Udyogaparva Adhyāya 47
उद्योगपर्व • अध्यायः 47
Udyogaparva Adhyāya 47 of the classical Mahābhārata with 104 verses.
Total: 104 Verses
•
Citations: MBh 5.47.1–104
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 4 (Verses 30 shown)
पृच्छामि त्वां संजय राजमध्ये; किमब्रवीद्वाक्यमदीनसत्त्वः । धनंजयस्तात युधां प्रणेता; दुरात्मनां जीवितच्छिन्महात्मा ॥
English Translation
Dhritarashtra said I ask you, O Sanjaya, in the midst of these kings, what words the noble minded Dhananjaya of Pure habits, the leader in battles, the destroyer of the lives of men of vicious habits, said.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पृच्छामि
प्रच्छ् [1. P.]
त्वां
त्वद् [pron]
संजय
संजय [m]
राजमध्ये
राजन् [m]
राजमध्ये
मध्य [n]
किम्
क [pron]
अब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
वाक्यम्
वाक्य [n]
अदीनसत्त्वः
अदीन [adj]
अदीनसत्त्वः
सत्त्व [n]
धनंजयस्तात
धनंजय [m]
धनंजयस्तात
तात [m]
युधां
युध् [m]
प्रणेता
प्रणेतृ [m]
दुरात्मनां
दुरात्मन् [adj]
जीवितच्छिन्महात्मा
जीवित [n]
जीवितच्छिन्महात्मा
छिद् [adj]
जीवितच्छिन्महात्मा
महात्मन् [adj]
दुर्योधनो वाचमिमां शृणोतु; यदब्रवीदर्जुनो योत्स्यमानः । युधिष्ठिरस्यानुमते महात्मा; धनंजयः शृण्वतः केशवस्य ॥
English Translation
Sanjaya said Let Duryodhana listen to this speech which was made by Arjuna, who was eager to fight, with the permission of Yudhishthira and in the hearing of Keshava.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुर्योधनो
दुर्योधन [m]
वाचम्
वाच् [f]
इमां
इदम् [pron]
शृणोतु
श्रु [4. P.]
यद्
यद् [pron]
अब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
अर्जुनो
अर्जुन [m]
योत्स्यमानः
युध् [2. P.]
युधिष्ठिरस्यानुमते
युधिष्ठिर [m]
युधिष्ठिरस्यानुमते
अनुमत [n]
महात्मा
महात्मन् [adj]
धनंजयः
धनंजय [m]
शृण्वतः
श्रु [4. P.]
केशवस्य
केशव [m]
अन्वत्रस्तो बाहुवीर्यं विदान; उपह्वरे वासुदेवस्य धीरः । अवोचन्मां योत्स्यमानः किरीटी; मध्ये ब्रूया धार्तराष्ट्रं कुरूणाम् ॥
English Translation
Without the slightest fear and conscious of the strength of his arms, in the presence of Vasudeva, the wise one spoke to me. Kiritin, eager to fight, said to me. “Tell the son of Dhritarashtra in the midst of the Kurus."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बाहुवीर्यं
बाहु [mf]
बाहुवीर्यं
वीर्य [n]
विदान
विद् [6. Ā.]
उपह्वरे
उपह्वर [n]
वासुदेवस्य
वासुदेव [m]
धीरः
धीर [adj]
अवोचन्मां
वच् [2. P.]
अवोचन्मां
मद् [pron]
योत्स्यमानः
युध् [2. P.]
किरीटी
किरीटिन् [m]
मध्ये
मध्य [n]
ब्रूया
ब्रू [2. Ā.]
धार्तराष्ट्रं
धार्तराष्ट्र [m]
कुरूणाम्
कुरु [m]
ये वै राजानः पाण्डवायोधनाय; समानीताः शृण्वतां चापि तेषाम् । यथा समग्रं वचनं मयोक्तं; सहामात्यं श्रावयेथा नृपं तम् ॥
English Translation
And also in the hearing of those kings who have been assembled to fight the Pandavas, the entire collection of words used by me; let that king with his ministers hear what I say.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ये
यद् [pron]
राजानः
राजन् [m]
पाण्डवायोधनाय
पाण्डव [m]
पाण्डवायोधनाय
आयोधन [n]
समानीता
समानी [1. Ā.]
धार्तराष्ट्रेण
धार्तराष्ट्र [m]
केचित्
कश्चित् [pron]
यथा
यथा [ind]
समग्रं
समग्र [adj]
वचनं
वचन [n]
मयोक्तं
मद् [pron]
मयोक्तं
वच् [2. P.]
