Āśramavāsikaparva Adhyāya 13
आश्रमवासिकपर्व • अध्यायः 13
Āśramavāsikaparva Adhyāya 13 of the classical Mahābhārata with 23 verses.
Total: 23 Verses
•
Citations: MBh 15.13.1–23
•
250 Lexicon Terms
एवमेतत्करिष्यामि यथात्थ पृथिवीपते । भूयश्चैवानुशास्योऽहं भवता पार्थिवर्षभ ॥
English Translation
Yudhishthira said O king, I shall do as you order me. O foremost of kings, I should be be further instructed by you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
एतत्
एतद् [pron]
करिष्यामि
कृ [2. Ā.]
यथात्थ
यथा [ind]
यथात्थ
अह् [1. P.]
पृथिवीपते
पृथिवीपति [m]
भूयश्चैवानुशास्यो
भूयस् [ind]
भूयश्चैवानुशास्यो
च [ind]
भूयश्चैवानुशास्यो
एव [ind]
भूयश्चैवानुशास्यो
अनुशास् [2. Ā.]
ऽहं
मद् [pron]
भवता
भवत् [adj]
पार्थिवर्षभ
पार्थिव [m]
पार्थिवर्षभ
ऋषभ [m]
भीष्मे स्वर्गमनुप्राप्ते गते च मधुसूदने । विदुरे संजये चैव कोऽन्यो मां वक्तुमर्हति ॥
English Translation
Bhishma has ascended to Heaven. The destroyer of Madhu, has departed (for Dwraka). Vidura and Sanjaya, also (will accompany you to the forest). Who else, therefore, save you, will teach me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भीष्मे
भीष्म [m]
स्वर्गम्
स्वर्ग [m]
अनुप्राप्ते
अनुप्राप् [5. Ā.]
गते
गम् [6. Ā.]
च
च [ind]
मधुसूदने
मधुसूदन [m]
विदुरे
विदुर [m]
संजये
संजय [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
को
क [pron]
ऽन्यो
अन्य [pron]
मां
मद् [pron]
वक्तुम्
वच् [2. P.]
अर्हति
अर्ह् [1. Ā.]
यत्तु मामनुशास्तीह भवानद्य हिते स्थितः । कर्तास्म्येतन्महीपाल निर्वृतो भव भारत ॥
English Translation
I shall, certainly, follow those instructions which you have today given, desirous of doing good to me. O lord of Earth. Be you assured of this, O king.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्
यद् [pron]
तु
तु [ind]
माम्
मद् [pron]
अनुशास्तीह
अनुशास् [2. Ā.]
अनुशास्तीह
इह [ind]
भवान्
भवत् [adj]
अद्य
अद्य [ind]
हिते
हित [n]
स्थितः
स्था [1. Ā.]
कर्तास्म्येतन्महीपाल
कृ [2. Ā.]
कर्तास्म्येतन्महीपाल
एतद् [pron]
कर्तास्म्येतन्महीपाल
महीपाल [m]
निर्वृतो
निर्वृत [adj]
भव
भू [1. Ā.]
भारत
भारत [m]
एवमुक्तः स राजर्षिर्धर्मराजेन धीमता । कौन्तेयं समनुज्ञातुमियेष भरतर्षभ ॥
English Translation
Vaishampayana said Thus addressed by the highly intelligent and just king Yudhishthira, the royal sage, Dhritarashtra, O chief of the Bharatas, wished to obtain the king's permission.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तः
वच् [2. P.]
स
तद् [pron]
राजर्षिर्
राजन् [m]
राजर्षिर्
ऋषि [m]
धर्मराजेन
धर्मराज [m]
धीमता
धीमत् [adj]
कौन्तेयं
कौन्तेय [m]
समनुज्ञातुम्
समनुज्ञा [9. P.]
इयेष
इष् [1. P.]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
पुत्र विश्रम्यतां तावन्ममापि बलवाञ्श्रमः । इत्युक्त्वा प्राविशद्राजा गान्धार्या भवनं तदा ॥
English Translation
And he said, 'Cease, O son. I have been। tired greatly.' Having said these words, the old king entered the apartments of Gandhari.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुत्र
पुत्र [m]
विश्रम्यतां
विश्रम् [1. Ā.]
