बदरीकुन्दपुन्नागैरशोकाम्रातिमुक्तकैः । भल्लातकैर्मधूकैश्च चम्पकैः पनसैस्तथा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बदरीकुन्दपुन्नागैर्
बदरी [f]
बदरीकुन्दपुन्नागैर्
कुन्द [m]
बदरीकुन्दपुन्नागैर्
पुंनाग [m]
अशोकाम्रातिमुक्तकैः
अशोक [m]
अशोकाम्रातिमुक्तकैः
आम्र [m]
अशोकाम्रातिमुक्तकैः
अतिमुक्तक [mn]
भल्लातकैर्
भल्लातक [mfn]
मधूकैश्च
मधूक [mn]
मधूकैश्च
च [ind]
चम्पकैः
चम्पक [m]
पनसैस्तथा
पनस [m]
पनसैस्तथा
तथा [ind]
वन्यैर्बहुविधैर्वृक्षैः फलपुष्पप्रदैर्युतम् । पुष्पगुल्मलताकीर्णं कदलीषण्डशोभितम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वन्यैर्
वन्य [adj]
बहुविधैर्
बहुविध [adj]
वृक्षैः
वृक्ष [m]
फलपुष्पप्रदैर्
फल [n]
फलपुष्पप्रदैर्
पुष्प [n]
फलपुष्पप्रदैर्
प्रद [adj]
युतम्
युत [adj]
बहुगुल्मलताकीर्णं
बहु [adj]
बहुगुल्मलताकीर्णं
गुल्म [mn]
बहुगुल्मलताकीर्णं
लता [f]
बहुगुल्मलताकीर्णं
आकृ [6. P.]
मृगद्विजनिषेवितम्
मृग [m]
मृगद्विजनिषेवितम्
द्विज [m]
मृगद्विजनिषेवितम्
निषेव् [1. Ā.]
नानाशकुनिसंभोज्यैः फलैर्वृक्षैरलंकृतम् । यथास्थानविनिक्षिप्तैर्भूषितं वनराजिभिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नानाशकुनिसंभोज्यैः
नाना [ind]
नानाशकुनिसंभोज्यैः
शकुनि [m]
नानाशकुनिसंभोज्यैः
सम्भुज् [7. P.]
फलैर्
फल [n]
वृक्षैर्
वृक्ष [m]
अलंकृतम्
अलंकृ [8. Ā.]
यथास्थानविनिक्षिप्तैर्
यथा [ind]
यथास्थानविनिक्षिप्तैर्
स्थान [n]
यथास्थानविनिक्षिप्तैर्
विनिक्षिप् [6. P.]
भूषितं
भूषय् [10. Ā.]
वनराजिभिः
वन [n]
वनराजिभिः
राजि [f]
रुरुवारणशार्दूलसिंहद्वीपिसमाकुलम् । कुरङ्गबर्हिणाकीर्णं मार्जारभुजगावृतम् । पूगैश्च मृगजातीनां महिषर्क्षनिषेवितम् ॥
English Translation
Truly, that asylum was adorned with various other sorts of trees and with various kinds of fruits forming the food of various kinds of birds. Heaps of ashes were thrown in proper places all around, which enhanced the beauty of the scene.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रुरुवारणशार्दूलसिंहद्वीपिसमाकुलम्
रुरु [m]
रुरुवारणशार्दूलसिंहद्वीपिसमाकुलम्
वारण [m]
रुरुवारणशार्दूलसिंहद्वीपिसमाकुलम्
शार्दूल [m]
रुरुवारणशार्दूलसिंहद्वीपिसमाकुलम्
सिंह [m]
रुरुवारणशार्दूलसिंहद्वीपिसमाकुलम्
द्वीपिन् [m]
रुरुवारणशार्दूलसिंहद्वीपिसमाकुलम्
समाकुल [adj]
कुरङ्गबर्हिणाकीर्णं
कुरङ्ग [m]
कुरङ्गबर्हिणाकीर्णं
बर्हिण [m]
कुरङ्गबर्हिणाकीर्णं
आकृ [6. P.]
