Anuśāsanaparva Adhyāya 8
अनुशासनपर्व • अध्यायः 8
Anuśāsanaparva Adhyāya 8 of the classical Mahābhārata with 29 verses.
Total: 29 Verses
•
Citations: MBh 13.8.1–29
•
250 Lexicon Terms
के पूज्याः के नमस्कार्याः कान्नमस्यसि भारत । एतन्मे सर्वमाचक्ष्व येषां स्पृहयसे नृप ॥
English Translation
Yudhishthira said Who are deserving of adoration? Who are they to whom one may bow? Who are they, O Bharata, to whom you would lower your head? Who, again, are they whom you like? Tell me all this, O prince.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
के
क [pron]
पूज्याः
पूजय् [10. Ā.]
के
क [pron]
नमस्कार्याः
नमस्कृ [8. Ā.]
कान्नमस्यसि
क [pron]
कान्नमस्यसि
नमस्य् [Denom. P.]
भारत
भारत [m]
एतन्मे
एतद् [pron]
एतन्मे
मद् [pron]
सर्वम्
सर्व [pron]
आचक्ष्व
आचक्ष् [1. P.]
येषां
यद् [pron]
स्पृहयसे
स्पृहय् [10. Ā.]
नृप
नृप [m]
उत्तमापद्गतस्यापि यत्र ते वर्तते मनः । मनुष्यलोके सर्वस्मिन्यदमुत्रेह चाप्युत ॥
English Translation
What is that upon which your mind turn when affliction overwhelms you. Do you describe to me what is beneficial here, that is, in this region of human beings, as also hereafter.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उत्तमापद्गतस्यापि
उत्तम [adj]
उत्तमापद्गतस्यापि
आपद् [f]
उत्तमापद्गतस्यापि
गम् [6. Ā.]
उत्तमापद्गतस्यापि
अपि [ind]
यत्र
यत्र [ind]
ते
त्वद् [pron]
वर्तते
वृत् [3. P.]
मनः
मनस् [n]
मनुष्यलोके
मनुष्य [m]
मनुष्यलोके
लोक [m]
सर्वस्मिन्
सर्व [pron]
यद्
यद् [pron]
अमुत्रेह
अमुत्र [ind]
अमुत्रेह
इह [ind]
चाप्युत
च [ind]
चाप्युत
अपि [ind]
चाप्युत
उत [ind]
स्पृहयामि द्विजातीनां येषां ब्रह्म परं धनम् । येषां स्वप्रत्ययः स्वर्गस्तपःस्वाध्यायसाधनः ॥
English Translation
Bhishma said I like those twiceborn persons whose highest wealth is Brahma, whose heaven is their knowledge of the soul, and whose penances are formed by their diligent study of the Vedas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्पृहयामि
स्पृहय् [10. Ā.]
द्विजातीनां
द्विजाति [m]
येषां
यद् [pron]
ब्रह्म
ब्रह्मन् [n]
परं
पर [pron]
धनम्
धन [n]
येषां
यद् [pron]
स्वप्रत्ययः
स्व [adj]
स्वप्रत्ययः
प्रत्यय [m]
स्वर्गस्तपःस्वाध्यायसाधनः
स्वर्ग [m]
स्वर्गस्तपःस्वाध्यायसाधनः
तपस् [n]
स्वर्गस्तपःस्वाध्यायसाधनः
स्वाध्याय [m]
स्वर्गस्तपःस्वाध्यायसाधनः
साधन [adj]
येषां वृद्धाश्च बालाश्च पितृपैतामहीं धुरम् । उद्वहन्ति न सीदन्ति तेषां वै स्पृहयाम्यहम् ॥
English Translation
My heart longs for those in whose family persons young and old diligently bear the, ancestral burthens without languishing under them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
येषां
यद् [pron]
वृद्धाश्च
वृद्ध [adj]
वृद्धाश्च
च [ind]
बालाश्च
बाल [adj]
बालाश्च
च [ind]
पितृपैतामहीं
पितृपैतामह [adj]
धुरम्
धुर् [f]
उद्वहन्ति
उद्वह् [1. Ā.]
