Śāntiparva Adhyāya 40
शान्तिपर्व • अध्यायः 40
Śāntiparva Adhyāya 40 of the classical Mahābhārata with 23 verses.
Total: 23 Verses
•
Citations: MBh 12.40.1–23
•
250 Lexicon Terms
ततः कुन्तीसुतो राजा गतमन्युर्गतज्वरः । काञ्चने प्राङ्मुखो हृष्टो न्यषीदत्परमासने ॥
English Translation
Vaishampayana said Shorn of grief and anxiety the royal son of Kunti, took his seat, with face eastwards, on an excellent seat made of gold.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
कुन्तीसुतो
कुन्ती [f]
कुन्तीसुतो
सुत [m]
राजा
राजन् [m]
गतमन्युर्
गम् [6. Ā.]
गतमन्युर्
मन्यु [mf]
गतज्वरः
गम् [6. Ā.]
गतज्वरः
ज्वर [m]
काञ्चने
काञ्चन [adj]
प्राङ्मुखो
प्राञ्च् [adj]
प्राङ्मुखो
मुख [n]
हृष्टो
हृष् [1. P.]
न्यषीदत्
निषद् [1. Ā.]
परमासने
परम [adj]
परमासने
आसन [n]
तमेवाभिमुखौ पीठे सेव्यास्तरणसंवृते । सात्यकिर्वासुदेवश्च निषीदतुररिंदमौ ॥
English Translation
On another seat, beautiful and shining and made of gold, sat, with face directed towards him, those two destroyer of foes, viz., Satyaki and Vasudeva.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
एवाभिमुखौ
एव [ind]
एवाभिमुखौ
अभिमुख [adj]
पीठे
पीठ [n]
सेव्यास्तरणसंवृते
सेव् [4. P.]
सेव्यास्तरणसंवृते
आस्तरण [fn]
सेव्यास्तरणसंवृते
संवृ [9. P.]
सात्यकिर्
सात्यकि [m]
वासुदेवश्च
वासुदेव [m]
वासुदेवश्च
च [ind]
निषीदतुर्
निषद् [1. Ā.]
अरिंदमौ
अरिंदम [adj]
मध्ये कृत्वा तु राजानं भीमसेनार्जुनावुभौ । निषीदतुर्महात्मानौ श्लक्ष्णयोर्मणिपीठयोः ॥
English Translation
Placing the king in their midst, on his two sides sat Bhima and Arjuna upon two beautiful seats set with gerns.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मध्ये
मध्य [n]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
तु
तु [ind]
राजानं
राजन् [m]
भीमसेनार्जुनावुभौ
भीमसेन [m]
भीमसेनार्जुनावुभौ
अर्जुन [m]
भीमसेनार्जुनावुभौ
उभ् [pron]
निषीदतुर्
निषद् [1. Ā.]
महात्मानौ
महात्मन् [adj]
श्लक्ष्णयोर्
श्लक्ष्ण [adj]
मणिपीठयोः
मणि [m]
मणिपीठयोः
पीठ [n]
दान्ते शय्यासने शुभ्रे जाम्बूनदविभूषिते । पृथापि सहदेवेन सहास्ते नकुलेन च ॥
English Translation
Upon a white ivory throne, decked with gold, sat Pritha with Sahadeva and Nakula.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दान्ते
दान्त [adj]
शय्यासने
शय्या [f]
शय्यासने
आसन [n]
शुभ्रे
शुभ्र [adj]
जाम्बूनदविभूषिते
जाम्बूनद [n]
जाम्बूनदविभूषिते
विभूषय् [10. P.]
पृथापि
पृथा [f]
पृथापि
अपि [ind]
सहदेवेन
सहदेव [m]
सहास्ते
सह [ind]
सहास्ते
आस् [4. P.]
