Ādiparva Adhyāya 66
आदिपर्व • अध्यायः 66
Ādiparva Adhyāya 66 of the classical Mahābhārata with 18 verses.
Total: 18 Verses
•
Citations: MBh 1.66.1–18
•
250 Lexicon Terms
एवमुक्तस्तया शक्रः संदिदेश सदागतिम् । प्रातिष्ठत तदा काले मेनका वायुना सह ॥
English Translation
Kanva said: Having been thus addressed, Indra commanded the wind to be present with Menaka when she would be present before the Rishi.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तस्तया
वच् [2. P.]
उक्तस्तया
तद् [pron]
शक्रः
शक्र [m]
संदिदेश
संदिश् [6. Ā.]
सदागतिम्
सदागति [m]
प्रातिष्ठत
प्रस्था [1. Ā.]
तदा
तदा [ind]
काले
काल [m]
मेनका
मेनका [f]
वायुना
वायु [m]
सह
सह [ind]
अथापश्यद्वरारोहा तपसा दग्धकिल्बिषम् । विश्वामित्रं तपस्यन्तं मेनका भीरुराश्रमे ॥
English Translation
The timid and the beautiful girl then entered the hermitage and saw Vishvamitra, who had destroyed all his sins by penances and who was still engaged in austere penances.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथापश्यद्
अथ [ind]
अथापश्यद्
पश् [4. Ā.]
वरारोहा
वरारोह [adj]
तपसा
तपस् [n]
दग्धकिल्बिषम्
दह् [2. P.]
दग्धकिल्बिषम्
किल्बिष [mn]
विश्वामित्रं
विश्वामित्र [m]
तपस्यन्तं
तपस्य् [Denom. P.]
मेनका
मेनका [f]
भीरुर्
भीरु [adj]
आश्रमे
आश्रम [mn]
अभिवाद्य ततः सा तं प्राक्रीडदृषिसंनिधौ । अपोवाह च वासोऽस्या मारुतः शशिसंनिभम् ॥
English Translation
Having saluted the Rishi, she then began to sport near him. At this very time Maruta robbed of her cloth, which was as white as the moon (light.)
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभिवाद्य
अभिवादय् [10. Ā.]
ततः
ततस् [ind]
सा
तद् [pron]
तं
तद् [pron]
प्राक्रीडद्
प्रक्रीड् [1. Ā.]
ऋषिसंनिधौ
ऋषि [m]
ऋषिसंनिधौ
संनिधि [m]
अपोवाह
अपवह् [1. P.]
च
च [ind]
वासो
वासस् [n]
ऽस्या
इदम् [pron]
मारुतः
मारुत [m]
शशिसंनिभम्
शशिन् [m]
शशिसंनिभम्
संनिभ [adj]
सागच्छत्त्वरिता भूमिं वासस्तदभिलिङ्गती । उत्स्मयन्तीव सव्रीडं मारुतं वरवर्णिनी ॥
English Translation
And that beautiful girl in great bashfulness began to run after the cloth to catch it and she appeared to express her great annoyance at the conduct of Maruta (wind).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सागच्छत्
तद् [pron]
सागच्छत्
गम् [6. Ā.]
त्वरिता
त्वरित [adj]
भूमिं
भूमि [f]
वासस्तद्
वासस् [n]
वासस्तद्
तद् [pron]
अभिलिङ्गती
अभिलिङ्ग् [1. Ā.]
उत्स्मयन्तीव
उत्स्मि [1. P.]
उत्स्मयन्तीव
इव [ind]
सव्रीडं
स [ind]
सव्रीडं
व्रीडा [f]
मारुतं
मारुत [m]
वरवर्णिनी
वरवर्णिनी [f]
गृद्धां वाससि संभ्रान्तां मेनकां मुनिसत्तमः । अनिर्देश्यवयोरूपामपश्यद्विवृतां तदा ॥
English Translation
She did all this before that great Rishi Vishvamitra, as effulgent as the fire and he saw her in that state. He marked that she was of faultless features. In her nude state, the best of the Rishis saw that Menaka was exceedingly beautiful, with no marks of age on her person.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गृद्धां
गृध् [4. Ā.]
