Aśvamedhikaparva Adhyāya 82
अश्वमेधिकपर्व • अध्यायः 82
Aśvamedhikaparva Adhyāya 82 of the classical Mahābhārata with 33 verses.
Total: 33 Verses
•
Citations: MBh 14.82.1–33
•
250 Lexicon Terms
किमागमनकृत्यं ते कौरव्यकुलनन्दिनि । मणिपूरपतेर्मातुस्तथैव च रणाजिरे ॥
English Translation
What brings you here, O daughter (in-law) of Kuru's race, and what, also, is the cause of the arrival on the field of battle of her who is the mother of the king of Manipura?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किम्
क [pron]
आगमनकृत्यं
आगमन [n]
आगमनकृत्यं
कृत्य [n]
ते
त्वद् [pron]
कौरव्यकुलनन्दिनि
कौरव्य [m]
कौरव्यकुलनन्दिनि
कुल [n]
कौरव्यकुलनन्दिनि
नन्दिनी [f]
मणिपूरपतेर्
मणिपूर [n]
मणिपूरपतेर्
पति [m]
मातुस्तथैव
मातृ [f]
मातुस्तथैव
तथा [ind]
मातुस्तथैव
एव [ind]
च
च [ind]
रणाजिरे
रण [m]
रणाजिरे
अजिर [n]
कच्चित्कुशलकामासि राज्ञोऽस्य भुजगात्मजे । मम वा चञ्चलापाङ्गे कच्चित्त्वं शुभमिच्छसि ॥
English Translation
Do you entertain friendly motives towards this king, O daughter of a snake? O you of restless glances, do you wish good to me too?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कच्चित्
कच्चित् [ind]
कुशलकामासि
कुशल [n]
कुशलकामासि
काम [m]
कुशलकामासि
अस् [2. P.]
राज्ञो
राजन् [m]
ऽस्य
इदम् [pron]
भुजगात्मजे
भुजग [m]
भुजगात्मजे
आत्मजा [f]
मम
मद् [pron]
वा
वा [ind]
चञ्चलापाङ्गे
चञ्चल [adj]
चञ्चलापाङ्गे
अपाङ्ग [m]
कच्चित्
कच्चित् [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
शुभम्
शुभ [adj]
इच्छसि
इष् [1. P.]
कच्चित्ते पृथुलश्रोणि नाप्रियं शुभदर्शने । अकार्षमहमज्ञानादयं वा बभ्रुवाहनः ॥
English Translation
I hope, O you of ample hips, that neither I, nor this Babruvahana here, have, O beautiful lady, donc any injury to you unconsciously?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कच्चित्
कच्चित् [ind]
ते
त्वद् [pron]
पृथुलश्रोणि
पृथुल [adj]
पृथुलश्रोणि
श्रोणी [f]
नाप्रियं
न [ind]
नाप्रियं
अप्रिय [adj]
शुभदर्शने
शुभ [adj]
शुभदर्शने
दर्शन [n]
अकार्षम्
कृ [2. Ā.]
अहम्
मद् [pron]
अज्ञानाद्
अज्ञान [n]
अयं
इदम् [pron]
वा
वा [ind]
बभ्रुवाहनः
बभ्रुवाहन [m]
कच्चिच्च राजपुत्री ते सपत्नी चैत्रवाहिनी । चित्राङ्गदा वरारोहा नापराध्यति किंचन ॥
English Translation
Has Chitrangada of faultless limbs, descended from the line of Chitravahana, done you any wrong?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्त्वा
इति [ind]
इत्युक्त्वा
वच् [2. P.]
पन्नगसुतां
पन्नग [mn]
पन्नगसुतां
सुता [f]
सपत्नीं
सपत्नी [f]
चैत्रवाहिनी
चैत्रवाहिनी [f]
चित्राङ्गदा
चित्राङ्गदा [f]
वरारोहा
वरारोह [adj]
नापराध्यति
न [ind]
नापराध्यति
अपराध् [4. Ā.]
