Udyogaparva Adhyāya 70
उद्योगपर्व • अध्यायः 70
Udyogaparva Adhyāya 70 of the classical Mahābhārata with 94 verses.
Total: 94 Verses
•
Citations: MBh 5.70.1–94
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 4 (Verses 30 shown)
संजये प्रतियाते तु धर्मराजो युधिष्ठिरः । अभ्यभाषत दाशार्हमृषभं सर्वसात्वताम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रत्युवाचाथ
प्रतिवच् [3. Ā.]
प्रत्युवाचाथ
अथ [ind]
तद्
तद् [pron]
रक्षो
रक्षस् [n]
धर्मराजं
धर्मराज [m]
युधिष्ठिरम्
युधिष्ठिर [m]
अभ्यभाषत
अभिभाष् [1. P.]
दाशार्हम्
दाशार्ह [m]
ऋषभं
ऋषभ [m]
सर्वसात्वताम्
सर्व [pron]
सर्वसात्वताम्
सात्वन्त् [m]
अयं स कालः संप्राप्तो मित्राणां मे जनार्दन । न च त्वदन्यं पश्यामि यो न आपत्सु तारयेत् ॥
English Translation
This is the time arrived for friends (to show that they are so), O you devoted to the interests of your friends. Any other save yourself I do not see, who could get us through this difficulty.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अयं
इदम् [pron]
स
तद् [pron]
कालः
काल [m]
सम्प्राप्तो
सम्प्राप् [5. Ā.]
मित्राणां
मित्र [mn]
मे
मद् [pron]
जनार्दन
जनार्दन [m]
न
न [ind]
च
च [ind]
त्वद्
त्वद् [pron]
अन्यं
अन्य [pron]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
यो
यद् [pron]
न
मद् [pron]
आपत्सु
आपद् [f]
तारयेत्
तारय् [10. Ā.]
त्वां हि माधव संश्रित्य निर्भया मोहदर्पितम् । धार्तराष्ट्रं सहामात्यं स्वमंशमनुयुञ्ज्महे ॥
English Translation
Depending on you, Madhava, we have without fear asked back our share (of the kingdom) from the son of Dhritarashtra and all his followers, who are filled with vain pride.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वां
त्वद् [pron]
हि
हि [ind]
माधव
माधव [m]
संश्रित्य
संश्रि [1. Ā.]
निर्भया
निर्भय [adj]
मोहदर्पितम्
मोह [m]
मोहदर्पितम्
दर्पय् [10. P.]
धार्तराष्ट्रं
धार्तराष्ट्र [m]
सहामात्यं
सह [ind]
सहामात्यं
अमात्य [m]
स्वम्
स्व [adj]
अंशम्
अंश [m]
अनुयुञ्ज्महे
अनुयुज् [7. Ā.]
यथा हि सर्वास्वापत्सु पासि वृष्णीनरिंदम । तथा ते पाण्डवा रक्ष्याः पाह्यस्मान्महतो भयात् ॥
English Translation
As you get through the Vrishnis out of all difficulties, O chastiser of chastiser of foes; so are the Pandavas, the proper party, to be protected by you. Get them through this great difficulty.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
हि
हि [ind]
सर्वास्वापत्सु
सर्व [pron]
सर्वास्वापत्सु
आपद् [f]
पासि
पा [2. Ā.]
वृष्णीन्
वृष्णि [m]
अरिंदम
अरिंदम [adj]
तथा
तथा [ind]
ते
तद् [pron]
पाण्डवा
पाण्डव [m]
रक्ष्याः
रक्ष् [4. P.]
पाह्यस्मान्महतो
पा [2. Ā.]
पाह्यस्मान्महतो
मद् [pron]
पाह्यस्मान्महतो
महत् [adj]
भयात्
भय [n]
अयमस्मि महाबाहो ब्रूहि यत्ते विवक्षितम् । करिष्यामि हि तत्सर्वं यत्त्वं वक्ष्यसि भारत ॥
English Translation
The blessed Krishna of divine attributes said Here am I, O you with long arms. Speak what you want to say. I shall do all that you will ask me to do, O Bharata.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अमरत्वम्
अमर [m]
अमरत्वम्
त्व [n]
अपाहाय
अपाहा [3. Ā.]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
यत्
यद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
मनोगतम्
मनोगत [n]
करिष्यामि
कृ [2. Ā.]
