Śāntiparva Adhyāya 145
शान्तिपर्व • अध्यायः 145
Śāntiparva Adhyāya 145 of the classical Mahābhārata with 19 verses.
Total: 19 Verses
•
Citations: MBh 12.145.1–19
•
250 Lexicon Terms
विमानस्थौ तु तौ राजँल्लुब्धको वै ददर्श ह । दृष्ट्वा तौ दंपती दुःखादचिन्तयत सद्गतिम् ॥
English Translation
Bhishma said lt so chanced that the fowler, O king, saw that pair while seated on their celestial car. Seeing the couple he became filled with sorrow and began to think of the means of acquiring the same end.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विमानस्थौ
विमान [mn]
विमानस्थौ
स्थ [adj]
तु
तु [ind]
तौ
तद् [pron]
राजंल्
राजन् [m]
लुब्धको
लुब्धक [m]
वै
वै [ind]
ददर्श
दृश् [6. P.]
ह
ह [ind]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
तौ
तद् [pron]
दंपती
दम्पति [m]
दुःखाद्
दुःख [n]
अचिन्तयत
चिन्तय् [10. Ā.]
सद्गतिम्
सत् [adj]
सद्गतिम्
गति [f]
कीदृशेनेह तपसा गच्छेयं परमां गतिम् । इति बुद्ध्या विनिश्चित्य गमनायोपचक्रमे ॥
English Translation
And he said to himself,-I must, by austerities like those of the pigeon, acquire such a high end!—Having made this resolution, the fowler, who had lived by the destruction of birds, started on an unreturning journey.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कीदृशेनेह
कीदृश [adj]
कीदृशेनेह
इह [ind]
तपसा
तपस् [n]
गच्छेयं
गम् [6. Ā.]
परमां
परम [adj]
गतिम्
गति [f]
इति
इति [ind]
बुद्ध्या
बुद्धि [f]
विनिश्चित्य
विनिश्चि [3. P.]
गमनायोपचक्रमे
गमन [n]
गमनायोपचक्रमे
उपक्रम् [1. Ā.]
महाप्रस्थानमाश्रित्य लुब्धकः पक्षिजीवनः । निश्चेष्टो मारुताहारो निर्ममः स्वर्गकाङ्क्षया ॥
English Translation
Without any attempt (for getting food) and living upon air alone, he renounced all other desires for acquiring heaven.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महाप्रस्थानम्
महाप्रस्थान [n]
आश्रित्य
आश्रि [1. Ā.]
लुब्धकः
लुब्धक [m]
पक्षिजीवनः
पक्षिन् [m]
पक्षिजीवनः
जीवन [n]
निश्चेष्टो
निश्चेष्ट [adj]
मारुताहारो
मारुत [m]
मारुताहारो
आहार [m]
निर्ममः
निर्मम [adj]
स्वर्गकाङ्क्षया
स्वर्ग [m]
स्वर्गकाङ्क्षया
काङ्क्षा [f]
ततोऽपश्यत्सुविस्तीर्णं हृद्यं पद्मविभूषितम् । नानाद्विजगणाकीर्णं सरः शीतजलं शुभम् । पिपासार्तोऽपि तद्दृष्ट्वा तृप्तः स्यान्नात्र संशयः ॥
English Translation
After he had gone for some distance, he saw an extensive and charming lake full of cool and pure water, adorned with lotuses and abounding with various sorts of water-fowi.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽपश्यत्
पश् [4. Ā.]
सुविस्तीर्णं
सु [ind]
सुविस्तीर्णं
विस्तृ [9. P.]
हृद्यं
हृद्य [adj]
पद्मविभूषितम्
पद्म [mn]
पद्मविभूषितम्
विभूषय् [10. P.]
नानाद्विजगणाकीर्णं
नाना [ind]
नानाद्विजगणाकीर्णं
द्विज [m]
नानाद्विजगणाकीर्णं
गण [m]
नानाद्विजगणाकीर्णं
आकृ [6. P.]
सरः
सरस् [n]
शीतजलं
शीत [adj]
शीतजलं
जल [n]
शुभम्
शुभ [adj]
पिपासार्तो
पिपासा [f]
पिपासार्तो
आर्त [adj]
ऽपि
अपि [ind]
तद्
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
तृप्तः
तृप् [6. P.]
