Śāntiparva Adhyāya 22
शान्तिपर्व • अध्यायः 22
Śāntiparva Adhyāya 22 of the classical Mahābhārata with 16 verses.
Total: 16 Verses
•
Citations: MBh 12.22.1–16
•
250 Lexicon Terms
तस्मिन्वाक्यान्तरे वाक्यं पुनरेवार्जुनोऽब्रवीत् । विषण्णमनसं ज्येष्ठमिदं भ्रातरमीश्वरम् ॥
English Translation
After this, Arjuna again said to his eldest brother of unfading glory, king Yudhishthira of cheerless heart :
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मिन्
तद् [pron]
वाक्यान्तरे
वाक्य [n]
वाक्यान्तरे
अन्तर [n]
वक्ता
वक्तृ [adj]
देवस्थानो
देवस्थान [m]
महातपाः
महत् [adj]
महातपाः
तपस् [n]
अनुमान्य
अनुमानय् [10. Ā.]
महाबाहुं
महत् [adj]
महाबाहुं
बाहु [mf]
ज्येष्ठं
ज्येष्ठ [adj]
भ्रातरम्
भ्रातृ [m]
ईश्वरम्
ईश्वर [m]
क्षत्रधर्मेण धर्मज्ञ प्राप्य राज्यमनुत्तमम् । जित्वा चारीन्नरश्रेष्ठ तप्यते किं भवान्भृशम् ॥
English Translation
'O you who are conversant with every kind of duty, having by the practise of Kshatriya duties acquired sovereignty that is so very difficult of acquisition, and having defeated all your foes, why do you grieve.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षत्रधर्मेण
क्षत्र [n]
क्षत्रधर्मेण
धर्म [mn]
धर्मज्ञ
धर्म [mn]
धर्मज्ञ
ज्ञ [adj]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
राज्यम्
राज्य [n]
अनुत्तमम्
अनुत्तम [adj]
जित्वा
जि [9. P.]
चारीन्नरश्रेष्ठ
च [ind]
चारीन्नरश्रेष्ठ
अरि [m]
चारीन्नरश्रेष्ठ
नर [m]
चारीन्नरश्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
तप्यते
तप् [4. Ā.]
किं
किम् [ind]
भवान्
भवत् [adj]
भृशम्
भृशम् [ind]
क्षत्रियाणां महाराज संग्रामे निधनं स्मृतम् । विशिष्टं बहुभिर्यज्ञैः क्षत्रधर्ममनुस्मर ॥
English Translation
O king, as regards Kshatriyas, death in battle is regarded more meritorious for them than the celebration of various sacrifices. it is so laid down in the ordinance that describes the duties of Kshatriyas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षत्रियाणां
क्षत्रिय [m]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
संग्रामे
संग्राम [mn]
निधनं
निधन [mn]
स्मृतम्
स्मृ [1. Ā.]
विशिष्टं
विशिष् [7. P.]
बहुभिर्
बहु [adj]
यज्ञैः
यज्ञ [m]
क्षत्रधर्मम्
क्षत्र [n]
क्षत्रधर्मम्
धर्म [mn]
अनुस्मर
अनुस्मृ [1. Ā.]
ब्राह्मणानां तपस्त्यागः प्रेत्यधर्मविधिः स्मृतः । क्षत्रियाणां च विहितं संग्रामे निधनं विभो ॥
English Translation
Penances and Renunciation constitute the duties of Brahmanas. Such is also the ordinance about the next world, Indeed, O powerful one, death in battle is laid down for Kshatriyas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्राह्मणानां
ब्राह्मण [m]
तपस्त्यागः
तपस् [n]
तपस्त्यागः
त्याग [m]
प्रेत्यधर्मविधिः
प्रे [2. P.]
प्रेत्यधर्मविधिः
धर्म [mn]
प्रेत्यधर्मविधिः
विधि [m]
स्मृतः
स्मृ [1. Ā.]
क्षत्रियाणां
क्षत्रिय [m]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
संग्रामे
संग्राम [mn]
निधनं
निधन [mn]
स्मृतम्
स्मृ [1. Ā.]
क्षत्रधर्मो महारौद्रः शस्त्रनित्य इति स्मृतः । वधश्च भरतश्रेष्ठ काले शस्त्रेण संयुगे ॥
English Translation
The duties of Kshatriyas are highly dreadful and are always connected with the use of weapons, and it has been ordained, O chief of the Bharatas, that they should, when the time comes, die by weapons on the field of battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षत्रधर्मो
क्षत्र [n]
क्षत्रधर्मो
धर्म [mn]
महारौद्रः
महत् [adj]
महारौद्रः
रौद्र [adj]
शस्त्रनित्य
शस्त्र [n]
शस्त्रनित्य
नित्य [adj]
इति
इति [ind]
स्मृतः
स्मृ [1. Ā.]
