Śāntiparva Adhyāya 174
शान्तिपर्व • अध्यायः 174
Śāntiparva Adhyāya 174 of the classical Mahābhārata with 21 verses.
Total: 21 Verses
•
Citations: MBh 12.174.1–21
•
250 Lexicon Terms
यद्यस्ति दत्तमिष्टं वा तपस्तप्तं तथैव च । गुरूणां चापि शुश्रूषा तन्मे ब्रूहि पितामह ॥
English Translation
Yudhishthira said Tell me, O grand-father, if gifts, sacrifices, penances and dutiful services offered to preceptors, yield wisdom and supreme bliss.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यद्यस्ति
यदि [ind]
यद्यस्ति
अस् [2. P.]
दत्तम्
दा [1. Ā.]
इष्टं
यज् [2. P.]
वा
वा [ind]
तपस्तप्तं
तपस् [n]
तपस्तप्तं
तप् [4. Ā.]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
च
च [ind]
सत्यम्
सत्य [n]
इच्छाम्यहं
इष् [1. P.]
इच्छाम्यहं
मद् [pron]
श्रोतुं
श्रु [4. P.]
तन्मे
तद् [pron]
तन्मे
मद् [pron]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
पितामह
पितामह [m]
आत्मनानर्थयुक्तेन पापे निविशते मनः । स कर्म कलुषं कृत्वा क्लेशे महति धीयते ॥
English Translation
Bhishma said 'If the mind is stricken with desire, anger and other evil passions, it then inclines towards sin. If one's acts are sullied by sin, he is obliged to dwell in painful regions.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आत्मनानर्थयुक्तेन
आत्मन् [m]
आत्मनानर्थयुक्तेन
अनर्थ [m]
आत्मनानर्थयुक्तेन
युज् [6. Ā.]
पापे
पाप [n]
निविशते
निविश् [6. Ā.]
मनः
मनस् [n]
स
तद् [pron]
कर्म
कर्मन् [n]
कलुषं
कलुष [adj]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
क्लेशे
क्लेश [m]
महति
महत् [adj]
धीयते
धा [1. P.]
दुर्भिक्षादेव दुर्भिक्षं क्लेशात्क्लेशं भयाद्भयम् । मृतेभ्यः प्रमृतं यान्ति दरिद्राः पापकारिणः ॥
English Translation
Sinful men are born as poor men and suffer again and again the pangs of fainine, woe, fear, and death.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुर्भिक्षाद्
दुर्भिक्ष [mn]
एव
एव [ind]
दुर्भिक्षं
दुर्भिक्ष [mn]
क्लेशात्
क्लेश [m]
क्लेशं
क्लेश [m]
भयाद्
भय [n]
भयम्
भय [n]
मृतेभ्यः
मृत [n]
प्रमृतं
प्रमृत [n]
यान्ति
या [2. Ā.]
दरिद्राः
दरिद्र [adj]
पापकारिणः
पाप [n]
पापकारिणः
कारिन् [adj]
उत्सवादुत्सवं यान्ति स्वर्गात्स्वर्गं सुखात्सुखम् । श्रद्दधानाश्च दान्ताश्च धनाढ्याः शुभकारिणः ॥
English Translation
The virtuous, the faithful, and the selfrestrained, become born as affluent men and continually enjoy festivities and heaven and happiness.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उत्सवाद्
उत्सव [m]
उत्सवं
उत्सव [m]
यान्ति
या [2. Ā.]
स्वर्गात्
स्वर्ग [m]
स्वर्गं
स्वर्ग [m]
सुखात्
सुख [n]
सुखम्
सुख [n]
श्रद्दधानाश्च
श्रद्धा [1. P.]
श्रद्दधानाश्च
च [ind]
दान्ताश्च
दम् [4. P.]
दान्ताश्च
च [ind]
धनाढ्याः
धन [n]
धनाढ्याः
आढ्य [adj]
शुभकारिणः
शुभ [adj]
शुभकारिणः
कारिन् [adj]
व्यालकुञ्जरदुर्गेषु सर्पचोरभयेषु च । हस्तावापेन गच्छन्ति नास्तिकाः किमतः परम् ॥
English Translation
Unbelievers, with their hands bound, are sent to regions rendered inaccessible by carnivorous beasts and elephants, and dreadful with snakes and robbers, What more should I say of them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
व्यालकुञ्जरदुर्गेषु
व्याल [m]
व्यालकुञ्जरदुर्गेषु
कुञ्जर [m]
व्यालकुञ्जरदुर्गेषु
दुर्ग [n]
सर्पचोरभयेषु
सर्प [m]
सर्पचोरभयेषु
चोर [m]
सर्पचोरभयेषु
भय [n]
च
च [ind]
हस्तावापेन
हस्त [mn]
हस्तावापेन
आवाप [m]
गच्छन्ति
गम् [6. Ā.]
