Aśvamedhikaparva Adhyāya 87
अश्वमेधिकपर्व • अध्यायः 87
Aśvamedhikaparva Adhyāya 87 of the classical Mahābhārata with 17 verses.
Total: 17 Verses
•
Citations: MBh 14.87.1–17
•
250 Lexicon Terms
तस्मिन्यज्ञे प्रवृत्ते तु वाग्मिनो हेतुवादिनः । हेतुवादान्बहून्प्राहुः परस्परजिगीषवः ॥
English Translation
Vaishampayana said When the great sacrifice of Yudhishthira began, many eloquent dialecticians started diverse propositions and disputed thereon, desirous of defeating one another.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मिन्
तद् [pron]
यज्ञे
यज्ञ [m]
प्रवृत्ते
प्रवृत् [1. Ā.]
तु
तु [ind]
वाग्मिनो
वाग्मिन् [adj]
हेतुवादिनः
हेतुवादिन् [m]
हेतुवादान्
हेतुवाद [m]
बहून्
बहु [adj]
प्राहुः
प्राह् [1. P.]
परस्परजिगीषवः
परस्पर [adj]
परस्परजिगीषवः
जिगीषु [adj]
ददृशुस्तं नृपतयो यज्ञस्य विधिमुत्तमम् । देवेन्द्रस्येव विहितं भीमेन कुरुनन्दन ॥
English Translation
The (invited) kings saw the excellent preparations of that sacrifice, resembling those of the king himself of the celestials, made, O Bharata, by Bhimasena.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ददृशुस्तं
दृश् [6. P.]
ददृशुस्तं
तद् [pron]
नृपतयो
नृपति [m]
यज्ञस्य
यज्ञ [m]
विधिम्
विधि [m]
उत्तमम्
उत्तम [adj]
देवेन्द्रस्येव
देव [m]
देवेन्द्रस्येव
इन्द्र [m]
देवेन्द्रस्येव
इव [ind]
विहितं
विधा [3. Ā.]
भीमेन
भीम [m]
कुरुनन्दन
कुरु [m]
कुरुनन्दन
नन्दन [m]
ददृशुस्तोरणान्यत्र शातकुम्भमयानि ते । शय्यासनविहारांश्च सुबहून्रत्नभूषितान् ॥
English Translation
They saw many triumphal arches made of gold, and many beds and seats and other articles of enjoyment and luxury, and crowds of men collected at different parts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ददृशुस्तोरणान्यत्र
दृश् [6. P.]
ददृशुस्तोरणान्यत्र
तोरण [mn]
ददृशुस्तोरणान्यत्र
अत्र [ind]
शातकुम्भमयानि
शातकुम्भ [n]
शातकुम्भमयानि
मय [adj]
ते
तद् [pron]
शय्यासनविहारांश्च
शय्या [f]
शय्यासनविहारांश्च
आसन [n]
शय्यासनविहारांश्च
विहार [m]
शय्यासनविहारांश्च
च [ind]
सुबहून्
सु [ind]
सुबहून्
बहु [adj]
रत्नभूषितान्
रत्न [mn]
रत्नभूषितान्
भूषय् [10. Ā.]
घटान्पात्रीः कटाहानि कलशान्वर्धमानकान् । न हि किंचिदसौवर्णमपश्यंस्तत्र पार्थिवाः ॥
English Translation
There were also many jars and vessels and cauldrons and jugs and lids and covers. The invited kings saw nothing there that was not made of gold.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भृङ्गाराणि
भृङ्गार [mn]
कटाहानि
कटाह [mn]
कलशान्
कलश [mn]
वर्धमानकान्
वर्धमानक [mn]
न
न [ind]
हि
हि [ind]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
असौवर्णम्
असौवर्ण [adj]
अपश्यंस्तत्र
पश् [4. Ā.]
अपश्यंस्तत्र
तत्र [ind]
पार्थिवाः
पार्थिव [m]
यूपांश्च शास्त्रपठितान्दारवान्हेमभूषितान् । उपकॢप्तान्यथाकालं विधिवद्भूरिवर्चसः ॥
English Translation
Many sacrificial stakes also were set up, made, according to he directions of the scriptures, of wood, and adorned with gold. Gifted with great effulgence, these were duly planted and dedicated (with (with scriptural Mantras).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यूपांश्च
यूप [m]
यूपांश्च
च [ind]
शास्त्रपठितान्
शास्त्र [n]
शास्त्रपठितान्
पठ् [1. Ā.]
दारवान्
दारव [adj]
हेमभूषितान्
हेमन् [n]
हेमभूषितान्
भूषय् [10. Ā.]
उपक्ᄆप्तान्
उपक्ᄆप् [1. Ā.]
