स काममनवाप्यैव रामपादावुपस्पृशन् । नन्दिग्रामेऽकरोद्राज्यं रामागमनकाङ्क्षया ॥
sa kāmamanavāpyaiva rāmapādāvupaspṛśan | nandigrāme'karodrājyaṃ rāmāgamanakāṅkṣayā ||
English Translation
And then Bharata, finding his desire not fulfilled, touched Rama's feet, and began to rule at Nandigrāma, expecting the return of Rāma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
कामम्
काम [m]
अनवाप्यैव
अनवाप्य [ind]
अनवाप्यैव
एव [ind]
रामपादाव्
राम [m]
रामपादाव्
पाद [m]
उपस्पृशन्
उपस्पृश् [6. Ā.]
नन्दिग्रामे
नन्दिग्राम [m]
ऽकरोद्
कृ [2. Ā.]
राज्यं
राज्य [n]
रामागमनकाङ्क्षया
राम [m]
रामागमनकाङ्क्षया
आगमन [n]
रामागमनकाङ्क्षया
काङ्क्षा [f]
रामस्तु पुनरालक्ष्य नागरस्य जनस्य च । तत्रागमनमेकाग्रे दण्डकान्प्रविवेश ह ॥
rāmastu punarālakṣya nāgarasya janasya ca | tatrāgamanamekāgre daṇḍakānpraviveśa ha ||
English Translation
And when the auspicious Bharata, firm in his promise and of subdued sense, had gone away, Rāma again perceiving there the influx of citizens and others, eagerly entered Dandaka.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रामस्
राम [m]
तु
तु [ind]
पुनर्
पुनर् [ind]
आलक्ष्य
आलक्षय् [10. Ā.]
नागरस्य
नागर [m]
जनस्य
जन [m]
च
च [ind]
तत्रागमनम्
तत्र [ind]
तत्रागमनम्
आगमन [n]
एकाग्रे
एकाग्र [adj]
दण्डकान्
दण्डक [mfn]
प्रविवेश
प्रविश् [4. P.]
ह
ह [ind]
विराधं राक्षसं हत्वा शरभङ्गं ददर्श ह । सुतीक्ष्णं चाप्यगस्त्यं च अगस्त्य भ्रातरं तथा ॥
virādhaṃ rākṣasaṃ hatvā śarabhaṅgaṃ dadarśa ha | sutīkṣṇaṃ cāpyagastyaṃ ca agastya bhrātaraṃ tathā ||
English Translation
Having entered that mighty vast, the lotuseyed Rāma slew the Räkşasa Virädha, and saw Sarabhanga, Sutiksna, Agastya and Agastya's brother.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विराधं
विराध [m]
राक्षसं
राक्षस [m]
हत्वा
हन् [6. P.]
शरभङ्गं
शरभङ्ग [m]
ददर्श
दृश् [6. P.]
ह
ह [ind]
सुतीक्ष्णं
सुतीक्ष्ण [m]
चाप्य्
च [ind]
चाप्य्
अपि [ind]
अगस्त्यं
अगस्त्य [mn]
च
च [ind]
अगस्त्यभ्रातरं
अगस्त्य [mn]
अगस्त्यभ्रातरं
भ्रातृ [m]
तथा
तथा [ind]
अगस्त्यवचनाच्चैव जग्राहैन्द्रं शरासनम् । खड्गं च परमप्रीतस्तूणी चाक्षयसायकौ ॥
agastyavacanāccaiva jagrāhaindraṃ śarāsanam | khaḍgaṃ ca paramaprītastūṇī cākṣayasāyakau ||
English Translation
He then, advised by Agastya, gladly possessed himself of Indra's bow, the inexhaustible arrows, the scimitar, and the quiver.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अगस्त्यवचनाच्
अगस्त्य [mn]
अगस्त्यवचनाच्
वचन [n]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
जग्राहैन्द्रं
ग्रह् [6. Ā.]
