Śāntiparva Adhyāya 182
शान्तिपर्व • अध्यायः 182
Śāntiparva Adhyāya 182 of the classical Mahābhārata with 18 verses.
Total: 18 Verses
•
Citations: MBh 12.182.1–18
•
250 Lexicon Terms
ब्राह्मणः केन भवति क्षत्रियो वा द्विजोत्तम । वैश्यः शूद्रश्च विप्रर्षे तद्ब्रूहि वदतां वर ॥
English Translation
Bharadwaja said By what deeds, does one became a Brahmana? By what, a Kshatriya? O foremost of twice-born ones, by what deeds again does one become a Vaishya or a Shudra? Tell me this, O foremost of orators.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्राह्मणाः
ब्राह्मण [m]
क्षत्रिया
क्षत्रिय [m]
वैश्याः
वैश्य [m]
शूद्राश्च
शूद्र [m]
शूद्राश्च
च [ind]
द्विजसत्तम
द्विजसत्तम [m]
वैश्यः
वैश्य [m]
शूद्रश्च
शूद्र [m]
शूद्रश्च
च [ind]
विप्रर्षे
विप्र [m]
विप्रर्षे
ऋषि [m]
तद्
तद् [pron]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
वदतां
वद् [1. Ā.]
वर
वर [adj]
जातकर्मादिभिर्यस्तु संस्कारैः संस्कृतः शुचिः । वेदाध्ययनसंपन्नः षट्सु कर्मस्ववस्थितः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जातकर्मादिभिर्
जातकर्मन् [n]
जातकर्मादिभिर्
आदि [m]
यस्तु
यद् [pron]
यस्तु
तु [ind]
संस्कारैः
संस्कार [m]
संस्कृतः
संस्कृ [8. Ā.]
शुचिः
शुचि [adj]
वेदाध्ययनसम्पन्नः
वेद [m]
वेदाध्ययनसम्पन्नः
अध्ययन [n]
वेदाध्ययनसम्पन्नः
सम्पद् [4. P.]
षट्सु
षष् [adj]
कर्मस्ववस्थितः
कर्मन् [n]
कर्मस्ववस्थितः
अवस्था [1. Ā.]
शौचाचारस्थितः सम्यग्विघसाशी गुरुप्रियः । नित्यव्रती सत्यपरः स वै ब्राह्मण उच्यते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शौचाचारस्थितः
शौच [n]
शौचाचारस्थितः
आचार [m]
शौचाचारस्थितः
स्था [1. Ā.]
सम्यग्
सम्यक् [ind]
विघसाशी
विघस [mn]
विघसाशी
आशिन् [adj]
गुरुप्रियः
गुरु [m]
गुरुप्रियः
प्रिय [adj]
नित्यव्रती
नित्य [adj]
नित्यव्रती
व्रतिन् [m]
सत्यपरः
सत्य [n]
सत्यपरः
पर [pron]
स
तद् [pron]
वै
वै [ind]
ब्राह्मण
ब्राह्मण [m]
उच्यते
वच् [2. P.]
सत्यं दानं दमोऽद्रोह आनृशंस्यं क्षमा घृणा । तपश्च दृश्यते यत्र स ब्राह्मण इति स्मृतः ॥
English Translation
He, with whom truth, gifts, abstention from injury to others, mercy, shame, benevolence, and penance are associated, is called a Brahmana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सत्यं
सत्य [n]
दानं
दान [n]
दमो
दम [m]
ऽद्रोह
अद्रोह [m]
आनृशंस्यं
आनृशंस्य [n]
क्षमा
क्षमा [f]
घृणा
घृणा [f]
तपश्च
तपस् [n]
तपश्च
च [ind]
दृश्यते
दृश् [6. P.]
यत्र
यत्र [ind]
स
तद् [pron]
ब्राह्मण
ब्राह्मण [m]
इति
इति [ind]
स्मृतः
स्मृ [1. Ā.]