मार्जारभुजगावृतम्
मार्जार [m]
मार्जारभुजगावृतम्
भुजग [m]
मार्जारभुजगावृतम्
आवृ [5. Ā.]
पूगैश्च
पूग [mn]
पूगैश्च
च [ind]
मृगजातीनां
मृग [m]
मृगजातीनां
जाति [f]
महिषर्क्षनिषेवितम्
महिष [m]
महिषर्क्षनिषेवितम्
ऋक्ष [m]
महिषर्क्षनिषेवितम्
निषेव् [1. Ā.]
नानापुष्परजोमिश्रो गजदानाधिवासितः । दिव्यस्त्रीगीतबहुलो मारुतोऽत्र सुखो ववौ ॥
English Translation
Indeed, large numbers of other animals also were seen there, as also buffaloes and bears. Delicious breezes blew, continually carrying the sweet notes of celestial nymphs.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नानापुष्परजोमिश्रो
नाना [ind]
नानापुष्परजोमिश्रो
पुष्प [n]
नानापुष्परजोमिश्रो
रजस् [n]
नानापुष्परजोमिश्रो
मिश्र [adj]
गजदानाधिवासितः
गज [m]
गजदानाधिवासितः
दान [n]
गजदानाधिवासितः
अधिवासय् [10. P.]
दिव्यस्त्रीगीतबहुलो
दिव्य [adj]
दिव्यस्त्रीगीतबहुलो
स्त्री [f]
दिव्यस्त्रीगीतबहुलो
गीत [n]
दिव्यस्त्रीगीतबहुलो
बहुल [adj]
मारुतो
मारुत [m]
ऽत्र
अत्र [ind]
सुखो
सुख [adj]
ववौ
वा [2. Ā.]
धारानिनादैर्विहगप्रणादैः; शुभैस्तथा बृंहितैः कुञ्जराणाम् । गीतैस्तथा किंनराणामुदारैः; शुभैः स्वनैः सामगानां च वीर ॥
English Translation
The babblings of mountain rivers and springs, the sweet notes of winged choristers, the gruntings of elephants, the delicious notes of Kinnaras, and the auspicious voice of ascetics singing the Samans, O hero, and various other kinds of music, made that retreat highly charming. The very imagination cannot conceive another hermitage as charming as the one I saw. There were also large houses in that asylum, intended for the preservation of the sacred fire, and covered all over with flowering creepers.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धारानिनादैर्
धारा [f]
धारानिनादैर्
निनाद [m]
विहगप्रणादैः
विहग [m]
विहगप्रणादैः
प्रणाद [m]
शुभैस्तथा
शुभ [adj]
शुभैस्तथा
तथा [ind]
बृंहितैः
बृंहय् [10. Ā.]
कुञ्जराणाम्
कुञ्जर [m]
गीतैस्तथा
गीत [n]
गीतैस्तथा
तथा [ind]
किंनराणाम्
किंनर [mn]
उदारैः
उदार [adj]
शुभैः
शुभ [adj]
स्वनैः
स्वन [m]
सामगानां
सामग [m]
च
च [ind]
वीर
वीर [m]
अचिन्त्यं मनसाप्यन्यैः सरोभिः समलंकृतम् । विशालैश्चाग्निशरणैर्भूषितं कुशसंवृतम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अचिन्त्यं
अचिन्त्य [adj]
मनसाप्यन्यैः
मनस् [n]
मनसाप्यन्यैः
अपि [ind]
मनसाप्यन्यैः
अन्य [pron]
सरोभिः
सरस् [n]
समलंकृतम्
समलंकृ [8. Ā.]
विशालैश्चाग्निशरणैर्
विशाल [adj]
विशालैश्चाग्निशरणैर्
च [ind]
विशालैश्चाग्निशरणैर्
अग्नि [m]
विशालैश्चाग्निशरणैर्
शरण [n]
भूषितं
भूषय् [10. Ā.]
कुशसंवृतम्
कुश [mn]
कुशसंवृतम्
संवृ [9. P.]