न
न [ind]
सीदन्ति
सद् [6. P.]
तेषां
तद् [pron]
वै
वै [ind]
स्पृहयाम्यहम्
स्पृहय् [10. Ā.]
स्पृहयाम्यहम्
मद् [pron]
विद्यास्वभिविनीतानां दान्तानां मृदुभाषिणाम् । श्रुतवृत्तोपपन्नानां सदाक्षरविदां सताम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विद्यास्वभिविनीतानां
विद्या [f]
विद्यास्वभिविनीतानां
अभिविनी [1. P.]
दान्तानां
दम् [4. P.]
मृदुभाषिणाम्
मृदु [adj]
मृदुभाषिणाम्
भाषिन् [adj]
श्रुतवृत्तोपपन्नानां
श्रुत [n]
श्रुतवृत्तोपपन्नानां
वृत्त [n]
श्रुतवृत्तोपपन्नानां
उपपद् [4. P.]
सदाक्षरविदां
सदा [ind]
सदाक्षरविदां
अक्षर [n]
सदाक्षरविदां
विद् [adj]
सताम्
सत् [adj]
संसत्सु वदतां येषां हंसानामिव संघशः । मङ्गल्यरूपा रुचिरा दिव्यजीमूतनिःस्वनाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संसत्सु
संसद् [f]
वदतां
वद् [1. Ā.]
येषां
यद् [pron]
हंसानाम्
हंस [m]
इव
इव [ind]
संघशः
संघशस् [ind]
मङ्गल्यरूपा
मङ्गल्य [adj]
मङ्गल्यरूपा
रूप [n]
रुचिरा
रुचिर [adj]
दिव्यजीमूतनिःस्वनाः
दिव्य [adj]
दिव्यजीमूतनिःस्वनाः
जीमूत [mn]
दिव्यजीमूतनिःस्वनाः
निःस्वन [m]
सम्यगुच्चारिता वाचः श्रूयन्ते हि युधिष्ठिर । शुश्रूषमाणे नृपतौ प्रेत्य चेह सुखावहाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सम्यग्
सम्यक् [ind]
उच्चारिता
उच्चारय् [10. Ā.]
वाचः
वाच् [f]
श्रूयन्ते
श्रु [4. P.]
हि
हि [ind]
युधिष्ठिर
युधिष्ठिर [m]
शुश्रूषमाणे
शुश्रूष् [1. P.]
नृपतौ
नृपति [m]
प्रेत्य
प्रे [2. P.]
चेह
च [ind]
चेह
इह [ind]
सुखावहाः
सुख [n]
सुखावहाः
आवह [adj]
ये चापि तेषां श्रोतारः सदा सदसि संमताः । विज्ञानगुणसंपन्नास्तेषां च स्पृहयाम्यहम् ॥
English Translation
Indeed, my heart longs after them who endued with knowledge and all desirable attributes, and honoured by others, listen to such words when uttered in assemblies or the courts of kings.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ये
यद् [pron]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
तेषां
तद् [pron]
श्रोतारः
श्रोतृ [adj]
सदा
सदा [ind]
सदसि
सदस् [n]
संमताः
सम्मन् [8. Ā.]
उद्वहन्ति
उद्वह् [1. Ā.]
न
न [ind]
सीदन्ति
सद् [6. P.]
तेषां
तद् [pron]
वै
वै [ind]
स्पृहयाम्यहम्
स्पृहय् [10. Ā.]