किंचन
कश्चन [pron]
तमुवाचोरगपतेर्दुहिता प्रहसन्त्यथ । न मे त्वमपराद्धोऽसि न नृपो बभ्रुवाहनः । न जनित्री तथास्येयं मम या प्रेष्यवत्स्थिता ॥
English Translation
To him, the daughter of the Prince of Snakes answered sinilingly, You have not offended me, nor has Babhruvahana done me any wrong.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
उवाचोरगपतेर्
वच् [2. P.]
उवाचोरगपतेर्
उरग [mn]
उवाचोरगपतेर्
पति [m]
दुहिता
दुहितृ [f]
प्रहसन्त्यथ
प्रहस् [1. Ā.]
प्रहसन्त्यथ
अथ [ind]
न
न [ind]
मे
मद् [pron]
त्वम्
त्वद् [pron]
अपराद्धो
अपराध् [4. Ā.]
ऽसि
अस् [2. P.]
न
न [ind]
नृपो
नृप [m]
बभ्रुवाहनः
बभ्रुवाहन [m]
न
न [ind]
जनित्री
जनित्री [f]
तथास्येयं
तथा [ind]
तथास्येयं
इदम् [pron]
तथास्येयं
इदम् [pron]
मम
मद् [pron]
या
यद् [pron]
प्रेष्यवत्
प्रेष्य [m]
प्रेष्यवत्
वत् [ind]
स्थिता
स्था [1. Ā.]
श्रूयतां यद्यथा चेदं मया सर्वं विचेष्टितम् । न मे कोपस्त्वया कार्यः शिरसा त्वां प्रसादये ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रूयतां
श्रु [4. P.]
यद्
यद् [pron]
यथा
यथा [ind]
चेदं
च [ind]
चेदं
इदम् [pron]
मया
मद् [pron]
सर्वं
सर्व [pron]
विचेष्टितम्
विचेष्ट् [1. Ā.]
वार्ष्णेय
वार्ष्णेय [m]
मधुहन्
मधु [m]
मधुहन्
हन् [adj]
वीर
वीर [m]
शिरसा
शिरस् [n]
त्वां
त्वद् [pron]
प्रसादये
प्रसादय् [10. Ā.]
त्वत्प्रीत्यर्थं हि कौरव्य कृतमेतन्मयानघ । यत्तच्छृणु महाबाहो निखिलेन धनंजय ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वत्प्रीत्यर्थं
त्वद् [pron]
त्वत्प्रीत्यर्थं
प्रीति [f]
त्वत्प्रीत्यर्थं
अर्थ [mn]
हि
हि [ind]
कौरव्य
कौरव्य [m]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
एतन्मयानघ
एतद् [pron]
एतन्मयानघ
मद् [pron]
एतन्मयानघ
अनघ [adj]
यत्
यद् [pron]
तच्छृणु
तद् [pron]
तच्छृणु
श्रु [4. P.]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
निखिलेन
निखिलेन [ind]
धनंजय
धनंजय [m]
महाभारतयुद्धे यत्त्वया शांतनवो नृपः । अधर्मेण हतः पार्थ तस्यैषा निष्कृतिः कृता ॥
English Translation
O mighty-armed Dhananjaya, Hear all that I have done. In the great battle of the BharataPrinces, you had killed the royal son of Shantanu by unfair ways. What I have done has expiated your sin. You did not overthrow Bhishma while fighting with you!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महाभारतयुद्धे
महाभारत [mn]
महाभारतयुद्धे
युद्ध [n]
यत्
यत् [ind]
त्वया
त्वद् [pron]
शांतनवो
शांतनव [m]
नृपः
नृप [m]
पिता
पितृ [m]
च
च [ind]
मम
मद् [pron]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
तस्य
तद् [pron]
मे
मद् [pron]
निष्कृतिः
निष्कृति [f]
कुतः
कुतस् [ind]
न हि भीष्मस्त्वया वीर युध्यमानो निपातितः । शिखण्डिना तु संसक्तस्तमाश्रित्य हतस्त्वया ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
हि
हि [ind]
भीष्मस्त्वया
भीष्म [m]
भीष्मस्त्वया
त्वद् [pron]
वीर
वीर [m]
युध्यमानो
युध् [2. P.]