नकुलेन
नकुल [m]
च
च [ind]
सुधर्मा विदुरो धौम्यो धृतराष्ट्रश्च कौरवः । निषेदुर्ज्वलनाकारेष्वासनेषु पृथक्पृथक् ॥
English Translation
Sudharman, and Vidura, and Dhaumya, and the Kuru king Dhritarashtra, each sat separately on separate seats that shone with the effulgence of fire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुधर्मा
सुधर्मन् [m]
विदुरो
विदुर [m]
धौम्यो
धौम्य [m]
धृतराष्ट्रश्च
धृतराष्ट्र [m]
धृतराष्ट्रश्च
च [ind]
कौरवः
कौरव [m]
निषेदुर्
निषद् [1. Ā.]
ज्वलनाकारेष्वासनेषु
ज्वलन [m]
ज्वलनाकारेष्वासनेषु
आकार [m]
ज्वलनाकारेष्वासनेषु
आसन [n]
पृथक्
पृथक् [ind]
पृथक्
पृथक् [ind]
युयुत्सुः संजयश्चैव गान्धारी च यशस्विनी । धृतराष्ट्रो यतो राजा ततः सर्व उपाविशन् ॥
English Translation
Yuyutsu and Sanjaya and the illustrious Gandhari, all sat down where king Dhritarashtra had sat.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
युयुत्सुः
युयुत्सु [m]
संजयश्चैव
संजय [m]
संजयश्चैव
च [ind]
संजयश्चैव
एव [ind]
गान्धारी
गान्धारी [f]
च
च [ind]
यशस्विनी
यशस्विन् [adj]
धृतराष्ट्रो
धृतराष्ट्र [m]
यतो
यतस् [ind]
राजा
राजन् [m]
ततः
ततस् [ind]
सर्व
सर्व [pron]
उपाविशन्
उपविश् [6. P.]
तत्रोपविष्टो धर्मात्मा श्वेताः सुमनसोऽस्पृशत् । स्वस्तिकानक्षतान्भूमिं सुवर्णं रजतं मणीन् ॥
English Translation
Seated there, the righteous king, touched the beautiful white flowers, Swastikas, vessels full of various articles, earth, gold, silver, and gems.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्रोपविष्टो
तत्र [ind]
तत्रोपविष्टो
उपविश् [6. P.]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
श्वेताः
श्वेत [adj]
सुमनसो
सुमनस् [f]
ऽस्पृशत्
स्पृश् [6. Ā.]
स्वस्तिकान्
स्वस्तिक [m]
अक्षतान्
अक्षत [mn]
भूमिं
भूमि [f]
सुवर्णं
सुवर्ण [n]
रजतं
रजत [n]
मणीन्
मणि [m]
ततः प्रकृतयः सर्वाः पुरस्कृत्य पुरोहितम् । ददृशुर्धर्मराजानमादाय बहु मङ्गलम् ॥
English Translation
Then headed by the priest all the subjects came to see king Yudhishthira, bringing with them various kinds of sacred articles,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
प्रकृतयः
प्रकृति [f]
सर्वाः
सर्व [pron]
पौरजानपदास्तथा
पौर [m]
पौरजानपदास्तथा
जानपद [m]
पौरजानपदास्तथा
तथा [ind]
ददृशुर्
दृश् [6. P.]
धर्मराजानम्
धर्मराजन् [m]
आदाय
आदा [4. Ā.]
बहु
बहु [adj]
मङ्गलम्
मङ्गल [n]
पृथिवीं च सुवर्णं च रत्नानि विविधानि च । आभिषेचनिकं भाण्डं सर्वसंभारसंभृतम् ॥
English Translation
Then earth and gold, and many sorts of gems, and all other articles in profusion which were necessary for the performance of the coronation rite, were brought there.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धनान्यपत्यं
धन [n]
धनान्यपत्यं
अपत्य [n]
मित्राणि
मित्र [mn]
रत्नानि
रत्न [mn]
विविधानि
विविध [adj]
च
च [ind]
आभिषेचनिकं
आभिषेचनिक [adj]
भाण्डं
भाण्ड [n]
सर्वसंभारसंभृतम्
सर्व [pron]
सर्वसंभारसंभृतम्
सम्भार [mn]
सर्वसंभारसंभृतम्
सम्भृ [3. Ā.]
