सुकेशं धार्मिकं दृष्ट्वा वरलब्धं च राक्षसम् । ग्रामणीर्नाम गन्धर्वो विश्वावसुसमप्रभः ॥
sukeśaṃ dhārmikaṃ dṛṣṭvā varalabdhaṃ ca rākṣasam | grāmaṇīrnāma gandharvo viśvāvasusamaprabhaḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुकेशं
सुकेश [m]
धार्मिकं
धार्मिक [adj]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
वरलब्धं
वर [mn]
वरलब्धं
लभ् [1. P.]
च
च [ind]
राक्षसं
राक्षस [m]
नाम
नाम [ind]
गन्धर्वो
गन्धर्व [m]
विश्वावसुसमप्रभः
विश्वावसु [m]
विश्वावसुसमप्रभः
सम [pron]
विश्वावसुसमप्रभः
प्रभा [f]
तस्य देववती नाम द्वितीया श्रीरिवात्मजा । तां सुकेशाय धर्मेण ददौ दक्षः श्रियं यथा ॥
tasya devavatī nāma dvitīyā śrīrivātmajā | tāṃ sukeśāya dharmeṇa dadau dakṣaḥ śriyaṃ yathā ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
देववती
देववती [f]
नाम
नाम [ind]
द्वितीया
द्वितीय [adj]
श्रीर्
श्री [f]
इवात्मजा
इव [ind]
इवात्मजा
आत्मजा [f]
तां
तद् [pron]
सुकेशाय
सुकेश [m]
धर्मेण
धर्म [mn]
ददौ
दा [1. Ā.]
दक्षः
दक्ष [m]
श्रियं
श्री [f]
यथा
यथा [ind]
वरदानकृतैश्वर्यं सा तं प्राप्य पतिं प्रियम् । आसीद्देववती तुष्टा धनं प्राप्येव निर्धनः ॥
varadānakṛtaiśvaryaṃ sā taṃ prāpya patiṃ priyam | āsīddevavatī tuṣṭā dhanaṃ prāpyeva nirdhanaḥ ||
English Translation
And like an indigent person on obtaining wealth, Devavati, on obtaining her beloved husband, affluent in consequence of having received the boon, was (greatly) delighted. And in her company, that night-ranger appeared graceful, even as a mighty elephant sprung from Añjanā* does in the company of a she-elephant. *The designation of an elephant.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वरदानकृतैश्वर्यं
वर [mn]
वरदानकृतैश्वर्यं
दान [n]
वरदानकृतैश्वर्यं
कृ [2. Ā.]
वरदानकृतैश्वर्यं
ऐश्वर्य [n]
सा
तद् [pron]
तं
तद् [pron]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
पतिं
पति [m]
प्रियम्
प्रिय [adj]
आसीद्
अस् [2. P.]
देववती
देववती [f]
तुष्टा
तुष् [4. Ā.]
धनं
धन [n]
प्राप्येव
प्राप् [1. P.]
प्राप्येव
इव [ind]
निर्धनः
निर्धन [adj]
स तया सह संयुक्तो रराज रजनीचरः । अञ्जनादभिनिष्क्रान्तः करेण्वेव महागजः ॥
sa tayā saha saṃyukto rarāja rajanīcaraḥ | añjanādabhiniṣkrāntaḥ kareṇveva mahāgajaḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तया
तद् [pron]
सह
सह [ind]
संयुक्तो
संयुज् [7. Ā.]
रराज
राज् [2. P.]
रजनीचरः
रजनीचर [m]
अञ्जनाद्
अञ्जन [n]
अभिनिष्क्रान्तः
अभिनिष्क्रम् [1. P.]
करेण्वेव
करेणु [f]
करेण्वेव
इव [ind]
महागजः
महत् [adj]
महागजः
गज [m]
देववत्यां सुकेशस्तु जनयामास राघव । त्रींस्त्रिनेत्रसमान्पुत्रान्राक्षसान्राक्षसाधिपः । माल्यवन्तं सुमालिं च मालिं च बलिनां वरम् ॥
devavatyāṃ sukeśastu janayāmāsa rāghava | trīṃstrinetrasamānputrānrākṣasānrākṣasādhipaḥ | mālyavantaṃ sumāliṃ ca māliṃ ca balināṃ varam ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
देववत्यां
देववती [f]
सुकेशस्तु
सुकेश [m]
सुकेशस्तु
तु [ind]
जनयामास
जनय् [10. Ā.]