वाससि
वासस् [n]
संभ्रान्तां
सम्भ्रम् [1. P.]
मेनकां
मेनका [f]
मुनिसत्तमः
मुनि [m]
मुनिसत्तमः
सत्तम [adj]
अनिर्देश्यवयोरूपाम्
अनिर्देश्य [adj]
अनिर्देश्यवयोरूपाम्
वयस् [n]
अनिर्देश्यवयोरूपाम्
रूप [n]
अपश्यद्
पश् [4. Ā.]
विवृतां
विवृ [9. P.]
तदा
तदा [ind]
तस्या रूपगुणं दृष्ट्वा स तु विप्रर्षभस्तदा । चकार भावं संसर्गे तया कामवशं गतः ॥
English Translation
Seeing her great beauty and accomplishments, that best of Rishis was filled with desire and wished for her company.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गुरोर्
गुरु [m]
वचनम्
वचन [n]
आज्ञाय
आज्ञा [9. P.]
स
तद् [pron]
तु
तु [ind]
विप्रर्षभस्तदा
विप्र [m]
विप्रर्षभस्तदा
ऋषभ [m]
विप्रर्षभस्तदा
तदा [ind]
चकार
कृ [2. Ā.]
भावं
भाव [m]
संसर्गे
संसर्ग [m]
तया
तद् [pron]
कामवशं
काम [m]
कामवशं
वश [m]
गतः
गम् [6. Ā.]
न्यमन्त्रयत चाप्येनां सा चाप्यैच्छदनिन्दिता । तौ तत्र सुचिरं कालं वने व्यहरतामुभौ । रममाणौ यथाकामं यथैकदिवसं तथा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न्यमन्त्रयत
निमन्त्रय् [Denom. Ā.]
चाप्येनां
च [ind]
चाप्येनां
अपि [ind]
चाप्येनां
एनद् [pron]
सा
तद् [pron]
चाप्यैच्छद्
च [ind]
चाप्यैच्छद्
अपि [ind]
चाप्यैच्छद्
इष् [1. P.]
अनिन्दिता
अनिन्दित [adj]
तौ
तद् [pron]
तत्र
तत्र [ind]
सुचिरं
सुचिर [adj]
कालं
काल [m]
वने
वन [n]
व्यहरताम्
विहृ [1. Ā.]
उभौ
उभ् [pron]
रममाणौ
रम् [4. Ā.]
यथाकामं
यथा [ind]
यथाकामं
काम [m]
यथैकदिवसं
यथा [ind]
यथैकदिवसं
एक [pron]
यथैकदिवसं
दिवस [mn]
तथा
तथा [ind]
जनयामास स मुनिर्मेनकायां शकुन्तलाम् । प्रस्थे हिमवतो रम्ये मालिनीमभितो नदीम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जनयामास
जनय् [10. Ā.]
स
तद् [pron]
मुनिर्
मुनि [m]
मेनकायां
मेनका [f]
शकुन्तलाम्
शकुन्तला [f]
प्रस्थे
प्रस्थ [mn]
हिमवतो
हिमवन्त् [m]
रम्ये
रम्य [adj]
मालिनीम्
मालिनी [f]
अभितो
अभितस् [ind]
नदीम्
नदी [f]
जातमुत्सृज्य तं गर्भं मेनका मालिनीमनु । कृतकार्या ततस्तूर्णमगच्छच्छक्रसंसदम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जातम्
जन् [4. P.]
उत्सृज्य
उत्सृज् [6. Ā.]
तं
तद् [pron]
गर्भं
गर्भ [m]
मेनका
मेनका [f]
मालिनीम्
मालिनी [f]
अनु
अनु [ind]
कृतकार्या
कृ [2. Ā.]