हि
हि [ind]
तत्
तद् [pron]
सर्वं
सर्व [pron]
यथावद्
यथावत् [ind]
अनुशासनम्
अनुशासन [n]
श्रुतं ते धृतराष्ट्रस्य सपुत्रस्य चिकीर्षितम् । एतद्धि सकलं कृष्ण संजयो मां यदब्रवीत् ॥
English Translation
Yudhishthira said You have heard what Dhritarashtra with his son intends to do. It is, O Krishna, exactly as Sanjaya told me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
सर्वे
सर्व [pron]
धृतराष्ट्रस्य
धृतराष्ट्र [m]
पुत्रेण
पुत्र [m]
परिसान्त्विताः
परिसान्त्वय् [Denom. Ā.]
एतद्धि
एतद् [pron]
एतद्धि
हि [ind]
सकलं
सकल [adj]
कृष्ण
कृष्ण [m]
संजयो
संजय [m]
मां
मद् [pron]
यद्
यद् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
तन्मतं धृतराष्ट्रस्य सोऽस्यात्मा विवृतान्तरः । यथोक्तं दूत आचष्टे वध्यः स्यादन्यथा ब्रुवन् ॥
English Translation
Such are the intentions of Dhritarashtra; for Sanjaya knows the heart and is as his very soul, so to say. As an ambassador is instructed, so dose he speak; and if he speaks otherwise he should be killed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मन्ये
मन् [8. P.]
च
च [ind]
धृतराष्ट्रस्य
धृतराष्ट्र [m]
पुत्रान्
पुत्र [m]
अपि
अपि [ind]
वशीकृतान्
वशीकृ [8. Ā.]
यथोक्तं
यथोक्तम् [ind]
दूत
दूत [m]
आचष्टे
आचक्ष् [1. P.]
वध्यः
वध् [4. P.]
स्याद्
अस् [2. P.]
अन्यथा
अन्यथा [ind]
ब्रुवन्
ब्रू [2. Ā.]
अप्रदानेन राज्यस्य शान्तिमस्मासु मार्गति । लुब्धः पापेन मनसा चरन्नसममात्मनः ॥
English Translation
Without restoring to us our kingdom ho wants peace with us; and the covetous man behaves by his sinful heart without impartiality towards those whose interests should be looked after by him equally.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अप्रदानेन
अप्रदान [n]
राज्यस्य
राज्य [n]
शान्तिम्
शान्ति [f]
अस्मासु
मद् [pron]
मार्गति
मार्ग् [Denom. Ā.]
लुब्धः
लुभ् [4. Ā.]
पापेन
पाप [adj]
मनसा
मनस् [n]
चरन्न्
चर् [1. Ā.]
असमम्
असम [adj]
आत्मनः
आत्मन् [m]
यत्तद्द्वादश वर्षाणि वने निर्व्युषिता वयम् । छद्मना शरदं चैकां धृतराष्ट्रस्य शासनात् ॥
English Translation
For twelve years have the forests been inhabited by us; and at the command of Dhritarashtra have we lived in disguise for another year.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्वादशेमानि
द्वादशन् [adj]
द्वादशेमानि
इदम् [pron]
वर्षाणि
वर्ष [mn]
राष्ट्राद्
राष्ट्र [mn]
विप्रोषिता
विप्रवस् [1. P.]
वयम्
मद् [pron]
छद्मना
छद्मन् [n]
शरदं
शरद् [f]
चैकां
च [ind]
चैकां
एक [pron]
धृतराष्ट्रस्य
धृतराष्ट्र [m]
शासनात्
शासन [n]
स्थाता नः समये तस्मिन्धृतराष्ट्र इति प्रभो । नाहास्म समयं कृष्ण तद्धि नो ब्राह्मणा विदुः ॥
English Translation
So that Dhritarashtra might abide by those pledges of ours, O lord; the Brahmanas, O Krishna, in our company know that we did not break our pledges.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्थाता
स्था [1. Ā.]
नः
मद् [pron]
समये
समय [m]
तस्मिन्
तद् [pron]
धृतराष्ट्र
धृतराष्ट्र [m]
इति
इति [ind]
प्रभो
प्रभु [adj]
नाहास्म
न [ind]
नाहास्म
हा [1. P.]