जग्राहैन्द्रं
ऐन्द्र [adj]
शरासनम्
शरासन [mn]
खड्गं
खड्ग [mn]
च
च [ind]
परमप्रीतस्
परम [adj]
परमप्रीतस्
प्री [9. Ā.]
तूणी
तूणि [f]
चाक्षयसायकौ
च [ind]
चाक्षयसायकौ
अक्षय [adj]
चाक्षयसायकौ
सायक [m]
वसतस्तस्य रामस्य वने वनचरैः सह । ऋषयोऽभ्यागमन्सर्वे वधायासुररक्षसाम् ॥
vasatastasya rāmasya vane vanacaraiḥ saha | ṛṣayo'bhyāgamansarve vadhāyāsurarakṣasām ||
English Translation
While Rāma was dwelling there with the rangers of forests, the sages came to him in a body, for the destruction of the Asuras and Raksasas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वसतस्
वस् [2. P.]
तस्य
तद् [pron]
रामस्य
राम [m]
वने
वन [n]
वनचरैः
वन [n]
वनचरैः
चर [adj]
सह
सह [ind]
ऋषयो
ऋषि [m]
ऽभ्यागमन्
अभ्यागम् [1. P.]
सर्वे
सर्व [pron]
वधायासुररक्षसाम्
वध [m]
वधायासुररक्षसाम्
असुर [m]
वधायासुररक्षसाम्
रक्षस् [n]
तेन तत्रैव वसता जनस्थाननिवासिनी । विरूपिता शूर्पणखा राक्षसी कामरूपिणी ॥
tena tatraiva vasatā janasthānanivāsinī | virūpitā śūrpaṇakhā rākṣasī kāmarūpiṇī ||
English Translation
It was while he was living there that, that dweller of Janasthāna, the Rākṣasī Śūrpanakhā, capable of assuming any form at will, was disfigured.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेन
तद् [pron]
तत्रैव
तत्र [ind]
तत्रैव
एव [ind]
वसता
वस् [2. P.]
जनस्थाननिवासिनी
जनस्थान [n]
जनस्थाननिवासिनी
निवासिन् [adj]
विरूपिता
विरूपय् [Denom. P.]
शूर्पणखा
शूर्पणखा [f]
राक्षसी
राक्षसी [f]
कामरूपिणी
कामरूपिन् [adj]
ततः शूर्पणखावाक्यादुद्युक्तान्सर्वराक्षसान् । खरं त्रिशिरसं चैव दूषणं चैव राक्षसम् ॥
tataḥ śūrpaṇakhāvākyādudyuktānsarvarākṣasān | kharaṃ triśirasaṃ caiva dūṣaṇaṃ caiva rākṣasam ||
English Translation
Thereafter Rama killed in the fight all the rakshasas, Khara, Trisira, and Dushana with their followers in a battle who were instigated by Surpanakha's words.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
शूर्पणखावाक्याद्
शूर्पणखा [f]
शूर्पणखावाक्याद्
वाक्य [n]
उद्युक्तान्
उद्युज् [7. Ā.]
सर्वराक्षसान्
सर्व [pron]
सर्वराक्षसान्
राक्षस [m]
खरं
खर [m]
त्रिशिरसं
त्रिशिरस् [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
दूषणं
दूषण [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
राक्षसम्
राक्षस [m]
निजघान रणे रामस्तेषां चैव पदानुगान् । रक्षसां निहतान्यासन्सहस्राणि चतुर्दश ॥
nijaghāna raṇe rāmasteṣāṃ caiva padānugān | rakṣasāṃ nihatānyāsansahasrāṇi caturdaśa ||
English Translation
During his stay in that forest Rama killed fourteen thousand rakshasas who were inhabitants of Janasthana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निजघान
निहन् [2. Ā.]