विभूषितं पुण्यपवित्रतोयया; सदा च जुष्टं नृप जह्नुकन्यया । महात्मभिर्धर्मभृतां वरिष्ठै;र्महर्षिभिर्भूषितमग्निकल्पैः ॥
English Translation
It was bedecked with the river Ganga of clear and sacred water. Indeed the daughter of Jahnu always remained there. It was decked also with many asce:ics who were the foremost of all pious persons, who had high souls, and who resembled fire itself in energy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विभूषितं
विभूषय् [10. P.]
पुण्यपवित्रतोयया
पुण्य [adj]
पुण्यपवित्रतोयया
पवित्र [n]
पुण्यपवित्रतोयया
तोय [n]
सदा
सदा [ind]
च
च [ind]
जुष्टं
जुष् [6. Ā.]
नृप
नृप [m]
जह्नुकन्यया
जह्नुकन्या [f]
महात्मभिर्
महात्मन् [adj]
धर्मभृतां
धर्म [mn]
धर्मभृतां
भृत् [adj]
वरिष्ठैर्
वरिष्ठ [adj]
महर्षिभिर्
महत् [adj]
महर्षिभिर्
ऋषि [m]
भूषितम्
भूषय् [10. Ā.]
अग्निकल्पैः
अग्नि [m]
अग्निकल्पैः
कल्प [adj]
वाय्वाहारैरम्बुपैर्जप्यनित्यैः; संप्रक्षालैर्यतिभिर्ध्याननित्यैः । धूमाशनैरूष्मपैः क्षीरपैश्च; विभूषितं ब्राह्मणेन्द्रैः समन्तात् ॥
English Translation
Some of those ascetics lived upon air and some upon water. Some were devoted to the silent recitation of sacred Mantras. And some were engaged in purifying their souls by practising the virtues of mercy and the rest. And some amongst them were Yogins devoted to the Yoga-meditation. Some amongst them lived upon smoke only, and some lived upon fire, and some upon milk. Thus was, that retreat adorned with many foremost of twice born persons.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वाय्वाहारैर्
वायु [m]
वाय्वाहारैर्
आहार [m]
अम्बुपैर्
अम्बुप [adj]
जप्यनित्यैः
जप्य [n]
जप्यनित्यैः
नित्य [adj]
संप्रक्षालैर्
सम्प्रक्षाल [m]
यतिभिर्
यति [m]
ध्याननित्यैः
ध्यान [mn]
ध्याननित्यैः
नित्य [adj]
धूमाशनैर्
धूम [mn]
धूमाशनैर्
अशन [n]
ऊष्मपैः
ऊष्मप [m]
क्षीरपैश्च
क्षीरप [adj]
क्षीरपैश्च
च [ind]
विभूषितं
विभूषय् [10. P.]
ब्राह्मणेन्द्रैः
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणेन्द्रैः
इन्द्र [m]
समन्तात्
समन्तात् [ind]
गोचारिणोऽथाश्मकुट्टा दन्तोलूखलिनस्तथा । मरीचिपाः फेनपाश्च तथैव मृगचारिणः ॥
English Translation
And some there were amongst them who had taken thic vow of eating and drinking like kine that is, by giving up the use of the hands at once. And some used only two pieces of stone for husking their grain, and some who used their teeth only for that purpose. And some lived by drinking only the rays of the imoon, and some by drinking only froth. And some were following the vow of living like deer.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गोचारिणो
गोचारिन् [adj]
ऽथाश्मकुट्टा
अथ [ind]
ऽथाश्मकुट्टा
अश्मकुट्ट [m]
दन्तोलूखलिनस्तथा
दन्तोलूखलिन् [adj]
दन्तोलूखलिनस्तथा
तथा [ind]
मरीचिपाः
मरीचिप [m]
फेनपाश्च
फेनप [m]
फेनपाश्च
च [ind]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
मृगचारिणः
मृगचारिन् [adj]
सुदुःखान्नियमांस्तांस्तान्वहतः सुतपोन्वितान् । पश्यन्नुत्फुल्लनयनः प्रवेष्टुमुपचक्रमे ॥
English Translation
Indeed, I saw various ascetics of the foremost order observing these and other painful vows. I wished then to enter that asylum.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुदुःखान्नियमांस्तांस्तान्
सु [ind]
सुदुःखान्नियमांस्तांस्तान्
दुःख [n]
सुदुःखान्नियमांस्तांस्तान्
नियम [m]
सुदुःखान्नियमांस्तांस्तान्
तद् [pron]
सुदुःखान्नियमांस्तांस्तान्
तद् [pron]
वहतः
वह् [2. P.]
