Skip to main content
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 2 (Ayodhyākāṇḍa) • Sarga 93

Ayodhyākāṇḍa Sarga 93

अयोध्याकाण्डम् • सर्गः 93

Ayodhyākāṇḍa Sarga 93 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 41 verses.

Total: 41 Verses • Citations: VR 2.93.1–41 • 175 Lexicon Terms • Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
VR 2.93.1 अनुष्टुप्
निविष्टायां तु सेनायामुत्सुको भरतस्तदा । जगाम भ्रातरं द्रष्टुं शत्रुघ्नमनुदर्शयन् ॥
niviṣṭāyāṃ tu senāyāmutsuko bharatastadā | jagāma bhrātaraṃ draṣṭuṃ śatrughnamanudarśayan ||
English Translation
Having quartered his forces, Bharata eager (to go to Rāma's place), went to see his brother, showing to Satrughna the signs of Rāma's abode being in the vicinity.
VR 2.93.2 अनुष्टुप्
ऋषिं वसिष्ठं संदिश्य मातॄर्मे शीघ्रमानय । इति तरितमग्रे स जागम गुरुवत्सलः ॥
ṛṣiṃ vasiṣṭhaṃ saṃdiśya mātṝrme śīghramānaya | iti taritamagre sa jāgama guruvatsalaḥ ||
English Translation
And having desired Vasistha, saying, “Bring my mothers without delay," that one attached to his superiors went before.
VR 2.93.3 अनुष्टुप्
सुमन्त्रस्त्वपि शतुघ्नमदूरादन्वपद्यत । रामदार्शनजस्तर्षो भरतस्येव तस्य च ॥
sumantrastvapi śatughnamadūrādanvapadyata | rāmadārśanajastarṣo bharatasyeva tasya ca ||
English Translation
And eager to see Rāma even like Bharata himself, Sumantra followed Bharata at a short distance.
VR 2.93.4 अनुष्टुप्
गच्छन्नेवाथ भरतस्तापसालयसंस्थिताम् । भ्रातुः पर्णकुटीं श्रीमानुटजं च ददर्श ह ॥
gacchannevātha bharatastāpasālayasaṃsthitām | bhrātuḥ parṇakuṭīṃ śrīmānuṭajaṃ ca dadarśa ha ||
English Translation
As Bharata passed on, he observed a neat cottage of leaves stationed among the asylums of anchorets, furnished with a portion having a wall with a door.
VR 2.93.5 अनुष्टुप्
शालायास्त्वग्रतस्तस्या ददर्श भरतस्तदा । काष्टानि चावभग्नानि पुष्पाण्यवचितानि च ॥
śālāyāstvagratastasyā dadarśa bharatastadā | kāṣṭāni cāvabhagnāni puṣpāṇyavacitāni ca ||
English Translation
Before the cottage, Bharata saw fuel broken up, and flowers gathered. And he saw at places signs of Kuśa and bark set up on trees when Rāma and Lakşmaņa (first) arrived at their asylum.
VR 2.93.6 अनुष्टुप्
ददर्श च वने तस्मिन्महतः संचयान्कृतान् । मृगाणां महिषाणां च करीषैः शीतकारणात् ॥
dadarśa ca vane tasminmahataḥ saṃcayānkṛtān | mṛgāṇāṃ mahiṣāṇāṃ ca karīṣaiḥ śītakāraṇāt ||
English Translation
And in that habitation, Bharata saw great heaps of dry dung of deer and buffaloes, gathered for preventing cold.
VR 2.93.7 अनुष्टुप्
गच्छनेव महाबाहुर्द्युतिमान्भरतस्तदा । शत्रुघ्नं चाब्रवीद्धृष्टस्तानमात्यांश्च सर्वशः ॥
gacchaneva mahābāhurdyutimānbharatastadā | śatrughnaṃ cābravīddhṛṣṭastānamātyāṃśca sarvaśaḥ ||
English Translation
As he proceeded, the intelligent and mightyarmed Bharata with a cheerful heart remarked to Śatrughna and all the courtiers.
VR 2.93.8 अनुष्टुप्
मन्ये प्राप्ताः स्म तं देशं भरद्वाजो यमब्रवीत् । नातिदूरे हि मन्येऽहं नदीं मन्दाकिनीमितः ॥
manye prāptāḥ sma taṃ deśaṃ bharadvājo yamabravīt | nātidūre hi manye'haṃ nadīṃ mandākinīmitaḥ ||
English Translation
I conceive, we have reached the tract that was mentioned by Bharadvāja. Hard by this spot, I fancy, is the river Mandākini.
VR 2.93.9 अनुष्टुप्
उच्चैर्बद्धानि चीराणि लक्ष्मणेन भवेदयम् । अभिज्ञानकृतः पन्था विकाले गन्तुमिच्छता ॥
uccairbaddhāni cīrāṇi lakṣmaṇena bhavedayam | abhijñānakṛtaḥ panthā vikāle gantumicchatā ||
English Translation
On high are barks set up by Lakşmaņa. Having to pass by the way at unusual hours, (Laksmana) has marked it with signs.
