Śāntiparva Adhyāya 96
शान्तिपर्व • अध्यायः 96
Śāntiparva Adhyāya 96 of the classical Mahābhārata with 22 verses.
Total: 22 Verses
•
Citations: MBh 12.96.1–22
•
250 Lexicon Terms
अथ यो विजिगीषेत क्षत्रियः क्षत्रियं युधि । कस्तस्य धर्म्यो विजय एतत्पृष्टो ब्रवीहि मे ॥
English Translation
Yudhishthira said If a Kshatriya wishes to subjugate another Kshatriya in battle, how should the former act there? Questioned by me, do you answer it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
यो
यद् [pron]
विजिगीषेत
विजिगीष् [Desid. Ā.]
क्षत्रियः
क्षत्रिय [m]
क्षत्रियं
क्षत्रिय [m]
युधि
युध् [f]
कस्तस्य
क [pron]
कस्तस्य
तद् [pron]
धर्म्यो
धर्म्य [adj]
विजय
विजय [m]
एतत्
एतद् [pron]
पृष्टो
प्रच्छ् [1. P.]
ब्रवीहि
ब्रू [2. Ā.]
मे
मद् [pron]
ससहायोऽसहायो वा राष्ट्रमागम्य भूमिपः । ब्रूयादहं वो राजेति रक्षिष्यामि च वः सदा ॥
English Translation
Bhishma said-That king, with or without an army to follow him, entering the territories of the king he would bring under subjection, should say to all people,-I am your king! I shall always protect you!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ससहायो
स [ind]
ससहायो
सहाय [m]
ऽसहायो
असहाय [adj]
वा
वा [ind]
राष्ट्रम्
राष्ट्र [mn]
आगम्य
आगम् [6. P.]
भूमिपः
भूमिप [m]
ब्रूयाद्
ब्रू [2. Ā.]
अहं
मद् [pron]
वो
त्वद् [pron]
राजेति
राजन् [m]
राजेति
इति [ind]
रक्षिष्यामि
रक्ष् [4. P.]
च
च [ind]
वः
त्वद् [pron]
सदा
सदा [ind]
मम धर्म्यं बलिं दत्त किं वा मां प्रतिपत्स्यथ । ते चेत्तमागतं तत्र वृणुयुः कुशलं भवेत् ॥
English Translation
Give me the just tribute or fight with me!-If the people accept him as their king, there need not be any fighting.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मम
मद् [pron]
धर्म्यं
धर्म्य [adj]
बलिं
बलि [m]
दत्त
दा [1. Ā.]
किंवा
किंवा [ind]
मां
मद् [pron]
प्रतिपत्स्यथ
प्रतिपद् [4. P.]
ते
तद् [pron]
चेत्
चेद् [ind]
तम्
तद् [pron]
आगतं
आगम् [6. P.]
तत्र
तत्र [ind]
वृणुयुः
वृ [5. Ā.]
कुशलं
कुशल [n]
भवेत्
भू [1. Ā.]
ते चेदक्षत्रियाः सन्तो विरुध्येयुः कथंचन । सर्वोपायैर्नियन्तव्या विकर्मस्था नराधिप ॥
English Translation
If, without being born Kshatriyas they show sings of hostility, they should then, because they follow practices not sanctioned for them be tried to be restrained by every means.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
चेद्
चेद् [ind]
अक्षत्रियाः
अक्षत्रिय [m]
सन्तो
अस् [2. P.]
विरुध्येयुः
विरुध् [7. Ā.]
कथंचन
कथंचन [ind]
सर्वोपायैर्
सर्व [pron]
सर्वोपायैर्
उपाय [m]
नियन्तव्या
नियम् [1. Ā.]