सुतपोऽन्वितान्
सु [ind]
सुतपोऽन्वितान्
तपस् [n]
सुतपोऽन्वितान्
अन्वित [adj]
पश्यन्न्
दृश् [6. P.]
उत्फुल्लनयनः
उत्फुल्ल [adj]
उत्फुल्लनयनः
नयन [n]
प्रवेष्टुम्
प्रविश् [4. P.]
उपचक्रमे
उपक्रम् [1. Ā.]
सुपूजितं देवगणैर्महात्मभिः; शिवादिभिर्भारत पुण्यकर्मभिः । रराज तच्चाश्रममण्डलं सदा; दिवीव राजन्रविमण्डलं यथा ॥
English Translation
Verily, that asylum was honoured and adored by the gods and all great beings, by Shiva and others, O Bharata, and by all : creatures of pious deeds. Thus addressed, it stood in all its beauty on the breast of Himavata, like the lunar disc in the sky.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुपूजितं
सु [ind]
सुपूजितं
पूजय् [10. Ā.]
देवगणैर्
देव [m]
देवगणैर्
गण [m]
महात्मभिः
महात्मन् [adj]
शिवादिभिर्
शिव [m]
शिवादिभिर्
आदि [m]
भारत
भारत [m]
पुण्यकर्मभिः
पुण्य [adj]
पुण्यकर्मभिः
कर्मन् [n]
रराज
राज् [2. P.]
तच्चाश्रममण्डलं
तद् [pron]
तच्चाश्रममण्डलं
च [ind]
तच्चाश्रममण्डलं
आश्रम [mn]
तच्चाश्रममण्डलं
मण्डल [mfn]
सदा
सदा [ind]
दिवीव
दिव् [m]
दिवीव
इव [ind]
राजन्
राजन् [m]
रविमण्डलं
रवि [m]
रविमण्डलं
मण्डल [mfn]
यथा
यथा [ind]
क्रीडन्ति सर्पैर्नकुला मृगैर्व्याघ्राश्च मित्रवत् । प्रभावाद्दीप्ततपसः संनिकर्षगुणान्विताः ॥
English Translation
The mongoose sported there with the snake, and the tiger with the deer, like friends, forgetting their natural enmity, on account of the energy of those ascetics of blazing penances and for their being near to those great ones.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्रीडन्ति
क्रीड् [1. Ā.]
सर्पैर्
सर्प [m]
नकुला
नकुल [m]
मृगैर्
मृग [m]
व्याघ्राश्च
व्याघ्र [m]
व्याघ्राश्च
च [ind]
मित्रवत्
मित्र [mn]
मित्रवत्
वत् [ind]
प्रभावाद्
प्रभाव [m]
दीप्ततपसः
दीप् [4. P.]
दीप्ततपसः
तपस् [n]
संनिकर्षगुणान्विताः
संनिकर्ष [m]
संनिकर्षगुणान्विताः
गुण [mn]
संनिकर्षगुणान्विताः
अन्वित [adj]
तत्राश्रमपदे श्रेष्ठे सर्वभूतमनोरमे । सेविते द्विजशार्दूलैर्वेदवेदाङ्गपारगैः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्राश्रमपदे
तत्र [ind]
तत्राश्रमपदे
आश्रम [mn]
तत्राश्रमपदे
पद [mn]
श्रेष्ठे
श्रेष्ठ [adj]
सर्वभूतमनोरमे
सर्व [pron]
सर्वभूतमनोरमे
भूत [mn]
सर्वभूतमनोरमे
मनोरम [adj]
न
न [ind]
चावमन्ता
च [ind]
चावमन्ता
अवमन्तृ [adj]
दाता
दातृ [adj]
च
च [ind]
वेदवेदाङ्गपारगः
वेद [m]
वेदवेदाङ्गपारगः
वेदाङ्ग [n]
वेदवेदाङ्गपारगः
पारग [adj]
नानानियमविख्यातैरृषिभिश्च महात्मभिः । प्रविशन्नेव चापश्यं जटाचीरधरं प्रभुम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नानानियमविख्यातैर्
नाना [ind]
नानानियमविख्यातैर्
नियम [m]
नानानियमविख्यातैर्
विख्या [2. P.]