यथाकालं
यथाकालम् [ind]
विधिवद्
विधिवत् [ind]
भूरिवर्चसः
भूरि [adj]
भूरिवर्चसः
वर्चस् [n]
स्थलजा जलजा ये च पशवः केचन प्रभो । सर्वानेव समानीतांस्तानपश्यन्त ते नृपाः ॥
English Translation
The kings, again, saw all animals of land and water, collected there on the occasion.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्थलजा
स्थल [n]
स्थलजा
ज [adj]
जलजा
जल [n]
जलजा
ज [adj]
ये
यद् [pron]
च
च [ind]
पशवः
पशु [m]
केचन
कश्चन [pron]
प्रभो
प्रभु [adj]
सर्वान्
सर्व [pron]
एव
एव [ind]
समानीतांस्तान्
समानी [1. Ā.]
समानीतांस्तान्
तद् [pron]
अपश्यन्त
पश् [4. Ā.]
ते
तद् [pron]
नृपाः
नृप [m]
गाश्चैव महिषीश्चैव तथा वृद्धाः स्त्रियोऽपि च । औदकानि च सत्त्वानि श्वापदानि वयांसि च ॥
English Translation
And they also saw many kine and many buffaloes and many old women, and many aquatic animals, many beasts of prey, and many species of birds, and many specimens of viviparous and oviparous creatures, and many that are fifth-born, and many belonging to the vegetable kingdom and many-animals and plants which live or grow on mountains.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गाश्चैव
गो [mf]
गाश्चैव
च [ind]
गाश्चैव
एव [ind]
महिषीश्चैव
महिषी [f]
महिषीश्चैव
च [ind]
महिषीश्चैव
एव [ind]
तथा
तथा [ind]
वृद्धाः
वृद्ध [adj]
स्त्रियो
स्त्री [f]
ऽपि
अपि [ind]
च
च [ind]
औदकानि
औदक [adj]
च
च [ind]
सत्त्वानि
सत्त्व [mn]
श्वापदानि
श्वापद [mn]
वयांसि
वयस् [n]
च
च [ind]
जरायुजान्यण्डजानि स्वेदजान्युद्भिदानि च । पर्वतानूपवन्यानि भूतानि ददृशुश्च ते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जरायुजान्य्
जरायु [mn]
जरायुजान्य्
ज [adj]
अण्डजानि
अण्ड [mn]
अण्डजानि
ज [adj]
स्वेदजान्युद्भिदानि
स्वेद [m]
स्वेदजान्युद्भिदानि
ज [adj]
स्वेदजान्युद्भिदानि
उद्भिद [adj]
च
च [ind]
पर्वतानूपवन्यानि
पर्वत [mn]
पर्वतानूपवन्यानि
आनूप [adj]
पर्वतानूपवन्यानि
वन्य [adj]
भूतानि
भूत [mn]
ददृशुश्च
दृश् [6. P.]
ददृशुश्च
च [ind]
ते
तद् [pron]
एवं प्रमुदितं सर्वं पशुगोधनधान्यतः । यज्ञवाटं नृपा दृष्ट्वा परं विस्मयमागमन् । ब्राह्मणानां विशां चैव बहुमृष्टान्नमृद्धिमत् ॥
English Translation
Seeing the sacrificial compound thus adorned with animals and kine and corn, the invited kings became filled with wonder.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
प्रमुदितं
प्रमुद् [1. P.]
सर्वं
सर्व [pron]
पशुगोधनधान्यतः
पशु [m]
पशुगोधनधान्यतः
गो [mf]
पशुगोधनधान्यतः
धन [n]
पशुगोधनधान्यतः
धान्य [n]
यज्ञवाटं
यज्ञ [m]
यज्ञवाटं
वाट [m]
नृपा
नृप [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
परं
पर [pron]
विस्मयम्
विस्मय [m]
आगमन्
आगम् [6. P.]
ब्राह्मणानां
ब्राह्मण [m]
विशां
विश् [f]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
बहुमृष्टान्नम्
बहु [adj]
बहुमृष्टान्नम्
मृज् [7. Ā.]
बहुमृष्टान्नम्
अन्न [n]
ऋद्धिमत्
ऋद्धिमत् [adj]
पूर्णे शतसहस्रे तु विप्राणां तत्र भुञ्जताम् । दुन्दुभिर्मेघनिर्घोषो मुहुर्मुहुरताड्यत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पूर्णे
पृ [9. Ā.]
शतसहस्रे
शत [mn]
शतसहस्रे
सहस्र [mn]
तु
तु [ind]
विप्राणां
विप्र [m]
तत्र
तत्र [ind]
भुञ्जताम्
भुज् [6. P.]
दुन्दुभिर्
दुन्दुभि [mf]
मेघनिर्घोषो
मेघ [m]
मेघनिर्घोषो
निर्घोष [m]
मुहुर्
मुहुर् [ind]
मुहुर्
मुहुर् [ind]
अताड्यत
ताडय् [10. Ā.]
