तं तथा भाषमाणं तु भ्रातरं विप्रघातिनम् । अब्रवीत्प्रहसन्धीमानगस्त्यो मुनिसत्तमः ॥
taṃ tathā bhāṣamāṇaṃ tu bhrātaraṃ vipraghātinam | abravītprahasandhīmānagastyo munisattamaḥ ||
English Translation
And, as that brother of Vātãpi, given to slaughtering Vipras was speaking thus, that foremost of ascetics, the intelligent Agastya, said with a laugh,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
तथा
तथा [ind]
भाषमाणं
भाष् [1. P.]
तु
तु [ind]
भ्रातरं
भ्रातृ [m]
विप्रघातिनम्
विप्र [m]
विप्रघातिनम्
घातिन् [adj]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
प्रहसन्
प्रहस् [1. Ā.]
धीमान्
धीमत् [adj]
अगस्त्यो
अगस्त्य [mn]
मुनिसत्तमः
मुनि [m]
मुनिसत्तमः
सत्तम [adj]
कुतो निष्क्रमितुं शक्तिर्मया जीर्णस्य रक्षसः । भ्रातुस्ते मेष रूपस्य गतस्य यमसादनम् ॥
kuto niṣkramituṃ śaktirmayā jīrṇasya rakṣasaḥ | bhrātuste meṣa rūpasya gatasya yamasādanam ||
English Translation
'Where is the power of coming out, of the Rākṣasa, your brother wearing the shape of a sheep, who has gone to Yama's abode?'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कुतो
कुतस् [ind]
निष्क्रमितुं
निष्क्रम् [6. P.]
शक्तिर्
शक्ति [f]
मया
मद् [pron]
जीर्णस्य
जृ [6. P.]
रक्षसः
रक्षस् [n]
भ्रातुस्
भ्रातृ [m]
ते
त्वद् [pron]
मेषरूपस्य
मेष [m]
मेषरूपस्य
रूप [n]
गतस्य
गम् [6. Ā.]
यमसादनम्
यम [m]
यमसादनम्
सादन [n]
अथ तस्य वचः श्रुत्वा भ्रातुर्निधनसंश्रितम् । प्रधर्षयितुमारेभे मुनिं क्रोधान्निशाचरः ॥
atha tasya vacaḥ śrutvā bhrāturnidhanasaṃśritam | pradharṣayitumārebhe muniṃ krodhānniśācaraḥ ||
English Translation
Hearing his words, from wrath the ranger of the night prepared to assail the ascetic, and he rushed against that foremost of the twice-born ones.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
तस्य
तद् [pron]
वचः
वचस् [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
भ्रातुर्
भ्रातृ [m]
निधनसंश्रितम्
निधन [mn]
निधनसंश्रितम्
संश्रि [1. Ā.]
प्रधर्षयितुम्
प्रधर्षय् [10. P.]
आरेभे
आरभ् [1. P.]
मुनिं
मुनि [m]
क्रोधान्
क्रोध [m]
निशाचरः
निशाचर [m]
सोऽभ्यद्रवद्द्विजेन्द्रं तं मुनिना दीप्ततेजसा । चक्षुषानलकल्पेन निर्दग्धो निधनं गतः ॥
so'bhyadravaddvijendraṃ taṃ muninā dīptatejasā | cakṣuṣānalakalpena nirdagdho nidhanaṃ gataḥ ||
English Translation
And, being consumed by that ascetic of flaming energy with his eyes resembling fire, the Rākşasa met his end.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽभ्यद्रवद्
अभिद्रु [1. Ā.]
द्विजेन्द्रं
द्विजेन्द्र [m]
तं
तद् [pron]
मुनिना
मुनि [m]
दीप्ततेजसा
दीप् [4. P.]
दीप्ततेजसा
तेजस् [n]
चक्षुषानलकल्पेन
चक्षुस् [n]
चक्षुषानलकल्पेन
अनल [m]
चक्षुषानलकल्पेन
कल्प [adj]
निर्दग्धो
निर्दह् [1. P.]
