Āśramavāsikaparva Adhyāya 8
आश्रमवासिकपर्व • अध्यायः 8
Āśramavāsikaparva Adhyāya 8 of the classical Mahābhārata with 23 verses.
Total: 23 Verses
•
Citations: MBh 15.8.1–23
•
250 Lexicon Terms
युधिष्ठिर महाबाहो यदाह कुरुनन्दनः । धृतराष्ट्रो महात्मा त्वां तत्कुरुष्वाविचारयन् ॥
English Translation
Vyasa said O Inighty-armed Yudhishthira, do unhesitatingly what Dhritarashtra of Kuru's family has said.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
युधिष्ठिर
युधिष्ठिर [m]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
यद्
यद् [pron]
आह
अह् [1. P.]
कुरुनन्दनः
कुरु [m]
कुरुनन्दनः
नन्दन [m]
धृतराष्ट्रो
धृतराष्ट्र [m]
महात्मा
महात्मन् [adj]
त्वां
त्वद् [pron]
तत्
तद् [pron]
कुरुष्वाविचारयन्
कृ [2. Ā.]
कुरुष्वाविचारयन्
अ [ind]
कुरुष्वाविचारयन्
विचारय् [10. Ā.]
अयं हि वृद्धो नृपतिर्हतपुत्रो विशेषतः । नेदं कृच्छ्रं चिरतरं सहेदिति मतिर्मम ॥
English Translation
This king is old. He has again, been made sonlcss. I think he will not be able to bear his grief long.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अयं
इदम् [pron]
हि
हि [ind]
वृद्धो
वृद्ध [adj]
नृपतिर्
नृपति [m]
हतपुत्रो
हन् [6. P.]
हतपुत्रो
पुत्र [m]
विशेषतः
विशेषतः [ind]
नेदं
न [ind]
नेदं
इदम् [pron]
कृच्छ्रं
कृच्छ्र [mn]
चिरतरं
चिरतर [adj]
सहेद्
सह् [1. P.]
इति
इति [ind]
मतिर्
मति [f]
मम
मद् [pron]
गान्धारी च महाभागा प्राज्ञा करुणवेदिनी । पुत्रशोकं महाराज धैर्येणोद्वहते भृशम् ॥
English Translation
The highly blessed Gandhari, cndued with great wisdom and kindly speech, bears with fortitude her excessive grief owing to the loss of her sons.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गान्धारीं
गान्धारी [f]
च
च [ind]
महाप्राज्ञां
महत् [adj]
महाप्राज्ञां
प्राज्ञ [adj]
पृथां
पृथा [f]
कृष्णां
कृष्णा [f]
च
च [ind]
भामिनीम्
भामिनी [f]
पुत्रशोकं
पुत्र [m]
पुत्रशोकं
शोक [m]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
धैर्येणोद्वहते
धैर्य [n]
धैर्येणोद्वहते
उद्वह् [1. Ā.]
भृशम्
भृशम् [ind]
अहमप्येतदेव त्वां ब्रवीमि कुरु मे वचः । अनुज्ञां लभतां राजा मा वृथेह मरिष्यति ॥
English Translation
I also tell you (what the old king says.) Do you obey my words. Let the old king have your permission. Let him not die an inglorious death at home.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहम्
मद् [pron]
अप्येतद्
अपि [ind]
अप्येतद्
एतद् [pron]
एव
एव [ind]
त्वां
त्वद् [pron]
ब्रवीमि
ब्रू [2. Ā.]
कुरु
कृ [2. Ā.]
मे
मद् [pron]
वचः
वचस् [n]
अनुज्ञां
अनुज्ञा [f]
लभतां
लभ् [1. P.]
राजा
राजन् [m]
मा
मा [ind]
वृथेह
वृथा [ind]
वृथेह
इह [ind]
मरिष्यति
मृ [4. Ā.]
राजर्षीणां पुराणानामनुयातु गतिं नृपः । राजर्षीणां हि सर्वेषामन्ते वनमुपाश्रयः ॥
English Translation
Let this king follow the path of royal sages of old. Indeed, all royal sages retire into the woods at last.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राजर्षीणां
राजन् [m]
राजर्षीणां
ऋषि [m]
पुराणानाम्
पुराण [adj]
अनुयातु
अनुया [2. Ā.]
गतिं
गति [f]
नृपः
नृप [m]
राजर्षीणां
राजन् [m]
राजर्षीणां
ऋषि [m]
हि
हि [ind]
सर्वेषाम्
सर्व [pron]
अन्ते
अन्त [m]
वनम्
वन [n]
उपाश्रयः
उपाश्रय [m]
इत्युक्तः स तदा राजा व्यासेनाद्भुतकर्मणा । प्रत्युवाच महातेजा धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्तः
इति [ind]
इत्युक्तः
वच् [2. P.]