ऋषिभिश्च
ऋषि [m]
ऋषिभिश्च
च [ind]
महात्मभिः
महात्मन् [adj]
प्रविशन्न्
प्रविश् [4. P.]
एव
एव [ind]
चापश्यं
च [ind]
चापश्यं
पश् [4. Ā.]
जटाचीरधरं
जटा [f]
जटाचीरधरं
चीर [n]
जटाचीरधरं
धर [adj]
प्रभुम्
प्रभु [adj]
तेजसा तपसा चैव दीप्यमानं यथानलम् । शिष्यमध्यगतं शान्तं युवानं ब्राह्मणर्षभम् । शिरसा वन्दमानं मामुपमन्युरभाषत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रजसा
रजस् [n]
तमसा
तमस् [n]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
मानुषं
मानुष [m]
समभिप्लुतम्
समभिप्लु [1. Ā.]
शिष्यमध्यगतं
शिष्य [m]
शिष्यमध्यगतं
मध्य [n]
शिष्यमध्यगतं
गम् [6. Ā.]
शान्तं
शम् [1. P.]
युवानं
युवन् [m]
ब्राह्मणर्षभम्
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणर्षभम्
ऋषभ [m]
शिरसा
शिरस् [n]
वन्दमानं
वन्द् [1. P.]
माम्
मद् [pron]
उपमन्युर्
उपमन्यु [m]
अभाषत
भाष् [1. P.]
स्वागतं पुण्डरीकाक्ष सफलानि तपांसि नः । यत्पूज्यः पूजयसि नो द्रष्टव्यो द्रष्टुमिच्छसि ॥
English Translation
His name was Upamanyu. He said to me who bowed to him vith my head down: Welcome are you, O you of eyes like lotus petals! Today, by this visit of yours, we see that our penances have fructified. You are worthy of our adoration, but you worship us still. You are worthy of being scen, but you wish to see me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वागतं
स्वागत [n]
पुण्डरीकाक्ष
पुण्डरीकाक्ष [m]
सफलानि
स [ind]
सफलानि
फल [n]
तपांसि
तपस् [n]
नः
मद् [pron]
यत्
यत् [ind]
पूज्यः
पूजय् [10. Ā.]
पूजयसि
पूजय् [10. Ā.]
नो
मद् [pron]
द्रष्टव्यो
दृश् [6. P.]
द्रष्टुम्
दृश् [6. P.]
इच्छसि
इष् [1. P.]
तमहं प्राञ्जलिर्भूत्वा मृगपक्षिष्वथाग्निषु । धर्मे च शिष्यवर्गे च समपृच्छमनामयम् ॥
English Translation
Joining my hands I made of him the usual enquiries regarding the well-being of the animals and birds who lived in his asylum, of the progress of his righteousness, and of his disciples.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
अहं
मद् [pron]
प्राञ्जलिर्
प्राञ्जलि [adj]
भूत्वा
भू [1. Ā.]
मृगपक्षिष्वथाग्निषु
मृग [m]
मृगपक्षिष्वथाग्निषु
पक्षिन् [m]
मृगपक्षिष्वथाग्निषु
अथ [ind]
मृगपक्षिष्वथाग्निषु
अग्नि [m]
धर्मे
धर्म [mn]
च
च [ind]
शिष्यवर्गे
शिष्य [m]
शिष्यवर्गे
वर्ग [m]
च
च [ind]
समपृच्छम्
सम्प्रच्छ् [6. Ā.]
अनामयम्
अनामय [n]
ततो मां भगवानाह साम्ना परमवल्गुना । लप्स्यसे तनयं कृष्ण आत्मतुल्यमसंशयम् ॥
English Translation
The illustrious Upamanyu then addressed me in words which were highly sweet and delightfulYou shall, O Krishna, obtain, forsooth, a son like yourself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
मां
मद् [pron]
भगवान्
भगवन्त् [m]
आह
अह् [1. P.]