तावन्ममापि
तावत् [ind]
तावन्ममापि
मद् [pron]
तावन्ममापि
अपि [ind]
बलवाञ्
बलवत् [adj]
श्रमः
श्रम [m]
इत्युक्त्वा
इति [ind]
इत्युक्त्वा
वच् [2. P.]
प्राविशद्
प्रविश् [4. P.]
राजा
राजन् [m]
गान्धार्या
गान्धारी [f]
भवनं
भवन [n]
तदा
तदा [ind]
तमासनगतं देवी गान्धारी धर्मचारिणी । उवाच काले कालज्ञा प्रजापतिसमं पतिम् ॥
English Translation
Pious Gandhari knowing the opportune moments, said these timely words to that husband of hers who resembled a second Lord of all creatures, while resting on a seat :—'You have got the permission of that great Rishis, viz., Vyasa himself. When, however, will you go to the forest, with the permission of Yudhishthira?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
आसनगतं
आसन [n]
आसनगतं
गम् [6. Ā.]
देवी
देवी [f]
गान्धारी
गान्धारी [f]
धर्मचारिणी
धर्म [mn]
धर्मचारिणी
चारिन् [adj]
उवाच
वच् [2. P.]
काले
काल [m]
कालज्ञा
काल [m]
कालज्ञा
ज्ञ [adj]
प्रजापतिसमं
प्रजापति [m]
प्रजापतिसमं
सम [pron]
पतिम्
पति [m]
अनुज्ञातः स्वयं तेन व्यासेनापि महर्षिणा । युधिष्ठिरस्यानुमते कदारण्यं गमिष्यसि ॥
English Translation
Pious Gandhari knowing the opportune moments, said these timely words to that husband of hers who resembled a second Lord of all creatures, while resting on a seat :—'You have got the permission of that great Rishis, viz., Vyasa himself. When, however, will you go to the forest, with the permission of Yudhishthira?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनुज्ञातः
अनुज्ञा [9. Ā.]
स्वयं
स्वयम् [ind]
तेन
तद् [pron]
व्यासेनापि
व्यास [m]
व्यासेनापि
अपि [ind]
महर्षिणा
महत् [adj]
महर्षिणा
ऋषि [m]
युधिष्ठिरस्याश्वमेधः
युधिष्ठिर [m]
युधिष्ठिरस्याश्वमेधः
अश्वमेध [m]
परां
पर [pron]
चैत्रीं
चैत्री [f]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
गान्धार्यहमनुज्ञातः स्वयं पित्रा महात्मना । युधिष्ठिरस्यानुमते गन्तास्मि नचिराद्वनम् ॥
English Translation
Dhritarashtra said O Gandhari, I have received the permission of my great sire. With the permission of Yudhishthira (next obtained), I shall soon retire into the forest.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गान्धार्यहम्
गान्धारी [f]
गान्धार्यहम्
मद् [pron]
अनुज्ञातः
अनुज्ञा [9. Ā.]
स्वयं
स्वयम् [ind]
पित्रा
पितृ [m]
महात्मना
महात्मन् [adj]
युधिष्ठिरस्यानुमते
युधिष्ठिर [m]
युधिष्ठिरस्यानुमते
अनुमत [n]
कदारण्यं
कदा [ind]
कदारण्यं
अरण्य [n]
गमिष्यसि
गम् [6. Ā.]
अहं हि नाम सर्वेषां तेषां दुर्द्यूतदेविनाम् । पुत्राणां दातुमिच्छामि प्रेत्यभावानुगं वसु । सर्वप्रकृतिसांनिध्यं कारयित्वा स्ववेश्मनि ॥
English Translation
I wish, however, to give away some riches capable of following the status of Preta, for all those sons of mine who were addicted to calamitous dice. Indeed, I wish to make those gifts, inviting all the people to my palace.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहं
मद् [pron]
हि
हि [ind]
नाम
नाम [ind]
सर्वेषां
सर्व [pron]
तेषां
तद् [pron]
दुर्द्यूतदेविनाम्
दुर्द्यूत [n]
दुर्द्यूतदेविनाम्
देविन् [adj]
पुत्राणां
पुत्र [m]
दातुम्
दा [1. Ā.]
इच्छामि
इष् [1. P.]
