Udyogaparva Adhyāya 77
उद्योगपर्व • अध्यायः 77
Udyogaparva Adhyāya 77 of the classical Mahābhārata with 22 verses.
Total: 22 Verses
•
Citations: MBh 5.77.1–22
•
250 Lexicon Terms
एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि पाण्डव । सर्वं त्विदं समायत्तं बीभत्सो कर्मणोर्द्वयोः ॥
English Translation
Everything about these two acts (peace and war) is within my power. Land is moistened and purified (i.e. all weeds are rooted out of it) by action.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
एतन्
एतद् [pron]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
यथा
यथा [ind]
वदसि
वद् [1. Ā.]
भारत
भारत [m]
सर्वं
सर्व [pron]
त्विदं
तु [ind]
त्विदं
इदम् [pron]
समायत्तं
समायत् [1. Ā.]
बीभत्सो
बीभत्सु [m]
कर्मणोर्
कर्मन् [n]
द्वयोः
द्वि [nr]
क्षेत्रं हि रसवच्छुद्धं कर्षकेणोपपादितम् । ऋते वर्षं न कौन्तेय जातु निर्वर्तयेत्फलम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षेत्रं
क्षेत्र [mn]
हि
हि [ind]
रसवच्छुद्धं
रसवत् [adj]
रसवच्छुद्धं
शुध् [4. Ā.]
कर्षकेणोपपादितम्
कर्षक [mn]
कर्षकेणोपपादितम्
उपपादय् [10. Ā.]
ऋते
ऋते [ind]
वर्षं
वर्ष [mn]
न
न [ind]
कौन्तेय
कौन्तेय [m]
जातु
जातु [ind]
निर्वर्तयेत्
निर्वर्तय् [10. P.]
फलम्
फल [n]
तत्र वै पौरुषं ब्रूयुरासेकं यत्नकारितम् । तत्र चापि ध्रुवं पश्येच्छोषणं दैवकारितम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
वै
वै [ind]
पौरुषं
पौरुष [adj]
ब्रूयुर्
ब्रू [2. Ā.]
आसेकं
आसेक [m]
यत्नकारितम्
यत्न [m]
यत्नकारितम्
कारय् [10. Ā.]
तत्र
तत्र [ind]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
ध्रुवं
ध्रुवम् [ind]
पश्येच्छोषणं
पश् [4. Ā.]
पश्येच्छोषणं
शोषण [n]
दैवकारितम्
दैव [n]
दैवकारितम्
कारय् [10. Ā.]
तदिदं निश्चितं बुद्ध्या पूर्वैरपि महात्मभिः । दैवे च मानुषे चैव संयुक्तं लोककारणम् ॥
English Translation
But there even (i.e. even in artificial irrigation) you will surely behold draught brought on by divine agency (if He so will it). Knowing this to be the case, the great-souled ones of old.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शत्रुभिर्
शत्रु [m]
जितबद्धस्य
जि [9. P.]
जितबद्धस्य
बन्ध् [4. P.]
पाण्डवैश्
पाण्डव [m]
च
च [ind]
महात्मभिः
महात्मन् [adj]
दैवे
दैव [n]
च
च [ind]
मानुषे
मानुष [n]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
संयुक्तं
संयुज् [7. Ā.]
लोककारणम्
लोक [m]
लोककारणम्
कारण [n]
अहं हि तत्करिष्यामि परं पुरुषकारतः । दैवं तु न मया शक्यं कर्म कर्तुं कथंचन ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहं
मद् [pron]
हि
हि [ind]
तत्
तद् [pron]
करिष्यामि
कृ [2. Ā.]
परं
पर [pron]
पुरुषकारतः
पुरुषकार [m]
दैवं
दैव [adj]
तु
तु [ind]
न
न [ind]
मया
मद् [pron]
शक्यं
शक्य [adj]
कर्म
कर्मन् [n]
कर्तुं
कृ [2. Ā.]
कथंचन
कथंचन [ind]
स हि धर्मं च सत्यं च त्यक्त्वा चरति दुर्मतिः । न हि संतप्यते तेन तथारूपेण कर्मणा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
हि
हि [ind]
धर्मं
धर्म [mn]
च
च [ind]
सत्यं
सत्य [n]
च
च [ind]
त्यक्त्वा
त्यज् [1. Ā.]
चरति
चर् [1. Ā.]
दुर्मतिः
दुर्मति [adj]
अनुतप्ये
अनुतप् [4. Ā.]