सहामात्यं
सह [ind]
सहामात्यं
अमात्य [m]
श्रावयेथा
श्रावय् [10. Ā.]
नृपं
नृप [m]
तम्
तद् [pron]
यथा नूनं देवराजस्य देवाः; शुश्रूषन्ते वज्रहस्तस्य सर्वे । तथाशृण्वन्पाण्डवाः सृञ्जयाश्च; किरीटिना वाचमुक्तां समर्थाम् ॥
English Translation
As all the gods hear what is said by the chief of the deities, with the thunderbolt in his hands, so did the Pandavas and the Srinjaya listen to the able speech made by Kiritin.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
नूनं
नूनम् [ind]
देवराजस्य
देवराज [m]
देवाः
देव [m]
शुश्रूषन्ते
शुश्रूष् [1. P.]
वज्रहस्तस्य
वज्रहस्त [m]
सर्वे
सर्व [pron]
तथाशृण्वन्
तथा [ind]
तथाशृण्वन्
श्रु [4. P.]
पाण्डवाः
पाण्डव [m]
सृञ्जयाश्च
सृञ्जय [m]
सृञ्जयाश्च
च [ind]
किरीटिना
किरीटिन् [m]
वाचम्
वाच् [f]
उक्तां
वच् [2. P.]
समर्थाम्
समर्थ [adj]
इत्यब्रवीदर्जुनो योत्स्यमानो; गाण्डीवधन्वा लोहितपद्मनेत्रः । न चेद्राज्यं मुञ्चति धार्तराष्ट्रो; युधिष्ठिरस्याजमीढस्य राज्ञः । अस्ति नूनं कर्म कृतं पुरस्ता;दनिर्विष्टं पापकं धार्तराष्ट्रैः ॥
English Translation
Thus spoke Arjuna eager for fight armed with the Gandharva-bow and with his lotus eyes looking red-If the son of Dhritarashtra does not surrender the kingdom of Yudhishthira, the king of Ajmida.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्यब्रवीद्
इति [ind]
इत्यब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
अर्जुनो
अर्जुन [m]
योत्स्यमानो
युध् [2. P.]
गाण्डीवधन्वा
गाण्डीवधन्वन् [m]
लोहितपद्मनेत्रः
लोहित [adj]
लोहितपद्मनेत्रः
पद्म [mn]
लोहितपद्मनेत्रः
नेत्र [mn]
न
न [ind]
चेद्
चेद् [ind]
राज्यं
राज्य [n]
मुञ्चति
मुच् [6. Ā.]
धार्तराष्ट्रो
धार्तराष्ट्र [m]
युधिष्ठिरस्याजमीढस्य
युधिष्ठिर [m]
युधिष्ठिरस्याजमीढस्य
अजमीढ [m]
राज्ञः
राजन् [m]
अस्ति
अस् [2. P.]
नूनं
नूनम् [ind]
कर्म
कर्मन् [n]
कृतं
कृ [2. Ā.]
पुरस्ताद्
पुरस्तात् [ind]
अनिर्विष्टं
अनिर्विष्ट [adj]
पापकं
पापक [adj]
धार्तराष्ट्रैः
धार्तराष्ट्र [m]
येषां युद्धं भीमसेनार्जुनाभ्यां; तथाश्विभ्यां वासुदेवेन चैव । शैनेयेन ध्रुवमात्तायुधेन; धृष्टद्युम्नेनाथ शिखण्डिना च । युधिष्ठिरेणेन्द्रकल्पेन चैव; योऽपध्यानान्निर्दहेद्गां दिवं च ॥
English Translation
And with the son of Shini and with Dhrishtadyumna of sure arms and with Shikhandin and with Yudhishthira who is equal to Indra and who can consume the Earth and the Heaven by the strength of his asceticism.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
येषां
यद् [pron]
युद्धं
युद्ध [n]
भीमसेनार्जुनाभ्यां
भीमसेन [m]
भीमसेनार्जुनाभ्यां
अर्जुन [m]
तथाश्विभ्यां
तथा [ind]
तथाश्विभ्यां
अश्विन् [m]
वासुदेवेन
वासुदेव [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
शैनेयेन
शैनेय [m]
ध्रुवम्
ध्रुवम् [ind]
आत्तायुधेन
आदा [4. Ā.]
