Aśvamedhikaparva Adhyāya 66
अश्वमेधिकपर्व • अध्यायः 66
Aśvamedhikaparva Adhyāya 66 of the classical Mahābhārata with 20 verses.
Total: 20 Verses
•
Citations: MBh 14.66.1–20
•
250 Lexicon Terms
उत्थितायां पृथायां तु सुभद्रा भ्रातरं तदा । दृष्ट्वा चुक्रोश दुःखार्ता वचनं चेदमब्रवीत् ॥
English Translation
Vaishampayana said After Kunti had sat up, Subhadra, seeing her brother, began to weep aloud, and stricken with excessive grief, said, O you having eyes like lotus-petals, look at the grandson of Arjuna of great intelligence! Alas, the Kururace having been thinned, a child has been born that is feeble and dead.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उत्थितायां
उत्था [1. Ā.]
पृथायां
पृथा [f]
तु
तु [ind]
सुभद्रा
सुभद्रा [f]
भ्रातरं
भ्रातृ [m]
तदा
तदा [ind]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
चुक्रोश
क्रुश् [4. P.]
दुःखार्ता
दुःख [n]
दुःखार्ता
आर्त [adj]
वचनं
वचन [n]
चेदम्
च [ind]
चेदम्
इदम् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
पुण्डरीकाक्ष पश्यस्व पौत्रं पार्थस्य धीमतः । परिक्षीणेषु कुरुषु परिक्षीणं गतायुषम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुण्डरीकाक्ष
पुण्डरीकाक्ष [m]
पश्यस्व
पश् [4. Ā.]
पौत्रं
पौत्र [m]
पार्थस्य
पार्थ [m]
धीमतः
धीमत् [adj]
परिक्षीणेषु
परिक्षि [5. P.]
कुरुषु
कुरु [m]
परिक्षीणं
परिक्षि [5. P.]
गतायुषम्
गम् [6. Ā.]
गतायुषम्
आयुष [n]
इषीका द्रोणपुत्रेण भीमसेनार्थमुद्यता । सोत्तरायां निपतिता विजये मयि चैव ह ॥
English Translation
The blade of grass, uplifted by Drona's son for bringing about the destruction of Bhimasena, fell upon Uttara and Vijaya and myself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इषीका
इषीका [f]
द्रोणपुत्रेण
द्रोणपुत्र [m]
भीमसेनार्थम्
भीमसेन [m]
भीमसेनार्थम्
अर्थ [mn]
उद्यता
उद्यम् [6. P.]
सोत्तरायां
तद् [pron]
सोत्तरायां
उत्तरा [f]
निपतिता
निपत् [1. Ā.]
विजये
विजय [m]
मयि
मद् [pron]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
ह
ह [ind]
सेयं ज्वलन्ती हृदये मयि तिष्ठति केशव । यन्न पश्यामि दुर्धर्ष मम पुत्रसुतं विभो ॥
English Translation
Alas, that blade, O Keshava, is still existing (unexpected) in me, after having pierced my heart, since I do not, O irresistible hero, see this child with iny son.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सेयं
तद् [pron]
सेयं
इदम् [pron]
ज्वलन्ती
ज्वल् [1. Ā.]
हृदये
हृदय [n]
मयि
मद् [pron]
तिष्ठति
स्था [1. Ā.]
केशव
केशव [m]
यन्न
यत् [ind]
यन्न
न [ind]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
दुर्धर्ष
दुर्धर्ष [adj]
मम
मद् [pron]
पुत्रसुतं
पुत्र [m]
पुत्रसुतं
सुत [m]
विभो
विभु [adj]
किं नु वक्ष्यति धर्मात्मा धर्मराजो युधिष्ठिरः । भीमसेनार्जुनौ चापि माद्रवत्याः सुतौ च तौ ॥
English Translation
What will the righteous-souled king Yudhishthira the just say? What will Bhimasena and Arjuna, and the two sons of Madravati also say?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
ब्रुवति
ब्रू [2. Ā.]
कौरव्ये
कौरव्य [m]
धर्मराजे
धर्मराज [m]
युधिष्ठिरे
युधिष्ठिर [m]
भीमसेनार्जुनौ
भीमसेन [m]
भीमसेनार्जुनौ
अर्जुन [m]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
माद्रवत्याः
माद्रवती [f]
सुतौ
सुत [m]
च
च [ind]
तौ
तद् [pron]
श्रुत्वाभिमन्योस्तनयं जातं च मृतमेव च । मुषिता इव वार्ष्णेय द्रोणपुत्रेण पाण्डवाः ॥
English Translation
Hearing that Abhimanyu's son was born and dead, the Pandavas, O you of Vrishni's race, will consider themselves as imposed upon by Ashvatthaman.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रुत्वाभिमन्योस्तनयं
श्रु [4. P.]
