Udyogaparva Adhyāya 78
उद्योगपर्व • अध्यायः 78
Udyogaparva Adhyāya 78 of the classical Mahābhārata with 19 verses.
Total: 19 Verses
•
Citations: MBh 5.78.1–19
•
250 Lexicon Terms
उक्तं बहुविधं वाक्यं धर्मराजेन माधव । धर्मज्ञेन वदान्येन धर्मयुक्तं च तत्त्वतः ॥
English Translation
Nakula said Words of different degrees of worth have been said by the just king, O Madhava, who knows what righteousness is and who is benevolent; and they have all been heard by you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वक्तुं
वच् [2. P.]
बहुविधं
बहुविध [adj]
शक्यं
शक्य [adj]
धर्माधर्मेषु
धर्म [mn]
धर्माधर्मेषु
अधर्म [m]
कर्मसु
कर्मन् [n]
धर्मज्ञेन
धर्म [mn]
धर्मज्ञेन
ज्ञ [adj]
वदान्येन
वदान्य [adj]
धर्मयुक्तं
धर्म [mn]
धर्मयुक्तं
युज् [6. Ā.]
च
च [ind]
तत्त्वतः
तत्त्व [n]
मतमाज्ञाय राज्ञश्च भीमसेनेन माधव । संशमो बाहुवीर्यं च ख्यापितं माधवात्मनः ॥
English Translation
Bhimasena, having ascertained the wishes of the king, has dwelt on peace as well as on his own strength of arms, O Madhava.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मतम्
मत [n]
आज्ञाय
आज्ञा [9. P.]
राज्ञश्च
राजन् [m]
राज्ञश्च
च [ind]
भीमसेनेन
भीमसेन [m]
माधव
माधव [m]
संशमो
संशम [m]
बाहुवीर्यं
बाहु [mf]
बाहुवीर्यं
वीर्य [n]
च
च [ind]
ख्यापितं
ख्यापय् [10. Ā.]
माधवात्मनः
माधव [m]
माधवात्मनः
आत्मन् [m]
तथैव फल्गुनेनापि यदुक्तं तत्त्वया श्रुतम् । आत्मनश्च मतं वीर कथितं भवतासकृत् ॥
English Translation
In the same way what has been said by Falguna has been heard by you; and your own opinions, O hero have been expressed by you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
फल्गुनेनापि
फल्गुन [m]
फल्गुनेनापि
अपि [ind]
यद्
यद् [pron]
उक्तं
वच् [2. P.]
तत्
तद् [pron]
त्वया
त्वद् [pron]
श्रुतम्
श्रु [4. P.]
आत्मनश्च
आत्मन् [m]
आत्मनश्च
च [ind]
मतं
मत [n]
वीर
वीर [m]
कथितं
कथय् [10. Ā.]
भवतासकृत्
भवत् [adj]
भवतासकृत्
असकृत् [ind]
सर्वमेतदतिक्रम्य श्रुत्वा परमतं भवान् । यत्प्राप्तकालं मन्येथास्तत्कुर्याः पुरुषोत्तम ॥
English Translation
Shutting your mind to all this and hearing what the intentions of the enemy are, do that what you consider to be opportune, O foremost among men.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वम्
सर्व [pron]
एतद्
एतद् [pron]
अतिक्रम्य
अतिक्रम् [6. P.]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
परमतं
पर [pron]
परमतं
मत [n]
भवान्
भवत् [adj]
यत्
यद् [pron]
प्राप्तकालं
प्राप् [1. P.]
प्राप्तकालं
काल [m]
मन्येथास्तत्
मन् [8. P.]
मन्येथास्तत्
तद् [pron]
कुर्याः
कृ [2. Ā.]
पुरुषोत्तम
पुरुषोत्तम [m]
तस्मिंस्तस्मिन्निमित्ते हि मतं भवति केशव । प्राप्तकालं मनुष्येण स्वयं कार्यमरिंदम ॥
English Translation
Different conclusions are arrived at in different matters, O Keshava, but with a view to success, O chastiser of your enemies, a thing ought to be done by man at the right moment.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मिंस्तस्मिन्निमित्ते
तद् [pron]
तस्मिंस्तस्मिन्निमित्ते
तद् [pron]
तस्मिंस्तस्मिन्निमित्ते
निमित्त [n]
हि
हि [ind]
मतं
मत [n]
भवति
भू [1. Ā.]
