Śāntiparva Adhyāya 312
शान्तिपर्व • अध्यायः 312
Śāntiparva Adhyāya 312 of the classical Mahābhārata with 47 verses.
Total: 47 Verses
•
Citations: MBh 12.312.1–47
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
स मोक्षमनुचिन्त्यैव शुकः पितरमभ्यगात् । प्राहाभिवाद्य च गुरुं श्रेयोर्थी विनयान्वितः ॥
English Translation
Bhishma said “Thinking of Liberation, Shuka approached his father, and possessed as he was of humility and desirous of acquiring his highest good, he saluted his great preceptor and said,-You are well-versed in the Religion of Liberation. Do you, O illustrious one, describe it to me, so that I may enjoy supreme tranquillity of mind, O powerful one.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
मोक्षम्
मोक्ष [m]
अनुचिन्त्यैव
अनुचिन्तय् [10. Ā.]
अनुचिन्त्यैव
एव [ind]
शुकः
शुक [m]
पितरम्
पितृ [m]
अभ्यगात्
अभिगा [3. P.]
प्राहाभिवाद्य
प्राह् [1. P.]
प्राहाभिवाद्य
अभिवादय् [10. Ā.]
च
च [ind]
गुरुं
गुरु [m]
श्रेयोऽर्थी
श्रेयस् [n]
श्रेयोऽर्थी
अर्थिन् [adj]
विनयान्वितः
विनय [m]
विनयान्वितः
अन्वित [adj]
मोक्षधर्मेषु कुशलो भगवान्प्रब्रवीतु मे । यथा मे मनसः शान्तिः परमा संभवेत्प्रभो ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मोक्षधर्मेषु
मोक्ष [m]
मोक्षधर्मेषु
धर्म [mn]
कुशलो
कुशल [adj]
भगवान्
भगवत् [adj]
प्रब्रवीतु
प्रब्रू [2. Ā.]
मे
मद् [pron]
यथा
यथा [ind]
मे
मद् [pron]
मनसः
मनस् [n]
शान्तिः
शान्ति [f]
परमा
परम [adj]
सम्भवेत्
सम्भू [1. Ā.]
प्रभो
प्रभु [adj]
श्रुत्वा पुत्रस्य वचनं परमर्षिरुवाच तम् । अधीष्व पुत्र मोक्षं वै धर्मांश्च विविधानपि ॥
English Translation
Hearing these words of his son, the great Rishi said to him,-Do you study, O son, the Religion' of Liberation and all the various duties of life.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
पुत्रस्य
पुत्र [m]
वचनं
वचन [n]
परमर्षिर्
परम [adj]
परमर्षिर्
ऋषि [m]
उवाच
वच् [2. P.]
तम्
तद् [pron]
अधीष्व
अधी [4. P.]
पुत्र
पुत्र [m]
मोक्षं
मोक्ष [m]
वै
वै [ind]
धर्मांश्च
धर्म [mn]
धर्मांश्च
च [ind]
विविधान्
विविध [adj]
अपि
अपि [ind]
पितुर्नियोगाज्जग्राह शुको ब्रह्मविदां वरः । योगशास्त्रं च निखिलं कापिलं चैव भारत ॥
English Translation
At the command of his father, Shuka, that foremost of all righteous men, mastered all the books on Yoga, O Bharata, as also the Science of Kapila.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पितुर्
पितृ [m]
नियोगाज्जग्राह
नियोग [m]
नियोगाज्जग्राह
ग्रह् [6. Ā.]
शुको
शुक [m]
ब्रह्मविदां
ब्रह्मन् [n]
ब्रह्मविदां
विद् [adj]
वरः
वर [adj]
योगशास्त्रं
योग [m]
योगशास्त्रं
शास्त्र [n]
च
च [ind]
निखिलं
निखिल [adj]
कापिलं
कापिल [adj]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
भारत
भारत [m]
स तं ब्राह्म्या श्रिया युक्तं ब्रह्मतुल्यपराक्रमम् । मेने पुत्रं यदा व्यासो मोक्षविद्याविशारदम् ॥
English Translation
When Vyasa saw his son to be endued with the resplendence of the Vedas, and the energy of Brahman, and fully conversant with the Religion of Liberation, he addressed him, saying,-Go you to Janaka the king of Mithila. The king of Mithila will tell you everything for your Liberation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तं
तद् [pron]
ब्राह्म्या
ब्राह्म [adj]
श्रिया
श्री [f]
युक्तं
युज् [6. Ā.]