क्षत्रजं सेवते कर्म वेदाध्ययनसंमतः । दानादानरतिर्यश्च स वै क्षत्रिय उच्यते ॥
English Translation
He, who follows the profession of war, who studies the Vedas, who makes gifts and takes wealth, is called a Kshatriya.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षत्रजं
क्षत्र [n]
क्षत्रजं
ज [adj]
सेवते
सेव् [4. P.]
कर्म
कर्मन् [n]
वेदाध्ययनसंमतः
वेद [m]
वेदाध्ययनसंमतः
अध्ययन [n]
वेदाध्ययनसंमतः
सम्मन् [8. Ā.]
दानादानरतिर्
दान [n]
दानादानरतिर्
आदान [n]
दानादानरतिर्
रति [f]
यश्च
यद् [pron]
यश्च
च [ind]
स
तद् [pron]
वै
वै [ind]
क्षत्रिय
क्षत्रिय [m]
उच्यते
वच् [2. P.]
कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यं यो विशत्यनिशं शुचिः । वेदाध्ययनसंपन्नः स वैश्य इति संज्ञितः ॥
English Translation
He, who acquires fame by tending cattle, who is engaged in agriculture and the means of acquiring riches, who is pure in conduct and attends to the study of the Vedas, is called a Vaishya. J
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यं
कृषि [f]
कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यं
गोरक्ष्य [n]
कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यं
वाणिज्य [n]
यो
यद् [pron]
विशत्यनिशं
विश् [4. P.]
विशत्यनिशं
अनिशम् [ind]
शुचिः
शुचि [adj]
वेदाध्ययनसम्पन्नः
वेद [m]
वेदाध्ययनसम्पन्नः
अध्ययन [n]
वेदाध्ययनसम्पन्नः
सम्पद् [4. P.]
षट्सु
षष् [adj]
कर्मस्ववस्थितः
कर्मन् [n]
कर्मस्ववस्थितः
अवस्था [1. Ā.]
सर्वभक्षरतिर्नित्यं सर्वकर्मकरोऽशुचिः । त्यक्तवेदस्त्वनाचारः स वै शूद्र इति स्मृतः ॥
English Translation
He, who takes every sort of food, who is engaged in doing every sort of work, who is impure in behaviour, who does not study the Vedas, and whose conduct is unrighteous, is said to be a Shudra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वभक्षरतिर्
सर्व [pron]
सर्वभक्षरतिर्
भक्ष [m]
सर्वभक्षरतिर्
रति [f]
नित्यं
नित्यम् [ind]
सर्वकर्मकरो
सर्व [pron]
सर्वकर्मकरो
कर्मन् [n]
सर्वकर्मकरो
कर [adj]
ऽशुचिः
अशुचि [adj]
वेदाध्ययनसम्पन्नः
वेद [m]
वेदाध्ययनसम्पन्नः
अध्ययन [n]
वेदाध्ययनसम्पन्नः
सम्पद् [4. P.]
स
तद् [pron]
वैश्य
वैश्य [m]
इति
इति [ind]
संज्ञितः
संज्ञित [adj]
शूद्रे चैतद्भवेल्लक्ष्यं द्विजे चैतन्न विद्यते । न वै शूद्रो भवेच्छूद्रो ब्राह्मणो न च ब्राह्मणः ॥
English Translation
If these marks are not seen in a Shudra, and if they are not seen in a Brahmana, then such a Shudra is no Shudra, and such a Brahmana is no Brahmana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शूद्रे
शूद्र [m]
चैतद्
च [ind]
चैतद्
एतद् [pron]
भवेल्
भू [1. Ā.]
लक्ष्यं
लक्ष्य [n]
द्विजे
द्विज [m]
चैतन्न
च [ind]
चैतन्न
एतद् [pron]
चैतन्न
न [ind]
विद्यते
विद् [6. Ā.]
न
न [ind]
वै
वै [ind]
शूद्रो
शूद्र [m]
भवेच्छूद्रो
भू [1. Ā.]
