Āśramavāsikaparva Adhyāya 7
आश्रमवासिकपर्व • अध्यायः 7
Āśramavāsikaparva Adhyāya 7 of the classical Mahābhārata with 20 verses.
Total: 20 Verses
•
Citations: MBh 15.7.1–20
•
250 Lexicon Terms
स्पृश मां पाणिना भूयः परिष्वज च पाण्डव । जीवामीव हि संस्पर्शात्तव राजीवलोचन ॥
English Translation
Dhritarashtra said Do you, again, touch me, O son of Pandu, with your hand, and do you embrace me. O you having eyes like lotus petals, I am restored to my senses through the auspicious touch of your hand.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्पृश
स्पृश् [6. Ā.]
मां
मद् [pron]
पाणिना
पाणि [m]
भूयः
भूयस् [ind]
परिष्वज
परिष्वज् [1. P.]
च
च [ind]
पाण्डव
पाण्डव [m]
जीवामीव
जीव् [1. Ā.]
जीवामीव
इव [ind]
हि
हि [ind]
संस्पर्शात्
संस्पर्श [m]
तव
त्वद् [pron]
राजीवलोचन
राजीव [n]
राजीवलोचन
लोचन [n]
मूर्धानं च तवाघ्रातुमिच्छामि मनुजाधिप । पाणिभ्यां च परिस्प्रष्टुं प्राणा हि न जहुर्मम ॥
English Translation
O king, I wish to smell your head. The clasp of your arms is highly gratifying to me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मूर्धानं
मूर्धन् [m]
च
च [ind]
तवाघ्रातुम्
त्वद् [pron]
तवाघ्रातुम्
आघ्रा [4. P.]
इच्छामि
इष् [1. P.]
मनुजाधिप
मनुज [m]
मनुजाधिप
अधिप [m]
पाणिभ्यां
पाणि [m]
च
च [ind]
परिस्प्रष्टुं
परिस्पृश् [6. P.]
प्राणा
प्राण [m]
हि
हि [ind]
न
न [ind]
जहुर्
हा [1. P.]
मम
मद् [pron]
अष्टमो ह्यद्य कालोऽयमाहारस्य कृतस्य मे । येनाहं कुरुशार्दूल न शक्नोमि विचेष्टितुम् ॥
English Translation
This is the eighth division of the day and therefore, the hour for taking may food. For not having taken my food, O scion of Kuru's race, I am so weak that I cannot move.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अष्टमो
अष्टम [adj]
ह्यद्य
हि [ind]
ह्यद्य
अद्य [ind]
कालो
काल [m]
ऽयम्
इदम् [pron]
आहारस्य
आहार [m]
कृतस्य
कृ [2. Ā.]
मे
मद् [pron]
येनाहं
यद् [pron]
येनाहं
मद् [pron]
कुरुशार्दूल
कुरु [m]
कुरुशार्दूल
शार्दूल [m]
न
न [ind]
शक्नोमि
शक् [4. P.]
विचेष्टितुम्
विचेष्ट् [1. Ā.]
व्यायामश्चायमत्यर्थं कृतस्त्वामभियाचता । ततो ग्लानमनास्तात नष्टसंज्ञ इवाभवम् ॥
English Translation
Great has been my exertion while soliciting you. Rendered cheerless by it, O son, I had fainted.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
व्यायामश्चायम्
व्यायाम [m]
व्यायामश्चायम्
च [ind]
व्यायामश्चायम्
इदम् [pron]
अत्यर्थं
अत्यर्थम् [ind]
कृतस्त्वाम्
कृ [2. Ā.]
कृतस्त्वाम्
त्वद् [pron]
अभियाचता
अभियाच् [1. Ā.]
ततो
ततस् [ind]
ग्लानमनास्तात
ग्ला [4. Ā.]
ग्लानमनास्तात
मनस् [n]
ग्लानमनास्तात
तात [m]
नष्टसंज्ञ
नश् [1. P.]
नष्टसंज्ञ
संज्ञा [f]
इवाभवम्
इव [ind]
इवाभवम्
भू [1. Ā.]