आत्तायुधेन
आयुध [mn]
धृष्टद्युम्नेनाथ
धृष्टद्युम्न [m]
धृष्टद्युम्नेनाथ
अथ [ind]
शिखण्डिना
शिखण्डिन् [m]
च
च [ind]
युधिष्ठिरेणेन्द्रकल्पेन
युधिष्ठिर [m]
युधिष्ठिरेणेन्द्रकल्पेन
इन्द्र [m]
युधिष्ठिरेणेन्द्रकल्पेन
कल्प [adj]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
यो
यद् [pron]
ऽपध्यानान्निर्दहेद्
अपध्यान [n]
ऽपध्यानान्निर्दहेद्
निर्दह् [1. P.]
गां
गो [mf]
दिवं
दिव् [m]
च
च [ind]
तैश्चेद्युद्धं मन्यते धार्तराष्ट्रो; निर्वृत्तोऽर्थः सकलः पाण्डवानाम् । मा तत्कार्षीः पाण्डवार्थाय हेतो;रुपैहि युद्धं यदि मन्यसे त्वम् ॥
English Translation
If war with them is thought of by the son of Dhritarashtra, then are all the subjects of the Pandavas gained. Therefore do not propose peace for gaining the end of the Pandavas; let there be war if you please.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेनार्थबद्धं
तेन [ind]
तेनार्थबद्धं
अर्थ [mn]
तेनार्थबद्धं
बन्ध् [4. P.]
मन्यते
मन् [8. P.]
धार्तराष्ट्रः
धार्तराष्ट्र [m]
शक्यं
शक्य [adj]
हर्तुं
हृ [2. P.]
पाण्डवानां
पाण्डव [m]
ममत्वम्
ममत्व [n]
मा
मा [ind]
तत्
तद् [pron]
कार्षीः
कृ [2. Ā.]
पाण्डवार्थाय
पाण्डव [m]
पाण्डवार्थाय
अर्थ [mn]
हेतोर्
हेतु [m]
उपैहि
उपे [2. Ā.]
युद्धं
युद्ध [n]
यदि
यदि [ind]
मन्यसे
मन् [8. P.]
त्वम्
त्वद् [pron]
यां तां वने दुःखशय्यामुवास; प्रव्राजितः पाण्डवो धर्मचारी । आशिष्यते दुःखतरामनर्था;मन्त्यां शय्यां धार्तराष्ट्रः परासुः ॥
English Translation
The bed of woe which the son of Pandu attached to virtuous habits lay, exiled in woods-let the son of Dhritarashtra when dead in the field obtain a bed of greater endless woe.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यां
यद् [pron]
तां
तद् [pron]
वने
वन [n]
दुःखशय्याम्
दुःख [adj]
दुःखशय्याम्
शय्या [f]
उवास
वस् [2. P.]
प्रव्राजितः
प्रव्राजय् [10. Ā.]
पाण्डवो
पाण्डव [m]
धर्मचारी
धर्म [mn]
धर्मचारी
चारिन् [adj]
दुःखतराम्
दुःखतर [adj]
अनर्थाम्
अनर्थ [adj]
अन्त्यां
अन्त्य [adj]
शय्यां
शय्या [f]
धार्तराष्ट्रः
धार्तराष्ट्र [m]
परासुः
परासु [adj]
ह्रिया ज्ञानेन तपसा दमेन; क्रोधेनाथो धर्मगुप्त्या धनेन । अन्यायवृत्तः कुरुपाण्डवेया;नध्यातिष्ठद्धार्तराष्ट्रो दुरात्मा ॥
English Translation
The son of Dhritarashtra of wicked soul and of unrighteous conduct could never conquer the son of Kuru and Pandu (at the game of dice) by means of modesty, knowledge, asceticism, self-control, heroism or by strength accompanied with righteousness,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ह्रिया
ह्री [f]
ज्ञानेन
ज्ञान [n]
तपसा
तपस् [n]
दमेन
दम [m]
क्रोधेनाथो
क्रोध [m]
क्रोधेनाथो
अथो [ind]
धर्मगुप्त्या
धर्म [mn]
धर्मगुप्त्या
गुप्ति [f]
धनेन
धन [n]
अन्यायवृत्तः
अन्याय [m]
अन्यायवृत्तः
वृत् [3. P.]
कुरुपाण्डवेयान्
कुरु [m]
कुरुपाण्डवेयान्
पाण्डवेय [m]
अध्यातिष्ठद्
अध्यास्था [1. Ā.]