निधनं
निधन [mn]
गतः
गम् [6. Ā.]
तस्यायमाश्रमो भ्रातुस्तटाकवनशोभितः । विप्रानुकम्पया येन कर्मेदं दुष्करं कृतम् ॥
tasyāyamāśramo bhrātustaṭākavanaśobhitaḥ | viprānukampayā yena karmedaṃ duṣkaraṃ kṛtam ||
English Translation
This asylum graced with pools and groves belongs to the brother of him who has performed this arduous feat from compassion for the Vipras'.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्यायम्
तद् [pron]
तस्यायम्
इदम् [pron]
आश्रमो
आश्रम [mn]
भ्रातुस्
भ्रातृ [m]
तटाकवनशोभितः
तटाक [mn]
तटाकवनशोभितः
वन [n]
तटाकवनशोभितः
शोभय् [10. Ā.]
विप्रानुकम्पया
विप्र [m]
विप्रानुकम्पया
अनुकम्पा [fn]
येन
यद् [pron]
कर्मेदं
कर्मन् [n]
कर्मेदं
इदम् [pron]
दुष्करं
दुष्कर [adj]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
एवं कथयमानस्य तस्य सौमित्रिणा सह । रामस्यास्तं गतः सूर्यः संध्याकालोऽभ्यवर्तत ॥
evaṃ kathayamānasya tasya saumitriṇā saha | rāmasyāstaṃ gataḥ sūryaḥ saṃdhyākālo'bhyavartata ||
English Translation
As Rāma was thus conversing with Sumitra's son, the sun set and evening approached.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
कथयमानस्य
कथय् [10. Ā.]
तस्य
तद् [pron]
सौमित्रिणा
सौमित्रि [m]
सह
सह [ind]
रामस्यास्तं
राम [m]
रामस्यास्तं
अस्त [m]
गतः
गम् [6. Ā.]
सूर्यः
सूर्य [m]
संध्याकालो
संध्या [f]
संध्याकालो
काल [m]
ऽभ्यवर्तत
अभिवृत् [1. Ā.]
उपास्य पश्चिमां संध्यां सह भ्रात्रा यथाविधि । प्रविवेशाश्रमपदं तमृषिं चाभ्यवादयन् ॥
upāsya paścimāṃ saṃdhyāṃ saha bhrātrā yathāvidhi | praviveśāśramapadaṃ tamṛṣiṃ cābhyavādayan ||
English Translation
Then, duly performing his afternoon adorations along with his brother, Rāma entered the hermitage, and saluted the ascetic.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उपास्य
उपास् [4. P.]
पश्चिमां
पश्चिम [adj]
संध्यां
संध्या [f]
सह
सह [ind]
भ्रात्रा
भ्रातृ [m]
यथाविधि
यथाविधि [ind]
प्रविवेशाश्रमपदं
प्रविश् [4. P.]
प्रविवेशाश्रमपदं
आश्रम [mn]
प्रविवेशाश्रमपदं
पद [mn]
तम्
तद् [pron]
ऋषिं
ऋषि [m]
चाभ्यवादयन्
च [ind]
चाभ्यवादयन्
अभिवादय् [10. Ā.]
सम्यक्प्रतिगृहीतस्तु मुनिना तेन राघवः । न्यवसत्तां निशामेकां प्राश्य मूलफलानि च ॥
samyakpratigṛhītastu muninā tena rāghavaḥ | nyavasattāṃ niśāmekāṃ prāśya mūlaphalāni ca ||
English Translation
Well received by the ascetic, Rāghava spent there a night, eating fruits and roots.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सम्यक्
सम्यक् [ind]
प्रतिगृहीतस्
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
तु
तु [ind]
मुनिना
मुनि [m]
तेन
तद् [pron]
राघवः
राघव [m]
न्यवसत्
निवस् [1. Ā.]
तां
तद् [pron]
निशाम्
निशा [f]
एकां
एक [pron]
प्राश्य
प्राश् [1. Ā.]