तवामृतसमस्पर्शं हस्तस्पर्शमिमं विभो । लब्ध्वा संजीवितोऽस्मीति मन्ये कुरुकुलोद्वह ॥
English Translation
O perpetuator of Kuru's race, I think that receiving the touch of your hand, which is like nectar in its vivifying effects I have been restored to my senses.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तवामृतसमस्पर्शं
त्वद् [pron]
तवामृतसमस्पर्शं
अमृत [n]
तवामृतसमस्पर्शं
सम [pron]
तवामृतसमस्पर्शं
स्पर्श [m]
हस्तस्पर्शम्
हस्त [mn]
हस्तस्पर्शम्
स्पर्श [m]
इमं
इदम् [pron]
विभो
विभु [adj]
लब्ध्वा
लभ् [1. P.]
संजीवितो
संजीवय् [10. Ā.]
ऽस्मीति
अस् [2. P.]
ऽस्मीति
इति [ind]
मन्ये
मन् [8. P.]
कुरुकुलोद्वह
कुरु [m]
कुरुकुलोद्वह
कुल [n]
कुरुकुलोद्वह
उद्वह [adj]
एवमुक्तस्तु कौन्तेयः पित्रा ज्येष्ठेन भारत । पस्पर्श सर्वगात्रेषु सौहार्दात्तं शनैस्तदा ॥
English Translation
Thus addressed, O Bharata, by the eldest brother of his father, the son of Kunti, from affection, gently touched every part of his body.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तस्तु
वच् [2. P.]
उक्तस्तु
तु [ind]
कौन्तेयः
कौन्तेय [m]
पित्रा
पितृ [m]
ज्येष्ठेन
ज्येष्ठ [adj]
भारत
भारत [m]
पस्पर्श
स्पृश् [6. Ā.]
सर्वगात्रेषु
सर्व [pron]
सर्वगात्रेषु
गात्र [n]
सौहार्दात्
सौहार्द [n]
तं
तद् [pron]
शनैस्तदा
शनैस् [ind]
शनैस्तदा
तदा [ind]
उपलभ्य ततः प्राणान्धृतराष्ट्रो महीपतिः । बाहुभ्यां संपरिष्वज्य मूर्ध्न्याजिघ्रत पाण्डवम् ॥
English Translation
Regaining his life, king Dhritarashtra embraced the son of Pandu with his arms and smelled his head.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
स
तद् [pron]
राजा
राजन् [m]
कौरव्यो
कौरव्य [m]
धृतराष्ट्रो
धृतराष्ट्र [m]
महामनाः
महत् [adj]
महामनाः
मनस् [n]
बाहुभ्यां
बाहु [mf]
सम्परिष्वज्य
सम्परिष्वज् [1. Ā.]
मूर्ध्न्याजिघ्रत
मूर्धन् [m]
मूर्ध्न्याजिघ्रत
आघ्रा [4. P.]
पाण्डवम्
पाण्डव [m]
विदुरादयश्च ते सर्वे रुरुदुर्दुःखिता भृशम् । अतिदुःखाच्च राजानं नोचुः किंचन पाण्डवाः ॥
English Translation
Vidura and others wept aloud in great sorrow. On account, however, of thc poignancy of their sorrow, they said nothing to either the old king or the son of Pandu.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विदुरादयश्च
विदुर [m]
विदुरादयश्च
आदि [m]
विदुरादयश्च
च [ind]
ते
तद् [pron]
सर्वे
सर्व [pron]
रुरुदुर्
रुद् [1. P.]
दुःखिता
दुःखित [adj]
भृशम्
भृशम् [ind]
अतिदुःखाच्च
अति [ind]
अतिदुःखाच्च
दुःख [n]
अतिदुःखाच्च
च [ind]
राजानं
राजन् [m]
नोचुः
न [ind]
नोचुः
वच् [2. P.]
किंचन
कश्चन [pron]
पाण्डवाः
पाण्डव [m]
गान्धारी त्वेव धर्मज्ञा मनसोद्वहती भृशम् । दुःखान्यवारयद्राजन्मैवमित्येव चाब्रवीत् ॥
English Translation
Gandhari, knowing every duty, bore her sorrow with patience, and loaded as her heart was,, O king, said nothing.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गान्धारी
गान्धारी [f]
त्वेव
तु [ind]
त्वेव
एव [ind]
धर्मज्ञा
धर्म [mn]
धर्मज्ञा
ज्ञ [adj]
मनसोद्वहती
मनस् [n]
मनसोद्वहती
उद्वह् [1. Ā.]
भृशम्
भृशम् [ind]
दुःखान्यवारयद्
दुःख [n]
दुःखान्यवारयद्
वारय् [10. Ā.]