भवेच्छूद्रो
शूद्र [m]
ब्राह्मणो
ब्राह्मण [m]
न
न [ind]
च
च [ind]
ब्राह्मणः
ब्राह्मण [m]
सर्वोपायैस्तु लोभस्य क्रोधस्य च विनिग्रहः । एतत्पवित्रं ज्ञातव्यं तथा चैवात्मसंयमः ॥
English Translation
One should conquer cupidity and anger by every means. This, together with self-control, is the grandest results of Knowledge.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वोपायैस्तु
सर्व [pron]
सर्वोपायैस्तु
उपाय [m]
सर्वोपायैस्तु
तु [ind]
लोभस्य
लोभ [m]
क्रोधस्य
क्रोध [m]
च
च [ind]
विनिग्रहः
विनिग्रह [m]
एतत्
एतद् [pron]
पवित्रं
पवित्र [n]
ज्ञातव्यं
ज्ञा [4. Ā.]
तथा
तथा [ind]
चैवात्मसंयमः
च [ind]
चैवात्मसंयमः
एव [ind]
चैवात्मसंयमः
आत्मन् [m]
चैवात्मसंयमः
संयम [m]
नित्यं क्रोधात्तपो रक्षेच्छ्रियं रक्षेत मत्सरात् । विद्यां मानावमानाभ्यामात्मानं तु प्रमादतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नित्यं
नित्यम् [ind]
क्रोधात्
क्रोध [m]
तपो
तपस् [n]
रक्षेच्छ्रियं
रक्ष् [4. P.]
रक्षेच्छ्रियं
श्री [f]
रक्षेत
रक्ष् [4. P.]
मत्सरात्
मत्सर [m]
विद्यां
विद्या [f]
मानावमानाभ्याम्
मान [m]
मानावमानाभ्याम्
अवमान [m]
आत्मानं
आत्मन् [m]
तु
तु [ind]
प्रमादतः
प्रमाद [m]
यस्य सर्वे समारम्भा निराशीर्बन्धनास्त्विह । त्यागे यस्य हुतं सर्वं स त्यागी स च बुद्धिमान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्य
यद् [pron]
सर्वे
सर्व [pron]
समारम्भा
समारम्भ [m]
निराशीर्बन्धनास्त्विह
निराशी [adj]
निराशीर्बन्धनास्त्विह
बन्धन [adj]
निराशीर्बन्धनास्त्विह
तु [ind]
निराशीर्बन्धनास्त्विह
इह [ind]
त्यागे
त्याग [m]
यस्य
यद् [pron]
हुतं
हु [3. Ā.]
सर्वं
सर्व [pron]
स
तद् [pron]
त्यागी
त्यागिन् [adj]
स
तद् [pron]
च
च [ind]
बुद्धिमान्
बुद्धिमत् [adj]
अहिंस्रः सर्वभूतानां मैत्रायणगतश्चरेत् । अविस्रम्भे न गन्तव्यं विस्रम्भे धारयेन्मनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समः
सम [pron]
सर्वेषु
सर्व [pron]
भूतेषु
भूत [mn]
मैत्रायणगतिश्चरेत्
मैत्रायण [n]
मैत्रायणगतिश्चरेत्
गति [f]
मैत्रायणगतिश्चरेत्
चर् [1. Ā.]
अविस्रम्भे
अविस्रम्भ [m]
न
न [ind]
गन्तव्यं
गम् [6. Ā.]
विस्रम्भे
विस्रम्भ [m]
धारयेन्मनः
धारय् [10. Ā.]
धारयेन्मनः
मनस् [n]
परिग्रहान्परित्यज्य भवेद्बुद्ध्या जितेन्द्रियः । अशोकं स्थानमातिष्ठेदिह चामुत्र चाभयम् ॥
English Translation
One should, without taking any gifts, by the help of his own intelligence completely control his passions. One should live in his sclf where there is no grief. One would then have no fear in this world and attain to fearless region in the next world.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
परिग्रहान्
परिग्रह [m]
परित्यज्य
परित्यज् [1. Ā.]
भवेद्
भू [1. Ā.]
बुद्ध्या
बुद्धि [f]
जितेन्द्रियः
जि [9. P.]
जितेन्द्रियः
इन्द्रिय [n]
अशोकं
अशोक [adj]
स्थानम्
स्थान [n]
आतिष्ठेद्
आस्था [1. Ā.]