कृतकार्या
कार्य [n]
ततस्तूर्णम्
ततस् [ind]
ततस्तूर्णम्
तूर्णम् [ind]
अगच्छच्छक्रसंसदम्
गम् [6. Ā.]
अगच्छच्छक्रसंसदम्
शक्र [m]
अगच्छच्छक्रसंसदम्
संसद् [f]
तं वने विजने गर्भं सिंहव्याघ्रसमाकुले । दृष्ट्वा शयानं शकुनाः समन्तात्पर्यवारयन् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
वने
वन [n]
विजने
विजन [adj]
गर्भं
गर्भ [m]
सिंहव्याघ्रसमाकुले
सिंह [m]
सिंहव्याघ्रसमाकुले
व्याघ्र [m]
सिंहव्याघ्रसमाकुले
समाकुल [adj]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
शयानं
शी [1. Ā.]
शकुनाः
शकुन [m]
समन्तात्
समन्तात् [ind]
पर्यवारयन्
परिवारय् [10. Ā.]
नेमां हिंस्युर्वने बालां क्रव्यादा मांसगृद्धिनः । पर्यरक्षन्त तां तत्र शकुन्ता मेनकात्मजाम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नेमां
न [ind]
नेमां
इदम् [pron]
हिंस्युर्
हिंस् [7. Ā.]
वने
वन [n]
बालां
बाल [adj]
क्रव्यादा
क्रव्याद [m]
मांसगृद्धिनः
मांस [n]
मांसगृद्धिनः
गृद्धिन् [adj]
पर्यरक्षन्त
परिरक्ष् [1. Ā.]
तां
तद् [pron]
तत्र
तत्र [ind]
शकुन्ता
शकुन्त [m]
मेनकात्मजाम्
मेनका [f]
मेनकात्मजाम्
आत्मजा [f]
उपस्प्रष्टुं गतश्चाहमपश्यं शयितामिमाम् । निर्जने विपिनेऽरण्ये शकुन्तैः परिवारिताम् । आनयित्वा ततश्चैनां दुहितृत्वे न्ययोजयम् ॥
English Translation
The vultures protected the life of Menaka's child. I had gone there to perform my ablutions. I saw the child lying. In the deep solitude of the forest, surrounded by the vultures. Bringing her here, I have made her my daughter. According to the scriptures, the maker of the body, the protector of life and the giver of food, these three, are in their order considered to be fathers.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उपस्प्रष्टुं
उपस्पृश् [6. Ā.]
गतश्चाहम्
गम् [6. Ā.]
गतश्चाहम्
च [ind]
गतश्चाहम्
मद् [pron]
अपश्यं
पश् [4. Ā.]
शयिताम्
शी [1. Ā.]
इमाम्
इदम् [pron]
निर्जने
निर्जन [adj]
विपिने
विपिन [n]
ऽरण्ये
अरण्य [n]
शकुन्तैः
शकुन्त [m]
परिवारिताम्
परिवारय् [10. Ā.]
आनयित्वा
आनी [1. Ā.]
ततश्चैनां
ततस् [ind]
ततश्चैनां
च [ind]
ततश्चैनां
एनद् [pron]
दुहितृत्वे
दुहितृ [f]
दुहितृत्वे
त्व [n]
न्ययोजयम्
नियोजय् [10. Ā.]
शरीरकृत्प्राणदाता यस्य चान्नानि भुञ्जते । क्रमेण ते त्रयोऽप्युक्ताः पितरो धर्मनिश्चये ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शरीरकृत्
शरीरकृत् [m]
प्राणदाता
प्राण [m]
प्राणदाता
दातृ [adj]
यस्य
यद् [pron]
चान्नानि
च [ind]
चान्नानि
अन्न [n]
भुञ्जते
भुज् [6. P.]