रणे
रण [m]
रामस्
राम [m]
तेषां
तद् [pron]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
पदानुगान्
पदानुग [adj]
रक्षसां
रक्षस् [n]
निहतान्य्
निहन् [2. Ā.]
आसन्
अस् [2. P.]
सहस्राणि
सहस्र [mn]
चतुर्दश
चतुर्दशन् [adj]
ततो ज्ञातिवधं श्रुत्वा रावणः क्रोधमूर्छितः । सहायं वरयामास मारीचं नाम राक्षसम् ॥
tato jñātivadhaṃ śrutvā rāvaṇaḥ krodhamūrchitaḥ | sahāyaṃ varayāmāsa mārīcaṃ nāma rākṣasam ||
English Translation
Having learnt of the destruction of his relatives, Rāvaņa wrought into frenzy by anger, sought the help of a Rākşasa named Mārīca.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ज्ञातिवधं
ज्ञाति [m]
ज्ञातिवधं
वध [m]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
रावणः
रावण [m]
क्रोधमूर्छितः
क्रोध [m]
क्रोधमूर्छितः
मूर्छय् [10. P.]
सहायं
सहाय [m]
वरयामास
वरय् [10. Ā.]
मारीचं
मारीच [mn]
नाम
नाम [ind]
राक्षसम्
राक्षस [m]
वार्यमाणः सुबहुशो मारीचेन स रावणः । न विरोधो बलवता क्षमो रावण तेन ते ॥
vāryamāṇaḥ subahuśo mārīcena sa rāvaṇaḥ | na virodho balavatā kṣamo rāvaṇa tena te ||
English Translation
And although strongly dissuaded by Mārīca, saying. You ought not to enter into hostilities with that powerful one. Do you, therefore, O Ravana, excuse me! yet, disregarding those words of his, Ravana, urged on by Fate, went into that asylum in company with Mārīca.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वार्यमाणः
वारय् [10. Ā.]
सुबहुशो
सु [ind]
सुबहुशो
बहुशस् [ind]
मारीचेन
मारीच [mn]
स
तद् [pron]
रावणः
रावण [m]
न
न [ind]
विरोधो
विरोध [m]
बलवता
बलवत् [adj]
क्षमो
क्षम [adj]
रावण
रावण [m]
तेन
तद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
अनादृत्य तु तद्वाक्यं रावणः कालचोदितः । जगाम सहमारीचस्तस्याश्रमपदं तदा ॥
anādṛtya tu tadvākyaṃ rāvaṇaḥ kālacoditaḥ | jagāma sahamārīcastasyāśramapadaṃ tadā ||
English Translation
And although strongly dissuaded by Mārīca, saying. You ought not to enter into hostilities with that powerful one. Do you, therefore, O Ravana, excuse me! yet, disregarding those words of his, Ravana, urged on by Fate, went into that asylum in company with Mārīca.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनादृत्य
अनादृत्य [ind]
तु
तु [ind]
तद्
तद् [pron]
वाक्यं
वाक्य [n]
रावणः
रावण [m]
कालचोदितः
काल [m]
कालचोदितः
चोदय् [10. Ā.]
जगाम
गम् [6. Ā.]
सहमरीचस्
सह [ind]
सहमरीचस्
मरीच [m]
तस्याश्रमपदं
तद् [pron]
तस्याश्रमपदं
आश्रम [mn]
तस्याश्रमपदं
पद [mn]
तदा
तदा [ind]
तेन मायाविना दूरमपवाह्य नृपात्मजौ । जहार भार्यां रामस्य गृध्रं हत्वा जटायुषम् ॥
tena māyāvinā dūramapavāhya nṛpātmajau | jahāra bhāryāṃ rāmasya gṛdhraṃ hatvā jaṭāyuṣam ||
English Translation
That one (Mārīca) commanding illusions, having drawn far the king's sons (Rāma and Lakşmaņa), he (Rāvana) carried away Rāma's wife, slaying the vulture Jatayu.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेन
तद् [pron]
मायाविना
मायाविन् [adj]
दूरम्
दूर [adj]
अपवाह्य
अपवाहय् [10. P.]