स
तद् [pron]
तदा
तदा [ind]
राज्ञा
राजन् [m]
क्षमं
क्षम [adj]
बुद्धिमता
बुद्धिमत् [adj]
हितम्
हित [adj]
एवं
एवम् [ind]
ब्रुवति
ब्रू [2. Ā.]
कौरव्ये
कौरव्य [m]
धर्मराजे
धर्मराज [m]
युधिष्ठिरे
युधिष्ठिर [m]
भगवानेव नो मान्यो भगवानेव नो गुरुः । भगवानस्य राज्यस्य कुलस्य च परायणम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भगवान्
भगवत् [adj]
एव
एव [ind]
नो
मद् [pron]
मान्यो
मन् [8. P.]
भगवान्
भगवत् [adj]
एव
एव [ind]
नो
मद् [pron]
गुरुः
गुरु [m]
भगवान्
भगवत् [adj]
अस्य
इदम् [pron]
राज्यस्य
राज्य [n]
कुलस्य
कुल [n]
च
च [ind]
परायणम्
परायण [n]
अहं तु पुत्रो भगवान्पिता राजा गुरुश्च मे । निदेशवर्ती च पितुः पुत्रो भवति धर्मतः ॥
English Translation
I am your son. You, O holy one, are my father! You are our king, and you are our preceptor! The son should as dictated by every duty, obey the commands of his father.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहं
मद् [pron]
तु
तु [ind]
पुत्रो
पुत्र [m]
भगवान्
भगवत् [adj]
पिता
पितृ [m]
राजा
राजन् [m]
गुरुश्च
गुरु [m]
गुरुश्च
च [ind]
मे
मद् [pron]
निदेशवर्ती
निदेश [m]
निदेशवर्ती
वर्तिन् [adj]
च
च [ind]
पितुः
पितृ [m]
पुत्रो
पुत्र [m]
भवति
भू [1. Ā.]
धर्मतः
धर्म [mn]
इत्युक्तः स तु तं प्राह व्यासो धर्मभृतां वरः । युधिष्ठिरं महातेजाः पुनरेव विशां पते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्तः
इति [ind]
इत्युक्तः
वच् [2. P.]
स
तद् [pron]
तु
तु [ind]
पुत्रेण
पुत्र [m]
तदा
तदा [ind]
वानरकेतनः
वानरकेतन [m]
युधिष्ठिरं
युधिष्ठिर [m]
महातेजाः
महत् [adj]
महातेजाः
तेजस् [n]
पुनर्
पुनर् [ind]
एव
एव [ind]
विशां
विश् [f]
पते
पति [m]
एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि भारत । राजायं वृद्धतां प्राप्तः प्रमाणे परमे स्थितः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
एतन्महाबाहो
एतद् [pron]
एतन्महाबाहो
महत् [adj]
एतन्महाबाहो
बाहु [mf]
यथा
यथा [ind]
वदसि
वद् [1. Ā.]
भारत
भारत [m]
राजायं
राजन् [m]
राजायं
इदम् [pron]
वृद्धतां
वृद्ध [adj]
वृद्धतां
ता [f]
प्राप्तः
प्राप् [1. P.]
प्रमाणे
प्रमाण [mn]
परमे
परम [adj]
स्थितः
स्था [1. Ā.]
सोऽयं मयाभ्यनुज्ञातस्त्वया च पृथिवीपते । करोतु स्वमभिप्रायं मास्य विघ्नकरो भव ॥
English Translation
Permitted both by me and you, let this king do what he wishes. Do not stand as on obstacle in his way.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽयं
इदम् [pron]
मयाभ्यनुज्ञातस्त्वया
मद् [pron]
मयाभ्यनुज्ञातस्त्वया
अभ्यनुज्ञा [9. Ā.]
मयाभ्यनुज्ञातस्त्वया
त्वद् [pron]
च
च [ind]
पृथिवीपते
पृथिवीपति [m]
करोतु
कृ [2. Ā.]
स्वम्
स्व [adj]
अभिप्रायं
अभिप्राय [m]
मास्य
मा [ind]
मास्य
इदम् [pron]
विघ्नकरो
विघ्न [mn]
विघ्नकरो
कर [adj]
भव
भू [1. Ā.]
एष एव परो धर्मो राजर्षीणां युधिष्ठिर । समरे वा भवेन्मृत्युर्वने वा विधिपूर्वकम् ॥
English Translation
This is the highest duty, O Yudhishthira, of royal sages. They should die either in battle or in the forest according to the scriptures.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एष
एतद् [pron]
एव
एव [ind]
परो
पर [pron]
धर्मो
धर्म [mn]
राजर्षीणां
राजन् [m]
राजर्षीणां
ऋषि [m]
युधिष्ठिर
युधिष्ठिर [m]
समरे
समर [mn]
वा
वा [ind]
भवेन्मृत्युर्
भू [1. Ā.]