स्यान्नात्र
अस् [2. P.]
स्यान्नात्र
न [ind]
स्यान्नात्र
अत्र [ind]
संशयः
संशय [m]
उपवासकृशोऽत्यर्थं स तु पार्थिव लुब्धकः । उपसर्पत संहृष्टः श्वापदाध्युषितं वनम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उपवासकृशो
उपवास [m]
उपवासकृशो
कृश [adj]
ऽत्यर्थं
अत्यर्थम् [ind]
स
तद् [pron]
तु
तु [ind]
पार्थिव
पार्थिव [m]
लुब्धकः
लुब्धक [m]
उपसर्पत
उपसृप् [1. Ā.]
संहृष्टः
संहृष् [1. Ā.]
श्वापदाध्युषितं
श्वापद [mn]
श्वापदाध्युषितं
अधिवस् [1. P.]
वनम्
वन [n]
महान्तं निश्चयं कृत्वा लुब्धकः प्रविवेश ह । प्रविशन्नेव च वनं निगृहीतः स कण्टकैः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महान्तं
महत् [adj]
निश्चयं
निश्चय [m]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
लुब्धकः
लुब्धक [m]
प्रविवेश
प्रविश् [4. P.]
ह
ह [ind]
प्रविशन्न्
प्रविश् [4. P.]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
वनं
वन [n]
निगृहीतः
निग्रह् [9. Ā.]
स
तद् [pron]
कण्टकैः
कण्टक [mn]
स कण्टकविभुग्नाङ्गो लोहितार्द्रीकृतच्छविः । बभ्राम तस्मिन्विजने नानामृगसमाकुले ॥
English Translation
Cut and torn by prickles, and bathed in blood, he began to wander in that forest, shorn of men but abounding with animals of various species.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
कण्टकविभुग्नाङ्गो
कण्टक [mn]
कण्टकविभुग्नाङ्गो
विभुज् [6. P.]
कण्टकविभुग्नाङ्गो
अङ्ग [n]
लोहितार्द्रीकृतच्छविः
लोहित [n]
लोहितार्द्रीकृतच्छविः
आर्द्रीकृ [8. P.]
लोहितार्द्रीकृतच्छविः
छवि [f]
बभ्राम
भ्रम् [4. Ā.]
तस्मिन्
तद् [pron]
विजने
विजन [n]
नानामृगसमाकुले
नाना [ind]
नानामृगसमाकुले
मृग [m]
नानामृगसमाकुले
समाकुल [adj]
ततो द्रुमाणां महतां पवनेन वने तदा । उदतिष्ठत संघर्षात्सुमहान्हव्यवाहनः ॥
English Translation
Sometime after, on account of the friction of some huge trees caused by a strong wind, a wide spread forest-fire arose.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
द्रुमाणां
द्रुम [m]
महतां
महत् [adj]
पवनेन
पवन [m]
वने
वन [n]
तदा
तदा [ind]
उदतिष्ठत
उत्था [1. Ā.]
संघर्षात्
संघर्ष [m]
सुमहान्
सु [ind]
सुमहान्
महत् [adj]
हव्यवाहनः
हव्यवाहन [m]
तद्वनं वृक्षसंकीर्णं लताविटपसंकुलम् । ददाह पावकः क्रुद्धो युगान्ताग्निसमप्रभः ॥
English Translation
The raging element, appearing like the fire at the end of the Cycle, the powerful fire began to consume that large forest abounding with tall trees and thick bushes and creepers.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
वनं
वन [n]
वृक्षसंकीर्णं
वृक्ष [m]
वृक्षसंकीर्णं
संकृ [6. P.]
लताविटपसंकुलम्
लता [f]
लताविटपसंकुलम्
विटप [mn]
लताविटपसंकुलम्
संकुल [adj]
ददाह
दह् [2. P.]
पावकः
पावक [m]
क्रुद्धो
क्रुध् [4. Ā.]