विकर्मस्था
विकर्मन् [n]
विकर्मस्था
स्थ [adj]
नराधिप
नराधिप [m]
अशक्तं क्षत्रियं मत्वा शस्त्रं गृह्णात्यथापरः । त्राणायाप्यसमर्थं तं मन्यमानमतीव च ॥
English Translation
People of the other castes do take up arms if they see the Kshatriya not ready for fight, incompetent to protect himself, and too much afraid of the enemy.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अशक्तं
अशक्त [adj]
क्षत्रियं
क्षत्रिय [m]
मत्वा
मन् [8. P.]
शस्त्रं
शस्त्र [n]
गृह्णात्यथापरः
ग्रह् [6. Ā.]
गृह्णात्यथापरः
अथ [ind]
गृह्णात्यथापरः
अपर [pron]
त्राणायाप्यसमर्थं
त्राण [n]
त्राणायाप्यसमर्थं
अपि [ind]
त्राणायाप्यसमर्थं
असमर्थ [adj]
तं
तद् [pron]
मन्यमानम्
मन् [8. P.]
अतीव
अतीव [ind]
च
च [ind]
अथ यः क्षत्रियो राजा क्षत्रियं प्रत्युपाव्रजेत् । कथं स प्रतियोद्धव्यस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥
English Translation
Yudhishthira said Tell me, O grandfather, how should that Kshatriya king fight who marches against another Kshatriya king!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
यः
यद् [pron]
क्षत्रियो
क्षत्रिय [m]
राजा
राजन् [m]
क्षत्रियं
क्षत्रिय [m]
प्रत्युपाव्रजेत्
प्रत्युपाव्रज् [1. Ā.]
कस्य
क [pron]
किं
क [pron]
कुर्वतः
कृ [2. Ā.]
सिद्ध्यै
सिद्धि [f]
तन्मे
तद् [pron]
तन्मे
मद् [pron]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
पितामह
पितामह [m]
नासंनद्धो नाकवचो योद्धव्यः क्षत्रियो रणे । एक एकेन वाच्यश्च विसृजस्व क्षिपामि च ॥
English Translation
Bhishma said A Kshatriya must not put on armour for fighting a Kshatriya who is not clad in coat of mail. One should fight one, and leave the opponent when the latter becomes disabled.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नासंनद्धो
न [ind]
नासंनद्धो
असंनद्ध [adj]
नाकवचो
न [ind]
नाकवचो
अकवच [adj]
योद्धव्यः
युध् [2. P.]
क्षत्रियो
क्षत्रिय [m]
रणे
रण [m]
एक
एक [pron]
एकेन
एक [pron]
वाच्यश्च
वच् [2. P.]
वाच्यश्च
च [ind]
विसृजस्व
विसृज् [4. Ā.]
क्षिपामि
क्षिप् [6. Ā.]
च
च [ind]
स चेत्संनद्ध आगच्छेत्संनद्धव्यं ततो भवेत् । स चेत्ससैन्य आगच्छेत्ससैन्यस्तमथाह्वयेत् ॥
English Translation
If the enemy comes clad in mail, his opponent also should put on armour. If the enemy advances with an army at his back, one should, calling into requisition, his own strength, give him the battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
चेत्
चेद् [ind]
संनद्ध
संनह् [4. Ā.]
आगच्छेत्
आगम् [6. P.]
संनद्धव्यं
संनह् [4. Ā.]
ततो
ततस् [ind]
भवेत्
भू [1. Ā.]
स
तद् [pron]
चेत्
चेद् [ind]
संनद्ध
संनह् [4. Ā.]
आगच्छेत्
आगम् [6. P.]
संनद्धव्यं
संनह् [4. Ā.]
ततो
ततस् [ind]
भवेत्
भू [1. Ā.]
स चेन्निकृत्या युध्येत निकृत्या तं प्रयोधयेत् । अथ चेद्धर्मतो युध्येद्धर्मेणैव निवारयेत् ॥
English Translation
If the enemy fights deceitfully, he should be paid in his own coin. If, however, he fights fairly, he should be resisted with fair means.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
चेन्निकृत्या
चेद् [ind]
चेन्निकृत्या
निकृति [f]
युध्येत
युध् [2. P.]