नास्तिकाः
नास्तिक [m]
किम्
क [pron]
अतः
अतस् [ind]
परम्
पर [pron]
प्रियदेवातिथेयाश्च वदान्याः प्रियसाधवः । क्षेम्यमात्मवतां मार्गमास्थिता हस्तदक्षिणम् ॥
English Translation
They, on the other hand, who have reverence for gods and guests, who are liberal, who have respect for good men, and who makes gifts in sacrifices, have for theirs the path that belongs to men of purified and subdued souls.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रियदेवातिथेयाश्च
प्रिय [adj]
प्रियदेवातिथेयाश्च
देव [m]
प्रियदेवातिथेयाश्च
आतिथेयी [fn]
प्रियदेवातिथेयाश्च
च [ind]
वदान्याः
वदान्य [adj]
प्रियसाधवः
प्रिय [adj]
प्रियसाधवः
साधु [adj]
क्षेम्यम्
क्षेम्य [adj]
आत्मवतां
आत्मवत् [adj]
मार्गम्
मार्ग [m]
आस्थिता
आस्था [1. Ā.]
हस्तदक्षिणम्
हस्त [mn]
हस्तदक्षिणम्
दक्षिण [adj]
पुलाका इव धान्येषु पुत्तिका इव पक्षिषु । तद्विधास्ते मनुष्येषु येषां धर्मो न कारणम् ॥
English Translation
They who have no respect for virtue are as vile among men as seedless grains among corn or the gnat among birds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुलाका
पुलाक [mn]
इव
इव [ind]
धान्येषु
धान्य [n]
पुत्तिका
पुत्तिका [f]
इव
इव [ind]
पक्षिषु
पक्षिन् [m]
तद्विधास्ते
तद्विध [adj]
तद्विधास्ते
तद् [pron]
मनुष्येषु
मनुष्य [m]
येषां
यद् [pron]
धर्मो
धर्म [mn]
न
न [ind]
कारणम्
कारण [n]
सुशीघ्रमपि धावन्तं विधानमनुधावति । शेते सह शयानेन येन येन यथा कृतम् ॥
English Translation
The acts that one does, follow him even when he runs fast. Whatever act one does, lie down with the doer when the doer lays himself down.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुशीघ्रम्
सु [ind]
सुशीघ्रम्
शीघ्रम् [ind]
अपि
अपि [ind]
धावन्तं
धाव् [1. Ā.]
विधानम्
विधान [n]
अनुधावति
अनुधाव् [1. Ā.]
शेते
शी [1. Ā.]
सह
सह [ind]
शयानेन
शी [1. Ā.]
येन
यद् [pron]
येन
यद् [pron]
यथा
यथा [ind]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
उपतिष्ठति तिष्ठन्तं गच्छन्तमनुगच्छति । करोति कुर्वतः कर्म छायेवानुविधीयते ॥
English Translation
Indeed, the sins one commits, sin when the doer sits, and run when he runs. The sin acts when the doer acts, and, in deed, follow the doer like his shadow.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उपतिष्ठति
उपस्था [1. Ā.]
तिष्ठन्तं
स्था [1. Ā.]
गच्छन्तम्
गम् [6. Ā.]
अनुगच्छति
अनुगम् [1. Ā.]
करोति
कृ [2. Ā.]
कुर्वतः
कृ [2. Ā.]
कर्म
कर्मन् [n]
छायेवानुविधीयते
छाया [f]
छायेवानुविधीयते
इव [ind]
छायेवानुविधीयते
अनुविधा [3. Ā.]
येन येन यथा यद्यत्पुरा कर्म समाचितम् । तत्तदेव नरो भुङ्क्ते नित्यं विहितमात्मना ॥
English Translation
Whatever acts a man does in his previous birth, he certainly enjoys the fruits thereof.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
येन
यद् [pron]
येन
यद् [pron]
यथा
यथा [ind]
यद्
यद् [pron]
यत्
यद् [pron]
पुरा
पुरा [ind]
कर्म
कर्मन् [n]
समाचितम्
समाचि [5. Ā.]