भृशं
भृशम् [ind]
तात
तात [m]
तव
त्वद् [pron]
घोरेण
घोर [adj]
कर्मणा
कर्मन् [n]
तां चापि बुद्धिं पापिष्ठां वर्धयन्त्यस्य मन्त्रिणः । शकुनिः सूतपुत्रश्च भ्राता दुःशासनस्तथा ॥
English Translation
And he dose not regret for doing that sort of acts; and his inclinations which are so vicious are supported by his advisers.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषां
तद् [pron]
युद्धं
युद्ध [n]
तु
तु [ind]
पापिष्ठं
पापिष्ठ [adj]
वेदयन्ति
वेदय् [10. Ā.]
पुराविदः
पुराविद् [m]
दुर्योधनः
दुर्योधन [m]
शकुनिः
शकुनि [m]
सूतपुत्रो
सूतपुत्र [m]
दुःशासनश्
दुःशासन [m]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
सुमन्दचेताः
सु [ind]
सुमन्दचेताः
मन्द [adj]
सुमन्दचेताः
चेतस् [n]
स हि त्यागेन राज्यस्य न शमं समुपेष्यति । अन्तरेण वधात्पार्थ सानुबन्धः सुयोधनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
हि
हि [ind]
त्यागेन
त्याग [m]
राज्यस्य
राज्य [n]
न
न [ind]
शमं
शम [m]
समुपेष्यति
समुपे [2. P.]
हन्ता
हन् [6. P.]
त्वम्
त्वद् [pron]
असि
अस् [2. P.]
दुर्धर्ष
दुर्धर्ष [adj]
सानुबन्धं
सानुबन्ध [adj]
सुयोधनम्
सुयोधन [m]
न चापि प्रणिपातेन त्यक्तुमिच्छति धर्मराट् । याच्यमानस्तु राज्यं स न प्रदास्यति दुर्मतिः ॥
English Translation
Without the slaying of Suyodhana and his kinsmen, O son of Pritha, he dose not desire to give up (the kingdom), not even by our surrendering to him, O virtuous king. That evilminded one will not give you the kingdom by your asking for it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
प्रणिपातेन
प्रणिपात [m]
त्यक्तुम्
त्यज् [1. Ā.]
इच्छति
इष् [1. P.]
धर्मराट्
धर्मराज् [m]
याच्यमानस्तु
याच् [1. Ā.]
याच्यमानस्तु
तु [ind]
राज्यं
राज्य [n]
स
तद् [pron]
न
न [ind]
प्रदास्यति
प्रदा [3. Ā.]
दुर्मतिः
दुर्मति [adj]
न तु मन्ये स तद्वाच्यो यद्युधिष्ठिरशासनम् । उक्तं प्रयोजनं तत्र धर्मराजेन भारत ॥
English Translation
I think that Yudhishthira's message ought to be conveyed to him; what is necessary and proper has already been said by the virtuous king, O Bharata.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
तु
तु [ind]
मन्ये
मन् [8. P.]
स
तद् [pron]
तद्
तद् [pron]
वाच्यो
वच् [2. P.]
यद्
यद् [pron]
युधिष्ठिरशासनम्
युधिष्ठिर [m]
युधिष्ठिरशासनम्
शासन [n]
एवम्
एवम् [ind]
उक्तः
वच् [2. P.]
स
तद् [pron]
विप्रस्
विप्र [m]
तु
तु [ind]
धर्मव्याधेन
धर्मव्याध [m]
भारत
भारत [m]
तथा पापस्तु तत्सर्वं न करिष्यति कौरवः । तस्मिंश्चाक्रियमाणेऽसौ लोकवध्यो भविष्यति ॥
English Translation
The one who is such vicious inclinations will not do even that in its entirety, O son of Kuru; and he, refusing compliance with that will deserve death in this world.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
पापस्तु
पाप [adj]
पापस्तु
तु [ind]
तत्
तद् [pron]
सर्वं
सर्व [pron]
न
न [ind]
करिष्यति
कृ [2. Ā.]
कौरवः
कौरव [m]
तस्मिंश्चाक्रियमाणे
तद् [pron]
तस्मिंश्चाक्रियमाणे
च [ind]
तस्मिंश्चाक्रियमाणे
अक्रियमाण [adj]
ऽसौ
अदस् [pron]
लोकवध्यो
लोक [m]
लोकवध्यो
वध् [4. P.]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
मम चापि स वध्यो वै जगतश्चापि भारत । येन कौमारके यूयं सर्वे विप्रकृतास्तथा ॥
English Translation
(In that case) he would deserve death at my hands and at the hands of the entire world. By him you all in your youth were ever persecuted.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मम
मद् [pron]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
स
तद् [pron]
वध्यो
वध् [4. P.]