निकृत्या
निकृति [f]
तं
तद् [pron]
प्रयोधयेत्
प्रयोधय् [10. Ā.]
अथ
अथ [ind]
चेद्
चेद् [ind]
धर्मतो
धर्म [mn]
युध्येद्
युध् [2. P.]
धर्मेणैव
धर्म [mn]
धर्मेणैव
एव [ind]
निवारयेत्
निवारय् [10. Ā.]
नाश्वेन रथिनं यायादुदियाद्रथिनं रथी । व्यसने न प्रहर्तव्यं न भीताय जिताय च ॥
English Translation
One should not on horse-back run against a car-warrior. A car-warrior should fight with a car-warrior. When an antagonist is in a bad plight, he should not be struck; nor should one who has been frightened, nor one who has been defeated.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नाश्वेन
न [ind]
नाश्वेन
अश्व [m]
रथिनं
रथिन् [m]
यायाद्
या [2. Ā.]
उदियाद्
उदि [4. Ā.]
रथिनं
रथिन् [m]
रथी
रथिन् [m]
व्यसने
व्यसन [n]
न
न [ind]
प्रहर्तव्यं
प्रहृ [2. P.]
न
न [ind]
भीताय
भी [1. Ā.]
जिताय
जि [9. P.]
च
च [ind]
नेषुर्लिप्तो न कर्णी स्यादसतामेतदायुधम् । जयार्थमेव योद्धव्यं न क्रुध्येदजिघांसतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नेषुर्
न [ind]
नेषुर्
इषु [mf]
लिप्तो
लिप् [4. Ā.]
न
न [ind]
कर्णी
कर्णिन् [adj]
स्याद्
अस् [2. P.]
असताम्
असत् [adj]
एतद्
एतद् [pron]
आयुधम्
आयुध [mn]
जयार्थम्
जय [m]
जयार्थम्
अर्थ [mn]
एव
एव [ind]
योद्धव्यं
युध् [2. P.]
न
न [ind]
क्रुध्येद्
क्रुध् [4. Ā.]
अजिघांसतः
अजिघांसत् [adj]
साधूनां तु मिथोभेदात्साधुश्चेद्व्यसनी भवेत् । सव्रणो नाभिहन्तव्यो नानपत्यः कथंचन ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
साधूनां
साधु [adj]
तु
तु [ind]
मिथोभेदात्
मिथस् [ind]
मिथोभेदात्
भेद [m]
साधुश्चेद्
साधु [adj]
साधुश्चेद्
चेद् [ind]
व्यसनी
व्यसनिन् [adj]
भवेत्
भू [1. Ā.]
सव्रणो
स [ind]
सव्रणो
व्रण [mn]
नाभिहन्तव्यो
न [ind]
नाभिहन्तव्यो
अभिहन् [4. P.]
नानपत्यः
न [ind]
नानपत्यः
अनपत्य [adj]
कथंचन
कथंचन [ind]
भग्नशस्त्रो विपन्नाश्वश्छिन्नज्यो हतवाहनः । चिकित्स्यः स्यात्स्वविषये प्राप्यो वा स्वगृहान्भवेत् । निर्व्रणोऽपि च मोक्तव्य एष धर्मः सनातनः ॥
English Translation
A weak or wounded man should not be killed, nor one who is sonless; nor one whose Weapon has been broken; nor one who has fallen into distress; nor one whose bowstring has been cut; nor one who has lost his car. A wounded opponent should either be sent to his own home, or, if brought to the victor's house, should have his wounds dressed by skilful surgeons. When for a fair fight between two kings, a righteous warrior is reduced to straits, he should, when cured, be liberated, This is the eternal duty.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भग्नशस्त्रो
भञ्ज् [4. P.]
भग्नशस्त्रो
शस्त्र [n]
विपन्नाश्वश्छिन्नज्यो
विपद् [4. P.]
विपन्नाश्वश्छिन्नज्यो
अश्व [m]
विपन्नाश्वश्छिन्नज्यो
छिद् [1. P.]