काञ्चनौदुम्बरास्तत्र राजताः पृथिवीमयाः । पूर्णकुम्भाः सुमनसो लाजा बर्हींषि गोरसाः ॥
English Translation
There were golden jars briinful with water, those made of copper and silver and earth, ' flowers, fried paddy, Kusha grass, cow's milk, (sacrificial) fuel consisting of the wood of Shami, Pippala, and Palasa, honey, clarified ! butter, (sacrificial) ladles made of Udumbara, and conchs adorned with gold.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
काञ्चनौदुम्बरास्तत्र
काञ्चन [n]
काञ्चनौदुम्बरास्तत्र
औदुम्बर [adj]
काञ्चनौदुम्बरास्तत्र
तत्र [ind]
राजताः
राजत [adj]
पृथिवीमयाः
पृथिवी [f]
पृथिवीमयाः
मय [adj]
पूर्णकुम्भाः
पृ [9. Ā.]
पूर्णकुम्भाः
कुम्भ [m]
सुमनसो
सुमनस् [f]
लाजा
लाज [mf]
बर्हींषि
बर्हिस् [mn]
गोरसाः
गोरस [mn]
शमीपलाशपुंनागाः समिधो मधुसर्पिषी । स्रुव औदुम्बरः शङ्खास्तथा हेमविभूषिताः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शमीपलाशपुंनागाः
शमी [f]
शमीपलाशपुंनागाः
पलाश [m]
शमीपलाशपुंनागाः
पुंनाग [m]
समिधो
समिध् [f]
मधुसर्पिषी
मधु [n]
मधुसर्पिषी
सर्पिस् [n]
स्रुव
स्रुव [m]
औदुम्बरः
औदुम्बर [adj]
शङ्खास्तथा
शङ्ख [mn]
शङ्खास्तथा
तथा [ind]
हेमविभूषिताः
हेमन् [n]
हेमविभूषिताः
विभूषय् [10. P.]
दाशार्हेणाभ्यनुज्ञातस्तत्र धौम्यः पुरोहितः । प्रागुदक्प्रवणां वेदीं लक्षणेनोपलिप्य ह ॥
English Translation
Then requested by Krishna, the priest Dhaumya, constructed according to rule, an alter gradually inclining towards the east and the north.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दाशार्हेणाभ्यनुज्ञातस्तत्र
दाशार्ह [m]
दाशार्हेणाभ्यनुज्ञातस्तत्र
अभ्यनुज्ञा [9. Ā.]
दाशार्हेणाभ्यनुज्ञातस्तत्र
तत्र [ind]
धौम्यः
धौम्य [m]
पुरोहितः
पुरोहित [m]
प्रागुदक्प्रवणां
प्राञ्च् [adj]
प्रागुदक्प्रवणां
उदञ्च् [adj]
प्रागुदक्प्रवणां
प्रवण [adj]
वेदीं
वेदि [f]
लक्षणेनोपलिप्य
लक्षण [n]
लक्षणेनोपलिप्य
उपलिप् [6. P.]
ह
ह [ind]
व्याघ्रचर्मोत्तरे श्लक्ष्णे सर्वतोभद्र आसने । दृढपादप्रतिष्ठाने हुताशनसमत्विषि ॥
English Translation
Making the great Yudhishthira then, with Krishna the daughter of Drupada, seated upon a handsome seat, called Sarvatobhadra, with firm feet and covered with tiger-skin and effulgent, began to pour libations of clarified butter upon the sacrificial fire with proper Mantras.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
व्याघ्रचर्मोत्तरे
व्याघ्र [m]
व्याघ्रचर्मोत्तरे
चर्मन् [n]
व्याघ्रचर्मोत्तरे
उत्तर [adj]
श्लक्ष्णे
श्लक्ष्ण [adj]
सर्वतोभद्र
सर्वतोभद्र [adj]
आसने
आसन [n]
दृढपादप्रतिष्ठाने
दृढ [adj]
दृढपादप्रतिष्ठाने
पाद [m]
दृढपादप्रतिष्ठाने
प्रतिष्ठान [n]
हुताशनसमत्विषि
हुताशन [m]
हुताशनसमत्विषि
सम [pron]
हुताशनसमत्विषि
त्विष् [f]
उपवेश्य महात्मानं कृष्णां च द्रुपदात्मजाम् । जुहाव पावकं धीमान्विधिमन्त्रपुरस्कृतम् ॥
English Translation
Making the great Yudhishthira then, with Krishna the daughter of Drupada, seated upon a handsome seat, called Sarvatobhadra, with firm feet and covered with tiger-skin and effulgent, began to pour libations of clarified butter upon the sacrificial fire with proper Mantras.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उपवेश्य
उपवेशय् [10. P.]