मूलफलानि
मूल [mn]
मूलफलानि
फल [n]
च
च [ind]
तस्यां रात्र्यां व्यतीतायां विमले सूर्यमण्डले । भ्रातरं तमगस्त्यस्य आमन्त्रयत राघवः ॥
tasyāṃ rātryāṃ vyatītāyāṃ vimale sūryamaṇḍale | bhrātaraṃ tamagastyasya āmantrayata rāghavaḥ ||
English Translation
When the night had passed away, and solar disc arose, Rāghava greeted Agastya's brother.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्यां
तद् [pron]
रात्र्यां
रात्रि [f]
व्यतीतायां
व्यती [2. P.]
विमले
विमल [adj]
सूर्यमण्डले
सूर्य [m]
सूर्यमण्डले
मण्डल [mfn]
भ्रातरं
भ्रातृ [m]
तम्
तद् [pron]
अगस्त्यस्य
अगस्त्य [mn]
आमन्त्रयत
आमन्त्रय् [Denom. Ā.]
राघवः
राघव [m]
अभिवादये त्वा भगवन्सुखमध्युषितो निशाम् । आमन्त्रये त्वां गच्छामि गुरुं ते द्रष्टुमग्रजम् ॥
abhivādaye tvā bhagavansukhamadhyuṣito niśām | āmantraye tvāṃ gacchāmi guruṃ te draṣṭumagrajam ||
English Translation
O reverend Sir, I salute you. I have pleasantly passed the night. I greet you; I shall go to behold my preceptor, your elder brother.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभिवादये
अभिवादय् [10. Ā.]
त्वा
त्वद् [pron]
भगवन्
भगवत् [adj]
सुखम्
सुखम् [ind]
अध्युषितो
अधिवस् [1. P.]
निशाम्
निशा [f]
आमन्त्रये
आमन्त्रय् [Denom. Ā.]
त्वां
त्वद् [pron]
गच्छामि
गम् [6. Ā.]
गुरुं
गुरु [m]
ते
त्वद् [pron]
द्रष्टुम्
दृश् [6. P.]
अग्रजम्
अग्रज [m]
गम्यतामिति तेनोक्तो जगाम रघुनन्दनः । यथोद्दिष्टेन मार्गेण वनं तच्चावलोकयन् ॥
gamyatāmiti tenokto jagāma raghunandanaḥ | yathoddiṣṭena mārgeṇa vanaṃ taccāvalokayan ||
English Translation
Thereat on the ascetic's saying, 'Go you,' the descendant of Raghu went away by the prescribed route.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गम्यताम्
गम् [6. Ā.]
इति
इति [ind]
तेनोक्तो
तद् [pron]
तेनोक्तो
वच् [2. P.]
जगाम
गम् [6. Ā.]
रघुनन्दनः
रघुनन्दन [m]
यथोद्दिष्टेन
यथा [ind]
यथोद्दिष्टेन
उद्दिश् [6. Ā.]
मार्गेण
मार्ग [m]
वनं
वन [n]
तच्
तद् [pron]
चावलोकयन्
च [ind]
चावलोकयन्
अवलोकय् [10. Ā.]