VR 2.93.10 अनुष्टुप्
इदं चोदात्तदन्तानां कुञ्जराणां तरस्विनाम् । शैलपार्श्वे परिक्रान्तमन्योन्यमभिगर्जताम् ॥
idaṃ codāttadantānāṃ kuñjarāṇāṃ tarasvinām | śailapārśve parikrāntamanyonyamabhigarjatām ||
English Translation
On the side of the hill is the way by which long-tusked elephants pass to and fro with vehemence, roaring at each other.
VR 2.93.11 अनुष्टुप्
यमेवाधातुमिच्छन्ति तापसाः सततं वने । तस्यासौ दृश्यते धूमः संकुलः कृष्टवर्त्मनः ॥
yamevādhātumicchanti tāpasāḥ satataṃ vane | tasyāsau dṛśyate dhūmaḥ saṃkulaḥ kṛṣṭavartmanaḥ ||
English Translation
Here is seen the dense and dark smoke of that which the anchorets are ever anxious to preserve in the forest, fire.
VR 2.93.12 अनुष्टुप्
अत्राहं पुरुषव्याघ्रं गुरुसत्कारकारिणम् । आर्यं द्रक्ष्यामि संहृष्टो महर्षिमिव राघवम् ॥
atrāhaṃ puruṣavyāghraṃ gurusatkārakāriṇam | āryaṃ drakṣyāmi saṃhṛṣṭo maharṣimiva rāghavam ||
English Translation
Even here shall I with a delighted heart see that foremost of men, the noble Rāghava resembling a Maharși, ever engaged in serving his superiors.
VR 2.93.13 अनुष्टुप्
अथ गत्वा मुहूर्तं तु चित्रकूटं स राघवः । मन्दाकिनीमनुप्राप्तस्तं जनं चेदमब्रवीत् ॥
atha gatvā muhūrtaṃ tu citrakūṭaṃ sa rāghavaḥ | mandākinīmanuprāptastaṃ janaṃ cedamabravīt ||
English Translation
Then going to Citrakuta, that descendant of Raghu, coming to the Mandakini, said to the men.
VR 2.93.14 अनुष्टुप्
जगत्यां पुरुषव्याघ्र आस्ते वीरासने रतः । जनेन्द्रो निर्जनं प्राप्य धिन्मे जन्म सजीवितम् ॥
jagatyāṃ puruṣavyāghra āste vīrāsane rataḥ | janendro nirjanaṃ prāpya dhinme janma sajīvitam ||
English Translation
That foremost of men in all the world, the lord of all, coming into seclusion, is in his yoga posture. O fie upon my birth and my life!
VR 2.93.15 अनुष्टुप्
मत्कृते व्यसनं प्राप्तो लोकनाथो महाद्युतिः । सरान्कामान्परित्यज्य वने वसति राघवः ॥
matkṛte vyasanaṃ prāpto lokanātho mahādyutiḥ | sarānkāmānparityajya vane vasati rāghavaḥ ||
English Translation
For me, having come by misfortune, and renounced every comfort, the effulgent lord of men, Rāghava, is dwelling in the woods.
VR 2.93.16 अनुष्टुप्
इति लोकसमाक्रुष्टः पादेष्वद्य प्रसादयन् । रामस्य निपतिष्यामि सीतायाश्च पुनः पुनः ॥
iti lokasamākruṣṭaḥ pādeṣvadya prasādayan | rāmasya nipatiṣyāmi sītāyāśca punaḥ punaḥ ||
English Translation
I shall be taxed of men on the score. To-day (first) pacifying him, I will fall at the feet of Rāma as well as of Sitã and Lakşmaņa.
VR 2.93.17 अनुष्टुप्
एवं स विलपंस्तस्मिन्वने दशरथात्मजः । ददर्श महतीं पुण्यां पर्णशालां मनोरमाम् ॥
evaṃ sa vilapaṃstasminvane daśarathātmajaḥ | dadarśa mahatīṃ puṇyāṃ parṇaśālāṃ manoramām ||
English Translation
Having thus bewailed, Dasaratha's son saw a splendid, charming, and holy dwelling in that forest, composed of leaves.