महात्मानं
महात्मन् [adj]
कृष्णां
कृष्णा [f]
च
च [ind]
द्रुपदात्मजाम्
द्रुपद [m]
द्रुपदात्मजाम्
आत्मजा [f]
जुहाव
हु [3. Ā.]
पावकं
पावक [m]
धीमान्
धीमत् [adj]
विधिमन्त्रपुरस्कृतम्
विधि [m]
विधिमन्त्रपुरस्कृतम्
मन्त्र [mn]
विधिमन्त्रपुरस्कृतम्
पुरस्कृ [8. Ā.]
अभ्यषिञ्चत्पतिं पृथ्व्याः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् । धृतराष्ट्रश्च राजर्षिः सर्वाः प्रकृतयस्तथा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभ्यषिञ्चत्
अभिषिच् [4. P.]
पतिं
पति [m]
पृथ्व्याः
पृथ्वी [f]
कुन्तीपुत्रं
कुन्ती [f]
कुन्तीपुत्रं
पुत्र [m]
युधिष्ठिरम्
युधिष्ठिर [m]
धृतराष्ट्रश्च
धृतराष्ट्र [m]
धृतराष्ट्रश्च
च [ind]
राजर्षिः
राजर्षि [m]
सर्वाः
सर्व [pron]
प्रकृतयस्तथा
प्रकृति [f]
प्रकृतयस्तथा
तथा [ind]
ततोऽनुवादयामासुः पणवानकदुन्दुभीः । धर्मराजोऽपि तत्सर्वं प्रतिजग्राह धर्मतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽनुवादयामासुः
अनुवादय् [10. Ā.]
पणवानकदुन्दुभीः
पणव [m]
पणवानकदुन्दुभीः
आनक [m]
पणवानकदुन्दुभीः
दुन्दुभि [mf]
धर्मराजो
धर्मराज [m]
ऽपि
अपि [ind]
तत्
तद् [pron]
सर्वं
सर्व [pron]
प्रतिजग्राह
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
धर्मतः
धर्म [mn]
पूजयामास तांश्चापि विधिवद्भूरिदक्षिणः । ततो निष्कसहस्रेण ब्राह्मणान्स्वस्ति वाचयत् । वेदाध्ययनसंपन्नाञ्शीलवृत्तसमन्वितान् ॥
English Translation
He gave a thousand nishkas to the Brahmanas who utiered blessings on him. All of them had studied the Vedas and were wise and well-behaved.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पूजयामास
पूजय् [10. Ā.]
तांश्चापि
तद् [pron]
तांश्चापि
च [ind]
तांश्चापि
अपि [ind]
विधिवद्
विधिवत् [ind]
भूरिदक्षिणः
भूरि [adj]
भूरिदक्षिणः
दक्षिणा [f]
ततो
ततस् [ind]
निष्कसहस्रेण
निष्क [mn]
निष्कसहस्रेण
सहस्र [mn]
ब्राह्मणान्
ब्राह्मण [m]
स्वस्ति
स्वस्ति [fn]
वाचयत्
वाचय् [10. Ā.]
वेदाध्ययनसम्पन्नाञ्शीलवृत्तसमन्वितान्
वेद [m]
वेदाध्ययनसम्पन्नाञ्शीलवृत्तसमन्वितान्
अध्ययन [n]
वेदाध्ययनसम्पन्नाञ्शीलवृत्तसमन्वितान्
सम्पद् [4. P.]