साम्ना
सामन् [n]
परमवल्गुना
परम [adj]
परमवल्गुना
वल्गु [adj]
लप्स्यसे
लभ् [1. P.]
तनयं
तनय [m]
कृष्ण
कृष्ण [m]
आत्मतुल्यम्
आत्मन् [m]
आत्मतुल्यम्
तुल्य [adj]
असंशयम्
असंशयम् [ind]
तपः सुमहदास्थाय तोषयेशानमीश्वरम् । इह देवः सपत्नीकः समाक्रीडत्यधोक्षज ॥
English Translation
Practising severe penances, do you please Ishana, the Lord of all creatures. That divine Master called also Adhokshaja, sports here with his wife by his side.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तपः
तपस् [n]
सुमहद्
सु [ind]
सुमहद्
महत् [adj]
आस्थाय
आस्था [1. Ā.]
तोषयेशानम्
तोषय् [10. Ā.]
तोषयेशानम्
ईशान [m]
ईश्वरम्
ईश्वर [m]
इह
इह [ind]
देवः
देव [m]
सपत्नीकः
स [ind]
सपत्नीकः
पत्नीक [adj]
समाक्रीडत्यधोक्षज
समाक्रीड् [1. P.]
समाक्रीडत्यधोक्षज
अधोक्षज [m]
इहैव देवताश्रेष्ठं देवाः सर्षिगणाः पुरा । तपसा ब्रह्मचर्येण सत्येन च दमेन च । तोषयित्वा शुभान्कामान्प्राप्नुवंस्ते जनार्दन ॥
English Translation
O Janarddana, it was here that the gods with ali the Rishis, in days of yore, pleased that foremost of gods by their penances and celibacy and Truth and selfcontrol, and succeeded in realizing many high hopes. That illustrious god is verily the inexhaustible source of all energies and penances.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इहैव
इह [ind]
इहैव
एव [ind]
देवताश्रेष्ठं
देवता [f]
देवताश्रेष्ठं
श्रेष्ठ [adj]
देवाः
देव [m]
सर्षिगणाः
स [ind]
सर्षिगणाः
ऋषि [m]
सर्षिगणाः
गण [m]
पुरा
पुरा [ind]
तपसा
तपस् [n]
च
च [ind]
सुतप्तेन
सु [ind]
सुतप्तेन
तप् [4. Ā.]
यमेन
यम [m]
नियमेन
नियम [m]
च
च [ind]
तोषयित्वा
तोषय् [10. Ā.]
शुभान्
शुभ [adj]
कामान्
काम [m]
प्राप्नुवंस्ते
प्राप् [1. P.]
प्राप्नुवंस्ते
तद् [pron]
जनार्दन
जनार्दन [m]
तेजसां तपसां चैव निधिः स भगवानिह । शुभाशुभान्वितान्भावान्विसृजन्संक्षिपन्नपि । आस्ते देव्या सहाचिन्त्यो यं प्रार्थयसि शत्रुहन् ॥
English Translation
Coming into existence and withdrawing once more to himself all things fraught with good and evil, that inconceivable God whom you seek, O destroyer of enemies, lives here with his consort.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेजसां
तेजस् [n]
तपसां
तपस् [n]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
निधिः
निधि [m]
स
तद् [pron]
भगवान्
भगवन्त् [m]
इह
इह [ind]
शुभाशुभान्वितान्
शुभ [adj]
शुभाशुभान्वितान्
अशुभ [adj]
शुभाशुभान्वितान्
अन्वित [adj]
भावान्
भाव [m]
विसृजन्
विसृज् [4. Ā.]
संक्षिपन्न्
संक्षिप् [6. Ā.]
अपि
अपि [ind]
आस्ते
आस् [4. P.]
देव्या
देवी [f]
सहाचिन्त्यो
सह [ind]
सहाचिन्त्यो
अचिन्त्य [adj]
यं
यद् [pron]
प्रार्थयसि
प्रार्थय् [Denom. Ā.]