भवेन्मृत्युर्
मृत्यु [m]
वने
वन [n]
वा
वा [ind]
विधिपूर्वकम्
विधि [m]
विधिपूर्वकम्
पूर्वक [adj]
पित्रा तु तव राजेन्द्र पाण्डुना पृथिवीक्षिता । शिष्यभूतेन राजायं गुरुवत्पर्युपासितः ॥
English Translation
Your royal father, Pandu, O king of kings, respected this old king as a disciple reverses his preceptor.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पित्रा
पितृ [m]
तु
तु [ind]
तव
त्वद् [pron]
राजेन्द्र
राजन् [m]
राजेन्द्र
इन्द्र [m]
पाण्डुना
पाण्डु [m]
पृथिवीक्षिता
पृथिवीक्षित् [m]
शिष्यभूतेन
शिष्य [m]
शिष्यभूतेन
भू [1. Ā.]
राजायं
राजन् [m]
राजायं
इदम् [pron]
गुरुवत्
गुरु [m]
गुरुवत्
वत् [ind]
पर्युपासितः
पर्युपास् [4. P.]
क्रतुभिर्दक्षिणावद्भिरन्नपर्वतशोभितैः । महद्भिरिष्टं भोगाश्च भुक्ताः पुत्राश्च पालिताः ॥
English Translation
(At that time) he worshipped the celestials in many great sacrifices with profuse gifts consisting of hills of wealth and jewels, and ruled the Earth and protected his subjects wisely and well.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्रतुभिर्
क्रतु [m]
दक्षिणावद्भिर्
दक्षिणावत् [adj]
अन्नपर्वतशोभितैः
अन्न [n]
अन्नपर्वतशोभितैः
पर्वत [mn]
अन्नपर्वतशोभितैः
शोभय् [10. Ā.]
महद्भिर्
महत् [adj]
इष्टं
यज् [2. P.]
भोगाश्च
भोग [m]
भोगाश्च
च [ind]
भुक्ताः
भुज् [6. P.]
पुत्राश्च
पुत्र [m]
पुत्राश्च
च [ind]
पालिताः
पालय् [10. Ā.]
पुत्रसंस्थं च विपुलं राज्यं विप्रोषिते त्वयि । त्रयोदशसमा भुक्तं दत्तं च विविधं वसु ॥
English Translation
Having obtained a good number of children and a prosperous kingdom, he enjoyed great riches for thirteen years while you were in exile, and gave away much wealth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुत्रसंस्थं
पुत्र [m]
पुत्रसंस्थं
संस्थ [adj]
च
च [ind]
विपुलं
विपुल [adj]
राज्यं
राज्य [n]
विप्रोषिते
विप्रवस् [1. P.]
त्वयि
त्वद् [pron]
त्रयोदशसमा
त्रयोदशन् [adj]
त्रयोदशसमा
समा [f]
भुक्तं
भुज् [6. P.]
दत्तं
दा [1. Ā.]
च
च [ind]
विविधं
विविध [adj]
वसु
वसु [n]
त्वया चायं नरव्याघ्र गुरुशुश्रूषया नृपः । आराधितः सभृत्येन गान्धारी च यशस्विनी ॥
English Translation
Yourself also, O king, with your servants, O sinless one, have worshipped this king and the famous Gandhari with that ready obedience which a disciple pays to his preceptor.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वया
त्वद् [pron]
चायं
च [ind]
चायं
इदम् [pron]
नरव्याघ्र
नर [m]
नरव्याघ्र
व्याघ्र [m]
गुरुशुश्रूषया
गुरु [m]
गुरुशुश्रूषया
शुश्रूषा [f]
नृपः
नृप [m]
कथम्
कथम् [ind]
आसीद्धतैश्वर्यो
अस् [2. P.]
आसीद्धतैश्वर्यो
हन् [6. P.]
आसीद्धतैश्वर्यो
ऐश्वर्य [n]
गान्धारी
गान्धारी [f]
च
च [ind]
यशस्विनी
यशस्विन् [adj]
अनुजानीहि पितरं समयोऽस्य तपोविधौ । न मन्युर्विद्यते चास्य सुसूक्ष्मोऽपि युधिष्ठिर ॥
English Translation
Do you grant permission to your father. The time has come for his to attend to the practice of penances. He does He does not cherish, O Yudhishthira, even the slightest anger against any of you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनुजानीहि
अनुज्ञा [9. Ā.]