राघव
राघव [m]
त्रींस्त्रिनेत्रसमान्
त्रि [nr]
त्रींस्त्रिनेत्रसमान्
त्रिनेत्र [m]
त्रींस्त्रिनेत्रसमान्
सम [pron]
पुत्रान्
पुत्र [m]
राक्षसान्
राक्षस [m]
राक्षसाधिपः
राक्षस [m]
राक्षसाधिपः
अधिप [m]
माल्यवन्तं
माल्यवन्त् [m]
सुमालिं
सुमालि [m]
च
च [ind]
मालिं
मालि [m]
च
च [ind]
बलिनां
बलिन् [adj]
वरम्
वर [adj]
त्रयो लोका इवाव्यग्राः स्थितास्त्रय इवाग्नयः । त्रयो मन्त्रा इवात्युग्रास्त्रयो घोरा इवामयाः ॥
trayo lokā ivāvyagrāḥ sthitāstraya ivāgnayaḥ | trayo mantrā ivātyugrāstrayo ghorā ivāmayāḥ ||
English Translation
That lord of Rākşasas begot (on her) three sons, resembling his three eyes the Raksasas, Mālyavän, Sumāli and that foremost of the strong-Māli; all resembling the three worlds possessing themselves in calmness; like to the three Fires established; fierce like to the three mantras, dreadful like three diseases springing respectively from morbid Air, Bile and Phlegm.* *The entire edifice of Hindu Pathology is based on the three-fold division of the morbid humours into Air, Bile and Phlegm. This division, albeit it may appear crude and unscientific to Europeans, taken all, in all, wonderfully answers its purpose. The tact displayed by Hindu physicians in diagnosing diseases on this method is wonderful. From feeling the Pulse alone, a Hindu physician, getting at the predominance of one or more morbid humours of the system, can accurately ascertain a patient's health. The infallibility with which predictions of death are generally made, attests the scientific soundness of the division in question, and renders superfluous any elaborate argument in its defence.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्रयो
त्रि [nr]
लोका
लोक [m]
इवाव्यग्राः
इव [ind]
इवाव्यग्राः
अव्यग्र [adj]
स्थितास्त्रय
स्था [1. Ā.]
स्थितास्त्रय
त्रि [nr]
इवाग्नयः
इव [ind]
इवाग्नयः
अग्नि [m]
त्रयो
त्रि [nr]
मन्त्रा
मन्त्र [mn]
इवात्युग्रास्त्रयो
इव [ind]
इवात्युग्रास्त्रयो
अति [ind]
इवात्युग्रास्त्रयो
उग्र [adj]
इवात्युग्रास्त्रयो
त्रि [nr]
घोरा
घोर [adj]
इवामयाः
इव [ind]
इवामयाः
आमय [m]
त्रयः सुकेशस्य सुतास्त्रेताग्निसमवर्चसः । विवृद्धिमगमंस्तत्र व्याधयोपेक्षिता इव ॥
trayaḥ sukeśasya sutāstretāgnisamavarcasaḥ | vivṛddhimagamaṃstatra vyādhayopekṣitā iva ||
English Translation
The three sons of Sukeśa, having the energy of the three fires, grew up like a disease which has been disregarded.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्रयः
त्रि [nr]
सुकेशस्य
सुकेश [m]
सुतास्त्रेताग्निसमवर्चसः
सुत [m]
सुतास्त्रेताग्निसमवर्चसः
त्रेताग्नि [m]
सुतास्त्रेताग्निसमवर्चसः
सम [pron]
सुतास्त्रेताग्निसमवर्चसः
वर्चस् [n]
विवृद्धिम्
विवृद्धि [f]
अगमंस्तत्र
गम् [6. Ā.]