स्पृहयाम्यहम्
मद् [pron]
सुसंस्कृतानि प्रयताः शुचीनि गुणवन्ति च । ददत्यन्नानि तृप्त्यर्थं ब्राह्मणेभ्यो युधिष्ठिर । ये चापि सततं राजंस्तेषां च स्पृहयाम्यहम् ॥
English Translation
My heart, O king, always yearns after them who, for the satisfaction of Brahmanas, O Yudhishthira, give to them, with devotion, food that is well-cooked and clean and wholesome.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुसंस्कृतानि
सु [ind]
सुसंस्कृतानि
संस्कृ [8. Ā.]
प्रयताः
प्रयम् [1. Ā.]
शुचीनि
शुचि [adj]
गुणवन्ति
गुणवत् [adj]
च
च [ind]
ददत्यन्नानि
दा [1. Ā.]
ददत्यन्नानि
अन्न [n]
तृप्त्यर्थं
तृप्ति [f]
तृप्त्यर्थं
अर्थ [mn]
ब्राह्मणेभ्यो
ब्राह्मण [m]
युधिष्ठिर
युधिष्ठिर [m]
उद्वहन्ति
उद्वह् [1. Ā.]
न
न [ind]
सीदन्ति
सद् [6. P.]
तेषां
तद् [pron]
वै
वै [ind]
स्पृहयाम्यहम्
स्पृहय् [10. Ā.]
स्पृहयाम्यहम्
मद् [pron]
शक्यं ह्येवाहवे योद्धुं न दातुमनसूयितम् । शूरा वीराश्च शतशः सन्ति लोके युधिष्ठिर । तेषां संख्यायमानानां दानशूरो विशिष्यते ॥
English Translation
In this world, O Yudhishthira, there are hundreds of brave men and heroes. While counting them, he who is a hero in gifts should be considered as superior.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शक्यं
शक्य [adj]
ह्येवाहवे
हि [ind]
ह्येवाहवे
एव [ind]
ह्येवाहवे
आहव [m]
योद्धुं
युध् [2. P.]
न
न [ind]
दातुम्
दा [1. Ā.]
शूरा
शूर [m]
वीराश्च
वीर [m]
वीराश्च
च [ind]
शतशः
शतशस् [ind]
सन्ति
अस् [2. P.]
लोके
लोक [m]
युधिष्ठिर
युधिष्ठिर [m]
तेषां
तद् [pron]
संख्यायमानानां
संख्या [2. P.]
दानशूरो
दान [n]
दानशूरो
शूर [m]
विशिष्यते
विशिष् [7. P.]
धन्यः स्यां यद्यहं भूयः सौम्य ब्राह्मणकोऽपि वा । कुले जातो धर्मगतिस्तपोविद्यापरायणः ॥
English Translation
O amiable one, if I had been even a vulgar Brahmana I would have considered myself as very great, not to speak of one born in a good family, gifted with righteousness of conduct, and given to penances and learning.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धन्यः
धन्य [adj]
स्यां
अस् [2. P.]
यद्यहं
यदि [ind]
यद्यहं
मद् [pron]
भूयः
भूयस् [ind]
सौम्य
सौम्य [adj]
ब्राह्मणको
ब्राह्मणक [m]
ऽपि
अपि [ind]
वा
वा [ind]
कुले
कुल [n]
जातो
जन् [4. P.]