शत्रुहन्
शत्रु [m]
शत्रुहन्
हन् [adj]
हिरण्यकशिपुर्योऽभूद्दानवो मेरुकम्पनः । तेन सर्वामरैश्वर्यं शर्वात्प्राप्तं समार्बुदम् ॥
English Translation
He who was born as the Danava named Hiranyakashipu, whose strength was so great that he could shake the very mountains of Meru, succeeded in getting from Mahadeva the power belonging to all the gods and enjoyed it for ten millions of years.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हिरण्यकशिपुर्
हिरण्यकशिपु [m]
यो
यद् [pron]
ऽभूद्
भू [1. Ā.]
दानवो
दानव [m]
मेरुकम्पनः
मेरु [m]
मेरुकम्पनः
कम्पन [adj]
तेन
तद् [pron]
सर्वामरैश्वर्यं
सर्व [pron]
सर्वामरैश्वर्यं
अमर [m]
सर्वामरैश्वर्यं
ऐश्वर्य [n]
शर्वात्
शर्व [m]
प्राप्तं
प्राप् [1. P.]
समार्बुदम्
समा [f]
समार्बुदम्
अर्बुद [mn]
तस्यैव पुत्रप्रवरो मन्दरो नाम विश्रुतः । महादेववराच्छक्रं वर्षार्बुदमयोधयत् ॥
English Translation
He who was the foremost of all his sons, and who was known by the name of Mandara, succeeded, through the boon he had got from Mahadeva, in fighting Shakra for a million of years.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
पुत्रो
पुत्र [m]
महान्
महत् [adj]
आसीज्जह्नुर्
अस् [2. P.]
आसीज्जह्नुर्
जह्नु [m]
नाम
नाम [ind]
नरेश्वरः
नरेश्वर [m]
महादेववराच्छक्रं
महादेव [m]
महादेववराच्छक्रं
वर [mn]
महादेववराच्छक्रं
शक्र [m]
वर्षार्बुदम्
वर्ष [mn]
वर्षार्बुदम्
अर्बुद [mn]
अयोधयत्
योधय् [10. Ā.]
विष्णोश्चक्रं च तद्घोरं वज्रमाखण्डलस्य च । शीर्णं पुराभवत्तात ग्रहस्याङ्गेषु केशव ॥
English Translation
The terrible discus of Vishnu and the thunderbolt of Indra were both unable to make the least impression, O Keshava, in days of yore, upon the body of that great source of universal misery.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विष्णोश्चक्रं
विष्णु [m]
विष्णोश्चक्रं
चक्र [n]
च
च [ind]
तद्
तद् [pron]
घोरं
घोर [adj]
वज्रम्
वज्र [mn]
आखण्डलस्य
आखण्डल [m]
च
च [ind]
शीर्णं
शृ [9. Ā.]
पुराभवत्
पुरा [ind]
पुराभवत्
भू [1. Ā.]
तात
तात [m]
ग्रहस्याङ्गेषु
ग्रह [mn]
ग्रहस्याङ्गेषु
अङ्ग [n]
केशव
केशव [m]
अर्द्यमानाश्च विबुधा ग्रहेण सुबलीयसा । शिवदत्तवराञ्जघ्नुरसुरेन्द्रान्सुरा भृशम् ॥
English Translation
Afflicted by the mighty Mandara, the gods, fought hard against him and his companions, all of whom had got boons from Mahadeva.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अर्द्यमानाश्च
अर्दय् [10. Ā.]
अर्द्यमानाश्च
च [ind]
विबुधा
विबुध [m]
ग्रहेण
ग्रह [mn]
सुबलीयसा
सु [ind]
सुबलीयसा
बलीयस् [adj]
शिवदत्तवराञ्
शिव [m]
शिवदत्तवराञ्
दा [1. Ā.]
शिवदत्तवराञ्
वर [mn]
जघ्नुर्
हन् [6. P.]
असुरेन्द्रान्
असुर [m]
असुरेन्द्रान्
इन्द्र [m]
सुरा
सुर [m]
भृशम्
भृशम् [ind]
तुष्टो विद्युत्प्रभस्यापि त्रिलोकेश्वरतामदात् । शतं वर्षसहस्राणां सर्वलोकेश्वरोऽभवत् । ममैवानुचरो नित्यं भवितासीति चाब्रवीत् ॥
English Translation
Pleased with another Danava named Vidyutprabha, Mahadeva granted to him the sovereignty of the three worlds. That Dana remained the king of the three worlds for a hundred thousand years.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तुष्टो
तुष् [4. Ā.]