नीवारान्पनसांस्तालांस्तिमिशान्वञ्जुलान्धवान् । चिरिबिल्वान्मधूकांश्च बिल्वानपि च तिन्दुकान् ॥
nīvārānpanasāṃstālāṃstimiśānvañjulāndhavān | ciribilvānmadhūkāṃśca bilvānapi ca tindukān ||
English Translation
They passed by wild rice fields, jackfruit trees, palmyra and various other trees like Ashoka, trees with white flowers, old trees that existed for a long time, mahva trees, bilva trees and tindukas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नीवारान्
नीवार [m]
पनसांस्
पनस [m]
तालांस्
ताल [m]
तिमिशान्
तिमिश [m]
वञ्जुलान्
वञ्जुल [m]
धवान्
धव [m]
चिरिबिल्वान्
चिरिबिल्व [m]
मधूकांश्
मधूक [mn]
च
च [ind]
बिल्वान्
बिल्व [m]
अपि
अपि [ind]
च
च [ind]
तिन्दुकान्
तिन्दुक [m]
पुष्पितान्पुष्पिताग्राभिर्लताभिरनुवेष्टितान् । ददर्श रामः शतशस्तत्र कान्तारपादपान् ॥
puṣpitānpuṣpitāgrābhirlatābhiranuveṣṭitān | dadarśa rāmaḥ śataśastatra kāntārapādapān ||
English Translation
Rama saw hundreds of trees crushed by the trunks of elephants and by monkeys. He saw some trees echoing with notes of hundreds of intoxicated birds. He saw tree tops coiled with creepers in full bloom.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुष्पितान्
पुष्पित [adj]
पुष्पिताग्राभिर्
पुष्पित [adj]
पुष्पिताग्राभिर्
अग्र [n]
लताभिर्
लता [f]
अनुवेष्टितान्
अनुवेष्टय् [10. P.]
ददर्श
दृश् [6. P.]
रामः
राम [m]
शतशस्
शतशस् [ind]
तत्र
तत्र [ind]
कान्तारपादपान्
कान्तार [mn]
कान्तारपादपान्
पादप [m]
हस्तिहस्तैर्विमृदितान्वानरैरुपशोभितान् । मत्तैः शकुनिसंघैश्च शतशः प्रतिनादितान् ॥
hastihastairvimṛditānvānarairupaśobhitān | mattaiḥ śakunisaṃghaiśca śataśaḥ pratināditān ||
English Translation
Rama saw hundreds of trees crushed by the trunks of elephants and by monkeys. He saw some trees echoing with notes of hundreds of intoxicated birds. He saw tree tops coiled with creepers in full bloom.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हस्तिहस्तैर्
हस्तिन् [m]
हस्तिहस्तैर्
हस्त [mn]
विमृदितान्
विमृद् [9. Ā.]
वानरैर्
वानर [m]
उपशोभितान्
उपशोभय् [10. P.]
मत्तैः
मद् [3. P.]
शकुनिसंघैश्
शकुनि [m]
शकुनिसंघैश्
संघ [m]
च
च [ind]
शतशः
शतशस् [ind]
प्रतिनादितान्
प्रतिनादय् [10. P.]
ततोऽब्रवीत्समीपस्थं रामो राजीवलोचनः । पृष्ठतोऽनुगतं वीरं लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम् ॥
tato'bravītsamīpasthaṃ rāmo rājīvalocanaḥ | pṛṣṭhato'nugataṃ vīraṃ lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam ||
English Translation
Then the lotus-eyed Rāma said to that enhancer of auspiciousness, the heroic Laks maņa, who was by him, and was following him at his back,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
समीपस्थं
समीप [n]
समीपस्थं
स्थ [adj]
रामो
राम [m]
राजीवलोचनः
राजीव [n]
राजीवलोचनः
लोचन [n]
पृष्ठतो
पृष्ठतस् [ind]
ऽनुगतं
अनुगम् [1. Ā.]
वीरं
वीर [m]
लक्ष्मणं
लक्ष्मण [m]
लक्ष्मिवर्धनम्
लक्ष्मी [f]
लक्ष्मिवर्धनम्
वर्धन [adj]
स्निग्धपत्रा यथा वृक्षा यथा क्षान्ता मृगद्विजाः । आश्रमो नातिदूरस्थो महर्षेर्भावितात्मनः ॥
snigdhapatrā yathā vṛkṣā yathā kṣāntā mṛgadvijāḥ | āśramo nātidūrastho maharṣerbhāvitātmanaḥ ||
English Translation
The leaves of these trees are glossy, and the beasts and birds are mild, even as (we had been told). This asylum of the pure-hearted Maharsi must not be far.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्निग्धपत्त्रा
स्निग्ध [adj]
स्निग्धपत्त्रा
पत्त्र [mn]
यथा
यथा [ind]
वृक्षा
वृक्ष [m]
यथा
यथा [ind]
क्षान्ता
क्षम् [1. P.]