इह
इह [ind]
चामुत्र
च [ind]
चामुत्र
अमुत्र [ind]
चाभयम्
च [ind]
चाभयम्
अभय [n]
तपोनित्येन दान्तेन मुनिना संयतात्मना । अजितं जेतुकामेन भाव्यं सङ्गेष्वसङ्गिना ॥
English Translation
One who wishes to conquer that which is unconquerable should live giving himself up to penances, to self-control, to taciturnity, to a subjugation of the soul. Such a person should live in the midst of attachments without being attached thereto.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तपोनित्येन
तपस् [n]
तपोनित्येन
नित्य [adj]
दान्तेन
दम् [4. P.]
मुनिना
मुनि [m]
संयतात्मना
संयम् [1. Ā.]
संयतात्मना
आत्मन् [m]
अजितं
अजित [adj]
जेतुकामेन
जेतु [m]
जेतुकामेन
काम [m]
भाव्यं
भू [1. Ā.]
सङ्गेष्वसङ्गिना
सङ्ग [m]
सङ्गेष्वसङ्गिना
असङ्गिन् [adj]
इन्द्रियैर्गृह्यते यद्यत्तत्तद्व्यक्तमिति स्थितिः । अव्यक्तमिति विज्ञेयं लिङ्गग्राह्यमतीन्द्रियम् ॥
English Translation
All things that can be perceived by the sense are designated Manifest. One should seek to know all, however, that is Unmanifest, that is beyond the perception of the senses, that can be ascertained only by the subtile senses.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इन्द्रियैर्
इन्द्रिय [n]
गृह्यते
ग्रह् [6. Ā.]
यद्
यद् [pron]
यत्
यद् [pron]
तत्
तद् [pron]
तद्
तद् [pron]
व्यक्तम्
व्यक्त [adj]
इति
इति [ind]
स्थितिः
स्थिति [f]
अव्यक्तम्
अव्यक्त [adj]
इति
इति [ind]
विज्ञेयं
विज्ञा [9. Ā.]
लिङ्गग्राह्यम्
लिङ्ग [mn]
लिङ्गग्राह्यम्
ग्रह् [6. Ā.]
अतीन्द्रियम्
अतीन्द्रिय [adj]
मनः प्राणे निगृह्णीयात्प्राणं ब्रह्मणि धारयेत् । निर्वाणादेव निर्वाणो न च किंचिद्विचिन्तयेत् । सुखं वै ब्राह्मणो ब्रह्म स वै तेनाधिगच्छति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मनः
मनस् [n]
प्राणे
प्राण [m]
निगृह्णीयात्
निग्रह् [9. Ā.]
प्राणं
प्राण [m]
ब्रह्मणि
ब्रह्मन् [n]
धारयेत्
धारय् [10. Ā.]
निर्वाणाद्
निर्वाण [mn]
एव
एव [ind]
निर्वाणो
निर्वा [2. P.]
न
न [ind]
च
च [ind]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
विचिन्तयेत्
विचिन्तय् [10. Ā.]
सुखं
सुख [n]
वै
वै [ind]
ब्राह्मणो
ब्राह्मण [m]
ब्रह्म
ब्रह्मन् [n]
स
तद् [pron]
वै
वै [ind]
तेनाधिगच्छति
तद् [pron]
तेनाधिगच्छति
अधिगम् [1. Ā.]
शौचेन सततं युक्तस्तथाचारसमन्वितः । सानुक्रोशश्च भूतेषु तद्द्विजातिषु लक्षणम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शौचेन
शौच [n]
सततं
सततम् [ind]
युक्तस्तथाचारसमन्वितः
युज् [6. Ā.]
युक्तस्तथाचारसमन्वितः
तथा [ind]
युक्तस्तथाचारसमन्वितः
आचार [m]
युक्तस्तथाचारसमन्वितः
समन्वित [adj]
सानुक्रोशश्च
स [ind]
सानुक्रोशश्च
अनुक्रोश [m]
सानुक्रोशश्च
च [ind]
भूतेषु
भूत [mn]
तद्
तद् [pron]
द्विजातिषु
द्विजाति [m]
लक्षणम्
लक्षण [n]