केशव
केशव [m]
यत्
यद् [pron]
प्राप्तकालं
प्राप् [1. P.]
प्राप्तकालं
काल [m]
मन्येथास्तत्
मन् [8. P.]
मन्येथास्तत्
तद् [pron]
कुर्याः
कृ [2. Ā.]
पुरुषोत्तम
पुरुषोत्तम [m]
अन्यथा चिन्तितो ह्यर्थः पुनर्भवति सोऽन्यथा । अनित्यमतयो लोके नराः पुरुषसत्तम ॥
English Translation
An object, settled on in a particular way, again becomes different, when the conditions are changed; therefore man cannot stick to the same opinions in this world, O you foremost among men.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्यथा
अन्यथा [ind]
चिन्तितो
चिन्तय् [10. Ā.]
ह्यर्थः
हि [ind]
ह्यर्थः
अर्थ [mn]
पुनर्
पुनर् [ind]
भवति
भू [1. Ā.]
चान्यथा
च [ind]
चान्यथा
अन्यथा [ind]
भयानाम्
भय [n]
अपनेतासि
अपनेतृ [m]
अपनेतासि
अस् [2. P.]
त्वम्
त्वद् [pron]
एकः
एक [pron]
पुरुषोत्तम
पुरुषोत्तम [m]
अन्यथा बुद्धयो ह्यासन्नस्मासु वनवासिषु । अदृश्येष्वन्यथा कृष्ण दृश्येषु पुनरन्यथा ॥
English Translation
While residing in the wood, we were of a different inclination; and while in concealment we came to be of other inclination. But now when we are out of concealment, when we can expose ourselves to the view of others, our inclinations are again changed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्यथा
अन्यथा [ind]
बुद्धयो
बुद्धि [f]
ह्यासन्न्
हि [ind]
ह्यासन्न्
अस् [2. P.]
अस्मासु
मद् [pron]
वनवासिषु
वन [n]
वनवासिषु
वासिन् [adj]
अदृश्येष्वन्यथा
अदृश्य [adj]
अदृश्येष्वन्यथा
अन्यथा [ind]
कृष्ण
कृष्ण [m]
दृश्येषु
दृश् [6. P.]
पुनर्
पुनर् [ind]
अन्यथा
अन्यथा [ind]
अस्माकमपि वार्ष्णेय वने विचरतां तदा । न तथा प्रणयो राज्ये यथा संप्रति वर्तते ॥
English Translation
O you of the Vrishni race, the love of kingdom, which now exists among us, did not exist to the same degree when we wandered in the woods.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अस्माकम्
मद् [pron]
अपि
अपि [ind]
वार्ष्णेय
वार्ष्णेय [m]
वने
वन [n]
विचरतां
विचर् [1. Ā.]
तदा
तदा [ind]
न
न [ind]
तथा
तथा [ind]
प्रणयो
प्रणय [m]
राज्ये
राज्य [n]
यथा
यथा [ind]
संप्रति
सम्प्रति [ind]
वर्तते
वृत् [3. P.]
निवृत्तवनवासान्नः श्रुत्वा वीर समागताः । अक्षौहिण्यो हि सप्तेमास्त्वत्प्रसादाज्जनार्दन ॥
English Translation
Hearing that, we are returned from our exile in the woods, O hero. These seven Akshauhinis have gathered round us through your grace, OJanardana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निवृत्तवनवासान्नः
निवृत् [1. Ā.]
निवृत्तवनवासान्नः
वन [n]
निवृत्तवनवासान्नः
वास [m]
निवृत्तवनवासान्नः
मद् [pron]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
वीर
वीर [m]
समागताः
समागम् [6. P.]