अगमंस्तत्र
तत्र [ind]
इव
इव [ind]
वरप्राप्तिं पितुस्ते तु ज्ञात्वैश्वर्यं ततो महत् । तपस्तप्तुं गता मेरुं भ्रातरः कृतनिश्चयाः ॥
varaprāptiṃ pituste tu jñātvaiśvaryaṃ tato mahat | tapastaptuṃ gatā meruṃ bhrātaraḥ kṛtaniścayāḥ ||
English Translation
And learning that their father had received a boon by virtue of his power proceeding from asceticism, the brothers, firmly resolved, went to Meru for practising penances.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वरप्राप्तिं
वर [mn]
वरप्राप्तिं
प्राप्ति [f]
पितुस्ते
पितृ [m]
पितुस्ते
तद् [pron]
तु
तु [ind]
ज्ञात्वैश्वर्यं
ज्ञा [4. Ā.]
ज्ञात्वैश्वर्यं
ऐश्वर्य [n]
ततो
ततस् [ind]
महत्
महत् [adj]
तपस्तप्तुं
तपस् [n]
तपस्तप्तुं
तप् [4. Ā.]
गता
गम् [6. Ā.]
मेरुं
मेरु [m]
भ्रातरः
भ्रातृ [m]
कृतनिश्चयाः
कृ [2. Ā.]
कृतनिश्चयाः
निश्चय [m]
प्रगृह्य नियमान्घोरान्राक्षसा नृपसत्तम । विचेरुस्ते तपो घोरं सर्वभूतभयावहम् ॥
pragṛhya niyamānghorānrākṣasā nṛpasattama | viceruste tapo ghoraṃ sarvabhūtabhayāvaham ||
English Translation
And adopting rigid restrictions, the Rākṣasas, O best of kings, entered upon austerities, terrible, and capable of arousing the fear of all beings.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रगृह्य
प्रग्रह् [9. Ā.]
नियमान्
नियम [m]
घोरान्
घोर [adj]
राक्षसा
राक्षस [m]
नृपसत्तम
नृप [m]
नृपसत्तम
सत्तम [adj]
विचेरुस्ते
विचर् [1. Ā.]
विचेरुस्ते
तद् [pron]
तपो
तपस् [n]
घोरं
घोर [adj]
सर्वभूतभयावहम्
सर्व [pron]
सर्वभूतभयावहम्
भूत [mn]
सर्वभूतभयावहम्
भय [n]
सर्वभूतभयावहम्
आवह [adj]
सत्यार्जवदमोपेतैस्तपोभिर्भुवि दुष्करैः । संतापयन्तस्त्रीँल्लोकान्सदेवासुरमानुषान् ॥
satyārjavadamopetaistapobhirbhuvi duṣkaraiḥ | saṃtāpayantastrīm̐llokānsadevāsuramānuṣān ||
English Translation
Practising penances rare on the earth with truth and candour and self-control, they afflicted the three worlds with gods, Asuras and human beings.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सत्यार्जवदमोपेतैस्तपोभिर्
सत्य [n]
सत्यार्जवदमोपेतैस्तपोभिर्
आर्जव [n]
सत्यार्जवदमोपेतैस्तपोभिर्
दम [m]
सत्यार्जवदमोपेतैस्तपोभिर्
उपे [2. Ā.]
सत्यार्जवदमोपेतैस्तपोभिर्
तपस् [n]
भुवि
भू [f]
दुष्करैः
दुष्कर [adj]
संतापयन्तस्त्रींल्
संतापय् [10. P.]
संतापयन्तस्त्रींल्
त्रि [nr]
लोकान्
लोक [m]
सदेवासुरमानुषान्
स [ind]
सदेवासुरमानुषान्
देव [m]
सदेवासुरमानुषान्
असुर [m]
सदेवासुरमानुषान्
मानुष [m]
ततो विभुश्चतुर्वक्त्रो विमानवरमास्थितः । सुकेशपुत्रानामन्त्र्य वरदोऽस्मीत्यभाषत ॥
tato vibhuścaturvaktro vimānavaramāsthitaḥ | sukeśaputrānāmantrya varado'smītyabhāṣata ||
English Translation
Then that lord-the four-faced one-stationed on a superb car, addressed Sukeśa's sons, saying, “I am for conferring boons (on you).'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
विभुश्चतुर्वक्त्रो
विभु [adj]
विभुश्चतुर्वक्त्रो
चतुर्वक्त्र [m]
विमानवरम्
विमान [mn]
विमानवरम्
वर [adj]
आस्थितः
आस्था [1. Ā.]