धर्मगतिस्तपोविद्यापरायणः
धर्म [mn]
धर्मगतिस्तपोविद्यापरायणः
गति [f]
धर्मगतिस्तपोविद्यापरायणः
तपस् [n]
धर्मगतिस्तपोविद्यापरायणः
विद्या [f]
धर्मगतिस्तपोविद्यापरायणः
परायण [n]
न मे त्वत्तः प्रियतरो लोकेऽस्मिन्पाण्डुनन्दन । त्वत्तश्च मे प्रियतरा ब्राह्मणा भरतर्षभ ॥
English Translation
There is no one, O son of Pandu, in this world, who is dearer to me than you, O chief of Bharats's race, but Brahmans are dearer to me than you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
मे
मद् [pron]
त्वत्तः
त्वद् [pron]
प्रियतरो
प्रियतर [adj]
लोके
लोक [m]
ऽस्मिन्
इदम् [pron]
पाण्डुनन्दन
पाण्डु [m]
पाण्डुनन्दन
नन्दन [m]
त्वत्तश्च
त्वद् [pron]
त्वत्तश्च
च [ind]
मे
मद् [pron]
प्रियतरा
प्रियतर [adj]
ब्राह्मणा
ब्राह्मण [m]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
यथा मम प्रियतरास्त्वत्तो विप्राः कुरूद्वह । तेन सत्येन गच्छेयं लोकान्यत्र स शंतनुः ॥
English Translation
And since, O best of the Kurus, the Brahmanas are very much dearer to me than you, it is by that truth that I expect to go to all those regions of happiness which have been gained by my father Shantanu.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
मम
मद् [pron]
प्रियतरास्त्वत्तो
प्रियतर [adj]
प्रियतरास्त्वत्तो
त्वद् [pron]
विप्राः
विप्र [m]
कुरूद्वह
कुरु [m]
कुरूद्वह
उद्वह [m]
तेन
तद् [pron]
सत्येन
सत्य [n]
गच्छेयं
गम् [6. Ā.]
लोकान्
लोक [m]
यत्र
यत्र [ind]
स
तद् [pron]
शंतनुः
शंतनु [m]
न मे पिता प्रियतरो ब्राह्मणेभ्यस्तथाभवत् । न मे पितुः पिता वापि ये चान्येऽपि सुहृज्जनाः ॥
English Translation
Neither my father, nor my grandfather, nor any one else connected with me by blood, is dearer to me than the Brahmanas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
मे
मद् [pron]
पिता
पितृ [m]
प्रियतरो
प्रियतर [adj]
ब्राह्मणेभ्यस्तथाभवत्
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणेभ्यस्तथाभवत्
तथा [ind]
ब्राह्मणेभ्यस्तथाभवत्
भू [1. Ā.]
न
न [ind]
मे
मद् [pron]
पितुः
पितृ [m]
पिता
पितृ [m]
वापि
वा [ind]
वापि
अपि [ind]
ये
यद् [pron]
चान्ये
च [ind]
चान्ये
अन्य [pron]
ऽपि
अपि [ind]
सुहृज्जनाः
सुहृद् [m]
सुहृज्जनाः
जन [m]
न हि मे वृजिनं किंचिद्विद्यते ब्राह्मणेष्विह । अणु वा यदि वा स्थूलं विदितं साधुकर्मभिः ॥
English Translation
I do not expect any fruit, small or great, from my adoration of the Brahmanas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
हि
हि [ind]
मे
मद् [pron]
वृजिनं
वृजिन [n]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
विद्यते
विद् [6. Ā.]
ब्राह्मणेष्विह
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणेष्विह
इह [ind]
अणु
अणु [adj]
वा
वा [ind]
यदि
यदि [ind]
वा
वा [ind]
स्थूलं
स्थूल [adj]
विदितं
विद् [6. Ā.]
साधुकर्मभिः
साधु [adj]
साधुकर्मभिः
कर्मन् [n]
कर्मणा मनसा वापि वाचा वापि परंतप । यन्मे कृतं ब्राह्मणेषु तेनाद्य न तपाम्यहम् ॥
English Translation
On account of what I have done to the Brahmanas in thought, word, and deed, I do not feel any pain now.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कर्मणा
कर्मन् [n]
मनसा
मनस् [n]
वाचा
वाच् [f]
विष्णुम्
विष्णु [m]
एव
एव [ind]
यजन्ति
यज् [2. P.]
ते
तद् [pron]
यन्मे
यद् [pron]
यन्मे
मद् [pron]
कृतं
कृ [2. Ā.]
ब्राह्मणेषु
ब्राह्मण [m]
तेनाद्य
तद् [pron]
तेनाद्य
अद्य [ind]
न
न [ind]
तपाम्यहम्
तप् [4. Ā.]