प्रेत्यभावानुगं
प्रेत्यभाव [m]
प्रेत्यभावानुगं
अनुग [adj]
वसु
वसु [n]
सर्वप्रकृतिसांनिध्यं
सर्व [pron]
सर्वप्रकृतिसांनिध्यं
प्रकृति [f]
सर्वप्रकृतिसांनिध्यं
सांनिध्य [n]
कारयित्वा
कारय् [10. Ā.]
स्ववेश्मनि
स्व [adj]
स्ववेश्मनि
वेश्मन् [n]
इत्युक्त्वा धर्मराजाय प्रेषयामास पार्थिवः । स च तद्वचनात्सर्वं समानिन्ये महीपतिः ॥
English Translation
Vaishampayana said Having said so (to Gandhari), Dhritarashtra sent for Yudhishthira. The latter, ordered by his uncle, brought all the articles necessary.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्त्वा
इति [ind]
इत्युक्त्वा
वच् [2. P.]
धर्मराजानम्
धर्मराजन् [m]
अभ्यभाषत
अभिभाष् [1. P.]
कौरवः
कौरव [m]
स
तद् [pron]
च
च [ind]
तद्वचनात्
तद् [pron]
तद्वचनात्
वचन [n]
सर्वं
सर्व [pron]
समानिन्ये
समानी [1. Ā.]
महीपतिः
महीपति [m]
ततो निष्क्रम्य नृपतिस्तस्मादन्तःपुरात्तदा । सर्वं सुहृज्जनं चैव सर्वाश्च प्रकृतीस्तथा । समवेतांश्च तान्सर्वान्पौरजानपदानथ ॥
English Translation
The old king, coming out of the inner apartments saw them all as also his subjects collected together.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
निष्क्रम्य
निष्क्रम् [6. P.]
नृपतिस्तस्माद्
नृपति [m]
नृपतिस्तस्माद्
तद् [pron]
अन्तःपुरात्
अन्तःपुर [n]
तदा
तदा [ind]
सर्वं
सर्व [pron]
सुहृज्जनं
सुहृद् [m]
सुहृज्जनं
जन [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
सर्वाश्च
सर्व [pron]
सर्वाश्च
च [ind]
प्रकृतीस्तथा
प्रकृति [f]
प्रकृतीस्तथा
तथा [ind]
समवेतांश्च
समवे [2. P.]
समवेतांश्च
च [ind]
तान्
तद् [pron]
सर्वान्
सर्व [pron]
पौरजानपदान्
पौर [m]
पौरजानपदान्
जानपद [m]
अथ
अथ [ind]
ब्राह्मणांश्च महीपालान्नानादेशसमागतान् । ततः प्राह महातेजा धृतराष्ट्रो महीपतिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्राह्मणानां
ब्राह्मण [m]
च
च [ind]
वेश्मानि
वेश्मन् [n]
नानादेशसमेयुषाम्
नाना [ind]
नानादेशसमेयुषाम्
देश [m]
नानादेशसमेयुषाम्
समे [2. P.]
कथम्
कथम् [ind]
आसन्महाराजे
अस् [2. P.]
आसन्महाराजे
महत् [adj]
आसन्महाराजे
राज [m]
धृतराष्ट्रे
धृतराष्ट्र [m]
महात्मनि
महात्मन् [adj]
शृण्वन्त्येकाग्रमनसो ब्राह्मणाः कुरुजाङ्गलाः । क्षत्रियाश्चैव वैश्याश्च शूद्राश्चैव समागताः ॥
English Translation
Many Brahmanas living in Kurujangala, many Kshatriyas, many Vaishyas, and many Shudras also, came to Dhritarashtra' place, with gratified hearts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शृण्वन्त्येकाग्रमनसो
श्रु [4. P.]
शृण्वन्त्येकाग्रमनसो
एकाग्र [adj]
शृण्वन्त्येकाग्रमनसो
मनस् [n]
ब्राह्मणाः
ब्राह्मण [m]
कुरुजाङ्गलाः
कुरुजाङ्गल [m]
क्षत्रियाश्चैव
क्षत्रिय [m]
क्षत्रियाश्चैव
च [ind]
क्षत्रियाश्चैव
एव [ind]
वैश्याश्च
वैश्य [m]
वैश्याश्च
च [ind]
शूद्राश्चैव
शूद्र [m]
शूद्राश्चैव
च [ind]
शूद्राश्चैव
एव [ind]
समागताः
समागम् [6. P.]