समयं
समय [m]
कृष्ण
कृष्ण [m]
तद्धि
तद् [pron]
तद्धि
हि [ind]
नो
मद् [pron]
ब्राह्मणा
ब्राह्मण [m]
विदुः
विद् [6. Ā.]
वृद्धो राजा धृतराष्ट्रः स्वधर्मं नानुपश्यति । पश्यन्वा पुत्रगृद्धित्वान्मन्दस्यान्वेति शासनम् ॥
English Translation
The avaricious king Dhritarashtra dose not follow the path of virtue of his class, and out of affection for his son and with a desire to please him he follows the course marked out by that fool.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एष
एतद् [pron]
दुर्योधनो
दुर्योधन [m]
राजा
राजन् [m]
धार्तराष्ट्रः
धार्तराष्ट्र [m]
सहानुजः
सहानुज [adj]
पश्यन्
दृश् [6. P.]
वा
वा [ind]
पुत्रगृद्धित्वान्मन्दस्यान्वेति
पुत्र [m]
पुत्रगृद्धित्वान्मन्दस्यान्वेति
गृद्धिन् [adj]
पुत्रगृद्धित्वान्मन्दस्यान्वेति
त्व [n]
पुत्रगृद्धित्वान्मन्दस्यान्वेति
मन्द [adj]
पुत्रगृद्धित्वान्मन्दस्यान्वेति
अन्वि [2. P.]
शासनम्
शासन [n]
सुयोधनमते तिष्ठन्राजास्मासु जनार्दन । मिथ्या चरति लुब्धः संश्चरन्प्रियमिवात्मनः ॥
English Translation
The king listening to the advice of Suyodhna, O Janardana, behaves deceitfully towards his own interests.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुयोधनमते
सुयोधन [m]
सुयोधनमते
मत [n]
तिष्ठन्
स्था [1. Ā.]
राजास्मासु
राजन् [m]
राजास्मासु
मद् [pron]
जनार्दन
जनार्दन [m]
मिथ्या
मिथ्या [ind]
चरति
चर् [1. Ā.]
लुब्धः
लुभ् [4. Ā.]
संश्चरन्
अस् [2. P.]
संश्चरन्
चर् [1. Ā.]
प्रियम्
प्रिय [adj]
इवात्मनः
इव [ind]
इवात्मनः
आत्मन् [m]
इतो दुःखतरं किं नु यत्राहं मातरं ततः । संविधातुं न शक्नोमि मित्राणां वा जनार्दन ॥
English Translation
What is more regrettable than this that I am unable to be of any good to my mother or to my friends, O Janardana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इतो
इतस् [ind]
दुःखतरं
दुःखतर [n]
किं
क [pron]
नु
नु [ind]
यत्राहं
यत्र [ind]
यत्राहं
मद् [pron]
मातरं
मातृ [f]
ततः
ततस् [ind]
संविधातुं
संविधा [3. Ā.]
न
न [ind]
शक्नोमि
शक् [4. P.]
मित्राणां
मित्र [mn]
वा
वा [ind]
जनार्दन
जनार्दन [m]
काशिभिश्चेदिपाञ्चालैर्मत्स्यैश्च मधुसूदन । भवता चैव नाथेन पञ्च ग्रामा वृता मया ॥
English Translation
Five villages were only asked by me, who have the Kashis, the Chedis, the Panchalas and the Matsyas for my supporters and your exalted self for my lord.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
काशिभिश्चेदिपाञ्चालैर्
काशि [m]
काशिभिश्चेदिपाञ्चालैर्
चेदि [m]
काशिभिश्चेदिपाञ्चालैर्
पाञ्चाल [m]
मत्स्यैश्च
मत्स्य [m]
मत्स्यैश्च
च [ind]
मधुसूदन
मधुसूदन [m]
भवता
भवत् [adj]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
नाथेन
नाथ [m]
पञ्च
पञ्चन् [adj]
ग्रामा
ग्राम [mn]
वृता
वृ [5. Ā.]