सुकेशपुत्रान्
सुकेश [m]
सुकेशपुत्रान्
पुत्र [m]
आमन्त्र्य
आमन्त्रय् [Denom. Ā.]
वरदो
वर [mn]
वरदो
द [adj]
ऽस्मीत्यभाषत
अस् [2. P.]
ऽस्मीत्यभाषत
इति [ind]
ऽस्मीत्यभाषत
भाष् [1. P.]
ब्रह्माणं वरदं ज्ञात्वा सेन्द्रैर्देवगणैर्वृतम् । ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे वेपमाना इव द्रुमाः ॥
brahmāṇaṃ varadaṃ jñātvā sendrairdevagaṇairvṛtam | ūcuḥ prāñjalayaḥ sarve vepamānā iva drumāḥ ||
English Translation
Knowing that Brahmā surrounded by Indra and the other celestials was ready to bestow boons, they, with joined hands, said, trembling like trees.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्रह्माणं
ब्रह्मन् [m]
वरदं
वर [mn]
वरदं
द [adj]
ज्ञात्वा
ज्ञा [4. Ā.]
सेन्द्रैर्
स [ind]
सेन्द्रैर्
इन्द्र [m]
देवगणैर्
देव [m]
देवगणैर्
गण [m]
वृतम्
वृ [1. Ā.]
ऊचुः
वच् [2. P.]
प्राञ्जलयः
प्राञ्जलि [adj]
सर्वे
सर्व [pron]
वेपमाना
विप् [1. P.]
इव
इव [ind]
द्रुमाः
द्रुम [m]
तपसाराधितो देव यदि नो दिशसे वरम् । अजेयाः शत्रुहन्तारस्तथैव चिरजीविनः । प्रभविष्णवो भवामेति परस्परमनुव्रताः ॥
tapasārādhito deva yadi no diśase varam | ajeyāḥ śatruhantārastathaiva cirajīvinaḥ | prabhaviṣṇavo bhavāmeti parasparamanuvratāḥ ||
English Translation
O god! that have been adored through asceticism, if you do intend to confer on us a boon, let us be invincible, capable of slaying foes, immortal, lordly, and ever devoted to each other.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तपसाराधितो
तपस् [n]
तपसाराधितो
आराधय् [10. Ā.]
देव
देव [m]
यदि
यदि [ind]
नो
मद् [pron]
दिशसे
दिश् [6. Ā.]
वरम्
वर [mn]
अजेयाः
अजेय [adj]
शत्रुहन्तारस्तथैव
शत्रु [m]
शत्रुहन्तारस्तथैव
हन्तृ [adj]
शत्रुहन्तारस्तथैव
तथा [ind]
शत्रुहन्तारस्तथैव
एव [ind]
चिरजीविनः
चिर [adj]
चिरजीविनः
जीविन् [adj]
प्रभविष्णवो
प्रभविष्णु [adj]
भवामेति
भू [1. Ā.]
भवामेति
इति [ind]
परस्परम्
परस्पर [adj]
अनुव्रताः
अनुव्रत [adj]
एवं भविष्यतीत्युक्त्वा सुकेशतनयान्प्रभुः । प्रययौ ब्रह्मलोकाय ब्रह्मा ब्राह्मणवत्सलः ॥
evaṃ bhaviṣyatītyuktvā sukeśatanayānprabhuḥ | prayayau brahmalokāya brahmā brāhmaṇavatsalaḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
भविष्यतीत्युक्त्वा
भू [1. Ā.]
भविष्यतीत्युक्त्वा
इति [ind]
भविष्यतीत्युक्त्वा
वच् [2. P.]
सुकेशतनयान्
सुकेश [m]
सुकेशतनयान्
तनय [m]
प्रभुः
प्रभु [m]
प्रययौ
प्रया [2. Ā.]