ब्रह्मतुल्यपराक्रमम्
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मतुल्यपराक्रमम्
तुल्य [adj]
ब्रह्मतुल्यपराक्रमम्
पराक्रम [m]
मेने
मन् [8. P.]
पुत्रं
पुत्र [m]
यदा
यदा [ind]
व्यासो
व्यास [m]
मोक्षविद्याविशारदम्
मोक्ष [m]
मोक्षविद्याविशारदम्
विद्या [f]
मोक्षविद्याविशारदम्
विशारद [adj]
उवाच गच्छेति तदा जनकं मिथिलेश्वरम् । स ते वक्ष्यति मोक्षार्थं निखिलेन विशेषतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उवाच
वच् [2. P.]
गच्छेति
गम् [6. Ā.]
गच्छेति
इति [ind]
तदा
तदा [ind]
जनकं
जनक [m]
मिथिलेश्वरम्
मिथिला [f]
मिथिलेश्वरम्
ईश्वर [m]
स
तद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
वक्ष्यति
वच् [2. P.]
मोक्षार्थं
मोक्ष [m]
मोक्षार्थं
अर्थ [mn]
निखिलेन
निखिलेन [ind]
विशेषतः
विशेषतः [ind]
पितुर्नियोगादगमन्मैथिलं जनकं नृपम् । प्रष्टुं धर्मस्य निष्ठां वै मोक्षस्य च परायणम् ॥
English Translation
Bearing the command of his father, O king, Shuka, proceeded to Mithila for enquiring of its king about the truth of duties and the Refuge of Liberation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पितुर्
पितृ [m]
नियोगाद्
नियोग [m]
अगमन्मैथिलं
गम् [6. Ā.]
अगमन्मैथिलं
मैथिल [m]
जनकं
जनक [m]
नृपम्
नृप [m]
प्रष्टुं
प्रच्छ् [1. P.]
धर्मस्य
धर्म [mn]
निष्ठां
निष्ठा [f]
वै
वै [ind]
मोक्षस्य
मोक्ष [m]
च
च [ind]
परायणम्
परायण [n]
उक्तश्च मानुषेण त्वं पथा गच्छेत्यविस्मितः । न प्रभावेण गन्तव्यमन्तरिक्षचरेण वै ॥
English Translation
Before he started, his father further told him,-Do you go there be that path which ordinary human beings follow. Do not have recourses to your Yoga-power for proceeding through the skies. At this Shuka was not at all surprised.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उक्तश्च
वच् [2. P.]
उक्तश्च
च [ind]
मानुषेण
मानुष [adj]
त्वं
त्वद् [pron]
पथा
पथिन् [m]
गच्छेत्यविस्मितः
गम् [6. Ā.]
गच्छेत्यविस्मितः
इति [ind]
गच्छेत्यविस्मितः
अविस्मित [adj]
न
न [ind]
प्रभावेण
प्रभाव [m]
गन्तव्यम्
गम् [6. Ā.]
अन्तरिक्षचरेण
अन्तरिक्ष [n]
अन्तरिक्षचरेण
चर [adj]
वै
वै [ind]
आर्जवेणैव गन्तव्यं न सुखान्वेषिणा पथा । नान्वेष्टव्या विशेषास्तु विशेषा हि प्रसङ्गिनः ॥
English Translation
He was further told that he should proceed there with simplicity and not from desire of pleasure.-Along your way do not seek for friends and wives, since friends and wives are causes of attachment to the world.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आर्जवेणैव
आर्जव [adj]
आर्जवेणैव
एव [ind]
गन्तव्यं
गम् [6. Ā.]
न
न [ind]
सुखान्वेषिणा
सुख [n]
सुखान्वेषिणा
अन्वेषिन् [adj]
पथा
पथिन् [m]
नान्वेष्टव्या
न [ind]
नान्वेष्टव्या
अन्विष् [6. Ā.]
विशेषास्तु
विशेष [m]
विशेषास्तु
तु [ind]
विशेषा
विशेष [m]
हि
हि [ind]
प्रसङ्गिनः
प्रसङ्गिन् [adj]
अहंकारो न कर्तव्यो याज्ये तस्मिन्नराधिपे । स्थातव्यं च वशे तस्य स ते छेत्स्यति संशयम् ॥
English Translation
Although the king of Mithila is one in whose sacrifices we officiate, still you should not indulge in any feeling of superiority while living with him. You should live under his direction and in obedience to him. He will remove your doubts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहंकारो
अहंकार [m]
न
न [ind]
कर्तव्यो
कृ [2. Ā.]