अक्षौहिण्यो
अक्षौहिणी [f]
हि
हि [ind]
सप्तेमास्त्वत्प्रसादाज्जनार्दन
सप्तन् [adj]
सप्तेमास्त्वत्प्रसादाज्जनार्दन
इदम् [pron]
सप्तेमास्त्वत्प्रसादाज्जनार्दन
त्वद् [pron]
सप्तेमास्त्वत्प्रसादाज्जनार्दन
प्रसाद [m]
सप्तेमास्त्वत्प्रसादाज्जनार्दन
जनार्दन [m]
इमान्हि पुरुषव्याघ्रानचिन्त्यबलपौरुषान् । आत्तशस्त्रान्रणे दृष्ट्वा न व्यथेदिह कः पुमान् ॥
English Translation
What man is there who, seeing these tigers among men of inconceivable strength and prowess and ready for battle with all their arms, will not be struck with fear?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मया
मद् [pron]
स
तद् [pron]
पुरुषव्याघ्रो
पुरुष [m]
पुरुषव्याघ्रो
व्याघ्र [m]
जिष्णुः
जिष्णु [m]
सत्यपराक्रमः
सत्य [adj]
सत्यपराक्रमः
पराक्रम [m]
आत्तशस्त्रान्
आदा [4. Ā.]
आत्तशस्त्रान्
शस्त्र [n]
रणे
रण [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
न
न [ind]
व्यथेद्
व्यथ् [1. P.]
इह
इह [ind]
कः
क [pron]
पुमान्
पुंस् [m]
स भवान्कुरुमध्ये तं सान्त्वपूर्वं भयान्वितम् । ब्रूयाद्वाक्यं यथा मन्दो न व्यथेत सुयोधनः ॥
English Translation
Therefore do you in the midst of the Kurus speak words fraught with mildness, so that the foolish Suyodhana may not be struck with fear; and then (when these have failed) use threats.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
भवान्
भवत् [adj]
रथमास्थाय
रथ [m]
रथमास्थाय
आस्था [1. Ā.]
सर्वोपकरणान्वितम्
सर्व [pron]
सर्वोपकरणान्वितम्
उपकरण [n]
सर्वोपकरणान्वितम्
अन्वित [adj]
ब्रूयाद्
ब्रू [2. Ā.]
वाक्यं
वाक्य [n]
यथा
यथा [ind]
मन्दो
मन्द [adj]
न
न [ind]
व्यथेत
व्यथ् [1. P.]
सुयोधनः
सुयोधन [m]
युधिष्ठिरं भीमसेनं बीभत्सुं चापराजितम् । सहदेवं च मां चैव त्वां च रामं च केशव ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
युधिष्ठिरं
युधिष्ठिर [m]
भीमसेनं
भीमसेन [m]
बीभत्सुं
बीभत्सु [m]
चापराजितम्
च [ind]
चापराजितम्
अपराजित [adj]
किं
क [pron]
पुनः
पुनर् [ind]
सहदेवं
सहदेव [m]
च
च [ind]
मां
मद् [pron]
च
च [ind]
कृष्णां
कृष्णा [f]
च
च [ind]
भारत
भारत [adj]
सात्यकिं च महावीर्यं विराटं च सहात्मजम् । द्रुपदं च सहामात्यं धृष्टद्युम्नं च पार्षतम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संकर्षणं
संकर्षण [m]
महावीर्यं
महत् [adj]
महावीर्यं
वीर्य [n]
त्वां
त्वद् [pron]
च
च [ind]
भीमापराजितम्
भीम [m]
भीमापराजितम्
अपराजित [adj]
को
क [pron]
जिजीविषुर्
जिजीविषु [adj]
आसीदेद्
आसद् [2. P.]
धृष्टद्युम्नं
धृष्टद्युम्न [m]
च
च [ind]
पार्षतम्
पार्षत [m]
काशिराजं च विक्रान्तं धृष्टकेतुं च चेदिपम् । मांसशोणितभृन्मर्त्यः प्रतियुध्येत को युधि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
काशिराजं
काशिराज [m]
च
च [ind]
विक्रान्तं
विक्रम् [1. Ā.]