नृपात्मजौ
नृप [m]
नृपात्मजौ
आत्मज [m]
जहार
हृ [2. P.]
भार्यां
भार्या [f]
रामस्य
राम [m]
गृध्रं
गृध्र [m]
हत्वा
हन् [6. P.]
जटायुषम्
जटायुष [m]
गृध्रं च निहतं दृष्ट्वा हृतां श्रुत्वा च मैथिलीम् । राघवः शोकसंतप्तो विललापाकुलेन्द्रियः ॥
gṛdhraṃ ca nihataṃ dṛṣṭvā hṛtāṃ śrutvā ca maithilīm | rāghavaḥ śokasaṃtapto vilalāpākulendriyaḥ ||
English Translation
And beholding the vulture slain and learning of the kidnapping of Mithila's daughter, the descendant of Raghu, deprived of sense, bewailed in grief.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गृध्रं
गृध्र [m]
च
च [ind]
निहतं
निहन् [2. Ā.]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
हृतां
हृ [2. P.]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
च
च [ind]
मैथिलीम्
मैथिली [f]
राघवः
राघव [m]
शोकसंतप्तो
शोक [m]
शोकसंतप्तो
संतप् [4. Ā.]
विललापाकुलेन्द्रियः
विलप् [4. P.]
विललापाकुलेन्द्रियः
आकुल [adj]
विललापाकुलेन्द्रियः
इन्द्रिय [n]
ततस्तेनैव शोकेन गृध्रं दग्ध्वा जटायुषम् । मार्गमाणो वने सीतां राक्षसं संददर्श ह ॥
tatastenaiva śokena gṛdhraṃ dagdhvā jaṭāyuṣam | mārgamāṇo vane sītāṃ rākṣasaṃ saṃdadarśa ha ||
English Translation
Having with unassuaged sorrow burnt the vulture Jațāyu, as he was searching for Sità in that forest, he fell in with a Rākṣasa, Kabandha by name, of a dreadful and deformed shape. Having slain him, the mighty-armed one burnt his body,-and thereupon he went to heaven.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्
ततस् [ind]
तेनैव
तद् [pron]
तेनैव
एव [ind]
शोकेन
शोक [m]
गृध्रं
गृध्र [m]
दग्ध्वा
दह् [2. P.]
जटायुषम्
जटायुष [m]
मार्गमाणो
मार्ग् [Denom. Ā.]
वने
वन [n]
सीतां
सीता [f]
राक्षसं
राक्षस [m]
संददर्श
संदृश् [4. Ā.]
ह
ह [ind]
कबन्धं नाम रूपेण विकृतं घोरदर्शनम् । तं निहत्य महाबाहुर्ददाह स्वर्गतश्च सः ॥
kabandhaṃ nāma rūpeṇa vikṛtaṃ ghoradarśanam | taṃ nihatya mahābāhurdadāha svargataśca saḥ ||
English Translation
Having with unassuaged sorrow burnt the vulture Jațāyu, as he was searching for Sità in that forest, he fell in with a Rākṣasa, Kabandha by name, of a dreadful and deformed shape. Having slain him, the mighty-armed one burnt his body,-and thereupon he went to heaven.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कबन्धं
कबन्ध [m]
नाम
नाम [ind]
रूपेण
रूप [n]
विकृतं
विकृ [5. P.]
घोरदर्शनम्
घोर [adj]
घोरदर्शनम्
दर्शन [n]
तं
तद् [pron]
निहत्य
निहन् [2. Ā.]
महाबाहुर्
महत् [adj]
महाबाहुर्
बाहु [mf]
ददाह
दह् [2. P.]