याज्ये
याजय् [10. Ā.]
तस्मिन्नराधिपे
तद् [pron]
तस्मिन्नराधिपे
नराधिप [m]
स्थातव्यं
स्था [1. Ā.]
च
च [ind]
वशे
वश [m]
तस्य
तद् [pron]
स
तद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
छेत्स्यति
छिद् [1. P.]
संशयम्
संशय [m]
स धर्मकुशलो राजा मोक्षशास्त्रविशारदः । याज्यो मम स यद्ब्रूयात्तत्कार्यमविशङ्कया ॥
English Translation
That king is well versed in all duties and well acquainted with the Scriptures on Liberation. He is one for whom I officiate in sacrifices. You should, unhesitatingly, do what he orders.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
धर्मकुशलो
धर्म [mn]
धर्मकुशलो
कुशल [adj]
राजा
राजन् [m]
मोक्षशास्त्रविशारदः
मोक्ष [m]
मोक्षशास्त्रविशारदः
शास्त्र [n]
मोक्षशास्त्रविशारदः
विशारद [adj]
याज्यो
याजय् [10. Ā.]
मम
मद् [pron]
स
तद् [pron]
यद्
यद् [pron]
ब्रूयात्
ब्रू [2. Ā.]
तत्
तद् [pron]
कार्यम्
कृ [2. Ā.]
अविशङ्कया
अविशङ्का [f]
एवमुक्तः स धर्मात्मा जगाम मिथिलां मुनिः । पद्भ्यां शक्तोऽन्तरिक्षेण क्रान्तुं भूमिं ससागराम् ॥
English Translation
Thus instructed, the pious Shuka proceeded to Mithila on foot although he was able to go through the skies over the whole Earth with her seas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तः
वच् [2. P.]
स
तद् [pron]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
जगाम
गम् [6. Ā.]
मिथिलां
मिथिला [f]
मुनिः
मुनि [m]
पद्भ्यां
पद् [m]
शक्तो
शक् [4. P.]
ऽन्तरिक्षेण
अन्तरिक्ष [n]
क्रान्तुं
क्रम् [4. P.]
भूमिं
भूमि [f]
ससागराम्
स [ind]
ससागराम्
सागर [m]
स गिरींश्चाप्यतिक्रम्य नदीस्तीर्त्वा सरांसि च । बहुव्यालमृगाकीर्णा विविधाश्चाटवीस्तथा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
गिरींश्चाप्यतिक्रम्य
गिरि [m]
गिरींश्चाप्यतिक्रम्य
च [ind]
गिरींश्चाप्यतिक्रम्य
अपि [ind]
गिरींश्चाप्यतिक्रम्य
अतिक्रम् [6. P.]
नदीस्तीर्त्वा
नदी [f]
नदीस्तीर्त्वा
तृ [3. P.]
सरांसि
सरस् [n]
च
च [ind]
बहुव्यालमृगाकीर्णा
बहु [adj]
बहुव्यालमृगाकीर्णा
व्याल [m]
बहुव्यालमृगाकीर्णा
मृग [m]
बहुव्यालमृगाकीर्णा
आकृ [6. P.]
विविधाश्चाटवीस्तथा
विविध [adj]
विविधाश्चाटवीस्तथा
च [ind]
विविधाश्चाटवीस्तथा
अटवी [f]
विविधाश्चाटवीस्तथा
तथा [ind]
मेरोर्हरेश्च द्वे वर्षे वर्षं हैमवतं तथा । क्रमेणैव व्यतिक्रम्य भारतं वर्षमासदत् ॥
English Translation
Crossing many hills and mountains, many rivers, many waters and lakes, and many woods and forests full of beasts of prey and other animals, crossing the two insular continents of Meru and Hari successively and next the continent of Himavat, he came at last to the continent known by the name of Bharata.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मेरोर्
मेरु [m]
हरेश्च
हरि [m]
हरेश्च
च [ind]
द्वे
द्वि [nr]
वर्षे
वर्ष [mn]
वर्षं
वर्ष [mn]
हैमवतं
हैमवत [n]
तथा
तथा [ind]
क्रमेणैव
क्रमेण [ind]
क्रमेणैव
एव [ind]
व्यतिक्रम्य
व्यतिक्रम् [1. P.]