मया
मद् [pron]
कुशस्थलं वृकस्थलमासन्दी वारणावतम् । अवसानं च गोविन्द किंचिदेवात्र पञ्चमम् ॥
English Translation
(The villages were) Avisthala, Vrikasthala, Makandi, Varanavata and any other, O Govinda, for the last or the fifth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कुशस्थलं
कुशस्थल [n]
वृकस्थलम्
वृकस्थल [n]
आसन्दी
आसन्दी [f]
वारणावतम्
वारणावत [n]
अवसानं
अवसान [n]
भवेद्
भू [1. Ā.]
अत्र
अत्र [ind]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
एव
एव [ind]
तु
तु [ind]
पञ्चमम्
पञ्चम [adj]
पञ्च नस्तात दीयन्तां ग्रामा वा नगराणि वा । वसेम सहिता येषु मा च नो भरता नशन् ॥
English Translation
Give as, O Sire, (so we said) five villages or towns where we may reside united together; for we do not desire the destruction of the Bharatas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पञ्च
पञ्चन् [adj]
नस्तात
मद् [pron]
नस्तात
तात [m]
दीयन्तां
दा [1. Ā.]
ग्रामा
ग्राम [mn]
वा
वा [ind]
नगराणि
नगर [mn]
वा
वा [ind]
वसेम
वस् [2. P.]
सहिता
सहित [adj]
येषु
यद् [pron]
मा
मा [ind]
च
च [ind]
नो
मद् [pron]
भरता
भरत [m]
नशन्
नश् [1. Ā.]
न च तानपि दुष्टात्मा धार्तराष्ट्रोऽनुमन्यते । स्वाम्यमात्मनि मत्वासावतो दुःखतरं नु किम् ॥
English Translation
Not this even dose the wicked-souled son of Dhritarashtra grant, thinking the proprietary rights of the entire earth to be vested in him. What is there more regrettable than this.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
च
च [ind]
तान्
तद् [pron]
अपि
अपि [ind]
दुष्टात्मा
दुष् [4. Ā.]
दुष्टात्मा
आत्मन् [m]
धार्तराष्ट्रो
धार्तराष्ट्र [m]
ऽनुमन्यते
अनुमन् [8. Ā.]
स्वाम्यम्
स्वाम्य [n]
आत्मनि
आत्मन् [m]
मत्वासावतो
मन् [8. P.]
मत्वासावतो
अदस् [pron]
मत्वासावतो
अतस् [ind]
दुःखतरं
दुःखतर [n]
नु
नु [ind]
किम्
क [pron]
कुले जातस्य वृद्धस्य परवित्तेषु गृध्यतः । लोभः प्रज्ञानमाहन्ति प्रज्ञा हन्ति हता ह्रियम् ॥
English Translation
The avarice of man born in a noble family yet desiring to possess himself the wealth of others nullifies his wisdom; and the wisdom being destroyed, the sense of shame dose nowhere exist.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कुले
कुल [n]
जातस्य
जन् [4. P.]
वृद्धस्य
वृद्ध [adj]
परवित्तेषु
पर [pron]
परवित्तेषु
वित्त [n]
गृध्यतः
गृध् [4. Ā.]
लोभः
लोभ [m]
प्रज्ञानम्
प्रज्ञान [n]
आहन्ति
आहन् [2. Ā.]
प्रज्ञा
प्रज्ञा [f]
हन्ति
हन् [6. P.]
हता
हन् [6. P.]
ह्रियम्
ह्री [f]
ह्रीर्हता बाधते धर्मं धर्मो हन्ति हतः श्रियम् । श्रीर्हता पुरुषं हन्ति पुरुषस्यास्वता वधः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ह्रीर्
ह्री [f]
हता
हन् [6. P.]
बाधते
बाध् [1. P.]
धर्मं
धर्म [mn]
धर्मो
धर्म [mn]
हन्ति
हन् [6. P.]
हतः
हन् [6. P.]
श्रियम्
श्री [f]
श्रीर्
श्री [f]
हता
हन् [6. P.]
पुरुषं
पुरुष [m]
हन्ति
हन् [6. P.]
पुरुषस्यास्वता
पुरुष [m]
पुरुषस्यास्वता
अस्व [adj]
पुरुषस्यास्वता
ता [f]
वधः
वध [m]
अस्वतो हि निवर्तन्ते ज्ञातयः सुहृदर्त्विजः । अपुष्पादफलाद्वृक्षाद्यथा तात पतत्रिणः ॥
English Translation
Form a man stricken with property do cousins, friends and Brahmanas turn away; as from a tree without flowers and fruits the winged creatures turn away.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उत्सृज्य
उत्सृज् [6. Ā.]