श्रुत्वाभिमन्योस्तनयं
अभिमन्यु [m]
श्रुत्वाभिमन्योस्तनयं
तनय [m]
जातं
जन् [4. P.]
च
च [ind]
मृतम्
मृ [4. Ā.]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
मुषिता
मुष् [9. Ā.]
इव
इव [ind]
वार्ष्णेय
वार्ष्णेय [m]
द्रोणपुत्रेण
द्रोणपुत्र [m]
पाण्डवाः
पाण्डव [m]
अभिमन्युः प्रियः कृष्ण पितॄणां नात्र संशयः । ते श्रुत्वा किं नु वक्ष्यन्ति द्रोणपुत्रास्त्रनिर्जिताः ॥
English Translation
Abhimanyu, O Krishna, was, forsooth, the minion of all the Pandava-brother. Hearing this intelligence, what will those heroes, defeated by the weapon of Drona's son say?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभिमन्योर्
अभिमन्यु [m]
वचः
वचस् [n]
कृष्ण
कृष्ण [m]
प्रियत्वात्
प्रिय [adj]
प्रियत्वात्
त्व [n]
ते
त्वद् [pron]
न
न [ind]
संशयः
संशय [m]
ते
तद् [pron]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
किं
क [pron]
नु
नु [ind]
वक्ष्यन्ति
वच् [2. P.]
द्रोणपुत्रास्त्रनिर्जिताः
द्रोणपुत्र [m]
द्रोणपुत्रास्त्रनिर्जिताः
अस्त्र [mn]
द्रोणपुत्रास्त्रनिर्जिताः
निर्जि [1. P.]
भवितातः परं दुःखं किं नु मन्ये जनार्दन । अभिमन्योः सुतात्कृष्ण मृताज्जातादरिंदम ॥
English Translation
Bowing grief, O Janardana, can be greater than this, viz., that Abhimanyu's son should be born and dead?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भवितातः
भू [1. Ā.]
भवितातः
अतस् [ind]
परं
पर [pron]
दुःखं
दुःख [n]
किं
क [pron]
नु
नु [ind]
मन्ये
मन् [8. P.]
जनार्दन
जनार्दन [m]
अभिमन्योः
अभिमन्यु [m]
सुतात्
सुत [m]
कृष्ण
कृष्ण [m]
मृताज्जाताद्
मृ [4. Ā.]
मृताज्जाताद्
जन् [4. P.]
अरिंदम
अरिंदम [adj]
साहं प्रसादये कृष्ण त्वामद्य शिरसा नता । पृथेयं द्रौपदी चैव ताः पश्य पुरुषोत्तम ॥
English Translation
Bowing to you with my head, O Krishna, I seek to please you today! See O foremost of men, these two standing here, viz., Pritha and Draupadi.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
साहं
तद् [pron]
साहं
मद् [pron]
प्रसादये
प्रसादय् [10. Ā.]
कृष्ण
कृष्ण [m]
त्वाम्
त्वद् [pron]
अद्य
अद्य [ind]
शिरसा
शिरस् [n]
नता
नम् [1. Ā.]
पृथेयं
पृथा [f]
पृथेयं
इदम् [pron]
द्रौपदी
द्रौपदी [f]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
ताः
तद् [pron]
पश्य
पश् [4. Ā.]
पुरुषोत्तम
पुरुषोत्तम [m]
यदा द्रोणसुतो गर्भान्पाण्डूनां हन्ति माधव । तदा किल त्वया द्रौणिः क्रुद्धेनोक्तोऽरिमर्दन ॥
English Translation
When, O Madhava, the son of Drona tried to destroy the embryos even in the wombs of the ladies of the Pandavas, at that time, O grinder of enemies, you said in anger to Dronas son (even these words). O wretch of a Brahmana, O vilest of men I shall disappoint your wish! I shall revive the son of Kiritin's son.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदा
यदा [ind]
द्रोणसुतो
द्रोण [m]
द्रोणसुतो
सुत [m]
गर्भान्
गर्भ [m]
पाण्डूनां
पाण्डु [m]
हन्ति
हन् [6. P.]