भारतं
भारत [n]
वर्षम्
वर्ष [mn]
आसदत्
आसद् [2. P.]
स देशान्विविधान्पश्यंश्चीनहूणनिषेवितान् । आर्यावर्तमिमं देशमाजगाम महामुनिः ॥
English Translation
Having seen many countries inhabited by Chins and Huns, the great ascetic at last reached Aryavarta.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
देशान्
देश [m]
विविधान्
विविध [adj]
पश्यंश्चीनहूणनिषेवितान्
दृश् [6. P.]
पश्यंश्चीनहूणनिषेवितान्
चीन [m]
पश्यंश्चीनहूणनिषेवितान्
हूण [m]
पश्यंश्चीनहूणनिषेवितान्
निषेव् [1. Ā.]
आर्यावर्तम्
आर्यावर्त [m]
इमं
इदम् [pron]
देशम्
देश [m]
आजगाम
आगम् [6. P.]
महामुनिः
महत् [adj]
महामुनिः
मुनि [m]
पितुर्वचनमाज्ञाय तमेवार्थं विचिन्तयन् । अध्वानं सोऽतिचक्राम खेऽचरः खे चरन्निव ॥
English Translation
In obedience to the commands of his father and bearing them constantly in his mind, he gradually passed along his way on the Earth like a bird passing through the air.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पितुर्
पितृ [m]
वचनम्
वचन [n]
आज्ञाय
आज्ञा [9. P.]
तम्
तद् [pron]
एवार्थं
एव [ind]
एवार्थं
अर्थ [mn]
विचिन्तयन्
विचिन्तय् [10. Ā.]
अध्वानं
अध्वन् [m]
सो
तद् [pron]
ऽतिचक्राम
अतिक्रम् [6. P.]
खे
ख [n]
ऽचरः
अचर [adj]
खे
ख [n]
चरन्न्
चर् [1. Ā.]
इव
इव [ind]
पत्तनानि च रम्याणि स्फीतानि नगराणि च । रत्नानि च विचित्राणि शुकः पश्यन्न पश्यति ॥
English Translation
Passing through many charming towns and populous cities, he saw various kinds of wealth without waiting to observe them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पत्तनानि
पत्तन [n]
च
च [ind]
रम्याणि
रम्य [adj]
स्फीतानि
स्फीत [adj]
नगराणि
नगर [mn]
च
च [ind]
रत्नानि
रत्न [mn]
च
च [ind]
विचित्राणि
विचित्र [adj]
शुकः
शुक [m]
पश्यन्न
दृश् [6. P.]
पश्यन्न
न [ind]
पश्यति
दृश् [6. P.]
उद्यानानि च रम्याणि तथैवायतनानि च । पुण्यानि चैव तीर्थानि सोऽतिक्रम्य तथाध्वनः ॥
English Translation
On his way he passed through many charming gardens and planes and many sacred waters.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पत्तनानि
पत्तन [n]
च
च [ind]
रम्याणि
रम्य [adj]
स्फीतानि
स्फीत [adj]
नगराणि
नगर [mn]
च
च [ind]
पुण्यानि
पुण्य [adj]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
तीर्थानि
तीर्थ [mn]
सो
तद् [pron]
ऽतिक्रम्य
अतिक्रम् [6. P.]
तथाध्वनः
तथा [ind]
तथाध्वनः
अध्वन् [m]
सोऽचिरेणैव कालेन विदेहानाससाद ह । रक्षितान्धर्मराजेन जनकेन महात्मना ॥
English Translation
Before much time had passed he reached the country of the Videhas that was protected by the virtuous and great Janaka.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽचिरेणैव
अचिर [adj]
ऽचिरेणैव
एव [ind]
कालेन
काल [m]
विदेहान्
विदेह [m]
आससाद
आसद् [2. P.]
ह
ह [ind]
रक्षितान्
रक्ष् [4. P.]
धर्मराजेन
धर्म [mn]
धर्मराजेन
राज [m]
जनकेन
जनक [m]
महात्मना
महात्मन् [adj]
तत्र ग्रामान्बहून्पश्यन्बह्वन्नरसभोजनान् । पल्लीघोषान्समृद्धांश्च बहुगोकुलसंकुलान् ॥
English Translation
There he saw many populous villages, and many kinds of food and drink and viands and houses of cowherds swelling with men and inany herbs of cattle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
ग्रामान्
ग्राम [mn]
बहून्
बहु [adj]
पश्यन्
दृश् [6. P.]