निपातितः
निपातय् [10. Ā.]
शिखण्डिना
शिखण्डिन् [m]
तु
तु [ind]
संसक्तस्तम्
संसञ्ज् [1. Ā.]
संसक्तस्तम्
तद् [pron]
आश्रित्य
आश्रि [1. Ā.]
हतस्त्वया
हन् [6. P.]
हतस्त्वया
त्वद् [pron]
तस्य शान्तिमकृत्वा तु त्यजेस्त्वं यदि जीवितम् । कर्मणा तेन पापेन पतेथा निरये ध्रुवम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
शान्तिम्
शान्ति [f]
अकृत्वा
अकृत्वा [ind]
तु
तु [ind]
त्यजेस्त्वं
त्यज् [1. Ā.]
त्यजेस्त्वं
त्वद् [pron]
यदि
यदि [ind]
जीवितम्
जीवित [n]
कर्मणा
कर्मन् [n]
तेन
तद् [pron]
पापेन
पाप [adj]
पतेथा
पत् [1. Ā.]
निरये
निरय [m]
ध्रुवम्
ध्रुवम् [ind]
एषा तु विहिता शान्तिः पुत्राद्यां प्राप्तवानसि । वसुभिर्वसुधापाल गङ्गया च महामते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एषा
एतद् [pron]
तु
तु [ind]
विहिता
विधा [3. Ā.]
शान्तिः
शान्ति [f]
पुत्राद्
पुत्र [m]
यां
यद् [pron]
प्राप्तवान्
प्राप् [1. P.]
असि
अस् [2. P.]
वसुभिर्
वसु [mn]
वसुधापाल
वसुधा [f]
वसुधापाल
पाल [m]
गङ्गया
गङ्गा [f]
च
च [ind]
महामते
महामति [adj]
पुरा हि श्रुतमेतद्वै वसुभिः कथितं मया । गङ्गायास्तीरमागम्य हते शांतनवे नृपे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुरा
पुरा [ind]
हि
हि [ind]
श्रुतम्
श्रु [4. P.]
एतद्
एतद् [pron]
वै
वै [ind]
वसुभिः
वसु [mn]
कथितं
कथय् [10. Ā.]
मया
मद् [pron]
गङ्गायास्तीरम्
गङ्गा [f]
गङ्गायास्तीरम्
तीर [n]
आगम्य
आगम् [6. P.]
हते
हन् [6. P.]
शांतनवे
शांतनव [m]
नृपे
नृप [m]
आप्लुत्य देवा वसवः समेत्य च महानदीम् । इदमूचुर्वचो घोरं भागीरथ्या मते तदा ॥
English Translation
After the fall of Shantanu's son, those celestials, viz., the Vasus, coming to the banks of Ganga, bathed in her waters, and calling the goddess of that stream, they uttered these terrible words having the sanction of Bhagirati herself, viz., Shantanu's son Bhishma has been killed by Dhananjaya.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आप्लुत्य
आप्लु [1. P.]
देवा
देव [m]
वसवः
वसु [mn]
समेत्य
समे [2. P.]
च
च [ind]
महानदीम्
महानदी [f]
इदम्
इदम् [pron]
ऊचुर्
वच् [2. P.]
वचो
वचस् [n]
घोरं
घोर [adj]
भागीरथ्या
भागीरथी [f]
मते
मत [n]
तदा
तदा [ind]
एष शांतनवो भीष्मो निहतः सव्यसाचिना । अयुध्यमानः संग्रामे संसक्तोऽन्येन भामिनि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एष
एतद् [pron]
शांतनवो
शांतनव [m]
भीष्मो
भीष्म [m]
निहतः
निहन् [2. Ā.]
सव्यसाचिना
सव्यसाचिन् [m]
अयुध्यमानः
अयुध्यमान [adj]
संग्रामे
संग्राम [mn]
संसक्तो
संसञ्ज् [1. Ā.]