राजन्मैवम्
राजन् [m]
राजन्मैवम्
मा [ind]
राजन्मैवम्
एवम् [ind]
इत्येव
इति [ind]
इत्येव
एव [ind]
चाब्रवीत्
च [ind]
चाब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
इतरास्तु स्त्रियः सर्वाः कुन्त्या सह सुदुःखिताः । नेत्रैरागतविक्लेदैः परिवार्य स्थिताभवन् ॥
English Translation
The other ladies, Kunti among them, became greatly afflicted. They wept, shedding profuse tears, and sat surrounding the old king.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इतरास्तु
इतर [pron]
इतरास्तु
तु [ind]
स्त्रियः
स्त्री [f]
सर्वाः
सर्व [pron]
कुन्त्या
कुन्ती [f]
सह
सह [ind]
सुदुःखिताः
सु [ind]
सुदुःखिताः
दुःखित [adj]
नेत्रैर्
नेत्र [mn]
आगतविक्लेदैः
आगम् [6. P.]
आगतविक्लेदैः
विक्लेद [m]
परिवार्य
परिवारय् [10. Ā.]
स्थिताभवन्
स्था [1. Ā.]
स्थिताभवन्
भू [1. Ā.]
अथाब्रवीत्पुनर्वाक्यं धृतराष्ट्रो युधिष्ठिरम् । अनुजानीहि मां राजंस्तापस्ये भरतर्षभ ॥
English Translation
Then Dhritarashtra, once more addressing Yudhishthira, said these words-Do you, O king, permit me to practice penance's.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनुमान्य
अनुमानय् [10. Ā.]
महीपालं
महीपाल [m]
धृतराष्ट्रं
धृतराष्ट्र [m]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
अनुजानीहि
अनुज्ञा [9. Ā.]
मां
मद् [pron]
राजंस्तापस्ये
राजन् [m]
राजंस्तापस्ये
तापस्य [n]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
ग्लायते मे मनस्तात भूयो भूयः प्रजल्पतः । न मामतः परं पुत्र परिक्लेष्टुमिहार्हसि ॥
English Translation
By speaking repeatedly, O son, my mind becomes weakened. You should not, O son, afflict me after this.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ग्लायते
ग्ला [4. Ā.]
मे
मद् [pron]
मनस्तात
मनस् [n]
मनस्तात
तात [m]
भूयो
भूयस् [ind]
भूयः
भूयस् [ind]
प्रजल्पतः
प्रजल्प् [1. P.]
न
न [ind]
माम्
मद् [pron]
अतः
अतस् [ind]
परं
परम् [ind]
पुत्र
पुत्र [m]
परिक्लेष्टुम्
परिक्लिश् [9. P.]
इहार्हसि
इह [ind]
इहार्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
तस्मिंस्तु कौरवेन्द्रे तं तथा ब्रुवति पाण्डवम् । सर्वेषामवरोधानामार्तनादो महानभूत् ॥
English Translation
When that foremost one of Kuru's race was saying so to Yudhishthira, a loud sound of wailing arose from all the warriors there present.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मिंस्तु
तद् [pron]
तस्मिंस्तु
तु [ind]
कौरवेन्द्रे
कौरव [m]
कौरवेन्द्रे
इन्द्र [m]
तं
तद् [pron]
तथा
तथा [ind]
ब्रुवति
ब्रू [2. Ā.]
पाण्डवम्
पाण्डव [m]
सर्वेषाम्
सर्व [pron]
अवरोधानाम्
अवरोध [m]
आर्तनादो
आर्त [adj]
आर्तनादो
नाद [m]
महान्
महत् [adj]
अभूत्
भू [1. Ā.]
दृष्ट्वा कृशं विवर्णं च राजानमतथोचितम् । उपवासपरिश्रान्तं त्वगस्थिपरिवारितम् ॥
English Translation
Seeing his royal father of great splendour, emaciated and palc, reduced to unworthy of him worn out with fasts, and loO king like skeleton covered with skin, Dharma's son Yudhishthira shed tears of grief and once more said these words.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
कृशं
कृश [adj]
विवर्णं
विवर्ण [adj]
च
च [ind]
राजानम्
राजन् [m]
अतथोचितम्
अतथोचित [adj]
उपवासपरिश्रान्तं
उपवास [m]
उपवासपरिश्रान्तं
परिश्रम् [4. P.]
त्वगस्थिपरिवारितम्
त्वच् [f]
त्वगस्थिपरिवारितम्
अस्थि [n]
त्वगस्थिपरिवारितम्
परिवारय् [10. Ā.]