धार्तराष्ट्रो
धार्तराष्ट्र [m]
दुरात्मा
दुरात्मन् [adj]
मायोपधः प्रणिधानार्जवाभ्यां; तपोदमाभ्यां धर्मगुप्त्या बलेन । सत्यं ब्रुवन्प्रीतियुक्त्यानृतेन; तितिक्षमाणः क्लिश्यमानोऽतिवेलम् ॥
English Translation
Graced with meekness and benevolence, with asceticism and self-control and with might attended with virtue, speaking the truth, (Yudhishthira), a prey to deception, has borne great sufferings.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मायोपधः
माया [f]
मायोपधः
उपधा [mf]
प्रणिधानार्जवाभ्यां
प्रणिधान [n]
प्रणिधानार्जवाभ्यां
आर्जव [n]
तपोदमाभ्यां
तपस् [n]
तपोदमाभ्यां
दम [m]
धर्मगुप्त्या
धर्म [mn]
धर्मगुप्त्या
गुप्ति [f]
बलेन
बल [mn]
सत्यं
सत्य [n]
ब्रुवन्
ब्रू [2. Ā.]
प्रीतियुक्त्यानृतेन
प्रीति [f]
प्रीतियुक्त्यानृतेन
युक्ति [f]
प्रीतियुक्त्यानृतेन
अनृत [n]
तितिक्षमाणः
तितिक्ष् [Desid. P.]
क्लिश्यमानो
क्लिश् [9. Ā.]
ऽतिवेलम्
अतिवेलम् [ind]
यदा ज्येष्ठः पाण्डवः संशितात्मा; क्रोधं यत्तं वर्षपूगान्सुघोरम् । अवस्रष्टा कुरुषूद्वृत्तचेता;स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥
English Translation
When the eldest son of Pandu, who has brought his soul under control, will direct his wrath nursed during a series of years towards the Kurus, then will the son of Dhritarashtra repent for the war.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदा
यदा [ind]
ज्येष्ठः
ज्येष्ठ [adj]
पाण्डवः
पाण्डव [m]
संशितात्मा
संशित [adj]
संशितात्मा
आत्मन् [m]
क्रोधं
क्रोध [m]
यत्
यत् [ind]
तं
तद् [pron]
वर्षपूगान्
वर्ष [mn]
वर्षपूगान्
पूग [mn]
सुघोरम्
सु [ind]
सुघोरम्
घोर [adj]
अवस्रष्टा
अवसृज् [6. Ā.]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
कुरु [m]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
उद्वृत् [1. Ā.]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
चेतस् [n]
तदा
तदा [ind]
युद्धं
युद्ध [n]
धार्तराष्ट्रो
धार्तराष्ट्र [m]
ऽन्वतप्स्यत्
अनुतप् [4. Ā.]
कृष्णवर्त्मेव ज्वलितः समिद्धो; यथा दहेत्कक्षमग्निर्निदाघे । एवं दग्धा धार्तराष्ट्रस्य सेनां; युधिष्ठिरः क्रोधदीप्तोऽनुवीक्ष्य ॥
English Translation
As blazing fire, raging in all directions, burns up and withers dry grass during summer, so will the army of the son of Dhritarashtra be withered by the mere glance of Yudhishthira fired by wrath.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृष्णवर्त्मेव
कृष्णवर्त्मन् [m]
कृष्णवर्त्मेव
इव [ind]
ज्वलितः
ज्वल् [1. Ā.]
समिद्धो
समिन्ध् [2. Ā.]
यथा
यथा [ind]
दहेत्
दह् [2. P.]
कक्षम्
कक्ष [m]
अग्निर्
अग्नि [m]
निदाघे
निदाघ [m]
एवं
एवम् [ind]
दग्धा
दह् [2. P.]
धार्तराष्ट्रस्य
धार्तराष्ट्र [m]
सेनां
सेना [f]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
क्रोधदीप्तो
क्रोध [m]
क्रोधदीप्तो
दीप् [4. P.]
ऽनुवीक्ष्य
अनुवीक्ष् [1. Ā.]
यदा द्रष्टा भीमसेनं रणस्थं; गदाहस्तं क्रोधविषं वमन्तम् । दुर्मर्षणं पाण्डवं भीमवेगं; तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥
English Translation
When the son of Dhritarashtra sees Bhimasena, riding his car with mace in his hand and vomiting the poison of his wrath, that wrathful Pandava of terrible strength, then will he repent for the war.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदा
यदा [ind]
द्रष्टा
दृश् [6. P.]
भीमसेनं
भीमसेन [m]
रणस्थं
रण [m]
रणस्थं
स्थ [adj]
गदाहस्तं
गदा [f]
गदाहस्तं
हस्त [mn]
क्रोधविषं
क्रोध [m]
क्रोधविषं
विष [n]
वमन्तम्
वम् [1. Ā.]