वै
वै [ind]
जगतश्चापि
जगन्त् [n]
जगतश्चापि
च [ind]
जगतश्चापि
अपि [ind]
भारत
भारत [m]
येन
यद् [pron]
कौमारके
कौमारक [n]
यूयं
त्वद् [pron]
सर्वे
सर्व [pron]
विप्रकृतास्तथा
विप्रकृ [8. Ā.]
विप्रकृतास्तथा
तथा [ind]
विप्रलुप्तं च वो राज्यं नृशंसेन दुरात्मना । न चोपशाम्यते पापः श्रियं दृष्ट्वा युधिष्ठिरे ॥
English Translation
(And since) your kingdom has been wrested by means of deceit by that evil-souled one, who would not obtain peace at seeing prosperity in Yudhishthira.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विप्रलुप्तं
विप्रलुप् [6. P.]
च
च [ind]
वो
त्वद् [pron]
राज्यं
राज्य [n]
नृशंसेन
नृशंस [adj]
दुरात्मना
दुरात्मन् [adj]
न
न [ind]
चोपशाम्यते
च [ind]
चोपशाम्यते
उपशम् [4. Ā.]
पापः
पाप [adj]
श्रियं
श्री [f]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
युधिष्ठिरे
युधिष्ठिर [m]
असकृच्चाप्यहं तेन त्वत्कृते पार्थ भेदितः । न मया तद्गृहीतं च पापं तस्य चिकीर्षितम् ॥
English Translation
I, too, O son of Pritha, was sought to be withdrawn from four side by that vicious one; but that evil counsel of his was not accepted by me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
असकृच्चाप्यहं
असकृत् [ind]
असकृच्चाप्यहं
च [ind]
असकृच्चाप्यहं
अपि [ind]
असकृच्चाप्यहं
मद् [pron]
तेन
तद् [pron]
त्वत्कृते
त्वद् [pron]
त्वत्कृते
कृते [ind]
पार्थ
पार्थ [m]
भेदितः
भेदय् [10. Ā.]
न
न [ind]
मया
मद् [pron]
तद्
तद् [pron]
गृहीतं
ग्रह् [6. Ā.]
च
च [ind]
पापं
पाप [adj]
तस्य
तद् [pron]
चिकीर्षितम्
चिकीर्षित [n]
जानासि हि महाबाहो त्वमप्यस्य परं मतम् । प्रियं चिकीर्षमाणं च धर्मराजस्य मामपि ॥
English Translation
You, too, know, O you of long of arms, his dearly cherished intentions and purposes; and that the good of the king of virtue is ever desired to be accomplished by me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जानामि
ज्ञा [4. Ā.]
त्वां
त्वद् [pron]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
क्षत्रधर्मे
क्षत्र [n]
क्षत्रधर्मे
धर्म [mn]
व्यवस्थितम्
व्यवस्था [1. Ā.]
प्रियं
प्रिय [adj]
चिकीर्षमाणं
चिकीर्ष् [Desid. Ā.]
च
च [ind]
धर्मराजस्य
धर्मराज [m]
माम्
मद् [pron]
अपि
अपि [ind]
स जानंस्तस्य चात्मानं मम चैव परं मतम् । अजानन्निव चाकस्मादर्जुनाद्याभिशङ्कसे ॥
English Translation
Knowing then his purposes and my dearly cherished intentions, why do you, O Arjuna, seem to be afraid of me, as if you did not know them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
जानंस्तस्य
ज्ञा [4. Ā.]
जानंस्तस्य
तद् [pron]
चात्मानं
च [ind]
चात्मानं
आत्मन् [m]
मम
मद् [pron]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
परं
पर [pron]
मतम्
मत [n]
अजानन्न्
अजानत् [adj]
इव
इव [ind]
चाकस्माद्
च [ind]
चाकस्माद्
अकस्मात् [ind]
अर्जुनाद्याभिशङ्कसे
अर्जुन [m]
अर्जुनाद्याभिशङ्कसे
अद्य [ind]
अर्जुनाद्याभिशङ्कसे
अभिशङ्क् [1. Ā.]