विनिवर्तन्ते
विनिवृत् [1. Ā.]
ज्ञातयः
ज्ञाति [m]
सुहृदः
सुहृद् [m]
सुताः
सुत [m]
अपुष्पाद्
अपुष्प [adj]
अफलाद्
अफल [adj]
वृक्षाद्
वृक्ष [m]
यथा
यथा [ind]
तात
तात [m]
पतत्रिणः
पतत्रिन् [m]
एतच्च मरणं तात यदस्मात्पतितादिव । ज्ञातयो विनिवर्तन्ते प्रेतसत्त्वादिवासवः ॥
English Translation
This I regard as death to me, O Sire, since from me the cousins away as from a fallen creature or breath forsakes an animal that is dead.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतच्च
एतद् [pron]
एतच्च
च [ind]
मरणं
मरण [n]
तात
तात [m]
यद्
यत् [ind]
अस्मात्
इदम् [pron]
पतिताद्
पत् [1. Ā.]
इव
इव [ind]
ज्ञातयो
ज्ञाति [m]
विनिवर्तन्ते
विनिवृत् [1. Ā.]
प्रेतसत्त्वाद्
प्रेत [m]
प्रेतसत्त्वाद्
सत्त्व [mn]
इवासवः
इव [ind]
इवासवः
असु [m]
नातः पापीयसीं कांचिदवस्थां शम्बरोऽब्रवीत् । यत्र नैवाद्य न प्रातर्भोजनं प्रतिदृश्यते ॥
English Translation
Shambara was of opinion that there was no condition of life which could be more woeful than that in which a man cannot see what his food is to be tomorrow.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नातः
न [ind]
नातः
अतस् [ind]
पापीयसीं
पापीयस् [adj]
कांचिद्
कश्चित् [pron]
अवस्थां
अवस्था [f]
शम्बरो
शम्बर [m]
ऽब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
तत्र
तत्र [ind]
स्नात्वा
स्ना [2. Ā.]
नरो
नर [m]
राजन्
राजन् [m]
स्वर्गलोकं
स्वर्ग [m]
स्वर्गलोकं
लोक [m]
प्रपद्यते
प्रपद् [4. P.]
धनमाहुः परं धर्मं धने सर्वं प्रतिष्ठितम् । जीवन्ति धनिनो लोके मृता ये त्वधना नराः ॥
English Translation
Wealth is said to be the best virtue. Everything is established on wealth; and wealthy men are living in this world and men without wealth are dead.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दया
दया [f]
सत्यं
सत्य [n]
च
च [ind]
धर्मश्च
धर्म [mn]
धर्मश्च
च [ind]
त्वयि
त्वद् [pron]
सर्वं
सर्व [pron]
प्रतिष्ठितम्
प्रतिष्ठा [1. Ā.]
जीवन्ति
जीव् [1. Ā.]
धनिनो
धनिन् [adj]
लोके
लोक [m]
मृता
मृ [4. Ā.]
ये
यद् [pron]
त्वधना
तु [ind]
त्वधना
अधन [adj]
नराः
नर [m]
ये धनादपकर्षन्ति नरं स्वबलमाश्रिताः । ते धर्ममर्थं कामं च प्रमथ्नन्ति नरं च तम् ॥
English Translation
Those, who by force of their physical strength, deprived a man of his wealth, destroy the virtue, profit and pleasure of that man.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ये
यद् [pron]
धनाद्
धन [n]
अपकर्षन्ति
अपकृष् [1. Ā.]
नरं
नर [m]
स्वबलम्
स्व [adj]
स्वबलम्
बल [mn]
आश्रिताः
आश्रि [1. Ā.]
ते
तद् [pron]
धर्मम्
धर्म [mn]
अर्थं
अर्थ [mn]
कामं
काम [m]
च
च [ind]
प्रमथ्नन्ति
प्रमथ् [1. Ā.]