विपन्नाश्वश्छिन्नज्यो
ज्या [f]
हतवाहनः
हन् [6. P.]
हतवाहनः
वाहन [n]
चिकित्स्यः
चिकित्स् [Desid. Ā.]
स्यात्
अस् [2. P.]
स्वविषये
स्व [adj]
स्वविषये
विषय [mn]
प्राप्यो
प्राप् [1. P.]
वा
वा [ind]
स्वगृहान्
स्व [adj]
स्वगृहान्
गृह [mn]
भवेत्
भू [1. Ā.]
निर्व्रणो
निर्व्रण [adj]
ऽपि
अपि [ind]
च
च [ind]
मोक्तव्य
मुच् [6. Ā.]
एष
एतद् [pron]
धर्मः
धर्म [mn]
सनातनः
सनातन [adj]
तस्माद्धर्मेण योद्धव्यं मनुः स्वायंभुवोऽब्रवीत् । सत्सु नित्यं सतां धर्मस्तमास्थाय न नाशयेत् ॥
English Translation
Manu himself, the son of the Self-create (Brahman), has said that battles should be fought fairly. The righteous should always treat the righteous fairly. They should follow righteousness without destroying it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्माद्
तस्मात् [ind]
धर्मेण
धर्म [mn]
योद्धव्यं
युध् [2. P.]
मनुः
मनु [m]
स्वायंभुवो
स्वायम्भुव [m]
ऽब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
सत्सु
सत् [adj]
नित्यं
नित्यम् [ind]
सतां
सत् [adj]
धर्मस्तम्
धर्म [mn]
धर्मस्तम्
तद् [pron]
आस्थाय
आस्था [1. Ā.]
न
न [ind]
नाशयेत्
नाशय् [10. Ā.]
यो वै जयत्यधर्मेण क्षत्रियो वर्धमानकः । आत्मानमात्मना हन्ति पापो निकृतिजीवनः ॥
English Translation
If a Kshatriya, whose duty is to fight fairly, wins a victory by unfair means, he incurs sin thereby. Of deceitful conduct, such a person is said to destroy his ownself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यो
यद् [pron]
वै
वै [ind]
जयत्यधर्मेण
जि [9. P.]
जयत्यधर्मेण
अधर्म [m]
क्षत्रियो
क्षत्रिय [m]
वर्धमानकः
वर्धमानक [mn]
आत्मानम्
आत्मन् [m]
आत्मना
आत्मन् [m]
हन्ति
हन् [6. P.]
पापो
पाप [adj]
निकृतिजीवनः
निकृति [f]
निकृतिजीवनः
जीवन [n]
कर्म चैतदसाधूनामसाधुं साधुना जयेत् । धर्मेण निधनं श्रेयो न जयः पापकर्मणा ॥
English Translation
The wicked follow this practice. Even the wlicked should be subdued by fair means. It is better to sacrifice life itself in the observance of righteousness than to acquire victory by unfair means.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कर्म
कर्मन् [n]
चैतद्
च [ind]
चैतद्
एतद् [pron]
असाधूनाम्
असाधु [adj]
असाधुं
असाधु [adj]
साधुना
साधु [adj]
जयेत्
जि [9. P.]
धर्मेण
धर्म [mn]
निधनं
निधन [mn]
श्रेयो
श्रेयस् [adj]
न
न [ind]
जयः
जय [m]
पापकर्मणा
पाप [adj]
पापकर्मणा
कर्मन् [n]
नाधर्मश्चरितो राजन्सद्यः फलति गौरिव । मूलान्यस्य प्रशाखाश्च दहन्समनुगच्छति ॥
English Translation
Like a cow, O king, sin, when perpetrated, does not yield immediate fruits. That sin destroys the perpetrator after consuming his roots and branches.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नाधर्मश्चरितो
न [ind]
नाधर्मश्चरितो
अधर्म [m]
नाधर्मश्चरितो
चर् [1. Ā.]