ऽन्येन
अन्य [pron]
भामिनि
भामिनी [f]
तदनेनाभिषङ्गेण वयमप्यर्जुनं शुभे । शापेन योजयामेति तथास्त्विति च साब्रवीत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
अनेनाभिषङ्गेण
इदम् [pron]
अनेनाभिषङ्गेण
अभिषङ्ग [m]
वयम्
मद् [pron]
अप्यर्जुनं
अपि [ind]
अप्यर्जुनं
अर्जुन [m]
शुभे
शुभ [adj]
शापेन
शाप [m]
योजयामेति
योजय् [10. Ā.]
योजयामेति
इति [ind]
तथास्त्विति
तथा [ind]
तथास्त्विति
अस् [2. P.]
तथास्त्विति
इति [ind]
च
च [ind]
साब्रवीत्
तद् [pron]
साब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
तदहं पितुरावेद्य भृशं प्रव्यथितेन्द्रिया । अभवं स च तच्छ्रुत्वा विषादमगमत्परम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
अहं
मद् [pron]
पितुर्
पितृ [m]
आवेद्य
आवेदय् [10. Ā.]
भृशं
भृशम् [ind]
प्रव्यथितेन्द्रिया
प्रव्यथय् [10. P.]
प्रव्यथितेन्द्रिया
इन्द्रिय [n]
अभवं
भू [1. Ā.]
स
तद् [pron]
च
च [ind]
तच्छ्रुत्वा
तद् [pron]
तच्छ्रुत्वा
श्रु [4. P.]
विषादम्
विषाद [m]
अगमत्
गम् [6. Ā.]
परम्
पर [pron]
पिता तु मे वसून्गत्वा त्वदर्थं समयाचत । पुनः पुनः प्रसाद्यैनांस्त एनमिदमब्रुवन् ॥
English Translation
Informed of what had taken place, my father became plunged in grief. Going to the Vasus, he begged them for your sake, again and again gratifying them by every means in his power. They then said to him, Dhananjaya has a highly blessed son who, youthful as he is, is the king of Manipura.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पिता
पितृ [m]
तु
तु [ind]
मे
मद् [pron]
वसून्
वसु [mn]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
त्वदर्थं
त्वद् [pron]
त्वदर्थं
अर्थ [mn]
समयाचत
संयाच् [1. Ā.]
पुनः
पुनर् [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
प्रसाद्यैनांस्त
प्रसादय् [10. Ā.]
प्रसाद्यैनांस्त
एनद् [pron]
प्रसाद्यैनांस्त
तद् [pron]
एनम्
एनद् [pron]
इदम्
इदम् [pron]
अब्रुवन्
ब्रू [2. Ā.]
पुनस्तस्य महाभाग मणिपूरेश्वरो युवा । स एनं रणमध्यस्थं शरैः पातयिता भुवि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुनस्तस्य
पुनर् [ind]
पुनस्तस्य
तद् [pron]
महाभाग
महाभाग [adj]
मणिपूरेश्वरो
मणिपूर [n]
मणिपूरेश्वरो
ईश्वर [m]
युवा
युवन् [m]
स
तद् [pron]
एनं
एनद् [pron]
रणमध्यस्थं
रण [m]
रणमध्यस्थं
मध्य [n]
रणमध्यस्थं
स्थ [adj]
शरैः
शर [m]
पातयिता
पातय् [10. Ā.]
भुवि
भू [f]
एवं कृते स नागेन्द्र मुक्तशापो भविष्यति । गच्छेति वसुभिश्चोक्तो मम चेदं शशंस सः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
कृते
कृ [2. Ā.]
स
तद् [pron]
नागेन्द्र
नाग [m]
नागेन्द्र
इन्द्र [m]
मुक्तशापो
मुच् [6. Ā.]
मुक्तशापो
शाप [m]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
गच्छेति
गम् [6. Ā.]
गच्छेति
इति [ind]
वसुभिश्चोक्तो
वसु [mn]
वसुभिश्चोक्तो
च [ind]
वसुभिश्चोक्तो
वच् [2. P.]
मम
मद् [pron]
चेदं
च [ind]
चेदं
इदम् [pron]
शशंस
शंस् [2. Ā.]