ब्रह्मलोकाय
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मलोकाय
लोक [m]
ब्रह्मा
ब्रह्मन् [m]
ब्राह्मणवत्सलः
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणवत्सलः
वत्सल [adj]
वरं लब्ध्वा ततः सर्वे राम रात्रिंचरास्तदा । सुरासुरान्प्रबाधन्ते वरदानात्सुनिर्भयाः ॥
varaṃ labdhvā tataḥ sarve rāma rātriṃcarāstadā | surāsurānprabādhante varadānātsunirbhayāḥ ||
English Translation
Thereat saying 'So be it,' to the sons of Sukeśa, the lord Brahmā, (ever) cherishing Brāhmaṇas with affection, went to the Brahmā regions. O Rāma, having obtained the boons, those night-rangers, rendered intrepid in consequences of having the boon conferred on them, began to disturb celestials and Asuras.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वरं
वर [mn]
लब्ध्वा
लभ् [1. P.]
ततः
ततस् [ind]
सर्वे
सर्व [pron]
राम
राम [m]
रात्रिंचरास्तदा
रात्रिंचर [m]
रात्रिंचरास्तदा
तदा [ind]
सुरासुरान्
सुर [m]
सुरासुरान्
असुर [m]
प्रबाधन्ते
प्रबाध् [9. P.]
वरदानात्
वर [mn]
वरदानात्
दान [n]
सुनिर्भयाः
सु [ind]
सुनिर्भयाः
निर्भय [adj]
तैर्वध्यमानास्त्रिदशाः सर्षिसंघाः सचारणाः । त्रातारं नाधिगच्छन्ति निरयस्था यथा नराः ॥
tairvadhyamānāstridaśāḥ sarṣisaṃghāḥ sacāraṇāḥ | trātāraṃ nādhigacchanti nirayasthā yathā narāḥ ||
English Translation
And like to men abiding in hell, the celestials, chāraṇas and hosts of sages, being harassed (by Raksasas), did not find any deliverer. And then, O foremost of the Raghus, the Raksasas, assembled together, joyfully said to the undeteriorating Viśvakarmá—prince of artist.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तैर्
तद् [pron]
वध्यमानास्त्रिदशाः
वध् [4. P.]
वध्यमानास्त्रिदशाः
त्रिदश [m]
सर्षिसंघाः
स [ind]
सर्षिसंघाः
ऋषि [m]
सर्षिसंघाः
संघ [m]
सचारणाः
स [ind]
सचारणाः
चारण [m]
त्रातारं
त्रातृ [m]
नाधिगच्छन्ति
न [ind]
नाधिगच्छन्ति
अधिगम् [1. Ā.]
निरयस्था
निरय [m]
निरयस्था
स्थ [adj]
यथा
यथा [ind]
नराः
नर [m]
अथ ते विश्वकर्माणं शिल्पिनां वरमव्ययम् । ऊचुः समेत्य संहृष्टा राक्षसा रघुसत्तम ॥
atha te viśvakarmāṇaṃ śilpināṃ varamavyayam | ūcuḥ sametya saṃhṛṣṭā rākṣasā raghusattama ||
English Translation
And like to men abiding in hell, the celestials, chāraṇas and hosts of sages, being harassed (by Raksasas), did not find any deliverer. And then, O foremost of the Raghus, the Raksasas, assembled together, joyfully said to the undeteriorating Viśvakarmá—prince of artist.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
ते
तद् [pron]
विश्वकर्माणं
विश्वकर्मन् [m]
शिल्पिनां
शिल्पिन् [m]
वरम्
वर [adj]
अव्ययम्
अव्यय [adj]
ऊचुः
वच् [2. P.]
समेत्य
समे [2. P.]
संहृष्टा
संहृष् [1. Ā.]
राक्षसा
राक्षस [m]
रघुसत्तम
रघु [m]
रघुसत्तम
सत्तम [adj]
गृहकर्ता भवानेव देवानां हृदयेप्सितम् । अस्माकमपि तावत्त्वं गृहं कुरु महामते ॥
gṛhakartā bhavāneva devānāṃ hṛdayepsitam | asmākamapi tāvattvaṃ gṛhaṃ kuru mahāmate ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गृहकर्ता
गृह [mn]
गृहकर्ता
कर्तृ [adj]
भवान्
भवत् [adj]
एव
एव [ind]
देवानां
देव [m]
हृदयेप्सितम्
हृदय [n]
हृदयेप्सितम्
ईप्सय् [Desid. Ā.]
अस्माकम्
मद् [pron]
अपि
अपि [ind]
तावत्
तावत् [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
गृहं
गृह [mn]
कुरु
कृ [2. Ā.]