भवन्तः कुरवश्चैव बहुकालं सहोषिताः । परस्परस्य सुहृदः परस्परहिते रताः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भवन्तः
भवत् [adj]
कुरवश्चैव
कुरु [m]
कुरवश्चैव
च [ind]
कुरवश्चैव
एव [ind]
बहुकालं
बहु [adj]
बहुकालं
काल [m]
सहोषिताः
सह [ind]
सहोषिताः
वस् [2. P.]
परस्परस्य
परस्पर [adj]
सुहृदः
सुहृद् [m]
परस्परहिते
परस्पर [adj]
परस्परहिते
हित [n]
रताः
रम् [4. Ā.]
यदिदानीमहं ब्रूयामस्मिन्काल उपस्थिते । तथा भवद्भिः कर्तव्यमविचार्य वचो मम ॥
English Translation
What I shall now say in view of the opportunity that has come, should be done by you all even as disciples accomplish the orders of their preceptors.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यद्
यद् [pron]
इदानीम्
इदानीम् [ind]
अहं
मद् [pron]
ब्रूयाम्
ब्रू [2. Ā.]
अस्मिन्
इदम् [pron]
काल
काल [m]
उपस्थिते
उपस्था [1. Ā.]
तथा
तथा [ind]
भवद्भिः
भवत् [adj]
कर्तव्यम्
कृ [2. Ā.]
अविचार्य
अ [ind]
अविचार्य
विचारय् [10. Ā.]
वचो
वचस् [n]
मम
मद् [pron]
अरण्यगमने बुद्धिर्गान्धारीसहितस्य मे । व्यासस्यानुमते राज्ञस्तथा कुन्तीसुतस्य च । भवन्तोऽप्यनुजानन्तु मा वोऽन्या भूद्विचारणा ॥
English Translation
I have set my heart upon retiring into the forest, along with Gandhari as my companion. Vyasa has approved of this, also the son of Kunti.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अरण्यगमने
अरण्य [n]
अरण्यगमने
गमन [n]
बुद्धिर्
बुद्धि [f]
गान्धारीसहितस्य
गान्धारी [f]
गान्धारीसहितस्य
सहित [adj]
मे
मद् [pron]
व्यासस्यानुमते
व्यास [m]
व्यासस्यानुमते
अनुमत [n]
राज्ञस्तथा
राजन् [m]
राज्ञस्तथा
तथा [ind]
कुन्तीसुतस्य
कुन्ती [f]
कुन्तीसुतस्य
सुत [m]
च
च [ind]
भवन्तो
भवत् [adj]
ऽप्यनुजानन्तु
अपि [ind]
ऽप्यनुजानन्तु
अनुज्ञा [9. Ā.]
मा
मा [ind]
वो
त्वद् [pron]
ऽन्या
अन्य [pron]
भूद्
भू [1. Ā.]
विचारणा
विचारणा [f]
अस्माकं भवतां चैव येयं प्रीतिर्हि शाश्वती । न चान्येष्वस्ति देशेषु राज्ञामिति मतिर्मम ॥
English Translation
Let me have your permission too. Do not hesitate in this. That good will, which has always existed between you and us, is not to be seen, I believe, in other kingdoms, between the rulers and the ruled. I am worn out with age on my head. I am destitute of children.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अस्माकं
मद् [pron]
भवतां
भवत् [adj]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
येयं
यद् [pron]
येयं
इदम् [pron]
प्रीतिर्
प्रीति [f]
हि
हि [ind]
शाश्वती
शाश्वत [adj]
न
न [ind]
चान्येष्वस्ति
च [ind]
चान्येष्वस्ति
अन्य [pron]
चान्येष्वस्ति
अस् [2. P.]
देशेषु
देश [m]
राज्ञाम्
राजन् [m]
इति
इति [ind]
मतिर्
मति [f]
मम
मद् [pron]
श्रान्तोऽस्मि वयसानेन तथा पुत्रविनाकृतः । उपवासकृशश्चास्मि गान्धारीसहितोऽनघाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रान्तो
श्रम् [1. Ā.]
ऽस्मि
अस् [2. P.]