बह्वन्नरसभोजनान्
बहु [adj]
बह्वन्नरसभोजनान्
अन्न [n]
बह्वन्नरसभोजनान्
रस [mn]
बह्वन्नरसभोजनान्
भोजन [n]
पल्लीघोषान्
पल्ली [f]
पल्लीघोषान्
घोष [m]
समृद्धांश्च
समृध् [4. Ā.]
समृद्धांश्च
च [ind]
बहुगोकुलसंकुलान्
बहु [adj]
बहुगोकुलसंकुलान्
गोकुल [n]
बहुगोकुलसंकुलान्
संकुल [adj]
स्फीतांश्च शालियवसैर्हंससारससेवितान् । पद्मिनीभिश्च शतशः श्रीमतीभिरलंकृतान् ॥
English Translation
He saw many fields abounding with paddy and barley and other grain, and many lakes and waters inhabited by swans and cranes and adorned with beautiful lotuses.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्फीतांश्च
स्फीत [adj]
स्फीतांश्च
च [ind]
शालियवसैर्
शालि [m]
शालियवसैर्
यवस [mn]
हंससारससेवितान्
हंस [m]
हंससारससेवितान्
सारस [m]
हंससारससेवितान्
सेव् [4. P.]
पद्मिनीभिश्च
पद्मिनी [f]
पद्मिनीभिश्च
च [ind]
शतशः
शतशस् [ind]
श्रीमतीभिर्
श्रीमत् [adj]
अलंकृतान्
अलंकृ [8. Ā.]
स विदेहानतिक्रम्य समृद्धजनसेवितान् । मिथिलोपवनं रम्यमाससाद महर्द्धिमत् ॥
English Translation
Passing through the Videha country full of rich people, he arrived at the delightful gardens of Mithila rich with many sorts to trees.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
विदेहान्
विदेह [m]
अतिक्रम्य
अतिक्रम् [6. P.]
समृद्धजनसेवितान्
समृध् [4. Ā.]
समृद्धजनसेवितान्
जन [m]
समृद्धजनसेवितान्
सेव् [4. P.]
मिथिलोपवनं
मिथिला [f]
मिथिलोपवनं
उपवन [n]
रम्यम्
रम्य [adj]
आससाद
आसद् [2. P.]
महर्द्धिमत्
महत् [adj]
महर्द्धिमत्
ऋद्धिमत् [adj]
हस्त्यश्वरथसंकीर्णं नरनारीसमाकुलम् । पश्यन्नपश्यन्निव तत्समतिक्रामदच्युतः ॥
English Translation
Abounding with elephants and horses and cars, and peopled by men and women, he passed through them without caring to see the things that were presented to his eye.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हस्त्यश्वरथसंकीर्णं
हस्तिन् [m]
हस्त्यश्वरथसंकीर्णं
अश्व [m]
हस्त्यश्वरथसंकीर्णं
रथ [m]
हस्त्यश्वरथसंकीर्णं
संकृ [6. P.]
नरनारीसमाकुलम्
नर [m]
नरनारीसमाकुलम्
नारी [f]
नरनारीसमाकुलम्
समाकुल [adj]
पश्यन्न्
दृश् [6. P.]
अपश्यन्न्
अपश्यत् [adj]
इव
इव [ind]
तत्
तद् [pron]
समतिक्रामद्
समतिक्रम् [6. P.]
अच्युतः
अच्युत [adj]
मनसा तं वहन्भारं तमेवार्थं विचिन्तयन् । आत्मारामः प्रसन्नात्मा मिथिलामाससाद ह ॥
English Translation
Bearing that caution in his mind and continually thinking of it, Shuka of cheerful soul and taking delight in internal survey only, reached Mithila at last.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पितुर्
पितृ [m]
वचनम्
वचन [n]
आज्ञाय
आज्ञा [9. P.]
तम्
तद् [pron]
एवार्थं
एव [ind]
एवार्थं
अर्थ [mn]
विचिन्तयन्
विचिन्तय् [10. Ā.]
आत्मारामः
आत्मन् [m]
आत्मारामः
आराम [m]
प्रसन्नात्मा
प्रसद् [1. Ā.]