क्रमेण
क्रमेण [ind]
ते
तद् [pron]
त्रयो
त्रि [nr]
ऽप्युक्ताः
अपि [ind]
ऽप्युक्ताः
वच् [2. P.]
पितरो
पितृ [m]
धर्मनिश्चये
धर्म [mn]
धर्मनिश्चये
निश्चय [m]
निर्जने च वने यस्माच्छकुन्तैः परिरक्षिता । शकुन्तलेति नामास्याः कृतं चापि ततो मया ॥
English Translation
Because she was found in the solitude of the forest, protected by the Shakuntas (birds), she has been named Shakuntala (protected by birds.)
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निर्जने
निर्जन [adj]
विपिने
विपिन [n]
ऽरण्ये
अरण्य [n]
शकुन्तैः
शकुन्त [m]
परिवारिताम्
परिवारय् [10. Ā.]
शकुन्तलेति
शकुन्तला [f]
शकुन्तलेति
इति [ind]
नामास्याः
नामन् [n]
नामास्याः
इदम् [pron]
कृतं
कृ [2. Ā.]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
ततो
ततस् [ind]
मया
मद् [pron]
एवं दुहितरं विद्धि मम सौम्य शकुन्तलाम् । शकुन्तला च पितरं मन्यते मामनिन्दिता ॥
English Translation
O Brahmana, know that it is thus that Shakuntala has become my daughter. And faultless Shakuntala also regards me as her father.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
दुहितरं
दुहितृ [f]
विद्धि
विद् [6. Ā.]
मम
मद् [pron]
सौम्य
सौम्य [adj]
शकुन्तलाम्
शकुन्तला [f]
शकुन्तला
शकुन्तला [f]
च
च [ind]
पितरं
पितृ [m]
मन्यते
मन् [8. P.]
माम्
मद् [pron]
अनिन्दिता
अनिन्दित [adj]
एतदाचष्ट पृष्टः सन्मम जन्म महर्षये । सुतां कण्वस्य मामेवं विद्धि त्वं मनुजाधिप ॥
English Translation
Shakuntala said: Thus the great Rishi (Kanva), when asked, told (the Brahmana) the account of my birth. O king of men, you must know that I have thus become the daughter of Kanva. Not knowing who is my real father, I regard Kanva as my father. Thus have I told you, O king, all that I heard about my birth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतद्
एतद् [pron]
आचष्ट
आचक्ष् [1. P.]
पृष्टः
प्रच्छ् [1. P.]
सन्
अस् [2. P.]
मम
मद् [pron]
जन्म
जन्मन् [n]
महर्षये
महत् [adj]
महर्षये
ऋषि [m]
सुतां
सुता [f]
कण्वस्य
कण्व [m]
माम्
मद् [pron]
एवं
एवम् [ind]
विद्धि
विद् [6. Ā.]
त्वं
त्वद् [pron]
मनुजाधिप
मनुज [m]
मनुजाधिप
अधिप [m]
कण्वं हि पितरं मन्ये पितरं स्वमजानती । इति ते कथितं राजन्यथावृत्तं श्रुतं मया ॥
English Translation
Shakuntala said: Thus the great Rishi (Kanva), when asked, told (the Brahmana) the account of my birth. O king of men, you must know that I have thus become the daughter of Kanva. Not knowing who is my real father, I regard Kanva as my father. Thus have I told you, O king, all that I heard about my birth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कण्वं
कण्व [m]
हि
हि [ind]
पितरं
पितृ [m]
मन्ये
मन् [8. P.]
पितरं
पितृ [m]
स्वम्
स्व [adj]
अजानती
अजानत् [adj]
इति
इति [ind]
ते
त्वद् [pron]
कथितं
कथय् [10. Ā.]
राजन्
राजन् [m]
यथावृत्तं
यथावृत्त [n]
श्रुतं
श्रु [4. P.]
मया
मद् [pron]