राजन्
राजन् [m]
सद्यः
सद्यस् [ind]
फलति
फल् [1. Ā.]
गौर्
गो [mf]
इव
इव [ind]
मूलान्यस्य
मूल [mn]
मूलान्यस्य
इदम् [pron]
प्रशाखाश्च
प्रशाखा [f]
प्रशाखाश्च
च [ind]
दहन्
दह् [2. P.]
समनुगच्छति
समनुगम् [1. P.]
पापेन कर्मणा वित्तं लब्ध्वा पापः प्रहृष्यति । स वर्धमानः स्तेयेन पापः पापे प्रसज्जति ॥
English Translation
Acquiring wealth by foul means, a sinful person becomes overjoyed. But gaining advancement by sinful ways, the miscreant becomes a confirmed sinner.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पापेन
पाप [adj]
कर्मणा
कर्मन् [n]
वित्तं
वित्त [n]
लब्ध्वा
लभ् [1. P.]
पापः
पाप [adj]
प्रहृष्यति
प्रहृष् [4. Ā.]
स
तद् [pron]
वर्धमानः
वृध् [6. P.]
स्तेयेन
स्तेय [n]
पापः
पाप [adj]
पापे
पाप [n]
प्रसजति
प्रसञ्ज् [1. Ā.]
न धर्मोऽस्तीति मन्वानः शुचीनवहसन्निव । अश्रद्दधानभावाच्च विनाशमुपगच्छति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
धर्मो
धर्म [mn]
ऽस्तीति
अस् [2. P.]
ऽस्तीति
इति [ind]
मन्वानः
मन् [8. P.]
शुचीन्
शुचि [adj]
अवहसन्न्
अवहस् [1. P.]
इव
इव [ind]
अश्रद्दधानभावाच्च
अश्रद्दधान [adj]
अश्रद्दधानभावाच्च
भाव [m]
अश्रद्दधानभावाच्च
च [ind]
विनाशम्
विनाश [m]
उपगच्छति
उपगम् [6. P.]
स बद्धो वारुणैः पाशैरमर्त्य इव मन्यते । महादृतिरिवाध्मातः स्वकृतेन विवर्धते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
बद्धो
बन्ध् [4. P.]
वारुणैः
वारुण [adj]
पाशैर्
पाश [m]
अमर्त्य
अमर्त्य [adj]
इव
इव [ind]
मन्यते
मन् [8. P.]
महादृतिर्
महत् [adj]
महादृतिर्
दृति [mf]
इवाध्मातः
इव [ind]
इवाध्मातः
आधम् [4. P.]
स्वकृतेन
स्व [adj]
स्वकृतेन
कृत [n]
विवर्धते
विवृध् [1. Ā.]
ततः समूलो ह्रियते नदीकूलादिव द्रुमः । अथैनमभिनिन्दन्ति भिन्नं कुम्भमिवाश्मनि । तस्माद्धर्मेण विजयं कामं लिप्सेत भूमिपः ॥
English Translation
Then seeing him look like an earthen pot broken on a stone surface, people describe him as he deserves. The king should, therefore, seek both victory and the increment of his resources, by fair means.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
समूलो
स [ind]
समूलो
मूल [mn]
ह्रियते
हृ [2. P.]
नदीकूलाद्
नदी [f]
नदीकूलाद्
कूल [n]
इव
इव [ind]
द्रुमः
द्रुम [m]
अथैनम्
अथ [ind]
अथैनम्
एनद् [pron]
अभिनिन्दन्ति
अभिनिन्द् [1. Ā.]
भिन्नं
भिद् [6. P.]
कुम्भम्
कुम्भ [m]
इवाश्मनि
इव [ind]
इवाश्मनि
अश्मन् [mn]
तस्माद्
तस्मात् [ind]
धर्मेण
धर्म [mn]
विजयं
विजय [m]
कामं
काम [m]
लिप्सेत
लिप्स् [Desid. P.]
भूमिपः
भूमिप [m]