विननादासकृत्सोऽथ दिवसे दिवसे तदा । एवं स ववृते यज्ञो धर्मराजस्य धीमतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विननादासकृत्
विनद् [1. Ā.]
विननादासकृत्
असकृत् [ind]
सो
तद् [pron]
ऽथ
अथ [ind]
दिवसे
दिवस [mn]
दिवसे
दिवस [mn]
तदा
तदा [ind]
तदाश्वमेधो
तदा [ind]
तदाश्वमेधो
अश्वमेध [m]
भविता
भू [1. Ā.]
धर्मराजस्य
धर्मराज [m]
धीमतः
धीमत् [adj]
अन्नस्य बहवो राजन्नुत्सर्गाः पर्वतोपमाः । दधिकुल्याश्च ददृशुः सर्पिषश्च ह्रदाञ्जनाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्नस्य
अन्न [n]
बहवो
बहु [adj]
राजन्न्
राजन् [m]
उत्सर्गाः
उत्सर्ग [m]
पर्वतोपमाः
पर्वत [mn]
पर्वतोपमाः
उपम [adj]
दधिकुल्याश्च
दधि [n]
दधिकुल्याश्च
कुल्या [f]
दधिकुल्याश्च
च [ind]
ददृशुः
दृश् [6. P.]
सर्पिषश्च
सर्पिस् [n]
सर्पिषश्च
च [ind]
ह्रदाञ्जनाः
ह्रद [mn]
ह्रदाञ्जनाः
जन [m]
जम्बूद्वीपो हि सकलो नानाजनपदायुतः । राजन्नदृश्यतैकस्थो राज्ञस्तस्मिन्महाक्रतौ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जम्बूद्वीपो
जम्बूद्वीप [mn]
हि
हि [ind]
सकलो
सकल [adj]
नानाजनपदायुतः
नाना [ind]
नानाजनपदायुतः
जनपद [m]
नानाजनपदायुतः
आयुत [adj]
राजन्न्
राजन् [m]
अदृश्यतैकस्थो
दृश् [6. P.]
अदृश्यतैकस्थो
एकस्थ [adj]
राज्ञस्तस्मिन्महाक्रतौ
राजन् [m]
राज्ञस्तस्मिन्महाक्रतौ
तद् [pron]
राज्ञस्तस्मिन्महाक्रतौ
महत् [adj]
राज्ञस्तस्मिन्महाक्रतौ
क्रतु [m]
तत्र जातिसहस्राणि पुरुषाणां ततस्ततः । गृहीत्वा धनमाजग्मुर्बहूनि भरतर्षभ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
शतसहस्राणि
शत [mn]
शतसहस्राणि
सहस्र [mn]
शराणां
शर [m]
नतपर्वणाम्
नम् [1. Ā.]
नतपर्वणाम्
पर्वन् [n]
गृहीत्वा
ग्रह् [6. Ā.]
धनम्
धन [n]
आजग्मुर्
आगम् [6. P.]
बहूनि
बहु [adj]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
राजानः स्रग्विणश्चापि सुमृष्टमणिकुण्डलाः । पर्यवेषन्द्विजाग्र्यांस्ताञ्शतशोऽथ सहस्रशः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राजानः
राजन् [m]
स्रग्विणश्चापि
स्रग्विन् [adj]
स्रग्विणश्चापि
च [ind]
स्रग्विणश्चापि
अपि [ind]
सुमृष्टमणिकुण्डलाः
सु [ind]
सुमृष्टमणिकुण्डलाः
मृज् [7. Ā.]
सुमृष्टमणिकुण्डलाः
मणि [m]
सुमृष्टमणिकुण्डलाः
कुण्डल [n]
उपपन्ना
उपपद् [4. P.]
द्विजश्रेष्ठ
द्विजश्रेष्ठ [m]
शतशो
शतशस् [ind]
ऽथ
अथ [ind]
सहस्रशः
सहस्रशस् [ind]
विविधान्यन्नपानानि पुरुषा येऽनुयायिनः । तेषां नृपोपभोज्यानि ब्राह्मणेभ्यो ददुः स्म ते ॥
English Translation
The attendants of the Pandavas gave away to the Brahmanas various kinds of food and drink which were, besides, so costly as to be worthy of being eaten and drunk by kings themselves.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विविधान्यन्नपानानि
विविध [adj]
विविधान्यन्नपानानि
अन्न [n]
विविधान्यन्नपानानि
पान [n]
पुरुषा
पुरुष [m]
ये
यद् [pron]
ऽनुयायिनः
अनुयायिन् [adj]
तेषां
तद् [pron]
नृपोपभोज्यानि
नृप [m]
नृपोपभोज्यानि
उपभुज् [1. P.]
ब्राह्मणेभ्यो
ब्राह्मण [m]
ददुः
दा [1. Ā.]
स्म
स्म [ind]
ते
तद् [pron]