वेदाध्ययनसम्पन्नाञ्शीलवृत्तसमन्वितान्
शील [mn]
वेदाध्ययनसम्पन्नाञ्शीलवृत्तसमन्वितान्
वृत्त [n]
वेदाध्ययनसम्पन्नाञ्शीलवृत्तसमन्वितान्
समन्वित [adj]
ते प्रीता ब्राह्मणा राजन्स्वस्त्यूचुर्जयमेव च । हंसा इव च नर्दन्तः प्रशशंसुर्युधिष्ठिरम् ॥
English Translation
Pleased (with presents), the Brahmanas, O king, wished him prosperity and victory, and with voice melodious like that of swans, chanted his praises, saying-O Yudhishthira of mighty arms, by good luck, O son of Pandu, you have acquired victory. By good luck, O highly effulgent hero, you have regained your position through prowess.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
प्रीता
प्री [9. Ā.]
ब्राह्मणा
ब्राह्मण [m]
राजन्
राजन् [m]
स्वस्त्यूचुर्
स्वस्ति [fn]
स्वस्त्यूचुर्
वच् [2. P.]
जयम्
जय [m]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
ताः
तद् [pron]
शनैर्
शनैस् [ind]
इव
इव [ind]
सव्रीडं
स [ind]
सव्रीडं
व्रीडा [f]
प्रशशंसुर्
प्रशंस् [1. Ā.]
युधिष्ठिरम्
युधिष्ठिर [m]
युधिष्ठिर महाबाहो दिष्ट्या जयसि पाण्डव । दिष्ट्या स्वधर्मं प्राप्तोऽसि विक्रमेण महाद्युते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
युधिष्ठिर
युधिष्ठिर [m]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
दिष्ट्या
दिष्टि [f]
जयसि
जि [9. P.]
पाण्डव
पाण्डव [m]
दिष्ट्या
दिष्टि [f]
स्वधर्मं
स्वधर्म [m]
प्राप्तो
प्राप् [1. P.]
ऽसि
अस् [2. P.]
विक्रमेण
विक्रम [m]
महाद्युते
महत् [adj]
महाद्युते
द्युति [f]
दिष्ट्या गाण्डीवधन्वा च भीमसेनश्च पाण्डवः । त्वं चापि कुशली राजन्माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दिष्ट्या
दिष्टि [f]
गाण्डीवधन्वा
गाण्डीवधन्वन् [m]
च
च [ind]
भीमसेनश्च
भीमसेन [m]
भीमसेनश्च
च [ind]
पाण्डवः
पाण्डव [m]
भीमसेनार्जुनौ
भीमसेन [m]
भीमसेनार्जुनौ
अर्जुन [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
माद्रीपुत्रौ
माद्री [f]
माद्रीपुत्रौ
पुत्र [m]
च
च [ind]
पाण्डवौ
पाण्डव [m]
मुक्ता वीरक्षयादस्मात्संग्रामान्निहतद्विषः । क्षिप्रमुत्तरकालानि कुरु कार्याणि पाण्डव ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मुक्ता
मुच् [6. Ā.]
वीरक्षयाद्
वीर [m]
वीरक्षयाद्
क्षय [m]
अस्मात्
इदम् [pron]
संग्रामान्निहतद्विषः
संग्राम [mn]
संग्रामान्निहतद्विषः
निहन् [2. Ā.]
संग्रामान्निहतद्विषः
द्विष् [adj]
क्षिप्रम्
क्षिप्रम् [ind]
उत्तरकालानि
उत्तर [adj]
उत्तरकालानि
काल [m]
कुरु
कृ [2. Ā.]
कार्याणि
कार्य [n]
पाण्डव
पाण्डव [m]
ततः प्रत्यर्चितः सद्भिर्धर्मराजो युधिष्ठिरः । प्रतिपेदे महद्राज्यं सुहृद्भिः सह भारत ॥
English Translation
Thus worshipped by those pious men, king Yudhishthira, with his friends, became installed on the throne of a large kingdom, O Bharata.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
प्रत्यर्चितः
प्रत्यर्चय् [10. P.]
सद्भिर्
सत् [adj]
धर्मराजो
धर्मराज [m]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
प्रतिपेदे
प्रतिपद् [4. P.]
महद्
महत् [adj]
राज्यं
राज्य [n]
सुहृद्भिः
सुहृद् [m]
सह
सह [ind]
भारत
भारत [m]