स्वर्गतश्
स्वर्गत [adj]
च
च [ind]
सः
तद् [pron]
स चास्य कथयामास शबरीं धर्मचारिणीम् । श्रमणीं धर्मनिपुणामभिगच्छेति राघव । सोऽभ्यगच्छन्महातेजाः शबरीं शत्रुसूदनः ॥
sa cāsya kathayāmāsa śabarīṃ dharmacāriṇīm | śramaṇīṃ dharmanipuṇāmabhigaccheti rāghava | so'bhyagacchanmahātejāḥ śabarīṃ śatrusūdanaḥ ||
English Translation
And the Rākşasa addressed Rama saying, O descendant of Raghu, Do you repair to the ascetic, Śabarī, conversant with all systems of morality.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
चास्य
च [ind]
चास्य
इदम् [pron]
कथयामास
कथय् [10. Ā.]
शबरीं
शबरी [f]
धर्मचारिणीम्
धर्मचारिणी [f]
श्रमणीं
श्रमणा [f]
धर्मनिपुणाम्
धर्म [mn]
धर्मनिपुणाम्
निपुण [adj]
अभिगच्छेति
अभिगम् [1. Ā.]
अभिगच्छेति
इति [ind]
राघव
राघव [m]
सो
तद् [pron]
ऽभ्यगच्छन्
अभिगम् [1. Ā.]
महातेजाः
महत् [adj]
महातेजाः
तेजस् [n]
शबरीं
शबरी [f]
शत्रुसूदनः
शत्रु [m]
शत्रुसूदनः
सूदन [adj]
शबर्या पूजितः सम्यग्रामो दशरथात्मजः । पम्पातीरे हनुमता संगतो वानरेण ह ॥
śabaryā pūjitaḥ samyagrāmo daśarathātmajaḥ | pampātīre hanumatā saṃgato vānareṇa ha ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शबर्या
शबरी [f]
पूजितः
पूजय् [10. Ā.]
सम्यग्
सम्यक् [ind]
रामो
राम [m]
दशरथात्मजः
दशरथ [m]
दशरथात्मजः
आत्मज [m]
पम्पातीरे
पम्पा [f]
पम्पातीरे
तीर [n]
हनुमता
हनुमन्त् [m]
संगतो
संगम् [6. Ā.]
वानरेण
वानर [m]
ह
ह [ind]
हनुमद्वचनाच्चैव सुग्रीवेण समागतः । सुग्रीवाय च तत्सर्वं शंसद्रामो महाबलः ॥
hanumadvacanāccaiva sugrīveṇa samāgataḥ | sugrīvāya ca tatsarvaṃ śaṃsadrāmo mahābalaḥ ||
English Translation
Than he met with Hanuman on the banks of the Pampā. Then, agreeably to Hanumān's advice, the exceedingly powerful Rāma saw Sugrīva. And detailed to him all specially touching Sitā.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हनुमद्वचनाच्
हनुमन्त् [m]
हनुमद्वचनाच्
वचन [n]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
सुग्रीवेण
सुग्रीव [m]
समागतः
समागम् [6. P.]
सुग्रीवाय
सुग्रीव [m]
च
च [ind]
तत्
तद् [pron]
सर्वं
सर्व [pron]
शंसद्
शंस् [2. Ā.]
रामो
राम [m]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
ततो वानरराजेन वैरानुकथनं प्रति । रामायावेदितं सर्वं प्रणयाद्दुःखितेन च । वालिनश्च बलं तत्र कथयामास वानरः ॥
tato vānararājena vairānukathanaṃ prati | rāmāyāveditaṃ sarvaṃ praṇayādduḥkhitena ca | vālinaśca balaṃ tatra kathayāmāsa vānaraḥ ||
English Translation
Then the king of monkeys, out of friendship, mournfully related to him all about his hostilities with Vali.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
वानरराजेन
वानर [m]
वानरराजेन
राज [m]
वैरानुकथनं
वैर [mn]
वैरानुकथनं
अनुकथन [n]
प्रति
प्रति [ind]
रामायावेदितं
राम [m]
रामायावेदितं
आवेदय् [10. Ā.]