माधव
माधव [m]
तदा
तदा [ind]
किल
किल [ind]
त्वया
त्वद् [pron]
द्रौणिः
द्रौणि [m]
क्रुद्धेनोक्तो
क्रुध् [4. Ā.]
क्रुद्धेनोक्तो
वच् [2. P.]
ऽरिमर्दन
अरि [m]
ऽरिमर्दन
मर्दन [adj]
अकामं त्वा करिष्यामि ब्रह्मबन्धो नराधम । अहं संजीवयिष्यामि किरीटितनयात्मजम् ॥
English Translation
When, O Madhava, the son of Drona tried to destroy the embryos even in the wombs of the ladies of the Pandavas, at that time, O grinder of enemies, you said in anger to Dronas son (even these words). O wretch of a Brahmana, O vilest of men I shall disappoint your wish! I shall revive the son of Kiritin's son.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अकामं
अकाम [adj]
त्वा
त्वद् [pron]
करिष्यामि
कृ [2. Ā.]
ब्रह्मबन्धो
ब्रह्मबन्धु [m]
नराधम
नर [m]
नराधम
अधम [adj]
अहं
मद् [pron]
संजीवयिष्यामि
संजीवय् [10. Ā.]
मृतं
मृ [4. Ā.]
जातम्
जन् [4. P.]
इति
इति [ind]
प्रभो
प्रभु [adj]
इत्येतद्वचनं श्रुत्वा जानमाना बलं तव । प्रसादये त्वा दुर्धर्ष जीवतामभिमन्युजः ॥
English Translation
Hearing these words of yours and wellknowing your power, I seek to gratify you, O irresistible hero! Let the son of Abhimanyu be revived.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्येतद्
इति [ind]
इत्येतद्
एतद् [pron]
वचनं
वचन [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
जानमाना
ज्ञा [4. Ā.]
बलं
बल [mn]
तव
त्वद् [pron]
प्रसादये
प्रसादय् [10. Ā.]
त्वा
त्वद् [pron]
दुर्धर्ष
दुर्धर्ष [adj]
जीवताम्
जीव् [1. Ā.]
अभिमन्युजः
अभिमन्यु [m]
अभिमन्युजः
ज [adj]
यद्येवं त्वं प्रतिश्रुत्य न करोषि वचः शुभम् । सफलं वृष्णिशार्दूल मृतां मामुपधारय ॥
English Translation
If having pledged yourself previously you do not accomplish your auspicious vow, do you then know for certain, O chief of the Vrishni race, that I shall put an end to my life.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यद्येवं
यदि [ind]
यद्येवं
एवम् [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
प्रतिश्रुत्य
प्रतिश्रु [5. P.]
न
न [ind]
करोषि
कृ [2. Ā.]
वचः
वचस् [n]
शुभम्
शुभ [adj]
सफलं
सफल [adj]
वृष्णिशार्दूल
वृष्णि [m]
वृष्णिशार्दूल
शार्दूल [m]
मृतां
मृ [4. Ā.]
माम्
मद् [pron]
उपधारय
उपधारय् [10. Ā.]
अभिमन्योः सुतो वीर न संजीवति यद्ययम् । जीवति त्वयि दुर्धर्ष किं करिष्याम्यहं त्वया ॥
English Translation
If, O hero, this son of Abhimanyu does not revive when you, O irresistible one, are alive and near, of what other use will you be to me?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभिमन्योः
अभिमन्यु [m]
सुतो
सुत [m]
वीर
वीर [m]
न
न [ind]
संजीवति
संजीव् [1. Ā.]
यद्ययम्
यदि [ind]
यद्ययम्
इदम् [pron]
तोयेप्सां
तोय [n]
तोयेप्सां
ईप्सा [f]
तव
त्वद् [pron]
दुर्धर्ष
दुर्धर्ष [adj]
करिष्ये
कृ [2. Ā.]
सफलाम्
स [ind]
सफलाम्
फल [n]
अहम्
मद् [pron]
संजीवयैनं दुर्धर्ष मृतं त्वमभिमन्युजम् । सदृशाक्षसुतं वीर सस्यं वर्षन्निवाम्बुदः ॥
English Translation
Do you, therefore, O irresistible one, revive this son of Abhimanyu, this child who has eyes similar to his, even as a rain-charged cloud revives the lifeless crops (on a field).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संजीवयैनं
संजीवय् [10. Ā.]