तपाम्यहम्
मद् [pron]
ब्रह्मण्य इति मामाहुस्तया वाचास्मि तोषितः । एतदेव पवित्रेभ्यः सर्वेभ्यः परमं स्मृतम् ॥
English Translation
People used to call me as one devoted to the Brahmanas. This address always pleased me highly. To do good to the Brahmanas is the most sacred of all sacred duties.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्रह्मण्य
ब्रह्मण्य [adj]
इति
इति [ind]
माम्
मद् [pron]
आहुस्तया
अह् [1. P.]
आहुस्तया
तद् [pron]
वाचास्मि
वाच् [f]
वाचास्मि
अस् [2. P.]
तोषितः
तोषय् [10. Ā.]
एतद्
एतद् [pron]
एव
एव [ind]
पवित्रेभ्यः
पवित्र [n]
सर्वेभ्यः
सर्व [pron]
परमं
परम [adj]
स्मृतम्
स्मृ [1. Ā.]
पश्यामि लोकानमलाञ्छुचीन्ब्राह्मणयायिनः । तेषु मे तात गन्तव्यमह्नाय च चिराय च ॥
English Translation
I see many regions of beatitude waiting for me who have respectfully followed the Brahmanas. Very soon shall I go to these regions for good, O son.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पश्यामि
दृश् [6. P.]
लोकान्
लोक [m]
अमलाञ्छुचीन्
अमल [adj]
अमलाञ्छुचीन्
शुचि [adj]
ब्राह्मणयायिनः
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणयायिनः
यायिन् [adj]
तेषु
तद् [pron]
मे
मद् [pron]
तात
तात [m]
गन्तव्यम्
गम् [6. Ā.]
अह्नाय
अहर् [n]
च
च [ind]
चिराय
चिराय [ind]
च
च [ind]
यथा पत्याश्रयो धर्मः स्त्रीणां लोके युधिष्ठिर । स देवः सा गतिर्नान्या क्षत्रियस्य तथा द्विजाः ॥
English Translation
In this world, O Yudhishthira, the duties of women depend upon their husbands. To a woman, verily, the husband is the god and he is the highest end for which she should try. As the husband to wife, so are the Brahmanas to Kshatriyas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शूरा
शूर [m]
वीराश्च
वीर [m]
वीराश्च
च [ind]
शतशः
शतशस् [ind]
सन्ति
अस् [2. P.]
लोके
लोक [m]
युधिष्ठिर
युधिष्ठिर [m]
स
तद् [pron]
देवः
देव [m]
सा
तद् [pron]
गतिर्
गति [f]
नान्या
न [ind]
नान्या
अन्य [pron]
क्षत्रियस्य
क्षत्रिय [m]
तथा
तथा [ind]
द्विजाः
द्विज [m]
क्षत्रियः शतवर्षी च दशवर्षी च ब्राह्मणः । पितापुत्रौ च विज्ञेयौ तयोर्हि ब्राह्मणः पिता ॥
English Translation
If there be a Kshatriya hundred years old and a good Brahmana child of only ten years, the latter should be considered as a father and the former as a son, for among the two, the Brahmana is superior.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षत्रियः
क्षत्रिय [m]
शतवर्षी
शत [mn]
शतवर्षी
वर्षिन् [adj]
च
च [ind]
दशवर्षी
दशन् [adj]
दशवर्षी
वर्षिन् [adj]
च
च [ind]
ब्राह्मणः
ब्राह्मण [m]
पितापुत्रौ
पितापुत्र [m]
च
च [ind]
विज्ञेयौ
विज्ञा [9. Ā.]