महामते
महामति [adj]
हिमवन्तं समाश्रित्य मेरुं मन्दरमेव वा । महेश्वरगृहप्रख्यं गृहं नः क्रियतां महत् ॥
himavantaṃ samāśritya meruṃ mandarameva vā | maheśvaragṛhaprakhyaṃ gṛhaṃ naḥ kriyatāṃ mahat ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हिमवन्तं
हिमवन्त् [m]
समाश्रित्य
समाश्रि [1. Ā.]
मेरुं
मेरु [m]
मन्दरम्
मन्दर [m]
एव
एव [ind]
वा
वा [ind]
महेश्वरगृहप्रख्यं
महेश्वर [m]
महेश्वरगृहप्रख्यं
गृह [mn]
महेश्वरगृहप्रख्यं
प्रख्या [f]
गृहं
गृह [mn]
नः
मद् [pron]
क्रियतां
कृ [2. Ā.]
महत्
महत् [adj]
विश्वकर्मा ततस्तेषां राक्षसानां महाभुजः । निवासं कथयामास शक्रस्येवामरावतीम् ॥
viśvakarmā tatasteṣāṃ rākṣasānāṃ mahābhujaḥ | nivāsaṃ kathayāmāsa śakrasyevāmarāvatīm ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विश्वकर्मा
विश्वकर्मन् [m]
ततस्तेषां
ततस् [ind]
ततस्तेषां
तद् [pron]
राक्षसानां
राक्षस [m]
महाभुजः
महत् [adj]
महाभुजः
भुज [m]
निवासं
निवास [m]
कथयामास
कथय् [10. Ā.]
शक्रस्येवामरावतीम्
शक्र [m]
शक्रस्येवामरावतीम्
इव [ind]
शक्रस्येवामरावतीम्
अमरावती [f]
दक्षिणस्योदधेस्तीरे त्रिकूटो नाम पर्वतः । शिखरे तस्य शैलस्य मध्यमेऽम्बुदसंनिभे । शकुनैरपि दुष्प्रापे टङ्कच्छिन्नचतुर्दिशि ॥
dakṣiṇasyodadhestīre trikūṭo nāma parvataḥ | śikhare tasya śailasya madhyame'mbudasaṃnibhe | śakunairapi duṣprāpe ṭaṅkacchinnacaturdiśi ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दक्षिणस्योदधेस्तीरे
दक्षिण [adj]
दक्षिणस्योदधेस्तीरे
उदधि [m]
दक्षिणस्योदधेस्तीरे
तीर [n]
त्रिकूटो
त्रिकूट [m]
नाम
नाम [ind]
पर्वतः
पर्वत [mn]
शिखरे
शिखर [mn]
तस्य
तद् [pron]
शैलस्य
शैल [mn]
मध्यमे
मध्यम [adj]
ऽम्बुदसंनिभे
अम्बुद [m]
ऽम्बुदसंनिभे
संनिभ [adj]
शकुनैर्
शकुन [m]
अपि
अपि [ind]
दुष्प्रापे
दुष्प्राप [adj]
टङ्कच्छिन्नचतुर्दिशि
टङ्क [mn]
टङ्कच्छिन्नचतुर्दिशि
छिद् [1. P.]
टङ्कच्छिन्नचतुर्दिशि
चतुर् [nr]
टङ्कच्छिन्नचतुर्दिशि
दिश् [f]
त्रिंशद्योजनविस्तीर्णा स्वर्णप्राकारतोरणा । मया लङ्केति नगरी शक्राज्ञप्तेन निर्मिता ॥
triṃśadyojanavistīrṇā svarṇaprākāratoraṇā | mayā laṅketi nagarī śakrājñaptena nirmitā ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्रिंशद्योजनविस्तीर्णा
त्रिंशत् [f]
त्रिंशद्योजनविस्तीर्णा
योजन [fn]
त्रिंशद्योजनविस्तीर्णा
विस्तृ [9. P.]
स्वर्णप्राकारतोरणा
स्वर्ण [n]
स्वर्णप्राकारतोरणा
प्राकार [m]
स्वर्णप्राकारतोरणा
तोरण [mn]
मया
मद् [pron]
लङ्केति
लङ्का [f]
लङ्केति
इति [ind]
नगरी
नगरी [f]
शक्राज्ञप्तेन
शक्र [m]
शक्राज्ञप्तेन
आज्ञपय् [10. P.]