विद्युत्प्रभस्यापि
विद्युत्प्रभ [m]
विद्युत्प्रभस्यापि
अपि [ind]
त्रिलोकेश्वरताम्
त्रिलोक [n]
त्रिलोकेश्वरताम्
ईश्वर [m]
त्रिलोकेश्वरताम्
ता [f]
अदात्
दा [1. Ā.]
शतं
शत [mn]
वर्षसहस्राणां
वर्ष [mn]
वर्षसहस्राणां
सहस्र [mn]
सर्वलोकेश्वरो
सर्व [pron]
सर्वलोकेश्वरो
लोक [m]
सर्वलोकेश्वरो
ईश्वर [m]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
ममैवानुचरो
मद् [pron]
ममैवानुचरो
एव [ind]
ममैवानुचरो
अनुचर [m]
नित्यं
नित्यम् [ind]
भवितासीति
भू [1. Ā.]
भवितासीति
इति [ind]
चाब्रवीत्
च [ind]
चाब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
तथा पुत्रसहस्राणामयुतं च ददौ प्रभुः । कुशद्वीपं च स ददौ राज्येन भगवानजः ॥
English Translation
And Mahadeva said to him You will become one of my attendants. Indeed, the powerful Lord further conferred upon him the boon of a hundred millions of children. The Unborn Lord of all creatures further gave the Danava the region known as Kushadvipa for his kingdom.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
पुत्रसहस्राणाम्
पुत्र [m]
पुत्रसहस्राणाम्
सहस्र [mn]
अयुतं
अयुत [n]
च
च [ind]
ददौ
दा [1. Ā.]
प्रभुः
प्रभु [adj]
कुशद्वीपं
कुश [mn]
कुशद्वीपं
द्वीप [mn]
च
च [ind]
स
तद् [pron]
ददौ
दा [1. Ā.]
राज्येन
राज्य [n]
भगवान्
भगवन्त् [m]
अजः
अज [m]
तथा शतमुखो नाम धात्रा सृष्टो महासुरः । येन वर्षशतं साग्रमात्ममांसैर्हुतोऽनलः । तं प्राह भगवांस्तुष्टः किं करोमीति शंकरः ॥
English Translation
Another great Asura, named Shatamukha, was created by Brahman. For a hundred years he poured on the sacrificial fire the flesh of his own body.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
शतमुखो
शतमुख [m]
नाम
नाम [ind]
धात्रा
धातृ [m]
सृष्टो
सृज् [2. P.]
महासुरः
महत् [adj]
महासुरः
असुर [m]
येन
यद् [pron]
वर्षशतं
वर्ष [mn]
वर्षशतं
शत [mn]
साग्रम्
साग्र [adj]
आत्ममांसैर्
आत्मन् [m]
आत्ममांसैर्
मांस [n]
हुतो
हु [3. Ā.]
ऽनलः
अनल [m]
तं
तद् [pron]
प्राह
प्राह् [1. P.]
भगवांस्तुष्टः
भगवन्त् [m]
भगवांस्तुष्टः
तुष् [4. Ā.]
किं
क [pron]
करोमीति
कृ [2. Ā.]
करोमीति
इति [ind]
शंकरः
शंकर [m]
तं वै शतमुखः प्राह योगो भवतु मेऽद्भुतः । बलं च दैवतश्रेष्ठ शाश्वतं संप्रयच्छ मे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
वै
वै [ind]
शतमुखः
शतमुख [m]
प्राह
प्राह् [1. P.]
योगो
योग [m]
भवतु
भू [1. Ā.]
मे
मद् [pron]
ऽद्भुतः
अद्भुत [adj]
बलं
बल [mn]
च
च [ind]
दैवतश्रेष्ठ
दैवत [n]
दैवतश्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
शाश्वतं
शाश्वत [adj]
सम्प्रयच्छ
सम्प्रयम् [6. P.]
मे
मद् [pron]