamākruṣṭaḥ pādeṣvadya prasādayan | rāmasya nipatiṣyāmi sītāyāśca punaḥ punaḥ ||
English Translation
I shall be taxed of men on the score. To-day (first) pacifying him, I will fall at the feet of Rāma as well as of Sitã and Lakşmaņa.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इति
इति [ind]
लोकसमाक्रुष्टः
लोक [m]
लोकसमाक्रुष्टः
समाक्रुश् [1. Ā.]
पादेष्व्
पाद [m]
अद्य
अद्य [ind]
प्रसादयन्
प्रसादय् [10. Ā.]
रामस्य
राम [m]
निपतिष्यामि
निपत् [1. Ā.]
सीतायाश्
सीता [f]
च
च [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
एवं स विलपंस्तस्मिन्वने दशरथात्मजः । ददर्श महतीं पुण्यां पर्णशालां मनोरमाम् ॥
evaṃ sa vilapaṃstasminvane daśarathātmajaḥ | dadarśa mahatīṃ puṇyāṃ parṇaśālāṃ manoramām ||
English Translation
Having thus bewailed, Dasaratha's son saw a splendid, charming, and holy dwelling in that forest, composed of leaves.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
स
तद् [pron]
विलपंस्
विलप् [4. P.]
तस्मिन्
तद् [pron]
वने
वन [n]
दशरथात्मजः
दशरथ [m]
दशरथात्मजः
आत्मज [m]
ददर्श
दृश् [6. P.]
महतीं
महत् [adj]
पुण्यां
पुण्य [adj]
पर्णशालां
पर्ण [mn]
पर्णशालां
शाला [f]
मनोरमाम्
मनोरम [adj]
सालतालाश्वकर्णानां पर्णैर्बहुभिरावृताम् । विशालां मृदुभिस्तीर्णां कुशैर्वेदिमिवाध्वरे ॥
sālatālāśvakarṇānāṃ parṇairbahubhirāvṛtām | viśālāṃ mṛdubhistīrṇāṃ kuśairvedimivādhvare ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सालतालाश्वकर्णानां
साल [m]
सालतालाश्वकर्णानां
ताल [m]
सालतालाश्वकर्णानां
अश्वकर्ण [m]
पर्णैर्
पर्ण [mn]
बहुभिर्
बहु [adj]
आवृताम्
आवृ [5. Ā.]
विशालां
विशाल [adj]
कुशैर्
कुश [mn]
वेदिम्
वेदि [f]
इवाध्वरे
इव [ind]
इवाध्वरे
अध्वर [m]
शक्रायुध निकाशैश्च कार्मुकैर्भारसाधनैः । रुक्मपृष्ठैर्महासारैः शोभितां शत्रुबाधकैः ॥
śakrāyudha nikāśaiśca kārmukairbhārasādhanaiḥ | rukmapṛṣṭhairmahāsāraiḥ śobhitāṃ śatrubādhakaiḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शक्रायुधनिकाशैश्
शक्रायुध [n]
शक्रायुधनिकाशैश्
निकाश [m]
च
च [ind]
कार्मुकैर्
कार्मुक [n]
भारसाधनैः
भार [m]
भारसाधनैः
साधन [adj]
रुक्मपृष्ठैर्
रुक्म [n]
रुक्मपृष्ठैर्
पृष्ठ [n]
महासारैः
महत् [adj]
महासारैः
सार [mn]
शोभितां
शोभय् [10. Ā.]
शत्रुबाधकैः
शत्रु [m]
शत्रुबाधकैः
बाधक [adj]
अर्करश्मिप्रतीकाशैर्घोरैस्तूणीगतैः शरैः । शोभितां दीप्तवदनैः सर्पैर्भोगवतीमिव ॥
arkaraśmipratīkāśairghoraistūṇīgataiḥ śaraiḥ | śobhitāṃ dīptavadanaiḥ sarpairbhogavatīmiva ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अर्करश्मिप्रतीकाशैर्
अर्क [m]
अर्करश्मिप्रतीकाशैर्
रश्मि [mf]
अर्करश्मिप्रतीकाशैर्
प्रतीकाश [m]
घोरैस्
घोर [adj]
तूणीगतैः
तूणी [f]
तूणीगतैः
गम् [6. Ā.]
शरैः
शर [m]
शोभितां
शोभय् [10. Ā.]
दीप्तवदनैः
दीप् [4. P.]
दीप्तवदनैः
वदन [n]
सर्पैर्
सर्प [m]
भोगवतीम्
भोगवती [f]
इव
इव [ind]
महारजतवासोभ्यामसिभ्यां च विराजिताम् । रुक्मबिन्दुविचित्राभ्यां चर्मभ्यां चापि शोभिताम् ॥
mahārajatavāsobhyāmasibhyāṃ ca virājitām | rukmabinduvicitrābhyāṃ carmabhyāṃ cāpi śobhitām ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महारजतवासोभ्याम्
महारजत [n]
महारजतवासोभ्याम्
वासस् [n]
असिभ्यां
असि [m]
च
च [ind]
विराजिताम्
विराज् [1. Ā.]