निर्मिता
निर्मा [2. P.]
तस्यां वसत दुर्धर्षाः पुर्यां राक्षससत्तमाः । अमरावतीं समासाद्य सेन्द्रा इव दिवौकसः ॥
tasyāṃ vasata durdharṣāḥ puryāṃ rākṣasasattamāḥ | amarāvatīṃ samāsādya sendrā iva divaukasaḥ ||
English Translation
In her do-you dwell, you irrepressible ones, you foremost of Rākşasas; even as do the elestials with Indra, approaching Amaravati.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्यां
तद् [pron]
वसत
वस् [2. P.]
दुर्धर्षाः
दुर्धर्ष [adj]
पुर्यां
पुरी [f]
राक्षससत्तमाः
राक्षस [m]
राक्षससत्तमाः
सत्तम [adj]
अमरावतीं
अमरावती [f]
समासाद्य
समासादय् [10. P.]
सेन्द्रा
स [ind]
सेन्द्रा
इन्द्र [m]
इव
इव [ind]
दिवौकसः
दिवौकस् [m]
लङ्कादुर्गं समासाद्य राक्षसैर्बहुभिर्वृताः । भविष्यथ दुराधर्षाः शत्रूणां शत्रुसूदनाः ॥
laṅkādurgaṃ samāsādya rākṣasairbahubhirvṛtāḥ | bhaviṣyatha durādharṣāḥ śatrūṇāṃ śatrusūdanāḥ ||
English Translation
And occupying the citadel of Lankā, backed by innumerable Rākṣasas, you will be invincible to foes and capable of destroying them.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लङ्कादुर्गं
लङ्का [f]
लङ्कादुर्गं
दुर्ग [n]
समासाद्य
समासादय् [10. P.]
राक्षसैर्
राक्षस [m]
बहुभिर्
बहु [adj]
वृताः
वृ [1. Ā.]
भविष्यथ
भू [1. Ā.]
दुराधर्षाः
दुराधर्ष [adj]
शत्रूणां
शत्रु [m]
शत्रुसूदनाः
शत्रु [m]
शत्रुसूदनाः
सूदन [adj]
विश्वकर्मवचः श्रुत्वा ततस्ते राम राक्षसाः । सहस्रानुचरा गत्वा लङ्कां तामवसन्पुरीम् ॥
viśvakarmavacaḥ śrutvā tataste rāma rākṣasāḥ | sahasrānucarā gatvā laṅkāṃ tāmavasanpurīm ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विश्वकर्मवचः
विश्वकर्मन् [m]
विश्वकर्मवचः
वचस् [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
ततस्ते
ततस् [ind]
ततस्ते
तद् [pron]
राम
राम [m]
राक्षसाः
राक्षस [m]
सहस्रानुचरा
सहस्र [mn]
सहस्रानुचरा
अनुचर [m]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
लङ्कां
लङ्का [f]
ताम्
तद् [pron]
अवसन्
वस् [2. P.]
पुरीम्
पुरी [f]
दृढप्राकारपरिखां हैमैर्गृहशतैर्वृताम् । लङ्कामवाप्य ते हृष्टा विहरन्ति निशाचराः ॥
dṛḍhaprākāraparikhāṃ haimairgṛhaśatairvṛtām | laṅkāmavāpya te hṛṣṭā viharanti niśācarāḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दृढप्राकारपरिखां
दृढ [adj]
दृढप्राकारपरिखां
प्राकार [m]
दृढप्राकारपरिखां
परिखा [f]
हैमैर्
हैम [adj]
गृहशतैर्
गृह [mn]
गृहशतैर्
शत [mn]
वृताम्
वृ [1. Ā.]
लङ्काम्
लङ्का [f]
अवाप्य
अवाप् [5. Ā.]
ते
तद् [pron]
हृष्टा
हृष् [1. P.]
विहरन्ति
विहृ [1. Ā.]