धृष्टकेतुं
धृष्टकेतु [m]
च
च [ind]
चेदिपम्
चेदिप [m]
मांसशोणितभृन्मर्त्यः
मांस [n]
मांसशोणितभृन्मर्त्यः
शोणित [n]
मांसशोणितभृन्मर्त्यः
भृत् [adj]
मांसशोणितभृन्मर्त्यः
मर्त्य [m]
प्रतियुध्येत
प्रतियुध् [4. P.]
को
क [pron]
युधि
युध् [f]
स भवान्गमनादेव साधयिष्यत्यसंशयम् । इष्टमर्थं महाबाहो धर्मराजस्य केवलम् ॥
English Translation
Therefore you will the moment you go there, accomplish without doubt the only object desired by the virtuous king, O you of long arms. are
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
भवान्
भवत् [adj]
गमनाद्
गमन [n]
एव
एव [ind]
साधयिष्यत्यसंशयम्
साधय् [10. Ā.]
साधयिष्यत्यसंशयम्
असंशयम् [ind]
इष्टम्
इष् [1. P.]
अर्थं
अर्थ [mn]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
धर्मराजस्य
धर्मराज [m]
केवलम्
केवल [adj]
विदुरश्चैव भीष्मश्च द्रोणश्च सहबाह्लिकः । श्रेयः समर्था विज्ञातुमुच्यमानं त्वयानघ ॥
English Translation
Vidura, Bhishma and Drona with Bahlika are capable of understanding yourself and of speaking words of wisdom of wisdom which beneficial at the same time.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विदुरश्चैव
विदुर [m]
विदुरश्चैव
च [ind]
विदुरश्चैव
एव [ind]
भीष्मश्च
भीष्म [m]
भीष्मश्च
च [ind]
द्रोणश्च
द्रोण [m]
द्रोणश्च
च [ind]
सहबाह्लिकः
सह [ind]
सहबाह्लिकः
बाह्लिक [m]
श्रेयः
श्रेयस् [n]
समर्था
समर्थ [adj]
विज्ञातुम्
विज्ञा [9. Ā.]
उच्यमानं
वच् [2. P.]
त्वयानघ
त्वद् [pron]
त्वयानघ
अनघ [adj]
ते चैनमनुनेष्यन्ति धृतराष्ट्रं जनाधिपम् । तं च पापसमाचारं सहामात्यं सुयोधनम् ॥
English Translation
And they too will lead Dhritarashtra, the lord of men and that Suyodhana of wicked nature with his ministers to do as you bid.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आहतुः
अह् [1. P.]
पार्थिवश्रेष्ठं
पार्थिव [m]
पार्थिवश्रेष्ठं
श्रेष्ठ [adj]
धृतराष्ट्रं
धृतराष्ट्र [m]
जनाधिपम्
जनाधिप [m]
तं
तद् [pron]
च
च [ind]
पापसमाचारं
पाप [adj]
पापसमाचारं
समाचार [m]
सहामात्यं
सह [ind]
सहामात्यं
अमात्य [m]
सुयोधनम्
सुयोधन [m]
श्रोता चार्थस्य विदुरस्त्वं च वक्ता जनार्दन । कमिवार्थं विवर्तन्तं स्थापयेतां न वर्त्मनि ॥
English Translation
When you, O Janardana, speak and Vidura hears on subjects conducive to their interests; what subject is there in the world which you cannot turn smooth and clear.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रोता
श्रोतृ [adj]
चार्थस्य
च [ind]
चार्थस्य
अर्थ [mn]
विदुरस्त्वं
विदुर [m]
विदुरस्त्वं
त्वद् [pron]
च
च [ind]
वक्ता
वक्तृ [adj]
जनार्दन
जनार्दन [m]
कम्
क [pron]
इवार्थं
इव [ind]
इवार्थं
अर्थ [mn]
विवर्तन्तं
विवृत् [1. Ā.]
स्थापयेतां
स्थापय् [10. Ā.]
न
न [ind]
वर्त्मनि
वर्त्मन् [n]