संजीवयैनं
एनद् [pron]
दुर्धर्ष
दुर्धर्ष [adj]
मृतं
मृ [4. Ā.]
त्वम्
त्वद् [pron]
अभिमन्युजम्
अभिमन्यु [m]
अभिमन्युजम्
ज [adj]
सदृशाक्षसुतं
सदृश [adj]
सदृशाक्षसुतं
अक्ष [n]
सदृशाक्षसुतं
सुत [m]
वीर
वीर [m]
सस्यं
सस्य [mn]
वर्षन्न्
वृष् [6. P.]
इवाम्बुदः
इव [ind]
इवाम्बुदः
अम्बुद [m]
त्वं हि केशव धर्मात्मा सत्यवान्सत्यविक्रमः । स तां वाचमृतां कर्तुमर्हसि त्वमरिंदम ॥
English Translation
You, O Keshava, are righteous-souled, truthful, and of prowess incapable of being baffled. You should, O chastiser of enemies make your words truthful.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वं
त्वद् [pron]
हि
हि [ind]
केशव
केशव [m]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
सत्यवान्
सत्यवत् [adj]
सत्यविक्रमः
सत्य [adj]
सत्यविक्रमः
विक्रम [m]
स
तद् [pron]
तां
तद् [pron]
वाचम्
वाच् [f]
ऋतां
ऋत [adj]
कर्तुम्
कृ [2. Ā.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
त्वम्
त्वद् [pron]
अरिंदम
अरिंदम [adj]
इच्छन्नपि हि लोकांस्त्रीञ्जीवयेथा मृतानिमान् । किं पुनर्दयितं जातं स्वस्रीयस्यात्मजं मृतम् ॥
English Translation
If only you wish it, you can revive the three worlds (of being) if dead! What need, I say, therefore, of this darling child, born but dead, of your sister's son?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इच्छन्न्
इष् [1. P.]
अपि
अपि [ind]
हि
हि [ind]
लोकांस्त्रीञ्
लोक [m]
लोकांस्त्रीञ्
त्रि [nr]
जीवयेथा
जीवय् [10. Ā.]
मृतान्
मृ [4. Ā.]
इमान्
इदम् [pron]
किं
किम् [ind]
पुनर्
पुनर् [ind]
दयितं
दयित [adj]
जातं
जन् [4. P.]
स्वस्रीयस्यात्मजं
स्वस्रीय [m]
स्वस्रीयस्यात्मजं
आत्मज [m]
मृतम्
मृ [4. Ā.]
प्रभावज्ञास्मि ते कृष्ण तस्मादेतद्ब्रवीमि ते । कुरुष्व पाण्डुपुत्राणामिमं परमनुग्रहम् ॥
English Translation
I know your power, O Krishna! Therefore do I solicit you! Do you show this great favour to the sons of Pandu.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रियं
प्रिय [adj]
च
च [ind]
ते
त्वद् [pron]
करिष्यामि
कृ [2. Ā.]
सत्यम्
सत्य [n]
एतद्
एतद् [pron]
ब्रवीमि
ब्रू [2. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
कुरुष्व
कृ [2. Ā.]
पाण्डुपुत्राणाम्
पाण्डु [m]
पाण्डुपुत्राणाम्
पुत्र [m]
इमं
इदम् [pron]
परम्
पर [pron]
अनुग्रहम्
अनुग्रह [m]
स्वसेति वा महाबाहो हतपुत्रेति वा पुनः । प्रपन्ना मामियं वेति दयां कर्तुमिहार्हसि ॥
English Translation
You should, O mighty-armed one, show mercy to this Uttara, or to me, thinking that I am your sister or even a mother who has lost her son, and one who has thrown herself upon your protection.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वसेति
स्वसृ [f]
स्वसेति
इति [ind]
वा
वा [ind]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
हतपुत्रेति
हन् [6. P.]
हतपुत्रेति
पुत्र [m]
हतपुत्रेति
इति [ind]
वा
वा [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
प्रपन्ना
प्रपद् [4. P.]
माम्
मद् [pron]
इयं
इदम् [pron]
वेति
वा [ind]
वेति
इति [ind]
दयां
दया [f]
कर्तुम्
कृ [2. Ā.]
इहार्हसि
इह [ind]
इहार्हसि
अर्ह् [1. Ā.]