रुक्मबिन्दुविचित्राभ्यां
रुक्म [n]
रुक्मबिन्दुविचित्राभ्यां
बिन्दु [mn]
रुक्मबिन्दुविचित्राभ्यां
विचित्र [adj]
चर्मभ्यां
चर्मन् [n]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
शोभिताम्
शोभय् [10. Ā.]
गोधाङ्गुलित्रैरासाक्तैश्चित्रैः काञ्चनभूषितैः । अरिसंघैरनाधृष्यां मृगैः सिंहगुहामिव ॥
godhāṅgulitrairāsāktaiścitraiḥ kāñcanabhūṣitaiḥ | arisaṃghairanādhṛṣyāṃ mṛgaiḥ siṃhaguhāmiva ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गोधाङ्गुलित्रैर्
गोधा [f]
गोधाङ्गुलित्रैर्
अङ्गुलित्र [n]
आसक्तैश्
आसञ्ज् [1. Ā.]
चित्रैः
चित्र [adj]
काञ्चनभूषितैः
काञ्चन [n]
काञ्चनभूषितैः
भूषय् [10. Ā.]
अरिसंघैर्
अरि [m]
अरिसंघैर्
संघ [m]
अनाधृष्यां
अनाधृष्य [adj]
मृगैः
मृग [m]
सिंहगुहाम्
सिंह [m]
सिंहगुहाम्
गुहा [f]
इव
इव [ind]
प्रागुदक्स्रवणां वेदिं विशालां दीप्तपावकाम् । ददर्श भरतस्तत्र पुण्यां रामनिवेशने ॥
prāgudaksravaṇāṃ vediṃ viśālāṃ dīptapāvakām | dadarśa bharatastatra puṇyāṃ rāmaniveśane ||
English Translation
Bharata beheld at Rama's residence a sacred and spacious altar sloping to the northeast, with a burning fire upon it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रागुदक्स्रवणां
प्राञ्च् [adj]
प्रागुदक्स्रवणां
उदञ्च् [adj]
प्रागुदक्स्रवणां
स्रवण [n]
वेदिं
वेदि [f]
विशालां
विशाल [adj]
दीप्तपावकाम्
दीप् [4. P.]
दीप्तपावकाम्
पावक [m]
ददर्श
दृश् [6. P.]
भरतस्
भरत [m]
तत्र
तत्र [ind]
पुण्यां
पुण्य [adj]
रामनिवेशने
राम [m]
रामनिवेशने
निवेशन [n]
निरीक्ष्य स मुहूर्तं तु ददर्श भरतो गुरुम् । उटजे राममासीनां जटामण्डलधारिणम् ॥
nirīkṣya sa muhūrtaṃ tu dadarśa bharato gurum | uṭaje rāmamāsīnāṃ jaṭāmaṇḍaladhāriṇam ||
English Translation
Bharata looked around for a moment and saw his esteemed brother Rama seated in that thatched cottage wearing matted locks of hair.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निरीक्ष्य
निरीक्ष् [1. P.]
स
तद् [pron]
मुहूर्तं
मुहूर्त [mn]
तु
तु [ind]
ददर्श
दृश् [6. P.]
भरतो
भरत [m]
गुरुम्
गुरु [m]
उटजे
उटज [mn]
रामम्
राम [m]
आसीनं
आस् [4. P.]
जटामण्डलधारिणम्
जटा [f]
जटामण्डलधारिणम्
मण्डल [mfn]
जटामण्डलधारिणम्
धारिन् [adj]
तं तु कृष्णाजिनधरं चीरवल्कलवाससं । ददर्श राममासीनमभितः पावकोपमम् ॥
taṃ tu kṛṣṇājinadharaṃ cīravalkalavāsasaṃ | dadarśa rāmamāsīnamabhitaḥ pāvakopamam ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
तु
तु [ind]
कृष्णाजिनधरं
कृष्ण [adj]
कृष्णाजिनधरं
अजिन [n]
कृष्णाजिनधरं
धर [adj]
चीरवल्कलवाससम्
चीर [n]
चीरवल्कलवाससम्
वल्कल [mn]
चीरवल्कलवाससम्
वासस् [n]
ददर्श
दृश् [6. P.]
रामम्
राम [m]
आसीनम्
आस् [4. P.]