तयोर्
तद् [pron]
हि
हि [ind]
ब्राह्मणः
ब्राह्मण [m]
पिता
पितृ [m]
नारी तु पत्यभावे वै देवरं कुरुते पतिम् । पृथिवी ब्राह्मणालाभे क्षत्रियं कुरुते पतिम् ॥
English Translation
A woman, in the absence of her husband, takes his younger brother for her lord; so the Earth, not having obtained Brahmana, made the Kshatriya her king.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नारी
नारी [f]
तु
तु [ind]
पत्यभावे
पति [m]
पत्यभावे
अभाव [m]
वै
वै [ind]
देवरं
देवर [m]
कुरुते
कृ [2. Ā.]
पतिम्
पति [m]
पृथिवी
पृथिवी [f]
ब्राह्मणालाभे
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणालाभे
अलाभ [m]
क्षत्रियं
क्षत्रिय [m]
कुरुते
कृ [2. Ā.]
पतिम्
पति [m]
पुत्रवच्च ततो रक्ष्या उपास्या गुरुवच्च ते । अग्निवच्चोपचर्या वै ब्राह्मणाः कुरुसत्तम ॥
English Translation
The Brahmanas should be protected like sons and adored like fathers or preceptors. Indeed, O best of the Kurus, they served reverentially as people wait with respect upon their sacrificial or Homa fires.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुत्रवच्च
पुत्र [m]
पुत्रवच्च
वत् [ind]
पुत्रवच्च
च [ind]
ततो
ततस् [ind]
रक्ष्या
रक्ष् [4. P.]
उपास्या
उपास् [4. P.]
गुरुवच्च
गुरु [m]
गुरुवच्च
वत् [ind]
गुरुवच्च
च [ind]
ते
तद् [pron]
अग्निवच्चोपचर्या
अग्नि [m]
अग्निवच्चोपचर्या
वत् [ind]
अग्निवच्चोपचर्या
च [ind]
अग्निवच्चोपचर्या
उपचर् [1. Ā.]
वै
वै [ind]
ब्राह्मणाः
ब्राह्मण [m]
कुरुसत्तम
कुरु [m]
कुरुसत्तम
सत्तम [adj]
ऋजून्सतः सत्यशीलान्सर्वभूतहिते रतान् । आशीविषानिव क्रुद्धान्द्विजानुपचरेत्सदा ॥
English Translation
The Brahmanas are gifted with simplicity and righteousness. They are given to truth. They are always engaged in the behalf of all creatures. Yet when angry they are like snakes of dreadful venom. They should, for these reasons, be always waited upon and served with respect and humility.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऋजून्
ऋजु [adj]
सतः
सत् [adj]
सत्यशीलान्
सत्य [n]
सत्यशीलान्
शील [mn]
सर्वभूतहिते
सर्व [pron]
सर्वभूतहिते
भूत [mn]
सर्वभूतहिते
हित [n]
रतान्
रम् [4. Ā.]
आशीविषान्
आशीविष [m]
इव
इव [ind]
क्रुद्धान्
क्रुध् [4. Ā.]
द्विजान्
द्विज [m]
उपचरेत्
उपचर् [1. Ā.]
सदा
सदा [ind]
तेजसस्तपसश्चैव नित्यं बिभ्येद्युधिष्ठिर । उभे चैते परित्याज्ये तेजश्चैव तपस्तथा ॥
English Translation
One should, O Yudhishthira, always fear these two, viz., Energy and Penances. Both these should be shirked or kept at a distance.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेजसस्तपसश्चैव
तेजस् [n]
तेजसस्तपसश्चैव
तपस् [n]
तेजसस्तपसश्चैव
च [ind]
तेजसस्तपसश्चैव
एव [ind]
नित्यं
नित्यम् [ind]
बिभ्येद्
भी [1. Ā.]
युधिष्ठिर
युधिष्ठिर [m]
उभे
उभ् [pron]
चैते
च [ind]
चैते
एतद् [pron]
परित्याज्ये
परित्यज् [1. Ā.]