मृगद्विजाः
मृग [m]
मृगद्विजाः
द्विज [m]
आश्रमो
आश्रम [mn]
नातिदूरस्थो
न [ind]
नातिदूरस्थो
अति [ind]
नातिदूरस्थो
दूर [adj]
नातिदूरस्थो
स्थ [adj]
महर्षेर्
महत् [adj]
महर्षेर्
ऋषि [m]
भावितात्मनः
भावितात्मन् [adj]
अगस्त्य इति विख्यातो लोके स्वेनैव कर्मणा । आश्रमो दृश्यते तस्य परिश्रान्त श्रमापहः ॥
agastya iti vikhyāto loke svenaiva karmaṇā | āśramo dṛśyate tasya pariśrānta śramāpahaḥ ||
English Translation
This asylum capable of removing the fatigue of the weary, belonging to him that is known among men as Agastya by his own acts, is seen, with the (neighbouring woods) filled with smoke, and itself decorated with bark and wreaths, containing herds of mild deer, and ringing with the notes of various birds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अगस्त्य
अगस्त्य [mn]
इति
इति [ind]
विख्यातो
विख्या [2. P.]
लोके
लोक [m]
स्वेनैव
स्व [adj]
स्वेनैव
एव [ind]
कर्मणा
कर्मन् [n]
आश्रमो
आश्रम [mn]
दृश्यते
दृश् [6. P.]
तस्य
तद् [pron]
परिश्रान्तश्रमापहः
परिश्रम् [4. P.]
परिश्रान्तश्रमापहः
श्रम [m]
परिश्रान्तश्रमापहः
अपह [adj]
प्राज्यधूमाकुलवनश्चीरमालापरिष्कृतः । प्रशान्तमृगयूथश्च नानाशकुनिनादितः ॥
prājyadhūmākulavanaścīramālāpariṣkṛtaḥ | praśāntamṛgayūthaśca nānāśakunināditaḥ ||
English Translation
This asylum capable of removing the fatigue of the weary, belonging to him that is known among men as Agastya by his own acts, is seen, with the (neighbouring woods) filled with smoke, and itself decorated with bark and wreaths, containing herds of mild deer, and ringing with the notes of various birds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्राज्यधूमाकुलवनश्
प्राज्य [adj]
प्राज्यधूमाकुलवनश्
धूम [mn]
प्राज्यधूमाकुलवनश्
आकुल [adj]
प्राज्यधूमाकुलवनश्
वन [n]
चीरमालापरिष्कृतः
चीर [n]
चीरमालापरिष्कृतः
माला [f]
चीरमालापरिष्कृतः
परिष्कृ [5. P.]
प्रशान्तमृगयूथश्
प्रशम् [1. P.]
प्रशान्तमृगयूथश्
मृग [m]
प्रशान्तमृगयूथश्
यूथ [mn]
च
च [ind]
नानाशकुनिनादितः
नाना [ind]
नानाशकुनिनादितः
शकुनि [m]
नानाशकुनिनादितः
नादय् [10. Ā.]
निगृह्य तरसा मृत्युं लोकानां हितकाम्यया । दक्षिणा दिक्कृता येन शरण्या पुण्यकर्मणा ॥
nigṛhya tarasā mṛtyuṃ lokānāṃ hitakāmyayā | dakṣiṇā dikkṛtā yena śaraṇyā puṇyakarmaṇā ||
English Translation
The righteous Agastya it is who, wishing for the welfare of the worlds, destroying by virtue of his austerities a Daitya resembling Death, has rendered this quarter habitable.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दक्षिणा
दक्षिण [adj]
दिक्
दिश् [f]
कृता
कृ [2. Ā.]