सर्वं
सर्व [pron]
प्रणयाद्
प्रणय [m]
दुःखितेन
दुःखित [adj]
च
च [ind]
वालिनश्
वालिन् [m]
च
च [ind]
बलं
बल [mn]
तत्र
तत्र [ind]
कथयामास
कथय् [10. Ā.]
वानरः
वानर [m]
प्रतिज्ञातं च रामेण तदा वालिवधं प्रति । सुग्रीवः शङ्कितश्चासीन्नित्यं वीर्येण राघवे ॥
pratijñātaṃ ca rāmeṇa tadā vālivadhaṃ prati | sugrīvaḥ śaṅkitaścāsīnnityaṃ vīryeṇa rāghave ||
English Translation
Then Ráma vowed that he would slay Vālī. Thereupon the monkey described to Raghava the prowess of Vālī, and he feared lest Räma should not prove a match for Válī.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रतिज्ञातं
प्रतिज्ञा [9. Ā.]
च
च [ind]
रामेण
राम [m]
तदा
तदा [ind]
वालिवधं
वालिन् [m]
वालिवधं
वध [m]
प्रति
प्रति [ind]
सुग्रीवः
सुग्रीव [m]
शङ्कितश्
शङ्क् [1. P.]
चासीन्
च [ind]
चासीन्
अस् [2. P.]
नित्यं
नित्यम् [ind]
वीर्येण
वीर्य [n]
राघवे
राघव [m]
राघवः प्रत्ययार्थं तु दुन्दुभेः कायमुत्तमम् । पादाङ्गुष्ठेन चिक्षेप संपूर्णं दशयोजनम् ॥
rāghavaḥ pratyayārthaṃ tu dundubheḥ kāyamuttamam | pādāṅguṣṭhena cikṣepa saṃpūrṇaṃ daśayojanam ||
English Translation
And with the view of convincing Raghava (as to Vali's might), Sugriva showed to him the huge corpse of Dundubhi, resembling a hill.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राघवः
राघव [m]
प्रत्ययार्थं
प्रत्यय [m]
प्रत्ययार्थं
अर्थ [mn]
तु
तु [ind]
दुन्दुभेः
दुन्दुभि [mf]
कायम्
काय [m]
उत्तमम्
उत्तम [adj]
पादाङ्गुष्ठेन
पादाङ्गुष्ठ [m]
चिक्षेप
क्षिप् [6. Ā.]
सम्पूर्णं
सम्पृ [3. P.]
दशयोजनम्
दशन् [adj]
दशयोजनम्
योजन [fn]
बिभेद च पुनः सालान्सप्तैकेन महेषुणा । गिरिं रसातलं चैव जनयन्प्रत्ययं तदा ॥
bibheda ca punaḥ sālānsaptaikena maheṣuṇā | giriṃ rasātalaṃ caiva janayanpratyayaṃ tadā ||
English Translation
With a single mighty shaft he pierced seven palmyra palms, a hill, and the sixth nether worlds, carrying conviction to Sugriva.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बिभेद
भिद् [6. P.]
च
च [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
सालान्
साल [m]
सप्तैकेन
सप्तन् [adj]
सप्तैकेन
एक [pron]
महेषुणा
महत् [adj]
महेषुणा
इषु [mf]
गिरिं
गिरि [m]
रसातलं
रसातल [n]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
जनयन्
जनय् [10. Ā.]
प्रत्ययं
प्रत्यय [m]
तदा
तदा [ind]
ततः प्रीतमनास्तेन विश्वस्तः स महाकपिः । किष्किन्धां रामसहितो जगाम च गुहां तदा ॥
tataḥ prītamanāstena viśvastaḥ sa mahākapiḥ | kiṣkindhāṃ rāmasahito jagāma ca guhāṃ tadā ||
English Translation
Thus convinced, the mighty monkey well pleased went with Rāma towards the cave called Kiskindha.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
प्रीतमनास्
प्री [9. Ā.]