तेजश्चैव
तेजस् [n]
तेजश्चैव
च [ind]
तेजश्चैव
एव [ind]
तपस्तथा
तपस् [n]
तपस्तथा
तथा [ind]
व्यवसायस्तयोः शीघ्रमुभयोरेव विद्यते । हन्युः क्रुद्धा महाराज ब्राह्मणा ये तपस्विनः ॥
English Translation
The effects of both are quick, There is this superiority, however, of Penances, viz., that Brahmanas gifted with Penances, O king, can, if angry, kill the object of their anger.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
व्यवसायस्तयोः
व्यवसाय [m]
व्यवसायस्तयोः
तद् [pron]
शीघ्रम्
शीघ्रम् [ind]
उभयोर्
उभय [adj]
एव
एव [ind]
विद्यते
विद् [6. Ā.]
हन्युः
हन् [6. P.]
क्रुद्धा
क्रुध् [4. Ā.]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
ब्राह्मणा
ब्राह्मण [m]
ये
यद् [pron]
तपस्विनः
तपस्विन् [m]
भूयः स्यादुभयं दत्तं ब्राह्मणाद्यदकोपनात् । कुर्यादुभयतःशेषं दत्तशेषं न शेषयेत् ॥
English Translation
Even greatest Energy and Penances, become neutralised if applied against a Brahmana who has conquered anger. If the two that is, Energy and Penances-be set against each other, then both of them would be destroyed. Again when Energy, is set against Penances, it is sure to be destroyed without leaving a remnant. Penances applied against Energy cannot be destroyed completely.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भूयः
भूयस् [ind]
स्याद्
अस् [2. P.]
उभयं
उभय [adj]
दत्तं
दा [1. Ā.]
ब्राह्मणाद्
ब्राह्मण [m]
यद्
यद् [pron]
अकोपनात्
अकोपन [adj]
कुर्याद्
कृ [2. Ā.]
उभयतःशेषं
उभयतस् [ind]
उभयतःशेषं
शेष [mn]
दत्तशेषं
दा [1. Ā.]
दत्तशेषं
शेष [mn]
न
न [ind]
शेषयेत्
शेषय् [10. Ā.]
दण्डपाणिर्यथा गोषु पालो नित्यं स्थिरो भवेत् । ब्राह्मणान्ब्रह्म च तथा क्षत्रियः परिपालयेत् ॥
English Translation
As the herdsman, stick in hand, protects the herd, so should the Kshatriya always protect the Vedas and the Brahmanas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दण्डपाणिर्
दण्ड [mn]
दण्डपाणिर्
पाणि [m]
यथा
यथा [ind]
गोषु
गो [mf]
पालो
पाल [m]
नित्यं
नित्यम् [ind]
स्थिरो
स्थिर [adj]
भवेत्
भू [1. Ā.]
ब्राह्मणान्
ब्राह्मण [m]
ब्रह्म
ब्रह्मन् [n]
च
च [ind]
तथा
तथा [ind]
क्षत्रियः
क्षत्रिय [m]
परिपालयेत्
परिपालय् [10. Ā.]
पितेव पुत्रान्रक्षेथा ब्राह्मणान्ब्रह्मतेजसः । गृहे चैषामवेक्षेथाः कच्चिदस्तीह जीवनम् ॥
English Translation
The Kshatriya should protect all pious Brahmanas as a father protects his sons. He should always look after the houses of the Brahmanas for finding out that the means of subsistence may not be wanting.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पितेव
पितृ [m]
पितेव
इव [ind]
पुत्रान्
पुत्र [m]
रक्षेथा
रक्ष् [4. P.]
ब्राह्मणान्
ब्राह्मण [m]
ब्रह्मतेजसः
ब्रह्मन् [n]
ब्रह्मतेजसः
तेजस् [n]
गृहे
गृह [mn]
चैषाम्
च [ind]
चैषाम्
इदम् [pron]
अवेक्षेथाः
अवेक्ष् [1. P.]
कच्चिद्
कश्चित् [pron]
अस्तीह
अस् [2. P.]
अस्तीह
इह [ind]
जीवनम्
जीवन [n]