वधश्च
वध [m]
वधश्च
च [ind]
भरतश्रेष्ठ
भरत [m]
भरतश्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
काले
काल [m]
शस्त्रेण
शस्त्र [n]
संयुगे
संयुग [n]
ब्राह्मणस्यापि चेद्राजन्क्षत्रधर्मेण तिष्ठतः । प्रशस्तं जीवितं लोके क्षत्रं हि ब्रह्मसंस्थितम् ॥
English Translation
The life of even a Brahmana, O king, who follows the observances of a Kshatriya, is not blameable, for Kshatriyas also have originated from Brahman.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्राह्मणस्यापि
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणस्यापि
अपि [ind]
चेद्
चेद् [ind]
राजन्
राजन् [m]
क्षत्रधर्मेण
क्षत्र [n]
क्षत्रधर्मेण
धर्म [mn]
तिष्ठतः
स्था [1. Ā.]
प्रशस्तं
प्रशंस् [1. Ā.]
जीवितं
जीवित [n]
लोके
लोक [m]
क्षत्रं
क्षत्र [n]
हि
हि [ind]
ब्रह्मसंस्थितम्
ब्रह्मन् [n]
ब्रह्मसंस्थितम्
संस्था [1. Ā.]
न त्यागो न पुनर्याच्ञा न तपो मनुजेश्वर । क्षत्रियस्य विधीयन्ते न परस्वोपजीवनम् ॥
English Translation
Neither Renunciation, nor Sacrifice, nor Penances, nor dependence on the wealth of others, O king, has been laid down for Kshatriyas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
त्यागो
त्याग [m]
न
न [ind]
पुनर्
पुनर् [ind]
याच्ञा
याच्ञा [f]
न
न [ind]
तपो
तपस् [n]
मनुजेश्वर
मनुज [m]
मनुजेश्वर
ईश्वर [m]
क्षत्रियस्य
क्षत्रिय [m]
विधीयन्ते
विधा [3. Ā.]
न
न [ind]
परस्वोपजीवनम्
पर [pron]
परस्वोपजीवनम्
स्व [n]
परस्वोपजीवनम्
उपजीवन [n]
स भवान्सर्वधर्मज्ञः सर्वात्मा भरतर्षभ । राजा मनीषी निपुणो लोके दृष्टपरावरः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
भवान्
भवत् [adj]
सर्वधर्मज्ञः
सर्व [pron]
सर्वधर्मज्ञः
धर्म [mn]
सर्वधर्मज्ञः
ज्ञ [adj]
सर्वात्मा
सर्व [pron]
सर्वात्मा
आत्मन् [m]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
राजा
राजन् [m]
मनीषी
मनीषिन् [adj]
निपुणो
निपुण [adj]
लोके
लोक [m]
दृष्टपरावरः
दृश् [6. P.]
दृष्टपरावरः
परावर [n]
त्यक्त्वा संतापजं शोकं दंशितो भव कर्मणि । क्षत्रियस्य विशेषेण हृदयं वज्रसंहतम् ॥
English Translation
You know full well all duties, and you are of righteous soul, O foremost of Bharata's race. You are a wise king, of skilful deeds, You can discriminate what is right in this world from what is wrong. Shaking off this cheerlessness begotten by repentance engage in action vigorously. The heart of a Kshatriya is hard as adamant.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्यक्त्वा
त्यज् [1. Ā.]
संतापजं
संताप [m]
संतापजं
ज [adj]
शोकं
शोक [m]
दंशितो
दंशय् [10. P.]
भव
भू [1. Ā.]
कर्मणि
कर्मन् [n]
क्षत्रियस्य
क्षत्रिय [m]
विशेषेण
विशेषेण [ind]
हृदयं
हृदय [n]
वज्रसंहतम्
वज्र [mn]
वज्रसंहतम्
संहन् [2. P.]
जित्वारीन्क्षत्रधर्मेण प्राप्य राज्यमकण्टकम् । विजितात्मा मनुष्येन्द्र यज्ञदानपरो भव ॥
English Translation
Having by the performance of Kshatriya duties defeated your foes and acquired empire without a throne in its side, control your soul, O king, and be engaged in the performance of sacrifices and the practice of charity.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षत्रधर्मेण
क्षत्र [n]
क्षत्रधर्मेण
धर्म [mn]
धर्मज्ञ
धर्म [mn]
धर्मज्ञ
ज्ञ [adj]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
राज्यम्
राज्य [n]
अनुत्तमम्
अनुत्तम [adj]
विजितात्मा
विजि [1. Ā.]
विजितात्मा
आत्मन् [m]
मनुष्येन्द्र
मनुष्य [m]
मनुष्येन्द्र
इन्द्र [m]
यज्ञदानपरो
यज्ञ [m]
यज्ञदानपरो
दान [n]
यज्ञदानपरो
पर [pron]
भव
भू [1. Ā.]