यच्चापि परमं दिव्यं तच्चाप्यवगतं त्वया । विधानविहितं पार्थ कथं शर्म भवेत्परैः ॥
English Translation
The one prime object, that has been ordained in Heaven, is known to you. How then can your advice of peace with the enemy be followed?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यच्चान्यदपि
यद् [pron]
यच्चान्यदपि
च [ind]
यच्चान्यदपि
अन्य [pron]
यच्चान्यदपि
अपि [ind]
पश्येथास्
पश् [4. Ā.]
तच्चाख्येयं
तद् [pron]
तच्चाख्येयं
च [ind]
तच्चाख्येयं
आख्या [4. P.]
त्वया
त्वद् [pron]
मम
मद् [pron]
विधानविहितं
विधान [n]
विधानविहितं
विधा [3. Ā.]
पार्थ
पार्थ [m]
कथं
कथम् [ind]
शर्म
शर्मन् [n]
भवेत्
भू [1. Ā.]
परैः
पर [pron]
यत्तु वाचा मया शक्यं कर्मणा चापि पाण्डव । करिष्ये तदहं पार्थ न त्वाशंसे शमं परैः ॥
English Translation
Whatever is capable of being done by me, by speech or by deed, O Pandava, shall be done by me, O son of Pritha, but do not expect peace with the enemy;
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्
यद् [pron]
तु
तु [ind]
वाचा
वाच् [f]
मया
मद् [pron]
शक्यं
शक्य [adj]
कर्मणा
कर्मन् [n]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
पाण्डव
पाण्डव [m]
करिष्ये
कृ [2. Ā.]
तद्
तद् [pron]
अहं
मद् [pron]
पार्थ
पार्थ [m]
न
न [ind]
त्वाशंसे
तु [ind]
त्वाशंसे
आशंस् [2. Ā.]
शमं
शम [m]
परैः
पर [pron]
कथं गोहरणे ब्रूयादिच्छञ्शर्म तथाविधम् । याच्यमानोऽपि भीष्मेण संवत्सरगतेऽध्वनि ॥
English Translation
Why was not this very peace, which is so beneficial, proposed by Bhishma and humbly besought by him at the time of attacking the cattle of Virata, which is now a year since, concluded?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कथं
कथम् [ind]
गोहरणे
गो [mf]
गोहरणे
हरण [n]
ब्रूयाद्
ब्रू [2. Ā.]
इच्छञ्
इष् [1. P.]
शर्म
शर्मन् [n]
तथाविधम्
तथाविध [adj]
याच्यमानो
याच् [1. Ā.]
ऽपि
अपि [ind]
भीष्मेण
भीष्म [m]
संवत्सरगते
संवत्सर [mn]
संवत्सरगते
गम् [6. Ā.]
ऽध्वनि
अध्वन् [m]
तदैव ते पराभूता यदा संकल्पितास्त्वया । लवशः क्षणशश्चापि न च तुष्टः सुयोधनः ॥
English Translation
At that moment have they been vanquished, when their defeat has been determined on by you. Suyodhana is not satisfied at the prospect of parting with a small part of his kingdom for even a very brief period.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तदैव
तदा [ind]
तदैव
एव [ind]
ते
तद् [pron]
पराभूता
पराभू [1. P.]
यदा
यदा [ind]
संकल्पितास्त्वया
संकल्पय् [10. Ā.]
संकल्पितास्त्वया
त्वद् [pron]
लवशः
लवशस् [ind]
क्षणशश्चापि
क्षणशस् [ind]
क्षणशश्चापि
च [ind]
क्षणशश्चापि
अपि [ind]
न
न [ind]
च
च [ind]
तुष्टः
तुष् [4. Ā.]
सुयोधनः
सुयोधन [m]
सर्वथा तु मया कार्यं धर्मराजस्य शासनम् । विभाव्यं तस्य भूयश्च कर्म पापं दुरात्मनः ॥
English Translation
The instructions of the king of virtue will always be attended to by me; and the wicked acts of that evil-souled one will have again to be considered by me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वथा
सर्वथा [ind]
तु
तु [ind]
मया
मद् [pron]
कार्यं
कृ [2. Ā.]
धर्मराजस्य
धर्मराज [m]
शासनम्
शासन [n]
विभाव्यं
विभावय् [10. Ā.]
तस्य
तद् [pron]
भूयश्च
भूयस् [ind]
भूयश्च
च [ind]
कर्म
कर्मन् [n]
पापं
पाप [adj]
दुरात्मनः
दुरात्मन् [adj]