अवस्रष्टा
अवसृज् [6. Ā.]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
कुरु [m]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
उद्वृत् [1. Ā.]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
चेतस् [n]
तदा
तदा [ind]
युद्धं
युद्ध [n]
धार्तराष्ट्रो
धार्तराष्ट्र [m]
ऽन्वतप्स्यत्
अनुतप् [4. Ā.]
महासिंहो गाव इव प्रविश्य; गदापाणिर्धार्तराष्ट्रानुपेत्य । यदा भीमो भीमरूपो निहन्ता; तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥
English Translation
When like a huge lion falling upon battle, with a mace in hand, Bhimasena like a slayer of terrible appearance approaches the son of Dhritarashtra, then will that son of Dhritarashtra repent for the war.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महासिंहो
महत् [adj]
महासिंहो
सिंह [m]
गाव
गो [mf]
इव
इव [ind]
प्रविश्य
प्रविश् [4. P.]
गदापाणिर्
गदा [f]
गदापाणिर्
पाणि [m]
धार्तराष्ट्रान्
धार्तराष्ट्र [m]
उपेत्य
उपे [2. Ā.]
अवस्रष्टा
अवसृज् [6. Ā.]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
कुरु [m]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
उद्वृत् [1. Ā.]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
चेतस् [n]
तदा
तदा [ind]
युद्धं
युद्ध [n]
धार्तराष्ट्रो
धार्तराष्ट्र [m]
ऽन्वतप्स्यत्
अनुतप् [4. Ā.]
महाभये वीतभयः कृतास्त्रः; समागमे शत्रुबलावमर्दी । सकृद्रथेन प्रतियाद्रथौघा;न्पदातिसंघान्गदयाभिनिघ्नन् ॥
English Translation
When that one who is without fear even in great dangers and skilled in the use of weapons and the slayer of the enemies armies, riding on his beautiful car works havoc with his mace among the numerous cars and foot-soldiers;
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महाभये
महत् [adj]
महाभये
भय [n]
वीतभयः
वी [2. Ā.]
वीतभयः
भय [n]
कृतास्त्रः
कृतास्त्र [adj]
समागमे
समागम [m]
शत्रुबलावमर्दी
शत्रु [m]
शत्रुबलावमर्दी
बल [mn]
शत्रुबलावमर्दी
अवमर्दिन् [adj]
सकृद्
सकृत् [ind]
रथेन
रथ [m]
रथौघान्
रथ [m]
रथौघान्
ओघ [m]
पदातिसंघान्
पदाति [m]
पदातिसंघान्
संघ [m]
गदयाभिनिघ्नन्
गदा [f]
गदयाभिनिघ्नन्
अभिनिहन् [4. Ā.]
सैन्याननेकांस्तरसा विमृद्न;न्यदा क्षेप्ता धार्तराष्ट्रस्य सैन्यम् । छिन्दन्वनं परशुनेव शूर;स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥
English Translation
Fastening quickly the elephants by nooses, when he fells down the army of the son of Dhritarashtra like a sturdy man cutting down a forest with an axe, then will the son of Dhritarashtra repent for the war.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सैन्यान्
सैन्य [m]
अनेकांस्तरसा
अनेक [adj]
अनेकांस्तरसा
तरस् [n]
विमृद्नन्
विमृद् [9. Ā.]
यदा
यदा [ind]
क्षेप्ता
क्षिप् [6. Ā.]
धार्तराष्ट्रस्य
धार्तराष्ट्र [m]
सैन्यम्
सैन्य [n]
अवस्रष्टा
अवसृज् [6. Ā.]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
कुरु [m]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
उद्वृत् [1. Ā.]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
चेतस् [n]
तदा
तदा [ind]
युद्धं
युद्ध [n]
धार्तराष्ट्रो
धार्तराष्ट्र [m]
ऽन्वतप्स्यत्
अनुतप् [4. Ā.]
तृणप्रायं ज्वलनेनेव दग्धं; ग्रामं यथा धार्तराष्ट्रः समीक्ष्य । पक्वं सस्यं वैद्युतेनेव दग्धं; परासिक्तं विपुलं स्वं बलौघम् ॥
English Translation
When like a village containing several huts of straw burnt up by fire, he sees the army of the son of Dhritarashtra consumed or when he sees his vast hosts of armies scattered like ripe corns struck by lightning.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तृणप्रायं
तृण [n]
तृणप्रायं
प्राय [m]
ज्वलनेनेव
ज्वलन [m]
ज्वलनेनेव
इव [ind]
दग्धं
दह् [2. P.]
ग्रामं
ग्राम [mn]
यथा
यथा [ind]
धार्तराष्ट्रः
धार्तराष्ट्र [m]
समीक्ष्य
समीक्ष् [1. Ā.]
