Special Call Prof. Jay L. Garfield Commemorative Volume · Submissions Open
Announcements Newsletters About Us Contact
Search
MBh
Mahābhārata • Parva 9 (Śalyaparva) • Adhyāya 36

Śalyaparva Adhyāya 36

शल्यपर्व • अध्यायः 36

Śalyaparva Adhyāya 36 of the classical Mahābhārata with 64 verses.

Total: 64 Verses • Citations: MBh 9.36.1–64 • 250 Lexicon Terms • Page 2 of 3 (Verses 30 shown)
यत्र पन्नगराजस्य वासुकेः संनिवेशनम् । महाद्युतेर्महाराज बहुभिः पन्नगैर्वृतम् । यत्रासन्नृषयः सिद्धाः सहस्राणि चतुर्दश ॥
English Translation
Abounding with snakes, O king, it was the abode of the highly effulgent Vasuki, the king of serpents. There four and then ten thousand Rishis also lived permanently.
यत्र देवाः समागम्य वासुकिं पन्नगोत्तमम् । सर्वपन्नगराजानमभ्यषिञ्चन्यथाविधि । पन्नगेभ्यो भयं तत्र विद्यते न स्म कौरव ॥
English Translation
Having come there in days of yore the celestials had, according to due rites, installed the great snake Vasuki as king of all the snakes. There is no fear of snakes in that place Oyou of Kuru's race.
तत्रापि विधिवद्दत्त्वा विप्रेभ्यो रत्नसंचयान् । प्रायात्प्राचीं दिशं राजन्दीप्यमानः स्वतेजसा ॥
English Translation
Duly distributing many valuable articles there amongst the Brahmanas Baladeva then set out with face towards the east and reached, one after another, hundreds and thousands of celebrated tirthas situated all around.
आप्लुत्य बहुशो हृष्टस्तेषु तीर्थेषु लाङ्गली । दत्त्वा वसु द्विजातिभ्यो जगामाति तपस्विनः ॥
तत्रस्थानृषिसंघांस्तानभिवाद्य हलायुधः । ततो रामोऽगमत्तीर्थमृषिभिः सेवितं महत् ॥
यत्र भूयो निववृते प्राङ्मुखा वै सरस्वती । ऋषीणां नैमिषेयाणामवेक्षार्थं महात्मनाम् ॥
निवृत्तां तां सरिच्छ्रेष्ठां तत्र दृष्ट्वा तु लाङ्गली । बभूव विस्मितो राजन्बलः श्वेतानुलेपनः ॥
English Translation
Always smeared with white sandal-paste, Vala, having the plough for his weapon, seeing that great river change her course, was O king, filled with wonder.
कस्मात्सरस्वती ब्रह्मन्निवृत्ता प्राङ्मुखी ततः । व्याख्यातुमेतदिच्छामि सर्वमध्वर्युसत्तम ॥
English Translation
Janamejaya said "Why O Brahmana, did the Sarasvati bend her course there towards the east. O best of Adhvaryus, you should tell me everything regarding this.
कस्मिंश्च कारणे तत्र विस्मितो यदुनन्दनः । विनिवृत्ता सरिच्छ्रेष्ठा कथमेतद्द्विजोत्तम ॥
English Translation
Why was that delighter of the Yadus filled with wonder? Why, indeed did that best of rivers thus change her course."
पूर्वं कृतयुगे राजन्नैमिषेयास्तपस्विनः । वर्तमाने सुबहुले सत्रे द्वादशवार्षिके । ऋषयो बहवो राजंस्तत्र संप्रतिपेदिरे ॥
English Translation
Vaishampayana said "Formerly, in the Satya Yuga, O king, the ascetics living in Naimisha were engaged in a great sacrifice extending for twelve years.
उषित्वा च महाभागास्तस्मिन्सत्रे यथाविधि । निवृत्ते नैमिषेये वै सत्रे द्वादशवार्षिके । आजग्मुरृषयस्तत्र बहवस्तीर्थकारणात् ॥
English Translation
Many Rishis, O king, came to that sacrifice. Passing their time according to proper rites, in the celebration of that sacrifice, those great Rishis, after the termination of that twelve year's sacrifice at Naimisha, set out in large numbers for seeing the various sacred shrines.
ऋषीणां बहुलत्वात्तु सरस्वत्या विशां पते । तीर्थानि नगरायन्ते कूले वै दक्षिणे तदा ॥
English Translation
On account of the number of the Rishis, O king, the tirthas on the southern banks of the Sarasvati all looked like towns and cities.