प्रीतमनास्
मनस् [n]
तेन
तद् [pron]
विश्वस्तः
विश्वस् [1. Ā.]
स
तद् [pron]
महाकपिः
महत् [adj]
महाकपिः
कपि [m]
किष्किन्धां
किष्किन्धा [f]
रामसहितो
राम [m]
रामसहितो
सहित [adj]
जगाम
गम् [6. Ā.]
च
च [ind]
गुहां
गुहा [f]
तदा
तदा [ind]
ततोऽगर्जद्धरिवरः सुग्रीवो हेमपिङ्गलः । तेन नादेन महता निर्जगाम हरीश्वरः ॥
tato'garjaddharivaraḥ sugrīvo hemapiṅgalaḥ | tena nādena mahatā nirjagāma harīśvaraḥ ||
English Translation
And having arrived there, that best of monkeys, Sugrīva of a tawny and golden hue, set up loud roars. And at those mighty sounds, out came the lord of monkeys; and having obtained Tārā's consent came before Sugrīva for battle. Then Rāghava killed Vālī on the spot with a single shaft.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽगर्जद्धरिवरः
गर्ज् [1. Ā.]
ऽगर्जद्धरिवरः
हरिवर [m]
सुग्रीवो
सुग्रीव [m]
हेमपिङ्गलः
हेमन् [n]
हेमपिङ्गलः
पिङ्गल [adj]
तेन
तद् [pron]
नादेन
नाद [m]
महता
महत् [adj]
निर्जगाम
निर्गम् [6. P.]
हरीश्वरः
हरि [m]
हरीश्वरः
ईश्वर [m]
ततः सुग्रीववचनाद्धत्वा वालिनमाहवे । सुग्रीवमेव तद्राज्ये राघवः प्रत्यपादयत् ॥
tataḥ sugrīvavacanāddhatvā vālinamāhave | sugrīvameva tadrājye rāghavaḥ pratyapādayat ||
English Translation
And, in compliance with Sugrīva's request, having slain Vālī in battle, Raghava conferred the kingdom on Sugriva.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
सुग्रीववचनाद्धत्वा
सुग्रीव [m]
सुग्रीववचनाद्धत्वा
वचन [n]
सुग्रीववचनाद्धत्वा
हन् [6. P.]
वालिनम्
वालिन् [m]
आहवे
आहव [m]
सुग्रीवम्
सुग्रीव [m]
एव
एव [ind]
तद्
तद् [pron]
राज्ये
राज्य [n]
राघवः
राघव [m]
प्रत्यपादयत्
प्रतिपादय् [10. Ā.]
स च सर्वान्समानीय वानरान्वानरर्षभः । दिशः प्रस्थापयामास दिदृक्षुर्जनकात्मजाम् ॥
sa ca sarvānsamānīya vānarānvānararṣabhaḥ | diśaḥ prasthāpayāmāsa didṛkṣurjanakātmajām ||
English Translation
Then that best of monkeys having summoned all the various monkeys, sent them in various directions in search of Janaka's daughter.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
च
च [ind]
सर्वान्
सर्व [pron]
समानीय
समानी [1. Ā.]
वानरान्
वानर [m]
वानरर्षभः
वानर [m]
वानरर्षभः
ऋषभ [m]
दिशः
दिश् [f]
प्रस्थापयामास
प्रस्थापय् [10. P.]