तत्
तद् [pron]
तद्
तद् [pron]
एव
एव [ind]
नरो
नर [m]
भुङ्क्ते
भुज् [6. P.]
नित्यं
नित्यम् [ind]
विहितम्
विधा [3. Ā.]
आत्मना
आत्मन् [m]
स्वकर्मफलविक्षिप्तं विधानपरिरक्षितम् । भूतग्राममिमं कालः समन्तात्परिकर्षति ॥
English Translation
Death is dragging all creatures who are destined to take birth according to their deserts and are liable to enjoy or suffer that which has been ordained as the fruit of their acts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वकर्मफलविक्षिप्तं
स्व [adj]
स्वकर्मफलविक्षिप्तं
कर्मन् [n]
स्वकर्मफलविक्षिप्तं
फल [n]
स्वकर्मफलविक्षिप्तं
विक्षिप् [6. Ā.]
विधानपरिरक्षितम्
विधान [n]
विधानपरिरक्षितम्
परिरक्ष् [1. Ā.]
भूतग्रामम्
भूत [mn]
भूतग्रामम्
ग्राम [mn]
इमं
इदम् [pron]
कालः
काल [m]
समन्तात्
समन्तात् [ind]
परिकर्षति
परिकृष् [6. P.]
अचोद्यमानानि यथा पुष्पाणि च फलानि च । स्वकालं नातिवर्तन्ते तथा कर्म पुराकृतम् ॥
English Translation
As flowers and fruits, without being compelled, never allow their proper time to pass away without making their appearance, so the acts one has done in past life appear at the proper time.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अचोद्यमानानि
अचोद्यमान [adj]
यथा
यथा [ind]
पुष्पाणि
पुष्प [n]
च
च [ind]
फलानि
फल [n]
च
च [ind]
स्वकालं
स्व [adj]
स्वकालं
काल [m]
नातिवर्तन्ते
न [ind]
नातिवर्तन्ते
अतिवृत् [1. Ā.]
तथा
तथा [ind]
कर्म
कर्मन् [n]
पुराकृतम्
पुरा [ind]
पुराकृतम्
कृ [2. Ā.]
संमानश्चावमानश्च लाभालाभौ क्षयोदयौ । प्रवृत्ता विनिवर्तन्ते विधानान्ते पुनः पुनः ॥
English Translation
After the ordained consequences of pristine acts have been dissipated (by enjoyment or sufferance), honour and disgrace, profit and loss, development and decay no longer come. This takes place again and again.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संमानश्चावमानश्च
सम्मान [mn]
संमानश्चावमानश्च
च [ind]
संमानश्चावमानश्च
अवमान [m]
संमानश्चावमानश्च
च [ind]
लाभालाभौ
लाभ [m]
लाभालाभौ
अलाभ [m]
क्षयोदयौ
क्षय [m]
क्षयोदयौ
उदय [m]
प्रवृत्ता
प्रवृत् [1. Ā.]
विनिवर्तन्ते
विनिवृत् [1. Ā.]
विधानान्ते
विधान [n]
विधानान्ते
अन्त [m]
पुनः
पुनर् [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
आत्मना विहितं दुःखमात्मना विहितं सुखम् । गर्भशय्यामुपादाय भुज्यते पौर्वदेहिकम् ॥
English Translation
While still in the mother's womb, a creature enjoys or suffers the happiness of the misery that has been ordained for him by his own acts,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आत्मना
आत्मन् [m]
विहितं
विधा [3. Ā.]
दुःखम्
दुःख [n]
आत्मना
आत्मन् [m]
विहितं
विधा [3. Ā.]
सुखम्
सुख [n]
गर्भशय्याम्
गर्भशय्या [f]
उपादाय
उपादा [3. Ā.]
भुज्यते
भुज् [6. P.]
पौर्वदेहिकम्
पौर्वदेहिक [adj]
बालो युवा च वृद्धश्च यत्करोति शुभाशुभम् । तस्यां तस्यामवस्थायां भुङ्क्ते जन्मनि जन्मनि ॥
English Translation
In childhood or youth or old age whenever a man does a good or bad act the consequences there of surely visit him in his next life at precisely the same period.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बालो
बाल [m]
युवा
युवन् [m]
च
च [ind]
वृद्धश्च
वृद्ध [adj]
वृद्धश्च
च [ind]
यत्
यद् [pron]
करोति
कृ [2. Ā.]
