Āśramavāsikaparva Adhyāya 4
आश्रमवासिकपर्व • अध्यायः 4
Āśramavāsikaparva Adhyāya 4 of the classical Mahābhārata with 16 verses.
Total: 16 Verses
•
Citations: MBh 15.4.1–16
•
250 Lexicon Terms
युधिष्ठिरस्य नृपतेर्दुर्योधनपितुस्तथा । नान्तरं ददृशू राजन्पुरुषाः प्रणयं प्रति ॥
English Translation
The people who lived in the Kuru kingdom could not mark any difference in the cordiality which existed between king Yudhishthira and the father of Duryodhana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
युधिष्ठिरस्य
युधिष्ठिर [m]
नृपतेर्
नृपति [m]
दुर्योधनपितुस्तथा
दुर्योधन [m]
दुर्योधनपितुस्तथा
पितृ [m]
दुर्योधनपितुस्तथा
तथा [ind]
नान्तरं
न [ind]
नान्तरं
अन्तर [n]
ददृशू
दृश् [6. P.]
राजन्
राजन् [m]
पुरुषाः
पुरुष [m]
प्रणयं
प्रणय [m]
प्रति
प्रति [ind]
यदा तु कौरवो राजा पुत्रं सस्मार बालिशम् । तदा भीमं हृदा राजन्नपध्याति स पार्थिवः ॥
English Translation
When the Kuru king recollected his wicked son, he then could not but feel unfriendly, in his heart, towards Bhima.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदा
यदा [ind]
तु
तु [ind]
कौरवो
कौरव [m]
राजा
राजन् [m]
पुत्रं
पुत्र [m]
सस्मार
स्मृ [1. Ā.]
बालिशम्
बालिश [adj]
तदा
तदा [ind]
भीमं
भीम [m]
हृदा
हृद् [n]
राजन्न्
राजन् [m]
अपध्याति
अपध्या [4. Ā.]
स
तद् [pron]
पार्थिवः
पार्थिव [m]
तथैव भीमसेनोऽपि धृतराष्ट्रं जनाधिपम् । नामर्षयत राजेन्द्र सदैवातुष्टवद्धृदा ॥
English Translation
Bhiimasena also, O king, moved by a wicked heart, was unable to put up with king Dhritarashtra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
समेत्य
समे [2. P.]
यथान्यायं
यथान्यायम् [ind]
धृतराष्ट्रं
धृतराष्ट्र [m]
जनाधिपम्
जनाधिप [m]
नामर्षयत
न [ind]
नामर्षयत
मर्षय् [10. Ā.]
राजेन्द्र
राजन् [m]
राजेन्द्र
इन्द्र [m]
सदैवातुष्टवद्धृदा
सदा [ind]
सदैवातुष्टवद्धृदा
एव [ind]
सदैवातुष्टवद्धृदा
अ [ind]
सदैवातुष्टवद्धृदा
तुष् [4. Ā.]
सदैवातुष्टवद्धृदा
वत् [ind]
सदैवातुष्टवद्धृदा
हृद् [n]
अप्रकाशान्यप्रियाणि चकारास्य वृकोदरः । आज्ञां प्रत्यहरच्चापि कृतकैः पुरुषैः सदा ॥
English Translation
Vrikodara secretly did many deeds that were disagreeable to the old king. Through deceitful servants he caused the commands of his uncle to be disobeyed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अप्रकाशान्यप्रियाणि
अप्रकाश [adj]
अप्रकाशान्यप्रियाणि
अप्रिय [adj]
चकारास्य
कृ [2. Ā.]
चकारास्य
इदम् [pron]
वृकोदरः
वृकोदर [m]
आज्ञां
आज्ञा [f]
प्रत्यहरच्चापि
प्रतिहृ [1. Ā.]
प्रत्यहरच्चापि
च [ind]
प्रत्यहरच्चापि
अपि [ind]
कृतकैः
कृतक [adj]
पुरुषैः
पुरुष [m]
सदा
सदा [ind]
अथ भीमः सुहृन्मध्ये बाहुशब्दं तथाकरोत् । संश्रवे धृतराष्ट्रस्य गान्धार्याश्चाप्यमर्षणः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
भीमः
भीम [m]
सुहृन्मध्ये
सुहृद् [m]
सुहृन्मध्ये
मध्य [n]
बाहुशब्दं
बाहु [mf]
बाहुशब्दं
शब्द [m]
तथाकरोत्
तथा [ind]
तथाकरोत्
कृ [2. Ā.]