पक्वं
पक्व [adj]
सस्यं
सस्य [mn]
वैद्युतेनेव
वैद्युत [n]
वैद्युतेनेव
इव [ind]
दग्धं
दह् [2. P.]
परासिक्तं
परासिच् [6. P.]
विपुलं
विपुल [adj]
स्वं
स्व [adj]
बलौघम्
बल [mn]
बलौघम्
ओघ [m]
हतप्रवीरं विमुखं भयार्तं; पराङ्मुखं प्रायशोऽधृष्टयोधम् । शस्त्रार्चिषा भीमसेनेन दग्धं; तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥
English Translation
When like a huge lion falling upon battle, with a mace in hand, Bhimasena like a slayer of terrible appearance approaches the son of Dhritarashtra, then will that son of Dhritarashtra repent for the war.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हतप्रवीरं
हन् [6. P.]
हतप्रवीरं
प्रवीर [m]
विमुखं
विमुख [adj]
भयार्तं
भय [n]
भयार्तं
आर्त [adj]
पराङ्मुखं
पराङ्मुख [adj]
प्रायशो
प्रायशस् [ind]
ऽधृष्टयोधम्
अधृष्ट [adj]
ऽधृष्टयोधम्
योध [m]
अवस्रष्टा
अवसृज् [6. Ā.]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
कुरु [m]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
उद्वृत् [1. Ā.]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
चेतस् [n]
तदा
तदा [ind]
युद्धं
युद्ध [n]
धार्तराष्ट्रो
धार्तराष्ट्र [m]
ऽन्वतप्स्यत्
अनुतप् [4. Ā.]
उपासङ्गादुद्धरन्दक्षिणेन; परःशतान्नकुलश्चित्रयोधी । यदा रथाग्र्यो रथिनः प्रचेता; तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥
English Translation
When like a huge lion falling upon battle, with a mace in hand, Bhimasena like a slayer of terrible appearance approaches the son of Dhritarashtra, then will that son of Dhritarashtra repent for the war.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उपासङ्गाद्
उपासङ्ग [m]
उद्धरन्
उद्धृ [1. Ā.]
दक्षिणेन
दक्षिण [adj]
परःशतान्नकुलश्चित्रयोधी
परःशत [adj]
परःशतान्नकुलश्चित्रयोधी
नकुल [m]
परःशतान्नकुलश्चित्रयोधी
चित्र [adj]
परःशतान्नकुलश्चित्रयोधी
योधिन् [adj]
अवस्रष्टा
अवसृज् [6. Ā.]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
कुरु [m]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
उद्वृत् [1. Ā.]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
चेतस् [n]
तदा
तदा [ind]
युद्धं
युद्ध [n]
धार्तराष्ट्रो
धार्तराष्ट्र [m]
ऽन्वतप्स्यत्
अनुतप् [4. Ā.]
सुखोचितो दुःखशय्यां वनेषु; दीर्घं कालं नकुलो यामशेत । आशीविषः क्रुद्ध इव श्वसन्भृशं; तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥
English Translation
Accustomed to comforts, Nakula for a long time slept on an uncomfortable bed in the woods; and when like an angry snake he will vomit poison, then will the son of Dhritarashtra repent for the war.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुखोचितो
सुख [n]
सुखोचितो
उचित [adj]
दुःखशय्यां
दुःख [adj]
दुःखशय्यां
शय्या [f]
वनेषु
वन [n]
दीर्घं
दीर्घ [adj]
कालं
काल [m]
नकुलो
नकुल [m]
याम्
यद् [pron]
अशेत
शी [1. Ā.]
अवस्रष्टा
अवसृज् [6. Ā.]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
कुरु [m]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
उद्वृत् [1. Ā.]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
चेतस् [n]
तदा
तदा [ind]
युद्धं
युद्ध [n]
धार्तराष्ट्रो
धार्तराष्ट्र [m]
ऽन्वतप्स्यत्
अनुतप् [4. Ā.]
त्यक्तात्मानः पार्थिवायोधनाय; समादिष्टा धर्मराजेन वीराः । रथैः शुभ्रैः सैन्यमभिद्रवन्तो; दृष्ट्वा पश्चात्तप्स्यते धार्तराष्ट्रः ॥
English Translation
Desperate of their lives the rulers of the earth, directed to fight by the king of Dharma (virtue), O Suta, riding on white cars will work havoc among the (enemies') army. Seeing that the son of Dhritarashtra will afterwards repent.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्यक्तात्मानः
त्यक्तात्मन् [adj]
पार्थिवायोधनाय
पार्थिव [m]
पार्थिवायोधनाय
आयोधन [n]
समादिष्टा
समादिस् [6. Ā.]