युगान्ताग्निसमप्रभः
युग [mn]
युगान्ताग्निसमप्रभः
अन्त [m]
युगान्ताग्निसमप्रभः
अग्नि [m]
युगान्ताग्निसमप्रभः
सम [pron]
युगान्ताग्निसमप्रभः
प्रभा [f]
सज्वालैः पवनोद्धूतैर्विस्फुलिङ्गैः समन्वितः । ददाह तद्वनं घोरं मृगपक्षिसमाकुलम् ॥
English Translation
Indeed, with flames fanned by the wind and numberless sparks flying about in all directions, the all-consuming god began to consume that dense forest teeming with birds and beasts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सज्वालैः
स [ind]
सज्वालैः
ज्वाला [f]
पवनोद्धूतैर्
पवन [m]
पवनोद्धूतैर्
उद्धू [5. P.]
विस्फुलिङ्गैः
विस्फुलिङ्ग [m]
समन्वितः
समन्वित [adj]
ददाह
दह् [2. P.]
तद्
तद् [pron]
वनं
वन [n]
घोरं
घोर [adj]
मृगपक्षिसमाकुलम्
मृग [m]
मृगपक्षिसमाकुलम्
पक्षिन् [m]
मृगपक्षिसमाकुलम्
समाकुल [adj]
ततः स देहमोक्षार्थं संप्रहृष्टेन चेतसा । अभ्यधावत संवृद्धं पावकं लुब्धकस्तदा ॥
English Translation
The fowler, desirous of renouncing his body, ran with a delighted heart towards that spreading fire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
स
तद् [pron]
देहमोक्षार्थं
देह [mn]
देहमोक्षार्थं
मोक्ष [m]
देहमोक्षार्थं
अर्थ [mn]
सम्प्रहृष्टेन
सम्प्रहृष् [6. P.]
चेतसा
चेतस् [n]
अभ्यधावत
अभिधाव् [1. Ā.]
संवृद्धं
संवृध् [1. Ā.]
पावकं
पावक [m]
लुब्धकस्तदा
लुब्धक [m]
लुब्धकस्तदा
तदा [ind]
ततस्तेनाग्निना दग्धो लुब्धको नष्टकिल्बिषः । जगाम परमां सिद्धिं तदा भरतसत्तम ॥
English Translation
Consumed by that fire the fowler became purged of all his sins and acquired, O best of the Bharatas, high success.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तेनाग्निना
ततस् [ind]
ततस्तेनाग्निना
तद् [pron]
ततस्तेनाग्निना
अग्नि [m]
दग्धो
दह् [2. P.]
लुब्धको
लुब्धक [m]
नष्टकिल्बिषः
नश् [1. P.]
नष्टकिल्बिषः
किल्बिष [mn]
तद्
तद् [pron]
इच्छामि
इष् [1. P.]
परां
पर [pron]
बुद्धिं
बुद्धि [f]
श्रोतुं
श्रु [4. P.]
भरतसत्तम
भरत [m]
भरतसत्तम
सत्तम [adj]
ततः स्वर्गस्थमात्मानं सोऽपश्यद्विगतज्वरः । यक्षगन्धर्वसिद्धानां मध्ये भ्राजन्तमिन्द्रवत् ॥
English Translation
The anxiety of his mind gone, he at last saw himself in heaven, shining like Indra in midst of Yakshas and Gandharvas and persons endued with ascetic success.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
स्वर्गस्थम्
स्वर्ग [m]
स्वर्गस्थम्
स्थ [adj]
आत्मानं
आत्मन् [m]
सो
तद् [pron]
ऽपश्यद्
पश् [4. Ā.]
विगतज्वरः
विगम् [6. P.]
विगतज्वरः
ज्वर [m]
यक्षगन्धर्वसिद्धानां
यक्ष [m]
यक्षगन्धर्वसिद्धानां
गन्धर्व [m]
यक्षगन्धर्वसिद्धानां
सिद्ध [m]
मध्ये
मध्य [n]
भ्राजन्तम्
भ्राज् [1. P.]
इन्द्रवत्
इन्द्र [m]
इन्द्रवत्
वत् [ind]
एवं खलु कपोतश्च कपोती च पतिव्रता । लुब्धकेन सह स्वर्गं गताः पुण्येन कर्मणा ॥
English Translation
Thus the pigeon and his devoted wife, with the fowler, went to heaven for their meritorious acts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
खलु
खलु [ind]
कपोतश्च
कपोत [mn]
कपोतश्च
च [ind]
कपोती
कपोती [f]
च
च [ind]
पतिव्रता
पतिव्रता [f]
लुब्धकेन
लुब्धक [m]
सह
सह [ind]
स्वर्गं
स्वर्ग [m]
गताः
गम् [6. Ā.]