इन्द्रो वै ब्रह्मणः पुत्रः कर्मणा क्षत्रियोऽभवत् । ज्ञातीनां पापवृत्तीनां जघान नवतीर्नव ॥
English Translation
Indra himself, though a Brahmana, become a Kshatriya in his deeds, and fought with his sinful kinsmen for eight hundred and ten times.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इन्द्रो
इन्द्र [m]
वै
वै [ind]
ब्रह्मणः
ब्रह्मन् [m]
पुत्रः
पुत्र [m]
कर्मणा
कर्मन् [n]
क्षत्रियो
क्षत्रिय [m]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
ज्ञातीनां
ज्ञाति [m]
पापवृत्तीनां
पाप [adj]
पापवृत्तीनां
वृत्ति [f]
जघान
हन् [6. P.]
नवतीर्
नवति [f]
नव
नवन् [adj]
तच्चास्य कर्म पूज्यं हि प्रशस्यं च विशां पते । तेन चेन्द्रत्वमापेदे देवानामिति नः श्रुतम् ॥
English Translation
Those acts of his, o king, deserve every commendation. Through them, as we have heard, he became the king of the gods.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तच्चास्य
तद् [pron]
तच्चास्य
च [ind]
तच्चास्य
इदम् [pron]
कर्म
कर्मन् [n]
पूज्यं
पूजय् [10. Ā.]
हि
हि [ind]
प्रशस्यं
प्रशंस् [1. Ā.]
च
च [ind]
विशां
विश् [f]
पते
पति [m]
तेन
तद् [pron]
चेन्द्रत्वम्
च [ind]
चेन्द्रत्वम्
इन्द्र [m]
चेन्द्रत्वम्
त्व [n]
आपेदे
आपद् [4. P.]
देवानाम्
देव [m]
इति
इति [ind]
नः
मद् [pron]
श्रुतम्
श्रु [4. P.]
स त्वं यज्ञैर्महाराज यजस्व बहुदक्षिणैः । यथैवेन्द्रो मनुष्येन्द्र चिराय विगतज्वरः ॥
English Translation
Do you, therefore, O monarch, celebrate sacrifices with profuse presents even as Indra did, Cking, and thereby free yourself from your fever.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मात्
तस्मात् [ind]
पार्थ
पार्थ [m]
महायज्ञैर्
महत् [adj]
महायज्ञैर्
यज्ञ [m]
यजस्व
यज् [2. P.]
बहुदक्षिणैः
बहु [adj]
बहुदक्षिणैः
दक्षिणा [f]
यथैवेन्द्रो
यथा [ind]
यथैवेन्द्रो
एव [ind]
यथैवेन्द्रो
इन्द्र [m]
मनुष्येन्द्र
मनुष्य [m]
मनुष्येन्द्र
इन्द्र [m]
चिराय
चिराय [ind]
विगतज्वरः
विगम् [6. P.]
विगतज्वरः
ज्वर [m]
मा त्वमेवंगते किंचित्क्षत्रियर्षभ शोचिथाः । गतास्ते क्षत्रधर्मेण शस्त्रपूताः परां गतिम् ॥
English Translation
Do not, O foremost of Kshatriyas grieve th... for what is gone. They that have been killed have attained to the highest end, purified by weapons and agreeably to the ordinances of the Kshatriyas religion.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मा
मा [ind]
त्वम्
त्वद् [pron]
एवंगते
एवंगत [adj]
किंचित्
कश्चित् [pron]
क्षत्रियर्षभ
क्षत्रिय [m]
क्षत्रियर्षभ
ऋषभ [m]
शोचिथाः
शुच् [6. P.]
गतास्ते
गम् [6. Ā.]
गतास्ते
तद् [pron]
क्षत्रधर्मेण
क्षत्र [n]
क्षत्रधर्मेण
धर्म [mn]
शस्त्रपूताः
शस्त्र [n]
शस्त्रपूताः
पू [1. P.]
परां
पर [pron]
गतिम्
गति [f]
भवितव्यं तथा तच्च यद्वृत्तं भरतर्षभ । दिष्टं हि राजशार्दूल न शक्यमतिवर्तितुम् ॥
English Translation
That which has taken place was ordained to take place. Destiny, O foremost of kings, is incapable of being resisted.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भवितव्यं
भू [1. Ā.]
तथा
तथा [ind]
तच्च
तद् [pron]
तच्च
च [ind]
यद्
यद् [pron]
वृत्तं
वृत् [3. P.]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
दिष्टं
दिष्ट [n]
हि
हि [ind]
राजशार्दूल
राजन् [m]
राजशार्दूल
शार्दूल [m]
न
न [ind]
शक्यम्
शक्य [adj]
अतिवर्तितुम्
अतिवृत् [1. Ā.]