समन्तपञ्चकं यावत्तावत्ते द्विजसत्तमाः । तीर्थलोभान्नरव्याघ्र नद्यास्तीरं समाश्रिताः ॥
English Translation
Those foremost of Brahmanas, O foremost of men, being anxious to enjoy the merits of tirthas, took up thcir abodes on the bank of the river up to Samantapanchaka.
जुह्वतां तत्र तेषां तु मुनीनां भावितात्मनाम् । स्वाध्यायेनापि महता बभूवुः पूरिता दिशः ॥
English Translation
The whole region was as if filled with loud Vedic recitations of those Rishis of pure souls, all engaged in pouring libations of sacrificial fires.
अग्निहोत्रैस्ततस्तेषां हूयमानैर्महात्मनाम् । अशोभत सरिच्छ्रेष्ठा दीप्यमानैः समन्ततः ॥
English Translation
That best of rivers shone highly beautiful with those burning homa fires all around, over which those great ascetics poured libations of clarified butter.
वालखिल्या महाराज अश्मकुट्टाश्च तापसाः । दन्तोलूखलिनश्चान्ये संप्रक्षालास्तथापरे ॥
वायुभक्षा जलाहाराः पर्णभक्षाश्च तापसाः । नानानियमयुक्ताश्च तथा स्थण्डिलशायिनः ॥
आसन्वै मुनयस्तत्र सरस्वत्याः समीपतः । शोभयन्तः सरिच्छ्रेष्ठां गङ्गामिव दिवौकसः ॥
ततः पश्चात्समापेतुरृषयः सत्रयाजिनः । तेऽवकाशं न ददृशुः कुरुक्षेत्रे महाव्रताः ॥
English Translation
Hundreds of Rishis, all given to the observance of sacrifices, came there. Those observers of great vows could not find sufficient accommodation on the banks of the Sarasvati.
ततो यज्ञोपवीतैस्ते तत्तीर्थं निर्मिमाय वै । जुहुवुश्चाग्निहोत्राणि चक्रुश्च विविधाः क्रियाः ॥
English Translation
Measuring small plots of land with their sacred threads, they celebrated Agnihotras and other rites.
ततस्तमृषिसंघातं निराशं चिन्तयान्वितम् । दर्शयामास राजेन्द्र तेषामर्थे सरस्वती ॥
English Translation
The river Sarasvati saw, O king, those Rishis filled with despair and anxiety for want of a commodious tirtha wherein to perform their rites.
ततः कुञ्जान्बहून्कृत्वा संनिवृत्ता सरिद्वरा । ऋषीणां पुण्यतपसां कारुण्याज्जनमेजय ॥
English Translation
Accordingly that best of streams came there, having made sufficient accommodation on her bank for those Rishis, out of compassion for them, O Janamejaya.
ततो निवृत्य राजेन्द्र तेषामर्थे सरस्वती । भूयः प्रतीच्यभिमुखी सुस्राव सरितां वरा ॥
English Translation
Having thus, O king, changed her course for their sake, the Sarasvati, that best of rivers, once more flowed in a westerly direction, to make the arrival of the Rishis there successful. O king, the great river accomplished there this wonderful feat.
अमोघा गमनं कृत्वा तेषां भूयो व्रजाम्यहम् । इत्यद्भुतं महच्चक्रे ततो राजन्महानदी ॥
English Translation
Having thus, O king, changed her course for their sake, the Sarasvati, that best of rivers, once more flowed in a westerly direction, to make the arrival of the Rishis there successful. O king, the great river accomplished there this wonderful feat.
एवं स कुञ्जो राजेन्द्र नैमिषेय इति स्मृतः । कुरुक्षेत्रे कुरुश्रेष्ठ कुरुष्व महतीः क्रियाः ॥
तत्र कुञ्जान्बहून्दृष्ट्वा संनिवृत्तां च तां नदीम् । बभूव विस्मयस्तत्र रामस्याथ महात्मनः ॥
उपस्पृश्य तु तत्रापि विधिवद्यदुनन्दनः । दत्त्वा दायान्द्विजातिभ्यो भाण्डानि विविधानि च । भक्ष्यं पेयं च विविधं ब्राह्मणान्प्रत्यपादयत् ॥
ततः प्रायाद्बलो राजन्पूज्यमानो द्विजातिभिः । सरस्वतीतीर्थवरं नानाद्विजगणायुतम् ॥
बदरेङ्गुदकाश्मर्यप्लक्षाश्वत्थविभीतकैः । पनसैश्च पलाशैश्च करीरैः पीलुभिस्तथा ॥
सरस्वतीतीररुहैर्बन्धनैः स्यन्दनैस्तथा । परूषकवनैश्चैव बिल्वैराम्रातकैस्तथा ॥
← Previous (Ch. 1254) Full Table of Contents Next (Ch. 1256) →