दिदृक्षुर्
दिदृक्षु [adj]
जनकात्मजाम्
जनकात्मजा [f]
ततो गृध्रस्य वचनात्संपातेर्हनुमान्बली । शतयोजनविस्तीर्णं पुप्लुवे लवणार्णवम् ॥
tato gṛdhrasya vacanātsaṃpāterhanumānbalī | śatayojanavistīrṇaṃ pupluve lavaṇārṇavam ||
English Translation
Then at the suggestion of the vulture Sampāti, the mighty Hanuman crossed the salt sea extending for a hundred Yojanas (900 miles).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
गृध्रस्य
गृध्र [m]
वचनात्
वचन [n]
सम्पातेर्
सम्पाति [m]
हनुमान्
हनुमन्त् [m]
बली
बलिन् [adj]
शतयोजनविस्तीर्णं
शत [mn]
शतयोजनविस्तीर्णं
योजन [fn]
शतयोजनविस्तीर्णं
विस्तृ [9. P.]
पुप्लुवे
प्लु [1. P.]
लवणार्णवम्
लवणार्णव [m]
तत्र लङ्कां समासाद्य पुरीं रावणपालिताम् । ददर्श सीतां ध्यायन्तीमशोकवनिकां गताम् ॥
tatra laṅkāṃ samāsādya purīṃ rāvaṇapālitām | dadarśa sītāṃ dhyāyantīmaśokavanikāṃ gatām ||
English Translation
Thereby arriving at the city of Lankā, ruled by Rāvana, he found Sītā in the midst of an Asoka garden, absorbed in thought.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
लङ्कां
लङ्का [f]
समासाद्य
समासादय् [10. P.]
पुरीं
पुरी [f]
रावणपालिताम्
रावण [m]
रावणपालिताम्
पालय् [10. Ā.]
ददर्श
दृश् [6. P.]
सीतां
सीता [f]
ध्यायन्तीम्
ध्या [3. Ā.]
अशोकवनिकां
अशोक [m]
अशोकवनिकां
वनिका [f]
गताम्
गम् [6. Ā.]
निवेदयित्वाभिज्ञानं प्रवृत्तिं च निवेद्य च । समाश्वास्य च वैदेहीं मर्दयामास तोरणम् ॥
nivedayitvābhijñānaṃ pravṛttiṃ ca nivedya ca | samāśvāsya ca vaidehīṃ mardayāmāsa toraṇam ||
English Translation
Then having shown her the sign, he rtlated to her all about the friendship between Rāma and Sugrīva, and having convinced Videha's daughter, he smashed the gate of the place.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निवेदयित्वाभिज्ञानं
निवेदय् [10. Ā.]
निवेदयित्वाभिज्ञानं
अभिज्ञान [n]
प्रवृत्तिं
प्रवृत्ति [f]
च
च [ind]
निवेद्य
निवेदय् [10. Ā.]
च
च [ind]
समाश्वास्य
समाश्वासय् [10. Ā.]
च
च [ind]
वैदेहीं
वैदेही [f]
मर्दयामास
मर्दय् [10. Ā.]
तोरणम्
तोरण [mn]
पञ्च सेनाग्रगान्हत्वा सप्त मन्त्रिसुतानपि । शूरमक्षं च निष्पिष्य ग्रहणं समुपागमत् ॥
pañca senāgragānhatvā sapta mantrisutānapi | śūramakṣaṃ ca niṣpiṣya grahaṇaṃ samupāgamat ||
English Translation
Then having slain five generals, and seven counsellors' sons, and crushed the heroic Aksa, he was bound fast (by the arms of Indrajit.)
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पञ्च
पञ्चन् [adj]
सेनाग्रगान्
सेना [f]
सेनाग्रगान्
अग्रग [m]
हत्वा
हन् [6. P.]
सप्त
सप्तन् [adj]
मन्त्रिसुतान्
मन्त्रिन् [m]
मन्त्रिसुतान्
सुत [m]
अपि
अपि [ind]
शूरम्
शूर [m]
अक्षं
अक्ष [m]
च
च [ind]
निष्पिष्य
निष्पिष् [6. P.]
ग्रहणं
ग्रहण [n]
समुपागमत्
समुपागम् [1. P.]