येन
यद् [pron]
शरण्या
शरण्य [adj]
पुण्यकर्मणा
पुण्य [adj]
पुण्यकर्मणा
कर्मन् [n]
तस्येदमाश्रमपदं प्रभावाद्यस्य राक्षसैः । दिगियं दक्षिणा त्रासाद्दृश्यते नोपभुज्यते ॥
tasyedamāśramapadaṃ prabhāvādyasya rākṣasaiḥ | digiyaṃ dakṣiṇā trāsāddṛśyate nopabhujyate ||
English Translation
This is the asylum of that pious one, who destroying (the Asura resembling) Death, has, desirous of the welfare of mankind, rendered the Southern quarter habitable, and through whose potency the Rākşasas from fear barely cast their eyes in this direction, but do not approach.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्येदम्
तद् [pron]
तस्येदम्
इदम् [pron]
आश्रमपदं
आश्रम [mn]
आश्रमपदं
पद [mn]
प्रभावाद्
प्रभाव [m]
यस्य
यद् [pron]
राक्षसैः
राक्षस [m]
दिग्
दिश् [f]
इयं
इदम् [pron]
दक्षिणा
दक्षिण [adj]
त्रासाद्
त्रास [m]
दृश्यते
दृश् [6. P.]
नोपभुज्यते
न [ind]
नोपभुज्यते
उपभुज् [1. P.]
यदा प्रभृति चाक्रान्ता दिगियं पुण्यकर्मणा । तदा प्रभृति निर्वैराः प्रशान्ता रजनीचराः ॥
yadā prabhṛti cākrāntā digiyaṃ puṇyakarmaṇā | tadā prabhṛti nirvairāḥ praśāntā rajanīcarāḥ ||
English Translation
Ever since that one of pious ways possessed himself of this quarter, the rangers of the night have foregone their hostility, and assumed a peaceful attitude.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदाप्रभृति
यदा [ind]
यदाप्रभृति
प्रभृति [ind]
चाक्रान्ता
च [ind]
चाक्रान्ता
आक्रम् [6. P.]
दिग्
दिश् [f]
इयं
इदम् [pron]
पुण्यकर्मणा
पुण्य [adj]
पुण्यकर्मणा
कर्मन् [n]
तदा
तदा [ind]
प्रभृति
प्रभृति [ind]
निर्वैराः
निर्वैर [adj]
प्रशान्ता
प्रशम् [1. P.]
रजनीचराः
रजनीचर [m]
नाम्ना चेयं भगवतो दक्षिणा दिक्प्रदक्षिणा । प्रथिता त्रिषु लोकेषु दुर्धर्षा क्रूरकर्मभिः ॥
nāmnā ceyaṃ bhagavato dakṣiṇā dikpradakṣiṇā | prathitā triṣu lokeṣu durdharṣā krūrakarmabhiḥ ||
English Translation
This Southern quarter rendered safe (by Agastya), and incapable of being harassed by those ones of tortuous ways, is created over the three worlds in connection with the name of the reverend ascetic.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नाम्ना
नामन् [n]
चेयं
च [ind]
चेयं
इदम् [pron]
भगवतो
भगवत् [adj]
दक्षिणा
दक्षिण [adj]
दिक्
दिश् [f]
प्रदक्षिणा
प्रदक्षिण [adj]
प्रथिता
प्रथ् [1. P.]
त्रिषु
त्रि [nr]
लोकेषु
लोक [m]
दुर्धर्षा
दुर्धर्ष [adj]
क्रूरकर्मभिः
क्रूर [adj]
क्रूरकर्मभिः
कर्मन् [n]
मार्गं निरोद्धुं सततं भास्करस्याचलोत्तमः । संदेशं पालयंस्तस्य विन्ध्यशौलो न वर्धते ॥
mārgaṃ niroddhuṃ satataṃ bhāskarasyācalottamaḥ | saṃdeśaṃ pālayaṃstasya vindhyaśaulo na vardhate ||
English Translation
This graceful asylum ranged by mild beasts belongs to that long-lived one of renowned achievements, Agastya, in obedience to whose command, the Vindhya mountain-foremost of its kind, which had always obstructed the way of the Sun, does not increase.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मार्गं
मार्ग [m]
निरोद्धुं
निरुध् [7. Ā.]