सः
तद् [pron]
तच्छ्रुत्वा त्वं मया तस्माच्छापादसि विमोक्षितः । न हि त्वां देवराजोऽपि समरेषु पराजयेत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तच्छ्रुत्वा
तद् [pron]
तच्छ्रुत्वा
श्रु [4. P.]
त्वं
त्वद् [pron]
मया
मद् [pron]
तस्माच्छापाद्
तद् [pron]
तस्माच्छापाद्
शाप [m]
असि
अस् [2. P.]
विमोक्षितः
विमोक्षय् [10. P.]
न
न [ind]
हि
हि [ind]
त्वां
त्वद् [pron]
देवराजो
देवराज [m]
ऽपि
अपि [ind]
समरेषु
समर [mn]
पराजयेत्
पराजि [2. P.]
आत्मा पुत्रः स्मृतस्तस्मात्तेनेहासि पराजितः । नात्र दोषो मम मतः कथं वा मन्यसे विभो ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आत्मा
आत्मन् [m]
पुत्रः
पुत्र [m]
स्मृतस्तस्मात्
स्मृ [1. Ā.]
स्मृतस्तस्मात्
तस्मात् [ind]
तेनेहासि
तद् [pron]
तेनेहासि
इह [ind]
तेनेहासि
अस् [2. P.]
पराजितः
पराजि [2. P.]
नात्र
न [ind]
नात्र
अत्र [ind]
दोषो
दोष [mn]
मम
मद् [pron]
मतः
मन् [8. P.]
कथं
कथम् [ind]
वा
वा [ind]
मन्यसे
मन् [8. P.]
विभो
विभु [adj]
इत्येवमुक्तो विजयः प्रसन्नात्माब्रवीदिदम् । सर्वं मे सुप्रियं देवि यदेतत्कृतवत्यसि ॥
English Translation
I cannot be held, O powerful one, to have committed any sin. How, indeed, would you hold me censurable? Thus addressed (by Ulupi), Vijaya became cheerful of heart and said to her, All this you have done, O goddess, is highly agreeable to me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्येवम्
इति [ind]
इत्येवम्
एवम् [ind]
उक्तो
वच् [2. P.]
विजयः
विजय [m]
प्रसन्नात्माब्रवीद्
प्रसद् [1. Ā.]
प्रसन्नात्माब्रवीद्
आत्मन् [m]
प्रसन्नात्माब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
इदम्
इदम् [pron]
सर्वं
सर्व [pron]
मे
मद् [pron]
सुप्रियं
सु [ind]
सुप्रियं
प्रिय [adj]
देवि
देवी [f]
यद्
यद् [pron]
एतत्
एतद् [pron]
कृतवत्यसि
कृ [2. Ā.]
कृतवत्यसि
अस् [2. P.]
इत्युक्त्वाथाब्रवीत्पुत्रं मणिपूरेश्वरं जयः । चित्राङ्गदायाः शृण्वन्त्याः कौरव्यदुहितुस्तथा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्त्वाथाब्रवीत्
इति [ind]
इत्युक्त्वाथाब्रवीत्
वच् [2. P.]
इत्युक्त्वाथाब्रवीत्
अथ [ind]
इत्युक्त्वाथाब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
पुत्रं
पुत्र [m]
मणिपूरेश्वरं
मणिपूर [n]
मणिपूरेश्वरं
ईश्वर [m]
जयः
जय [m]
चित्राङ्गदायाः
चित्राङ्गदा [f]
शृण्वन्त्याः
श्रु [4. P.]
कौरव्यदुहितुस्तथा
कौरव्य [m]
कौरव्यदुहितुस्तथा
दुहितृ [f]
कौरव्यदुहितुस्तथा
तथा [ind]
युधिष्ठिरस्याश्वमेधः परां चैत्रीं भविष्यति । तत्रागच्छेः सहामात्यो मातृभ्यां सहितो नृप ॥
English Translation
After this, Jaya addressed his son, the king of Manipura, and said to him in the hearing of Chitrangada, the daughter (-in-law) of Kuru's race, the Horse-Sacrifice of Yudhishthira will take place on the day of full moon in the coming month of Chaitra.Come there, O king, with your mother and your counsellors and officers!'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
युधिष्ठिरस्याश्वमेधो
युधिष्ठिर [m]
युधिष्ठिरस्याश्वमेधो
अश्वमेध [m]
भवद्भिर्
भवत् [adj]
अनुभूयताम्
अनुभू [1. Ā.]