प्रसन्नात्मा
आत्मन् [m]
मिथिलाम्
मिथिला [f]
आससाद
आसद् [2. P.]
ह
ह [ind]
तस्या द्वारं समासाद्य द्वारपालैर्निवारितः । स्थितो ध्यानपरो मुक्तो विदितः प्रविवेश ह ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्या
तद् [pron]
द्वारं
द्वार [n]
समासाद्य
समासादय् [10. P.]
द्वारपालैर्
द्वारपाल [m]
निवारितः
निवारय् [10. Ā.]
स्थितो
स्था [1. Ā.]
ध्यानपरो
ध्यान [mn]
ध्यानपरो
पर [pron]
मुक्तो
मुच् [6. Ā.]
विदितः
विद् [6. Ā.]
प्रविवेश
प्रविश् [4. P.]
ह
ह [ind]
स राजमार्गमासाद्य समृद्धजनसंकुलम् । पार्थिवक्षयमासाद्य निःशङ्कः प्रविवेश ह ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
राजमार्गम्
राजमार्ग [m]
आसाद्य
आसादय् [10. Ā.]
समृद्धजनसंकुलम्
समृध् [4. Ā.]
समृद्धजनसंकुलम्
जन [m]
समृद्धजनसंकुलम्
संकुल [adj]
पार्थिवक्षयम्
पार्थिव [m]
पार्थिवक्षयम्
क्षय [m]
आसाद्य
आसादय् [10. Ā.]
निःशङ्कः
निःशङ्क [adj]
प्रविवेश
प्रविश् [4. P.]
ह
ह [ind]
तत्रापि द्वारपालास्तमुग्रवाचो न्यषेधयन् । तथैव च शुकस्तत्र निर्मन्युः समतिष्ठत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्रापि
तत्र [ind]
तत्रापि
अपि [ind]
द्वारपालास्तम्
द्वारपाल [m]
द्वारपालास्तम्
तद् [pron]
उग्रवाचो
उग्र [m]
उग्रवाचो
वाच् [f]
न्यषेधयन्
निषेधय् [10. P.]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
च
च [ind]
शुकस्तत्र
शुक [m]
शुकस्तत्र
तत्र [ind]
निर्मन्युः
निर्मन्यु [adj]
समतिष्ठत
संस्था [1. Ā.]
न चातपाध्वसंतप्तः क्षुत्पिपासाश्रमान्वितः । प्रताम्यति ग्लायति वा नापैति च तथातपात् ॥
English Translation
Thereat, Shuka, without any anger, stopped and waited. Neither the sun nor the long distance he had walked had tried him in the least. Neither hunger, nor thirst, nor the exertion he had made, had weakened him. The heat of the Sun had not scorched or pained or distressed him in any way.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
चातपाध्वसंतप्तः
च [ind]
चातपाध्वसंतप्तः
आतप [m]
चातपाध्वसंतप्तः
अध्वन् [m]
चातपाध्वसंतप्तः
संतप् [4. Ā.]
क्षुत्पिपासाश्रमान्वितः
क्षुध् [f]
क्षुत्पिपासाश्रमान्वितः
पिपासा [f]
क्षुत्पिपासाश्रमान्वितः
श्रम [m]
क्षुत्पिपासाश्रमान्वितः
अन्वित [adj]
प्रताम्यति
प्रतम् [4. Ā.]
ग्लायति
ग्ला [4. Ā.]
वा
वा [ind]
नापैति
न [ind]
नापैति
अपे [2. Ā.]
च
च [ind]
तथातपात्
तथा [ind]
तथातपात्
आतप [m]
तेषां तु द्वारपालानामेकः शोकसमन्वितः । मध्यंगतमिवादित्यं दृष्ट्वा शुकमवस्थितम् ॥
English Translation
Among those porters there was one who felt mercy for him, seeing him staying there like the midday Sun in his effulgence.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषां
तद् [pron]
तु
तु [ind]
द्वारपालानाम्
द्वारपाल [m]
एकः
एक [pron]
शोकसमन्वितः
शोक [m]
शोकसमन्वितः
समन्वित [adj]
मध्यंगतम्
मध्य [n]
मध्यंगतम्
गम् [6. Ā.]
इवादित्यं
इव [ind]
इवादित्यं
आदित्य [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
शुकम्
शुक [m]
अवस्थितम्
अवस्था [1. Ā.]