धर्मराजेन
धर्मराज [m]
वीराः
वीर [m]
रथैः
रथ [m]
शुभ्रैः
शुभ्र [adj]
सैन्यम्
सैन्य [n]
अभिद्रवन्तो
अभिद्रु [1. Ā.]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
पश्चात्
पश्चात् [ind]
तप्स्यते
तप् [4. Ā.]
धार्तराष्ट्रः
धार्तराष्ट्र [m]
शिशून्कृतास्त्रानशिशुप्रकाशा;न्यदा द्रष्टा कौरवः पञ्च शूरान् । त्यक्त्वा प्राणान्केकयानाद्रवन्त;स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥
English Translation
When the sons of Kuru see the five heroes, children in years but old in acts, desperate of their lives, working havoc among the sons of Kuru; then will the sons of Dhritarashtra repent for the war.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शिशून्
शिशु [m]
कृतास्त्रान्
कृतास्त्र [adj]
अशिशुप्रकाशान्
अशिशु [adj]
अशिशुप्रकाशान्
प्रकाश [m]
यदा
यदा [ind]
द्रष्टा
दृश् [6. P.]
कौरवः
कौरव [m]
पञ्च
पञ्चन् [adj]
शूरान्
शूर [m]
अवस्रष्टा
अवसृज् [6. Ā.]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
कुरु [m]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
उद्वृत् [1. Ā.]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
चेतस् [n]
तदा
तदा [ind]
युद्धं
युद्ध [n]
धार्तराष्ट्रो
धार्तराष्ट्र [m]
ऽन्वतप्स्यत्
अनुतप् [4. Ā.]
यदा गतोद्वाहमकूजनाक्षं; सुवर्णतारं रथमाततायी । दान्तैर्युक्तं सहदेवोऽधिरूढः; शिरांसि राज्ञां क्षेप्स्यते मार्गणौघैः ॥
English Translation
When Sahadeva, mounted on a car with well trained horses, proceeding in the wished for direction, having noiseless wheels and adorned with golden stars, will fell down the heads of kings with innumerable arrows.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदा
यदा [ind]
गतोद्वाहम्
गम् [6. Ā.]
गतोद्वाहम्
उद्वाह [m]
सुवर्णतारं
सुवर्ण [n]
सुवर्णतारं
तार [mn]
रथम्
रथ [m]
आततायी
आततायिन् [adj]
दान्तैर्
दान्त [adj]
युक्तं
युज् [6. Ā.]
सहदेवो
सहदेव [m]
ऽधिरूढः
अधिरुह् [1. Ā.]
शिरांसि
शिरस् [n]
राज्ञां
राजन् [m]
क्षेप्स्यते
क्षिप् [6. Ā.]
मार्गणौघैः
मार्गण [m]
मार्गणौघैः
ओघ [m]
महाभये संप्रवृत्ते रथस्थं; विवर्तमानं समरे कृतास्त्रम् । सर्वां दिशं संपतन्तं समीक्ष्य; तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥
English Translation
Seeing that warrior skilled in the use of weapons, mounted on a car, present in the battlefield on working havoc and filling soldiers in all directions, the son of Dhritarashtra will repent for the war.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महाभये
महत् [adj]
महाभये
भय [n]
सम्प्रवृत्ते
सम्प्रवृत् [1. Ā.]
रथस्थं
रथ [m]
रथस्थं
स्थ [adj]
विवर्तमानं
विवृत् [1. Ā.]
समरे
समर [mn]
कृतास्त्रम्
कृतास्त्र [adj]
अवस्रष्टा
अवसृज् [6. Ā.]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
कुरु [m]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
उद्वृत् [1. Ā.]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
चेतस् [n]
तदा
तदा [ind]
युद्धं
युद्ध [n]
धार्तराष्ट्रो
धार्तराष्ट्र [m]
ऽन्वतप्स्यत्
अनुतप् [4. Ā.]
ह्रीनिषेधो निपुणः सत्यवादी; महाबलः सर्वधर्मोपपन्नः । गान्धारिमार्च्छंस्तुमुले क्षिप्रकारी; क्षेप्ता जनान्सहदेवस्तरस्वी ॥
English Translation
When Sahadeva who is modest, skillful in battle truthful, of great strength and graced with all virtues, active, capable of speedily doing things, meets the son of Gandhara in terrible and fells down his men.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पितामहो
पितामह [m]
नः
मद् [pron]
स्थविरो
स्थविर [adj]
मनस्वी
मनस्विन् [adj]
महाप्राज्ञः
महत् [adj]
महाप्राज्ञः
प्राज्ञ [adj]
सर्वधर्मोपपन्नः
सर्व [pron]
सर्वधर्मोपपन्नः
धर्म [mn]
सर्वधर्मोपपन्नः
उपपद् [4. P.]