सततं
सततम् [ind]
भास्करस्याचलोत्तमः
भास्कर [m]
भास्करस्याचलोत्तमः
अचल [m]
भास्करस्याचलोत्तमः
उत्तम [adj]
संदेशं
संदेश [m]
पालयंस्
पालय् [10. Ā.]
तस्य
तद् [pron]
विन्ध्यः
विन्ध्य [m]
शैलो
शैल [mn]
न
न [ind]
वर्धते
वृध् [6. P.]
अयं दीर्घायुषस्तस्य लोके विश्रुतकर्मणः । अगस्त्यस्याश्रमः श्रीमान्विनीतमृगसेवितः ॥
ayaṃ dīrghāyuṣastasya loke viśrutakarmaṇaḥ | agastyasyāśramaḥ śrīmānvinītamṛgasevitaḥ ||
English Translation
This graceful asylum ranged by mild beasts belongs to that long-lived one of renowned achievements, Agastya, in obedience to whose command, the Vindhya mountain-foremost of its kind, which had always obstructed the way of the Sun, does not increase.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अयं
इदम् [pron]
दीर्घायुषस्
दीर्घ [adj]
दीर्घायुषस्
आयुस् [n]
तस्य
तद् [pron]
लोके
लोक [m]
विश्रुतकर्मणः
विश्रु [5. Ā.]
विश्रुतकर्मणः
कर्मन् [n]
अगस्त्यस्याश्रमः
अगस्त्य [mn]
अगस्त्यस्याश्रमः
आश्रम [mn]
श्रीमान्
श्रीमत् [adj]
विनीतमृगसेवितः
विनी [1. Ā.]
विनीतमृगसेवितः
मृग [m]
विनीतमृगसेवितः
सेव् [4. P.]
एष लोकार्चितः साधुर्हिते नित्यं रतः सताम् । अस्मानधिगतानेष श्रेयसा योजयिष्यति ॥
eṣa lokārcitaḥ sādhurhite nityaṃ rataḥ satām | asmānadhigatāneṣa śreyasā yojayiṣyati ||
English Translation
This pious one honoured of men, ever engaged in the welfare of the righteous, shall do good to us, who have come to him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एष
एतद् [pron]
लोकार्चितः
लोक [m]
लोकार्चितः
अर्चय् [10. Ā.]
साधुर्
साधु [adj]
हिते
हित [n]
नित्यं
नित्यम् [ind]
रतः
रम् [4. Ā.]
सताम्
सत् [adj]
अस्मान्
मद् [pron]
अधिगतान्
अधिगम् [1. Ā.]
एष
एतद् [pron]
श्रेयसा
श्रेयस् [n]
योजयिष्यति
योजय् [10. Ā.]
आराधयिष्याम्यत्राहमगस्त्यं तं महामुनिम् । शेषं च वनवासस्य सौम्य वत्स्याम्यहं प्रभो ॥
ārādhayiṣyāmyatrāhamagastyaṃ taṃ mahāmunim | śeṣaṃ ca vanavāsasya saumya vatsyāmyahaṃ prabho ||
English Translation
I shall adore the mighty ascetic, Agastya, and, O mild one, O master, here pass away the remainder of the term of my banishment.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आराधयिष्याम्य्
आराधय् [10. Ā.]
अत्राहम्
अत्र [ind]
अत्राहम्
मद् [pron]
अगस्त्यं
अगस्त्य [mn]
तं
तद् [pron]
महामुनिम्
महत् [adj]
महामुनिम्
मुनि [m]
शेषं
शेष [mn]
च
च [ind]
वनवासस्य
वन [n]
वनवासस्य
वास [m]
सौम्य
सौम्य [adj]
वत्स्याम्य्
वस् [2. P.]