संश्रवे
संश्रव [m]
धृतराष्ट्रस्य
धृतराष्ट्र [m]
गान्धार्याश्चाप्यमर्षणः
गान्धारी [f]
गान्धार्याश्चाप्यमर्षणः
च [ind]
गान्धार्याश्चाप्यमर्षणः
अपि [ind]
गान्धार्याश्चाप्यमर्षणः
अमर्षण [adj]
स्मृत्वा दुर्योधनं शत्रुं कर्णदुःशासनावपि । प्रोवाचाथ सुसंरब्धो भीमः स परुषं वचः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्मृत्वा
स्मृ [1. Ā.]
दुर्योधनं
दुर्योधन [m]
शत्रुं
शत्रु [m]
कर्णदुःशासनावपि
कर्ण [m]
कर्णदुःशासनावपि
दुःशासन [m]
कर्णदुःशासनावपि
अपि [ind]
प्रोवाचाथ
प्रवच् [2. P.]
प्रोवाचाथ
अथ [ind]
सुसंरब्धो
सु [ind]
सुसंरब्धो
संरभ् [1. Ā.]
भीमः
भीम [m]
स
तद् [pron]
परुषं
परुष [adj]
वचः
वचस् [n]
अन्धस्य नृपतेः पुत्रा मया परिघबाहुना । नीता लोकममुं सर्वे नानाशस्त्रात्तजीविताः ॥
English Translation
Indeed, these are those two arms of mine, loO king like maces of iron, and invincible by cnemies, coming within whose clasp the sons of Dhritarashtra have all been killed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्धस्य
अन्ध [adj]
नृपतेः
नृपति [m]
पुत्रा
पुत्र [m]
मया
मद् [pron]
परिघबाहुना
परिघ [m]
परिघबाहुना
बाहु [mf]
नीता
नी [2. P.]
लोकम्
लोक [m]
अमुं
अदस् [pron]
सर्वे
सर्व [pron]
नानाशस्त्रात्तजीविताः
नाना [ind]
नानाशस्त्रात्तजीविताः
शस्त्र [n]
नानाशस्त्रात्तजीविताः
आदा [4. Ā.]
नानाशस्त्रात्तजीविताः
जीवित [n]
इमौ तौ परिघप्रख्यौ भुजौ मम दुरासदौ । ययोरन्तरमासाद्य धार्तराष्ट्राः क्षयं गताः ॥
English Translation
These are those two well-developed and round arms of mine, resembling a pair of elephantine trunks. Coming within their clasp, the foolish sons of Dhritarashtra have all been killed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इमौ
इदम् [pron]
तौ
तद् [pron]
परिघप्रख्यौ
परिघ [m]
परिघप्रख्यौ
प्रख्या [f]
भुजौ
भुज [m]
मम
मद् [pron]
दुरासदौ
दुरासद [adj]
ययोर्
यद् [pron]
अन्तरम्
अन्तर [n]
आसाद्य
आसादय् [10. Ā.]
धार्तराष्ट्राः
धार्तराष्ट्र [m]
क्षयं
क्षय [m]
गताः
गम् [6. Ā.]
ताविमौ चन्दनेनाक्तौ वन्दनीयौ च मे भुजौ । याभ्यां दुर्योधनो नीतः क्षयं ससुतबान्धवः ॥
English Translation
Smeared with sandal-paste and deserving of that adornment are those two arms of mine by which Duryodhana has been sent to the other world along with all his sons and kinsmen.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ताविमौ
तद् [pron]
ताविमौ
इदम् [pron]
चन्दनेनाक्तौ
चन्दन [mn]
चन्दनेनाक्तौ
अञ्ज् [7. Ā.]
वन्दनीयौ
वन्द् [1. P.]
च
च [ind]
मे
मद् [pron]
भुजौ
भुज [m]
याभ्यां
यद् [pron]
दुर्योधनो
दुर्योधन [m]
नीतः
नी [2. P.]
क्षयं
क्षय [m]
ससुतबान्धवः
स [ind]
ससुतबान्धवः
सुत [m]
ससुतबान्धवः
बान्धव [m]
एताश्चान्याश्च विविधाः शल्यभूता जनाधिपः । वृकोदरस्य ता वाचः श्रुत्वा निर्वेदमागमत् ॥
English Translation
Hearing these and many other words, O king, of Vrikodara, which were so many darts, king Dhritarashtra gave way to cheerlessness and sorrow.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एताश्चान्याश्च
एतद् [pron]
एताश्चान्याश्च
च [ind]
एताश्चान्याश्च
अन्य [pron]
एताश्चान्याश्च
च [ind]
विविधाः
विविध [adj]
शल्यभूता
शल्य [mn]
शल्यभूता
भू [1. Ā.]
जनाधिपः
जनाधिप [m]
वृकोदरस्य
वृकोदर [m]
ता
तद् [pron]
वाचः
वाच् [f]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
निर्वेदम्
निर्वेद [m]
आगमत्
आगम् [6. P.]