अभितः
अभितस् [ind]
पावकोपमम्
पावक [m]
पावकोपमम्
उपम [adj]
सिंहस्कन्धं महाबाहुं पुण्डरीकनिभेक्षणम् । पृथिव्याः सगरान्ताया भर्तारं धर्मचारिणम् ॥
siṃhaskandhaṃ mahābāhuṃ puṇḍarīkanibhekṣaṇam | pṛthivyāḥ sagarāntāyā bhartāraṃ dharmacāriṇam ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सिंहस्कन्धं
सिंह [m]
सिंहस्कन्धं
स्कन्ध [m]
महाबाहुं
महत् [adj]
महाबाहुं
बाहु [mf]
पुण्डरीकनिभेक्षणम्
पुण्डरीक [n]
पुण्डरीकनिभेक्षणम्
निभ [adj]
पुण्डरीकनिभेक्षणम्
ईक्षण [n]
पृथिव्याः
पृथिवी [f]
भर्तारं
भर्तृ [m]
धर्मचारिणम्
धर्म [mn]
धर्मचारिणम्
चारिन् [adj]
उपविष्टं महाबाहुं ब्रह्माणमिव शाश्वतम् । स्थण्डिले दर्भसस्म्तीर्णे सीतया लक्ष्मणेन च ॥
upaviṣṭaṃ mahābāhuṃ brahmāṇamiva śāśvatam | sthaṇḍile darbhasasmtīrṇe sītayā lakṣmaṇena ca ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उपविष्टं
उपविश् [6. P.]
महाबाहुं
महत् [adj]
महाबाहुं
बाहु [mf]
ब्रह्माणम्
ब्रह्मन् [m]
इव
इव [ind]
शाश्वतम्
शाश्वत [adj]
स्थण्डिले
स्थण्डिल [n]
दर्भसंस्तीर्णे
दर्भ [m]
दर्भसंस्तीर्णे
संस्तृ [1. P.]
सीतया
सीता [f]
लक्ष्मणेन
लक्ष्मण [m]
च
च [ind]
तं दृष्ट्वा भरतः श्रीमान्दुःखमोहपरिप्लुतः । अभ्यधावत धर्मात्मा भरतः कैकयीसुतः ॥
taṃ dṛṣṭvā bharataḥ śrīmānduḥkhamohapariplutaḥ | abhyadhāvata dharmātmā bharataḥ kaikayīsutaḥ ||
English Translation
And seeing him, overwhelmed with grief and affliction, the righteous and graceful son of Kaikeyi, Bharata, rushed (towards him).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
भरतः
भरत [m]
श्रीमान्
श्रीमत् [adj]
दुःखमोहपरिप्लुतः
दुःख [n]
दुःखमोहपरिप्लुतः
मोह [m]
दुःखमोहपरिप्लुतः
परिप्लु [1. Ā.]
अभ्यधावत
अभिधाव् [1. Ā.]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
भरतः
भरत [m]
कैकयीसुतः
कैकयी [f]
कैकयीसुतः
सुत [m]
दृष्ट्वा च विललापार्तो बाष्पसंदिग्धया गिरा । अशक्नुवन्धारयितुं धैर्याद्वचनमब्रवीत् ॥
dṛṣṭvā ca vilalāpārto bāṣpasaṃdigdhayā girā | aśaknuvandhārayituṃ dhairyādvacanamabravīt ||
English Translation
And soon as Bharata saw Rāma, he, exceedingly distressed, broke out into lamentations in words choked with sorrow. And incapable of holding himself in patience, he said.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
च
च [ind]
विललापार्तो
विलप् [4. P.]
विललापार्तो
आर्त [adj]
बाष्पसंदिग्धया
बाष्प [mn]
बाष्पसंदिग्धया
संदिह् [2. Ā.]
गिरा
गिर् [f]
अशक्नुवन्
अशक्नुवत् [adj]
धारयितुं
धारय् [10. Ā.]
धैर्याद्
धैर्य [n]
वचनम्
वचन [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
यः संसदि प्रकृतिभिर्भवेद्युक्त उपासितुम् । वन्यैर्मृगैरुपासीनः सोऽयमास्ते ममाग्रजः ॥
yaḥ saṃsadi prakṛtibhirbhavedyukta upāsitum | vanyairmṛgairupāsīnaḥ so'yamāste mamāgrajaḥ ||
English Translation
That elder brother of mine, who (seated) in court should be surrounded by the subjects intent upon paying him homage, is now surrounded by wild deer.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यः
यद् [pron]
संसदि
संसद् [f]
प्रकृतिभिर्
प्रकृति [f]
भवेद्
भू [1. Ā.]
युक्त
युज् [6. Ā.]
उपासितुम्
उपास् [4. P.]
वन्यैर्
वन्य [adj]
मृगैर्
मृग [m]
उपासीनः
उपास् [4. P.]
सो
तद् [pron]
ऽयम्
इदम् [pron]
आस्ते
आस् [4. P.]
ममाग्रजः
मद् [pron]
ममाग्रजः
अग्रज [m]