गान्धारिम्
गान्धारी [f]
तुमुले
तुमुल [n]
क्षिप्रकारी
क्षिप्र [adj]
क्षिप्रकारी
कारिन् [adj]
क्षेप्ता
क्षिप् [6. Ā.]
जनान्
जन [m]
सहदेवस्तरस्वी
सहदेव [m]
सहदेवस्तरस्वी
तरस्विन् [adj]
यदा द्रष्टा द्रौपदेयान्महेषू;ञ्शूरान्कृतास्त्रान्रथयुद्धकोविदान् । आशीविषान्घोरविषानिवायत;स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥
English Translation
When the sons of Kuru see the five heroes, children in years but old in acts, desperate of their lives, working havoc among the sons of Kuru; then will the sons of Dhritarashtra repent for the war.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदा
यदा [ind]
द्रष्टा
दृश् [6. P.]
द्रौपदेयान्महेषूञ्
द्रौपदेय [m]
द्रौपदेयान्महेषूञ्
महत् [adj]
द्रौपदेयान्महेषूञ्
इषु [mf]
शूरान्
शूर [m]
कृतास्त्रान्
कृतास्त्र [adj]
रथयुद्धकोविदान्
रथ [m]
रथयुद्धकोविदान्
युद्ध [n]
रथयुद्धकोविदान्
कोविद [adj]
अवस्रष्टा
अवसृज् [6. Ā.]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
कुरु [m]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
उद्वृत् [1. Ā.]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
चेतस् [n]
तदा
तदा [ind]
युद्धं
युद्ध [n]
धार्तराष्ट्रो
धार्तराष्ट्र [m]
ऽन्वतप्स्यत्
अनुतप् [4. Ā.]
यदाभिमन्युः परवीरघाती; शरैः परान्मेघ इवाभिवर्षन् । विगाहिता कृष्णसमः कृतास्त्र;स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥
English Translation
When the son of Dhritarashtra sees elephants felled to the ground by Bhimasena looking like the summits of mountains with their pierced pot-like heads pouring blood like pots pouring water, then will he repent for the war.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदाभिमन्युः
यदा [ind]
यदाभिमन्युः
अभिमन्यु [m]
परवीरघाती
पर [pron]
परवीरघाती
वीर [m]
परवीरघाती
घातिन् [adj]
शरैः
शर [m]
परान्मेघ
पर [pron]
परान्मेघ
मेघ [m]
इवाभिवर्षन्
इव [ind]
इवाभिवर्षन्
अभिवृष् [1. Ā.]
अवस्रष्टा
अवसृज् [6. Ā.]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
कुरु [m]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
उद्वृत् [1. Ā.]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
चेतस् [n]
तदा
तदा [ind]
युद्धं
युद्ध [n]
धार्तराष्ट्रो
धार्तराष्ट्र [m]
ऽन्वतप्स्यत्
अनुतप् [4. Ā.]
यदा द्रष्टा बालमबालवीर्यं; द्विषच्चमूं मृत्युमिवापतन्तम् । सौभद्रमिन्द्रप्रतिमं कृतास्त्रं; तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥
English Translation
When the son of Dhritarashtra sees Bhimasena, riding his car with mace in his hand and vomiting the poison of his wrath, that wrathful Pandava of terrible strength, then will he repent for the war.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदा
यदा [ind]
द्रष्टा
दृश् [6. P.]
बालम्
बाल [m]
अबालवीर्यं
अबाल [adj]
अबालवीर्यं
वीर्य [n]
द्विषच्चमूं
द्विष् [1. P.]
द्विषच्चमूं
चमू [f]
मृत्युम्
मृत्यु [m]
इवापतन्तम्
इव [ind]
इवापतन्तम्
आपत् [1. Ā.]
अवस्रष्टा
अवसृज् [6. Ā.]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
कुरु [m]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
उद्वृत् [1. Ā.]
कुरुषूद्वृत्तचेतास्
चेतस् [n]
तदा
तदा [ind]
युद्धं
युद्ध [n]
धार्तराष्ट्रो
धार्तराष्ट्र [m]
ऽन्वतप्स्यत्
अनुतप् [4. Ā.]