पुण्येन
पुण्य [adj]
कर्मणा
कर्मन् [n]
यापि चैवंविधा नारी भर्तारमनुवर्तते । विराजते हि सा क्षिप्रं कपोतीव दिवि स्थिता ॥
English Translation
The woman who thus follows her husband speedily ascends to heaven and shines there like the she-pigeon of whom I have spoken.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यापि
यद् [pron]
यापि
अपि [ind]
चैवंविधा
च [ind]
चैवंविधा
एवंविध [adj]
नारी
नारी [f]
भर्तारम्
भर्तृ [m]
अनुवर्तते
अनुवृत् [1. Ā.]
विराजते
विराज् [1. Ā.]
हि
हि [ind]
सा
तद् [pron]
क्षिप्रं
क्षिप्रम् [ind]
कपोतीव
कपोती [f]
कपोतीव
इव [ind]
दिवि
दिव् [m]
स्थिता
स्था [1. Ā.]
एवमेतत्पुरा वृत्तं लुब्धकस्य महात्मनः । कपोतस्य च धर्मिष्ठा गतिः पुण्येन कर्मणा ॥
English Translation
This is the ancient history of the great fowler and the pigeon. Thus did they acquire highly meritorious end by their righteous acts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
एतत्
एतद् [pron]
पुरा
पुरा [ind]
वृत्तं
वृत् [3. P.]
लुब्धकस्य
लुब्धक [m]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
लुब्धकेन
लुब्धक [m]
सह
सह [ind]
स्वर्गं
स्वर्ग [m]
गताः
गम् [6. Ā.]
पुण्येन
पुण्य [adj]
कर्मणा
कर्मन् [n]
यश्चेदं शृणुयान्नित्यं यश्चेदं परिकीर्तयेत् । नाशुभं विद्यते तस्य मनसापि प्रमाद्यतः ॥
English Translation
No evil overtakes the person who listens every day to this story or who recites it every day, even if error possesses his mind.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यश्चेदं
यद् [pron]
यश्चेदं
च [ind]
यश्चेदं
इदम् [pron]
शृणुयान्नित्यं
श्रु [4. P.]
शृणुयान्नित्यं
नित्यम् [ind]
यश्चेदं
यद् [pron]
यश्चेदं
च [ind]
यश्चेदं
इदम् [pron]
परिकीर्तयेत्
परिकीर्तय् [10. P.]
नाशुभं
न [ind]
नाशुभं
अशुभ [adj]
विद्यते
विद् [6. Ā.]
तस्य
तद् [pron]
मनसापि
मनस् [n]
मनसापि
अपि [ind]
प्रमाद्यतः
प्रमद् [4. Ā.]
युधिष्ठिर महानेष धर्मो धर्मभृतां वर । गोघ्नेष्वपि भवेदस्मिन्निष्कृतिः पापकर्मणः । निष्कृतिर्न भवेत्तस्मिन्यो हन्याच्छरणागतम् ॥
English Translation
O Yudhishthira, O foremost of all righteous persons, the protection of a suppliant is, indeed, a great act of merit. By following this duty, even the killer of a cow may be cleansed of sin.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आत्मानं
आत्मन् [m]
दर्शयामास
दर्शय् [10. Ā.]
धर्मं
धर्म [mn]
धर्मभृतां
धर्म [mn]
धर्मभृतां
भृत् [adj]
वरः
वर [adj]
गोघ्नेष्वपि
गो [mf]
गोघ्नेष्वपि
घ्न [adj]
गोघ्नेष्वपि
अपि [ind]
भवेद्
भू [1. Ā.]
अस्मिन्निष्कृतिः
इदम् [pron]
अस्मिन्निष्कृतिः
निष्कृति [f]
पापकर्मणः
पाप [adj]
पापकर्मणः
कर्मन् [n]
निष्कृतिर्
निष्कृति [f]
न
न [ind]
भवेत्
भू [1. Ā.]
तस्मिन्
तद् [pron]
यो
यद् [pron]
हन्याच्छरणागतम्
हन् [6. P.]
हन्याच्छरणागतम्
शरण [n]
हन्याच्छरणागतम्
आगम् [6. P.]