पितरं
पितृ [m]
समयो
समय [m]
ऽस्य
इदम् [pron]
तपोविधौ
तपस् [n]
तपोविधौ
विधि [m]
न
न [ind]
मन्युर्
मन्यु [mf]
विद्यते
विद् [6. Ā.]
चास्य
च [ind]
चास्य
इदम् [pron]
सुसूक्ष्मो
सु [ind]
सुसूक्ष्मो
सूक्ष्म [adj]
ऽपि
अपि [ind]
युधिष्ठिर
युधिष्ठिर [m]
एतावदुक्त्वा वचनमनुज्ञाप्य च पार्थिवम् । तथास्त्विति च तेनोक्तः कौन्तेयेन ययौ वनम् ॥
English Translation
Vaishampayana said Having said these words, Vyasa, soothed the old king. Yudhishthira, then, answered him, saying, “So be it.' The great ascetic then left the palace for proceeding to the forest.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतावद्
एतावत् [adj]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
वचनम्
वचन [n]
अनुज्ञाप्य
अनुज्ञापय् [10. P.]
च
च [ind]
पार्थिवम्
पार्थिव [m]
तथास्त्विति
तथा [ind]
तथास्त्विति
अस् [2. P.]
तथास्त्विति
इति [ind]
च
च [ind]
तेनोक्तः
तद् [pron]
तेनोक्तः
वच् [2. P.]
कौन्तेयेन
कौन्तेय [m]
ययौ
या [2. Ā.]
वनम्
वन [n]
गते भगवति व्यासे राजा पाण्डुसुतस्ततः । प्रोवाच पितरं वृद्धं मन्दं मन्दमिवानतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गते
गम् [6. Ā.]
भगवति
भगवत् [adj]
व्यासे
व्यास [m]
राजा
राजन् [m]
पाण्डुसुतस्ततः
पाण्डु [m]
पाण्डुसुतस्ततः
सुत [m]
पाण्डुसुतस्ततः
ततस् [ind]
प्रोवाच
प्रवच् [2. P.]
पितरं
पितृ [m]
वृद्धं
वृद्ध [adj]
मन्दं
मन्द [adj]
मन्दम्
मन्द [adj]
इवानतः
इव [ind]
इवानतः
आनम् [1. P.]
यदाह भगवान्व्यासो यच्चापि भवतो मतम् । यदाह च महेष्वासः कृपो विदुर एव च ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यद्
यद् [pron]
आह
अह् [1. P.]
भगवान्
भगवत् [adj]
व्यासो
व्यास [m]
यच्चापि
यद् [pron]
यच्चापि
च [ind]
यच्चापि
अपि [ind]
भवतो
भवत् [adj]
मतम्
मत [n]
यद्
यद् [pron]
आह
अह् [1. P.]
च
च [ind]
महेष्वासः
महत् [adj]
महेष्वासः
इष्वास [m]
कृपो
कृप [mf]
विदुर
विदुर [m]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
युयुत्सुः संजयश्चैव तत्कर्तास्म्यहमञ्जसा । सर्वे ह्येतेऽनुमान्या मे कुलस्यास्य हितैषिणः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
युयुत्सुः
युयुत्सु [m]
संजयश्चैव
संजय [m]
संजयश्चैव
च [ind]
संजयश्चैव
एव [ind]
तत्
तद् [pron]
कर्तास्म्यहम्
कृ [2. Ā.]
कर्तास्म्यहम्
मद् [pron]
अञ्जसा
अञ्जसा [ind]
सर्वे
सर्व [pron]
ह्येते
हि [ind]
ह्येते
एतद् [pron]
ऽनुमान्या
अनुमन् [8. Ā.]
मे
मद् [pron]
कुलस्यास्य
कुल [n]
कुलस्यास्य
इदम् [pron]
हितैषिणः
हित [n]
हितैषिणः
एषिन् [adj]
इदं तु याचे नृपते त्वामहं शिरसा नतः । क्रियतां तावदाहारस्ततो गच्छाश्रमं प्रति ॥
English Translation
This, however, O king, I beg of you by bending my head. Do you first eat and afterwards go to your forest-retreat.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इदं
इदम् [pron]
तु
तु [ind]
याचे
याच् [1. Ā.]
नृपते
नृपति [m]
त्वाम्
त्वद् [pron]
अहं
मद् [pron]
शिरसा
शिरस् [n]
नतः
नम् [1. Ā.]
क्रियतां
कृ [2. Ā.]
तावद्
तावत् [ind]
आहारस्ततो
आहार [m]
आहारस्ततो
ततस् [ind]
वेत्स्यामहे
विद् [2. Ā.]
वयम्
मद् [pron]