VR 2.93.18 अनुष्टुप्
सालतालाश्वकर्णानां पर्णैर्बहुभिरावृताम् । विशालां मृदुभिस्तीर्णां कुशैर्वेदिमिवाध्वरे ॥
sālatālāśvakarṇānāṃ parṇairbahubhirāvṛtām | viśālāṃ mṛdubhistīrṇāṃ kuśairvedimivādhvare ||
VR 2.93.19 अनुष्टुप्
शक्रायुध निकाशैश्च कार्मुकैर्भारसाधनैः । रुक्मपृष्ठैर्महासारैः शोभितां शत्रुबाधकैः ॥
śakrāyudha nikāśaiśca kārmukairbhārasādhanaiḥ | rukmapṛṣṭhairmahāsāraiḥ śobhitāṃ śatrubādhakaiḥ ||
VR 2.93.20 अनुष्टुप्
अर्करश्मिप्रतीकाशैर्घोरैस्तूणीगतैः शरैः । शोभितां दीप्तवदनैः सर्पैर्भोगवतीमिव ॥
arkaraśmipratīkāśairghoraistūṇīgataiḥ śaraiḥ | śobhitāṃ dīptavadanaiḥ sarpairbhogavatīmiva ||
VR 2.93.21 अनुष्टुप्
महारजतवासोभ्यामसिभ्यां च विराजिताम् । रुक्मबिन्दुविचित्राभ्यां चर्मभ्यां चापि शोभिताम् ॥
mahārajatavāsobhyāmasibhyāṃ ca virājitām | rukmabinduvicitrābhyāṃ carmabhyāṃ cāpi śobhitām ||
VR 2.93.22 अनुष्टुप्
गोधाङ्गुलित्रैरासाक्तैश्चित्रैः काञ्चनभूषितैः । अरिसंघैरनाधृष्यां मृगैः सिंहगुहामिव ॥
godhāṅgulitrairāsāktaiścitraiḥ kāñcanabhūṣitaiḥ | arisaṃghairanādhṛṣyāṃ mṛgaiḥ siṃhaguhāmiva ||
VR 2.93.23 अनुष्टुप्
प्रागुदक्स्रवणां वेदिं विशालां दीप्तपावकाम् । ददर्श भरतस्तत्र पुण्यां रामनिवेशने ॥
prāgudaksravaṇāṃ vediṃ viśālāṃ dīptapāvakām | dadarśa bharatastatra puṇyāṃ rāmaniveśane ||
English Translation
Bharata beheld at Rama's residence a sacred and spacious altar sloping to the northeast, with a burning fire upon it.
VR 2.93.24 अनुष्टुप्
निरीक्ष्य स मुहूर्तं तु ददर्श भरतो गुरुम् । उटजे राममासीनां जटामण्डलधारिणम् ॥
nirīkṣya sa muhūrtaṃ tu dadarśa bharato gurum | uṭaje rāmamāsīnāṃ jaṭāmaṇḍaladhāriṇam ||
English Translation
Bharata looked around for a moment and saw his esteemed brother Rama seated in that thatched cottage wearing matted locks of hair.
VR 2.93.25 अनुष्टुप्
तं तु कृष्णाजिनधरं चीरवल्कलवाससं । ददर्श राममासीनमभितः पावकोपमम् ॥
taṃ tu kṛṣṇājinadharaṃ cīravalkalavāsasaṃ | dadarśa rāmamāsīnamabhitaḥ pāvakopamam ||
VR 2.93.26 अनुष्टुप्
सिंहस्कन्धं महाबाहुं पुण्डरीकनिभेक्षणम् । पृथिव्याः सगरान्ताया भर्तारं धर्मचारिणम् ॥
siṃhaskandhaṃ mahābāhuṃ puṇḍarīkanibhekṣaṇam | pṛthivyāḥ sagarāntāyā bhartāraṃ dharmacāriṇam ||
VR 2.93.27 अनुष्टुप्
उपविष्टं महाबाहुं ब्रह्माणमिव शाश्वतम् । स्थण्डिले दर्भसस्म्तीर्णे सीतया लक्ष्मणेन च ॥
upaviṣṭaṃ mahābāhuṃ brahmāṇamiva śāśvatam | sthaṇḍile darbhasasmtīrṇe sītayā lakṣmaṇena ca ||
VR 2.93.28 अनुष्टुप्
तं दृष्ट्वा भरतः श्रीमान्दुःखमोहपरिप्लुतः । अभ्यधावत धर्मात्मा भरतः कैकयीसुतः ॥
taṃ dṛṣṭvā bharataḥ śrīmānduḥkhamohapariplutaḥ | abhyadhāvata dharmātmā bharataḥ kaikayīsutaḥ ||
English Translation
And seeing him, overwhelmed with grief and affliction, the righteous and graceful son of Kaikeyi, Bharata, rushed (towards him).
VR 2.93.29 अनुष्टुप्
दृष्ट्वा च विललापार्तो बाष्पसंदिग्धया गिरा । अशक्नुवन्धारयितुं धैर्याद्वचनमब्रवीत् ॥
dṛṣṭvā ca vilalāpārto bāṣpasaṃdigdhayā girā | aśaknuvandhārayituṃ dhairyādvacanamabravīt ||
English Translation
And soon as Bharata saw Rāma, he, exceedingly distressed, broke out into lamentations in words choked with sorrow. And incapable of holding himself in patience, he said.
VR 2.93.30 अनुष्टुप्
यः संसदि प्रकृतिभिर्भवेद्युक्त उपासितुम् । वन्यैर्मृगैरुपासीनः सोऽयमास्ते ममाग्रजः ॥
yaḥ saṃsadi prakṛtibhirbhavedyukta upāsitum | vanyairmṛgairupāsīnaḥ so'yamāste mamāgrajaḥ ||
English Translation
That elder brother of mine, who (seated) in court should be surrounded by the subjects intent upon paying him homage, is now surrounded by wild deer.
← Previous (Ch. 168) Full Table of Contents Next (Ch. 170) →