सा च बुद्धिमती देवी कालपर्यायवेदिनी । गान्धारी सर्वधर्मज्ञा तान्यलीकानि शुश्रुवे ॥
English Translation
Queen Gandhari, however, who conversant with every duty and endued with great intelligence, and who knew what Time brings on its course, considered them as untrue.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सा
तद् [pron]
च
च [ind]
बुद्धिमती
बुद्धिमत् [adj]
देवी
देवी [f]
कालपर्यायवेदिनी
काल [m]
कालपर्यायवेदिनी
पर्याय [m]
कालपर्यायवेदिनी
वेदिन् [adj]
गान्धारी
गान्धारी [f]
सर्वधर्मज्ञा
सर्व [pron]
सर्वधर्मज्ञा
धर्म [mn]
सर्वधर्मज्ञा
ज्ञ [adj]
तान्यलीकानि
तद् [pron]
तान्यलीकानि
अलीक [n]
शुश्रुवे
श्रु [4. P.]
ततः पञ्चदशे वर्षे समतीते नराधिपः । राजा निर्वेदमापेदे भीमवाग्बाणपीडितः ॥
English Translation
Then, after fifteen years had passed away, o monarch, king Dhritarashtra, afflicted (constantly) by the wordy arrows of Bhima, became stricken with despair and sorrow.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
पञ्चदशे
पञ्चदश [adj]
वर्षे
वर्ष [mn]
समतीते
समती [2. P.]
नराधिपः
नराधिप [m]
राजा
राजन् [m]
निर्वेदम्
निर्वेद [m]
आपेदे
आपद् [4. P.]
भीमवाग्बाणपीडितः
भीम [m]
भीमवाग्बाणपीडितः
वाच् [f]
भीमवाग्बाणपीडितः
बाण [m]
भीमवाग्बाणपीडितः
पीडय् [10. Ā.]
नान्वबुध्यत तद्राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । श्वेताश्वो वाथ कुन्ती वा द्रौपदी वा यशस्विनी ॥
English Translation
King Yudhishthira thc son of Kunti, however, knew it not; nor Arjuna of white horses; nor Kunti; nor Draupadi possessed of great fame; nor the twin sons of Madri, knowing every duty and who were always engaged in acting after the wishes of Dhritarashtra. was to
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अवधीन्मद्रराजानं
वध् [4. P.]
अवधीन्मद्रराजानं
मद्र [m]
अवधीन्मद्रराजानं
राजन् [m]
कुरुराजो
कुरुराज [m]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
श्वेताश्वो
श्वेताश्व [m]
वाथ
वा [ind]
वाथ
अथ [ind]
कुन्ती
कुन्ती [f]
वा
वा [ind]
द्रौपदी
द्रौपदी [f]
वा
वा [ind]
यशस्विनी
यशस्विन् [adj]
माद्रीपुत्रौ च भीमस्य चित्तज्ञावन्वमोदताम् । राज्ञस्तु चित्तं रक्षन्तौ नोचतुः किंचिदप्रियम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
माद्रीपुत्रौ
माद्री [f]
माद्रीपुत्रौ
पुत्र [m]
च
च [ind]
भीमस्य
भीम [m]
चित्तज्ञावन्वमोदताम्
चित्त [n]
चित्तज्ञावन्वमोदताम्
ज्ञ [adj]
चित्तज्ञावन्वमोदताम्
अनुमुद् [1. P.]
राज्ञस्तु
राजन् [m]
राज्ञस्तु
तु [ind]
चित्तं
चित्त [n]
रक्षन्तौ
रक्ष् [4. P.]
नोचतुः
न [ind]
नोचतुः
वच् [2. P.]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
अप्रियम्
अप्रिय [adj]
ततः समानयामास धृतराष्ट्रः सुहृज्जनम् । बाष्पसंदिग्धमत्यर्थमिदमाह वचो भृशम् ॥
English Translation
Employed in doing the behest's of the king, the twins never said anything that was disagreeable the old king. Then Dhritarashtra one day honoured his friends by his confidence. Addressing them with tearful eyes, he said these words.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
निशि
निश् [f]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
धृतराष्ट्रः
धृतराष्ट्र [m]
कुरूद्वहान्
कुरु [m]
कुरूद्वहान्
उद्वह [m]
बाष्पसंदिग्धम्
बाष्प [mn]
बाष्पसंदिग्धम्
संदिह् [2. Ā.]
अत्यर्थम्
अत्यर्थम् [ind]
इदम्
इदम् [pron]
आह
अह् [1. P.]
वचो
वचस् [n]
भृशम्
भृशम् [ind]