निशाचराः
निशाचर [m]
नर्मदा नाम गन्धर्वी नानाधर्मसमेधिता । तस्याः कन्यात्रयं ह्यासीद्धीश्रीकीर्तिसमद्युति ॥
narmadā nāma gandharvī nānādharmasamedhitā | tasyāḥ kanyātrayaṃ hyāsīddhīśrīkīrtisamadyuti ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नर्मदा
नर्मदा [f]
नाम
नाम [ind]
गन्धर्वी
गन्धर्वी [f]
नानाधर्मसमेधिता
नाना [ind]
नानाधर्मसमेधिता
धर्म [mn]
नानाधर्मसमेधिता
समेध् [1. Ā.]
तस्याः
तद् [pron]
कन्यात्रयं
कन्या [f]
कन्यात्रयं
त्रय [n]
ह्यासीद्
हि [ind]
ह्यासीद्
अस् [2. P.]
धीश्रीकीर्तिसमद्युति
धी [f]
धीश्रीकीर्तिसमद्युति
श्री [f]
धीश्रीकीर्तिसमद्युति
कीर्ति [f]
धीश्रीकीर्तिसमद्युति
सम [pron]
धीश्रीकीर्तिसमद्युति
द्युति [f]
ज्येष्ठक्रमेण सा तेषां राक्षसानामराक्षसी । कन्यास्ताः प्रददौ हृष्टा पूर्णचन्द्रनिभाननाः ॥
jyeṣṭhakrameṇa sā teṣāṃ rākṣasānāmarākṣasī | kanyāstāḥ pradadau hṛṣṭā pūrṇacandranibhānanāḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ज्येष्ठक्रमेण
ज्येष्ठ [adj]
ज्येष्ठक्रमेण
क्रम [m]
सा
तद् [pron]
तेषां
तद् [pron]
राक्षसानाम्
राक्षस [m]
अराक्षसी
अराक्षस [adj]
कन्यास्ताः
कन्या [f]
कन्यास्ताः
तद् [pron]
प्रददौ
प्रदा [3. Ā.]
हृष्टा
हृष् [1. P.]
पूर्णचन्द्रनिभाननाः
पूर्ण [adj]
पूर्णचन्द्रनिभाननाः
चन्द्र [m]
पूर्णचन्द्रनिभाननाः
निभ [adj]
पूर्णचन्द्रनिभाननाः
आनन [n]
त्रयाणां राक्षसेन्द्राणां तिस्रो गन्धर्वकन्यकाः । मात्रा दत्ता महाभागा नक्षत्रे भगदैवते ॥
trayāṇāṃ rākṣasendrāṇāṃ tisro gandharvakanyakāḥ | mātrā dattā mahābhāgā nakṣatre bhagadaivate ||
English Translation
And under the influence of the star, Bhagadaivata, those three exalted daughters of a Gandharvi were respectively conferred by their mother on the three several Raksasas of eminence.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्रयाणां
त्रि [nr]
राक्षसेन्द्राणां
राक्षस [m]
राक्षसेन्द्राणां
इन्द्र [m]
तिस्रो
त्रि [nr]
गन्धर्वकन्यकाः
गन्धर्व [m]
गन्धर्वकन्यकाः
कन्यका [f]
मात्रा
मातृ [f]
दत्ता
दा [1. Ā.]
महाभागा
महाभाग [adj]
नक्षत्रे
नक्षत्र [mn]
भगदैवते
भग [mn]
भगदैवते
दैवत [n]
कृतदारास्तु ते राम सुकेशतनयाः प्रभो । भार्याभिः सह चिक्रीडुरप्सरोभिरिवामराः ॥
kṛtadārāstu te rāma sukeśatanayāḥ prabho | bhāryābhiḥ saha cikrīḍurapsarobhirivāmarāḥ ||
English Translation
And having wedded, O Rama, Sukesa's sons began to sport with their wives, like celestials sporting with Apsarās.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृतदारास्तु
कृतदार [adj]
कृतदारास्तु
तु [ind]
ते
तद् [pron]
राम
राम [m]
सुकेशतनयाः
सुकेश [m]
सुकेशतनयाः
तनय [m]
प्रभो
प्रभु [m]
भार्याभिः
भार्या [f]
सह
सह [ind]
चिक्रीडुर्
क्रीड् [1. Ā.]
अप्सरोभिर्
अप्सरस् [f]
इवामराः
इव [ind]
इवामराः
अमर [m]