अहं
मद् [pron]
प्रभो
प्रभु [adj]
अत्र देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः । अगस्त्यं नियताहारं सततं पर्युपासते ॥
atra devāḥ sagandharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ | agastyaṃ niyatāhāraṃ satataṃ paryupāsate ||
English Translation
Here celestials with the Gandharvas, and Siddhas and eminent saints, observing restrictions in respect of food, aye adore Agastya.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अत्र
अत्र [ind]
देवाः
देव [m]
सगन्धर्वाः
स [ind]
सगन्धर्वाः
गन्धर्व [m]
सिद्धाश्
सिद्ध [m]
च
च [ind]
परमर्षयः
परम [adj]
परमर्षयः
ऋषि [m]
अगस्त्यं
अगस्त्य [mn]
नियताहारं
नियम् [1. Ā.]
नियताहारं
आहार [m]
सततं
सततम् [ind]
पर्युपासते
पर्युपास् [4. P.]
नात्र जीवेन्मृषावादी क्रूरो वा यदि वा शठः । नृशंसः कामवृत्तो वा मुनिरेष तथाविधः ॥
nātra jīvenmṛṣāvādī krūro vā yadi vā śaṭhaḥ | nṛśaṃsaḥ kāmavṛtto vā munireṣa tathāvidhaḥ ||
English Translation
And the ascetic is such that a liar cannot live here, nor a cunning or a crafty person, nor a wicked wight, nor one that is given to unrighteousness.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नात्र
न [ind]
नात्र
अत्र [ind]
जीवेन्
जीव् [1. Ā.]
मृषावादी
मृषावादिन् [adj]
क्रूरो
क्रूर [adj]
वा
वा [ind]
यदि
यदि [ind]
वा
वा [ind]
शठः
शठ [adj]
नृशंसः
नृशंस [adj]
कामवृत्तो
काम [m]
कामवृत्तो
वृत् [3. P.]
वा
वा [ind]
मुनिर्
मुनि [m]
एष
एतद् [pron]
तथाविधः
तथाविध [adj]
अत्र देवाश्च यक्षाश्च नागाश्च पतगैः सह । वसन्ति नियताहारा धर्ममाराधयिष्णवः ॥
atra devāśca yakṣāśca nāgāśca patagaiḥ saha | vasanti niyatāhārā dharmamārādhayiṣṇavaḥ ||
English Translation
And adoring righteousness, celestials, and Yaksas, and Nagas, and birds, live here restricting their fare.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अत्र
अत्र [ind]
देवाश्
देव [m]
च
च [ind]
यक्षाश्
यक्ष [m]
च
च [ind]
नागाश्
नाग [m]
च
च [ind]
पतगैः
पतग [m]
सह
सह [ind]
वसन्ति
वस् [2. P.]
नियताहारा
नियम् [1. Ā.]
नियताहारा
आहार [m]
धर्मम्
धर्म [mn]
आराधयिष्णवः
आराधयिष्णु [adj]
अत्र सिद्धा महात्मानो विमानैः सूर्यसंनिभैः । त्यक्त्वा देहान्नवैर्देहैः स्वर्याताः परमर्षयः ॥
atra siddhā mahātmāno vimānaiḥ sūryasaṃnibhaiḥ | tyaktvā dehānnavairdehaiḥ svaryātāḥ paramarṣayaḥ ||
English Translation
And high-souled Siddhas and eminent saints, renouncing their bodies, repair to the celestial regions in cars resembling the sun.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अत्र
अत्र [ind]
सिद्धा
सिद्ध [m]
महात्मानो
महात्मन् [adj]
विमानैः
विमान [mn]
सूर्यसंनिभैः
सूर्य [m]
सूर्यसंनिभैः
संनिभ [adj]
त्यक्त्वा
त्यज् [1. Ā.]
देहान्
देह [mn]
नवैर्
नव [adj]
देहैः
देह [mn]
स्वर्याताः
स्वर्यात [adj]
परमर्षयः
परम [adj]
परमर्षयः
ऋषि [m]