शुभाशुभम्
शुभ [adj]
शुभाशुभम्
अशुभ [adj]
तस्यां
तद् [pron]
तस्याम्
तद् [pron]
अवस्थायां
अवस्था [f]
भुङ्क्ते
भुज् [6. P.]
जन्मनि
जन्मन् [n]
जन्मनि
जन्मन् [n]
यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विन्दति मातरम् । तथा पूर्वकृतं कर्म कर्तारमनुगच्छति ॥
English Translation
As the calf recognises its dam even when the latter may stand among thousands of her kind, similarly the acts done by one in his past life come to him in the next life although he may live among thousands of his species.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
धेनुसहस्रेषु
धेनु [f]
धेनुसहस्रेषु
सहस्र [mn]
वत्सो
वत्स [m]
विन्दति
विद् [2. Ā.]
मातरम्
मातृ [f]
तथा
तथा [ind]
पूर्वकृतं
पूर्व [pron]
पूर्वकृतं
कृ [2. Ā.]
कर्म
कर्मन् [n]
कर्तारम्
कर्तृ [adj]
अनुगच्छति
अनुगम् [1. Ā.]
समुन्नमग्रतो वस्त्रं पश्चाच्छुध्यति कर्मणा । उपवासैः प्रतप्तानां दीर्घं सुखमनन्तकम् ॥
English Translation
Washed in water a piece of cloth becomes clean. Likewise, men, repenting (for their past misdeeds), get eternal happiness by proper penances.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समुन्नम्
समुन्न [adj]
अग्रतो
अग्रतस् [ind]
वस्त्रं
वस्त्र [mn]
पश्चाच्छुध्यति
पश्चात् [ind]
पश्चाच्छुध्यति
शुध् [4. Ā.]
कर्मणा
कर्मन् [n]
उपवासैः
उपवास [m]
प्रतप्तानां
प्रतप् [1. P.]
दीर्घं
दीर्घ [adj]
सुखम्
सुख [n]
अनन्तकम्
अनन्तक [adj]
दीर्घकालेन तपसा सेवितेन तपोवने । धर्मनिर्धूतपापानां संसिध्यन्ते मनोरथाः ॥
English Translation
By living in the woods and by practising austerities for a long period, one can wash themselves of their sins, and get the objects of their hearts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दीर्घकालेन
दीर्घ [adj]
दीर्घकालेन
काल [m]
तपसा
तपस् [n]
सेवितेन
सेव् [4. P.]
तपोवने
तपस् [n]
तपोवने
वन [n]
धर्मनिर्धूतपापानां
धर्म [mn]
धर्मनिर्धूतपापानां
निर्धू [5. Ā.]
धर्मनिर्धूतपापानां
पाप [adj]
संसिध्यन्ते
संसिध् [4. Ā.]
मनोरथाः
मनोरथ [mn]
शकुनीनामिवाकाशे मत्स्यानामिव चोदके । पदं यथा न दृश्येत तथा ज्ञानविदां गतिः ॥
English Translation
As no one can mark the track of birds in the sky or of fishes in the water, so the track of persons whose souls have been purified by knowledge cannot be seen by any.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शकुनीनाम्
शकुनि [m]
इवाकाशे
इव [ind]
इवाकाशे
आकाश [mn]
मत्स्यानाम्
मत्स्य [m]
इव
इव [ind]
चोदके
च [ind]
चोदके
उदक [n]
यथा
यथा [ind]
गतिर्
गति [f]
न
न [ind]
दृश्येत
दृश् [6. P.]
तथा
तथा [ind]
तस्य
तद् [pron]
न
न [ind]
संशयः
संशय [m]
अलमन्यैरुपालम्भैः कीर्तितैश्च व्यतिक्रमैः । पेशलं चानुरूपं च कर्तव्यं हितमात्मनः ॥
English Translation
There is no need of speaking more of sinful acts. Suffice it to say that one should, with proper judgement and as best as can, do what is for his well-being. This is the means by which wisdom and great happiness may be acquired."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अलम्
अलम् [ind]
अन्यैर्
अन्य [pron]
उपालम्भैः
उपालम्भ [m]
कीर्तितैश्च
कीर्तय् [10. Ā.]
कीर्तितैश्च
च [ind]
व्यतिक्रमैः
व्यतिक्रम [m]
पेशलं
पेशल [adj]
चानुरूपं
च [ind]
चानुरूपं
अनुरूप [adj]
च
च [ind]
कर्तव्यं
कृ [2. Ā.]
हितम्
हित [adj]
आत्मनः
आत्मन् [m]