नरं
नर [m]
च
च [ind]
तम्
तद् [pron]
एतामवस्थां प्राप्यैके मरणं वव्रिरे जनाः । ग्रामायैके वनायैके नाशायैके प्रवव्रजुः ॥
English Translation
Having reached this condition (i.e. poverty) one class of men prefer death; another retire to villages (form cities); a third to the wilderness; while the fourth rove about with a view to meet speedy death.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एताम्
एतद् [pron]
अवस्थां
अवस्था [f]
प्राप्यैके
प्राप् [1. P.]
प्राप्यैके
एक [pron]
मरणं
मरण [n]
वव्रिरे
वृ [5. Ā.]
जनाः
जन [m]
ग्रामायैके
ग्राम [mn]
ग्रामायैके
एक [pron]
वनायैके
वन [n]
वनायैके
एक [pron]
नाशायैके
नाश [m]
नाशायैके
एक [pron]
प्रवव्रजुः
प्रव्रज् [1. Ā.]
उन्मादमेके पुष्यन्ति यान्त्यन्ये द्विषतां वशम् । दास्यमेके निगच्छन्ति परेषामर्थहेतुना ॥
English Translation
One class of men become insane; another go under the control of their enemies; and a third become slaves for the sake of getting the wealth of others.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उन्मादम्
उन्माद [m]
एके
एक [pron]
पुष्यन्ति
पुष् [2. P.]
यान्त्यन्ये
या [2. Ā.]
यान्त्यन्ये
अन्य [pron]
द्विषतां
द्विष् [1. P.]
वशम्
वश [m]
दास्यम्
दास्य [n]
एके
एक [pron]
निगच्छन्ति
निगम् [1. P.]
परेषाम्
पर [pron]
अर्थहेतुना
अर्थ [mn]
अर्थहेतुना
हेतु [m]
आपदेवास्य मरणात्पुरुषस्य गरीयसी । श्रियो विनाशस्तद्ध्यस्य निमित्तं धर्मकामयोः ॥
English Translation
Poverty is a more potent evil to a man than death; for it destroys his prosperity. Wealth is the source of a man's virtue well as his pleasure.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आपद्
आपद् [f]
एवास्य
एव [ind]
एवास्य
इदम् [pron]
मरणात्
मरण [n]
पुरुषस्य
पुरुष [m]
गरीयसी
गरीयस् [adj]
श्रियो
श्री [f]
विनाशस्तद्ध्यस्य
विनाश [m]
विनाशस्तद्ध्यस्य
तद् [pron]
विनाशस्तद्ध्यस्य
हि [ind]
विनाशस्तद्ध्यस्य
इदम् [pron]
निमित्तं
निमित्त [n]
धर्मकामयोः
धर्म [mn]
धर्मकामयोः
काम [m]
यदस्य धर्म्यं मरणं शाश्वतं लोकवर्त्म तत् । समन्तात्सर्वभूतानां न तदत्येति कश्चन ॥
English Translation
The natural death of a man is like the ever recurring point of the wheel of this world. It is the unavoidable path of all creatures and none can avoid it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यद्
यद् [pron]
अस्य
इदम् [pron]
धर्म्यं
धर्म्य [adj]
मरणं
मरण [n]
शाश्वतं
शाश्वत [adj]
लोकवर्त्म
लोक [m]
लोकवर्त्म
वर्त्मन् [n]
तत्
तद् [pron]
समन्तात्
समन्तात् [ind]
सर्वभूतानां
सर्व [pron]
सर्वभूतानां
भूत [mn]
न
न [ind]
तद्
तद् [pron]
अत्येति
अती [1. P.]
कश्चन
कश्चन [pron]
न तथा बाध्यते कृष्ण प्रकृत्या निर्धनो जनः । यथा भद्रां श्रियं प्राप्य तया हीनः सुखैधितः ॥
English Translation
A man without wealth from his very birth does not suffer so much, 0 Krishna, as one who after the possession of great prosperity and a life of great happiness is deprived of it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
तथा
तथा [ind]
बाध्यते
बाध् [1. P.]
कृष्ण
कृष्ण [m]
प्रकृत्या
प्रकृति [f]
निर्धनो
निर्धन [adj]
जनः
जन [m]
यथा
यथा [ind]
भद्रां
भद्र [adj]
श्रियं
श्री [f]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
तया
तद् [pron]
हीनः
हा [1. P.]
सुखैधितः
सुख [n]
सुखैधितः
एध् [1. P.]