धर्मपुत्रः स पितरं परिष्वज्य महाभुजः । शोकजं बाष्पमुत्सृज्य पुनर्वचनमब्रवीत् ॥
English Translation
Seeing his royal father of great splendour, emaciated and palc, reduced to unworthy of him worn out with fasts, and loO king like skeleton covered with skin, Dharma's son Yudhishthira shed tears of grief and once more said these words.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धर्मपुत्रः
धर्मपुत्र [m]
स
तद् [pron]
पितरं
पितृ [m]
परिष्वज्य
परिष्वज् [1. P.]
महाभुजः
महत् [adj]
महाभुजः
भुज [m]
शोकजं
शोक [m]
शोकजं
ज [adj]
बाष्पम्
बाष्प [mn]
उत्सृज्य
उत्सृज् [6. Ā.]
पुनर्
पुनर् [ind]
वचनम्
वचन [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
न कामये नरश्रेष्ठ जीवितं पृथिवीं तथा । यथा तव प्रियं राजंश्चिकीर्षामि परंतप ॥
English Translation
a state O foremost of men, I do not wish for life and the Earth! O scorcher of enemies, I shall engage myself in doing what is pleasant to you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
कामये
कामय् [10. P.]
नरश्रेष्ठ
नर [m]
नरश्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
जीवितं
जीवित [n]
पृथिवीं
पृथिवी [f]
तथा
तथा [ind]
यथा
यथा [ind]
तव
त्वद् [pron]
प्रियं
प्रिय [adj]
राजंश्चिकीर्षामि
राजन् [m]
राजंश्चिकीर्षामि
चिकीर्ष् [Desid. Ā.]
परंतप
परंतप [adj]
यदि त्वहमनुग्राह्यो भवतो दयितोऽपि वा । क्रियतां तावदाहारस्ततो वेत्स्यामहे वयम् ॥
English Translation
If I deserve your favour, if I am dear to you, do you eat something. I shall then know what to do.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदि
यदि [ind]
त्वहम्
तु [ind]
त्वहम्
मद् [pron]
अनुग्राह्यो
अनुग्रह् [9. Ā.]
भवतो
भवत् [adj]
दयितो
दयित [adj]
ऽपि
अपि [ind]
वा
वा [ind]
क्रियतां
कृ [2. Ā.]
तावद्
तावत् [ind]
आहारस्ततो
आहार [m]
आहारस्ततो
ततस् [ind]
वेत्स्यामहे
विद् [2. Ā.]
वयम्
मद् [pron]
ततोऽब्रवीन्महातेजा धर्मपुत्रं स पार्थिवः । अनुज्ञातस्त्वया पुत्र भुञ्जीयामिति कामये ॥
English Translation
Gifted with great energy, Dhritarashtra then said to Yudhishthira, “I wish, O son, to take some food, with your permission.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽब्रवीन्महातेजा
ब्रू [2. Ā.]
ऽब्रवीन्महातेजा
महत् [adj]
ऽब्रवीन्महातेजा
तेजस् [n]
व्यासो
व्यास [m]
धर्मात्मजं
धर्मात्मज [m]
नृपम्
नृप [m]
अनुज्ञातस्त्वया
अनुज्ञा [9. Ā.]
अनुज्ञातस्त्वया
त्वद् [pron]
पुत्र
पुत्र [m]
भुञ्जीयाम्
भुज् [6. P.]
इति
इति [ind]
कामये
कामय् [10. P.]
इति ब्रुवति राजेन्द्रे धृतराष्ट्रे युधिष्ठिरम् । ऋषिः सत्यवतीपुत्रो व्यासोऽभ्येत्य वचोऽब्रवीत् ॥
English Translation
When Dhritarashtra said these words to Yudhishthira, Datyavati's son Vyasa came the and said as follows.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथाब्रवीत्
अथ [ind]
अथाब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
पुनर्
पुनर् [ind]
वाक्यं
वाक्य [n]
धृतराष्ट्रो
धृतराष्ट्र [m]
युधिष्ठिरम्
युधिष्ठिर [m]
ऋषिः
ऋषि [m]
सत्यवतीपुत्रो
सत्यवती [f]
सत्यवतीपुत्रो
पुत्र [m]
व्यासो
व्यास [m]
ऽभ्येत्य
अभ्ये [2. P.]
वचो
वचस् [n]
ऽब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]