तत्रागच्छेः
तत्र [ind]
तत्रागच्छेः
आगम् [6. P.]
सहामात्यो
सह [ind]
सहामात्यो
अमात्य [m]
मातृभ्यां
मातृ [f]
सहितो
सहित [adj]
नृप
नृप [m]
इत्येवमुक्तः पार्थेन स राजा बभ्रुवाहनः । उवाच पितरं धीमानिदमस्राविलेक्षणः ॥
English Translation
Thus addressed by Partha, king Babhruvahana of great intelligence, with tearful eyes, said these words to his father, 'O you who are conversant with every duty, I shall certainly go, at your command, to the great Horse-Sacrifice, and take upon myself the task of distributing food among the twice-born ones!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रययौ
प्रया [2. Ā.]
पार्थम्
पार्थ [m]
उद्दिश्य
उद्दिश् [6. Ā.]
स
तद् [pron]
राजा
राजन् [m]
बभ्रुवाहनः
बभ्रुवाहन [m]
उवाच
वच् [2. P.]
पितरं
पितृ [m]
धीमान्
धीमत् [adj]
इदम्
इदम् [pron]
अस्राविलेक्षणः
अस्र [n]
अस्राविलेक्षणः
आविल [adj]
अस्राविलेक्षणः
ईक्षण [n]
उपयास्यामि धर्मज्ञ भवतः शासनादहम् । अश्वमेधे महायज्ञे द्विजातिपरिवेषकः ॥
English Translation
Thus addressed by Partha, king Babhruvahana of great intelligence, with tearful eyes, said these words to his father, 'O you who are conversant with every duty, I shall certainly go, at your command, to the great Horse-Sacrifice, and take upon myself the task of distributing food among the twice-born ones!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उपयास्यामि
उपया [2. P.]
धर्मज्ञ
धर्म [mn]
धर्मज्ञ
ज्ञ [adj]
भवतः
भवत् [adj]
शासनाद्
शासन [n]
अहम्
मद् [pron]
अश्वमेधे
अश्वमेध [m]
महायज्ञे
महत् [adj]
महायज्ञे
यज्ञ [m]
द्विजातिपरिवेषकः
द्विजाति [m]
द्विजातिपरिवेषकः
परिवेषक [adj]
मम त्वनुग्रहार्थाय प्रविशस्व पुरं स्वकम् । भार्याभ्यां सह शत्रुघ्न मा भूत्तेऽत्र विचारणा ॥
English Translation
For, however, showing your grace towards me, do you enter your own city with your two wives. Do not cherish any scruple about this, O you who are fully acquainted with every duty!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मम
मद् [pron]
त्वनुग्रहार्थाय
तु [ind]
त्वनुग्रहार्थाय
अनुग्रह [m]
त्वनुग्रहार्थाय
अर्थ [mn]
प्रविशस्व
प्रविश् [4. P.]
पुरं
पुर [n]
स्वकम्
स्वक [adj]
भार्याभ्यां
भार्या [f]
सह
सह [ind]
शत्रुघ्न
शत्रु [m]
शत्रुघ्न
घ्न [adj]
मा
मा [ind]
भूत्
भू [1. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
ऽत्र
अत्र [ind]
विचारणा
विचारणा [f]
उषित्वेह विशल्यस्त्वं सुखं स्वे वेश्मनि प्रभो । पुनरश्वानुगमनं कर्तासि जयतां वर ॥
English Translation
O lord, having lived for one night in your own palace in happiness, you may then follow the horse, O foremost of victorious warriors!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उषित्वेह
वस् [2. P.]