वयसानेन
वयस् [n]
वयसानेन
इदम् [pron]
तथा
तथा [ind]
पुत्रविनाकृतः
पुत्र [m]
पुत्रविनाकृतः
विनाकृत [adj]
उपवासकृशश्चास्मि
उपवास [m]
उपवासकृशश्चास्मि
कृश [adj]
उपवासकृशश्चास्मि
च [ind]
उपवासकृशश्चास्मि
अस् [2. P.]
गान्धारीसहितो
गान्धारी [f]
गान्धारीसहितो
सहित [adj]
ऽनघाः
अनघ [adj]
युधिष्ठिरगते राज्ये प्राप्तश्चास्मि सुखं महत् । मन्ये दुर्योधनैश्वर्याद्विशिष्टमिति सत्तमाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
युधिष्ठिरगते
युधिष्ठिर [m]
युधिष्ठिरगते
गम् [6. Ā.]
राज्ये
राज्य [n]
प्राप्तश्चास्मि
प्राप् [1. P.]
प्राप्तश्चास्मि
च [ind]
प्राप्तश्चास्मि
अस् [2. P.]
सुखं
सुख [n]
महत्
महत् [adj]
मन्ये
मन् [8. P.]
दुर्योधनैश्वर्याद्
दुर्योधन [m]
दुर्योधनैश्वर्याद्
ऐश्वर्य [n]
विशिष्टम्
विशिष् [7. P.]
इति
इति [ind]
सत्तमाः
सत्तम [adj]
मम त्वन्धस्य वृद्धस्य हतपुत्रस्य का गतिः । ऋते वनं महाभागास्तन्मानुज्ञातुमर्हथ ॥
English Translation
You foremost of men, I think that happiness has been greater than what I could expect from Duryodhana's sovereignty. What other refuge can I have, old as a I am and destitute of children, except the forest? You highly blessed ones, you should grant me the perinission 1 seek.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मम
मद् [pron]
त्वन्धस्य
तु [ind]
त्वन्धस्य
अन्ध [adj]
वृद्धस्य
वृद्ध [adj]
हतपुत्रस्य
हन् [6. P.]
हतपुत्रस्य
पुत्र [m]
का
क [pron]
गतिः
गति [f]
ऋते
ऋते [ind]
वनं
वन [n]
महाभागास्तन्मानुज्ञातुम्
महाभाग [adj]
महाभागास्तन्मानुज्ञातुम्
तद् [pron]
महाभागास्तन्मानुज्ञातुम्
मद् [pron]
महाभागास्तन्मानुज्ञातुम्
अनुज्ञा [9. Ā.]
अर्हथ
अर्ह् [1. Ā.]
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वे ते कुरुजाङ्गलाः । बाष्पसंदिग्धया वाचा रुरुदुर्भरतर्षभ ॥
English Translation
Hearing those words of his, all the residents of Kurujangala bewailed aloud, O best of the Bharatas, with voices choked by tears.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अस्यास्तु
इदम् [pron]
अस्यास्तु
तु [ind]
वचनं
वचन [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
सर्वास्ताः
सर्व [pron]
सर्वास्ताः
तद् [pron]
कुरुयोषितः
कुरु [m]
कुरुयोषितः
योषित् [f]
बाष्पसंदिग्धया
बाष्प [mn]
बाष्पसंदिग्धया
संदिह् [2. Ā.]
वाचा
वाच् [f]
रुरुदुर्
रुद् [1. P.]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
तानविब्रुवतः किंचिद्दुःखशोकपरायणान् । पुनरेव महातेजा धृतराष्ट्रोऽब्रवीदिदम् ॥
English Translation
Desirous of telling those grief stricken people something more, the highly energetic Dhritarashtra once more addressed them and said as follows.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तान्
तद् [pron]
अविब्रुवतः
अ [ind]
अविब्रुवतः
विब्रू [2. Ā.]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
दुःखशोकपरायणान्
दुःख [n]
दुःखशोकपरायणान्
शोक [m]
दुःखशोकपरायणान्
परायण [n]
ततः
ततस् [ind]
प्राह
प्राह् [1. P.]
महातेजा
महत् [adj]
महातेजा
तेजस् [n]
धृतराष्ट्रो
धृतराष्ट्र [m]
महीपतिः
महीपति [m]