उषित्वेह
इह [ind]
विशल्यस्त्वं
विशल्य [adj]
विशल्यस्त्वं
त्वद् [pron]
सुखं
सुखम् [ind]
स्वे
स्व [adj]
वेश्मनि
वेश्मन् [n]
प्रभो
प्रभु [adj]
पुनर्
पुनर् [ind]
अश्वानुगमनं
अश्व [m]
अश्वानुगमनं
अनुगमन [n]
कर्तासि
कृ [2. Ā.]
जयतां
जि [9. P.]
वर
वर [adj]
इत्युक्तः स तु पुत्रेण तदा वानरकेतनः । स्मयन्प्रोवाच कौन्तेयस्तदा चित्राङ्गदासुतम् ॥
English Translation
The ape-bannered son of Kunti, thus addressed by his son, answered the child Chitrangada, saying, You know, mighty-armed one, what vow I am observing? O you of large eyes, till the termination of this my vow, I cannot enter your city.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्तः
इति [ind]
इत्युक्तः
वच् [2. P.]
स
तद् [pron]
तु
तु [ind]
पुत्रेण
पुत्र [m]
तदा
तदा [ind]
वानरकेतनः
वानरकेतन [m]
स्मयन्
स्मि [1. P.]
प्रोवाच
प्रवच् [2. P.]
कौन्तेयस्तदा
कौन्तेय [m]
कौन्तेयस्तदा
तदा [ind]
चित्राङ्गदासुतम्
चित्राङ्गदा [f]
चित्राङ्गदासुतम्
सुत [m]
विदितं ते महाबाहो यथा दीक्षां चराम्यहम् । न स तावत्प्रवेक्ष्यामि पुरं ते पृथुलोचन ॥
English Translation
The ape-bannered son of Kunti, thus addressed by his son, answered the child Chitrangada, saying, You know, mighty-armed one, what vow I am observing? O you of large eyes, till the termination of this my vow, I cannot enter your city.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विदितं
विद् [6. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
यथा
यथा [ind]
दीक्षां
दीक्षा [f]
चराम्यहम्
चर् [1. Ā.]
चराम्यहम्
मद् [pron]
न
न [ind]
स
तद् [pron]
तावत्
तावत् [ind]
प्रवेक्ष्यामि
प्रविश् [4. P.]
पुरं
पुर [n]
ते
त्वद् [pron]
पृथुलोचन
पृथु [adj]
पृथुलोचन
लोचन [n]
यथाकामं प्रयात्येष यज्ञियश्च तुरंगमः । स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि न स्थानं विद्यते मम ॥
English Translation
O foremost of men, this sacrificial horse wanders at will. Blessings on you. I must go away. I have no place to rest for even a short while!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथाकामं
यथाकाम [adj]
प्रयात्येष
प्रया [2. Ā.]
प्रयात्येष
एतद् [pron]
यज्ञियश्च
यज्ञिय [adj]
यज्ञियश्च
च [ind]
तुरंगमः
तुरंगम [m]
स्वस्ति
स्वस्ति [fn]
ते
त्वद् [pron]
ऽस्तु
अस् [2. P.]
गमिष्यामि
गम् [6. Ā.]
न
न [ind]
स्थानं
स्थान [n]
विद्यते
विद् [6. Ā.]
मम
मद् [pron]
स तत्र विधिवत्तेन पूजितः पाकशासनिः । भार्याभ्यामभ्यनुज्ञातः प्रायाद्भरतसत्तमः ॥
English Translation
The son of the chastiser of Paka then, duly adored by his son and obtaining the permission of his wives, left the spot and proceeded on his way.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तत्र
तत्र [ind]
विधिवत्
विधिवत् [ind]
तेन
तद् [pron]
पूजितः
पूजय् [10. Ā.]
पाकशासनिः
पाकशासन [m]
भार्याभ्याम्
भार्या [f]
अभ्यनुज्ञातः
अभ्यनुज्ञा [9. Ā.]
प्रायाद्
प्रया [2. Ā.]
भरतसत्तमः
भरत [m]
भरतसत्तमः
सत्तम [adj]