Sauptikaparva Adhyāya 6
सौप्तिकपर्व • अध्यायः 6
Sauptikaparva Adhyāya 6 of the classical Mahābhārata with 35 verses.
Total: 35 Verses
•
Citations: MBh 10.6.1–35
•
250 Lexicon Terms
द्वारदेशे ततो द्रौणिमवस्थितमवेक्ष्य तौ । अकुर्वतां भोजकृपौ किं संजय वदस्व मे ॥
English Translation
Dhritarashtra Said “Seeing Drona's son stop at the gate of the camp, what, O Sanjaya, did those two great car-warriors, viz., Kripa and Kritavarman, do? Tell me this."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्वारदेशे
द्वार [n]
द्वारदेशे
देश [m]
ततो
ततस् [ind]
द्रौणिम्
द्रौणि [m]
अवस्थितम्
अवस्था [1. Ā.]
अवेक्ष्य
अवेक्ष् [1. P.]
तौ
तद् [pron]
अकुर्वतां
कृ [2. Ā.]
भोजकृपौ
भोज [m]
भोजकृपौ
कृप [mf]
किं
क [pron]
संजय
संजय [m]
वदस्व
वद् [1. Ā.]
मे
मद् [pron]
कृतवर्माणमामन्त्र्य कृपं च स महारथम् । द्रौणिर्मन्युपरीतात्मा शिबिरद्वारमासदत् ॥
English Translation
Sanjaya said "Inviting Kritavarman as also the great carwarrior Kripa, Drona's son, worked up with rage, approached the gate of the camp.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृतवर्माणम्
कृतवर्मन् [m]
आमन्त्र्य
आमन्त्रय् [Denom. Ā.]
कृपं
कृप [mf]
च
च [ind]
स
तद् [pron]
महारथम्
महत् [adj]
महारथम्
रथ [m]
द्रौणिर्
द्रौणि [m]
मन्युपरीतात्मा
मन्यु [mf]
मन्युपरीतात्मा
परी [2. Ā.]
मन्युपरीतात्मा
आत्मन् [m]
शिबिरद्वारम्
शिबिर [n]
शिबिरद्वारम्
द्वार [n]
आसदत्
आसद् [2. P.]
तत्र भूतं महाकायं चन्द्रार्कसदृशद्युतिम् । सोऽपश्यद्द्वारमावृत्य तिष्ठन्तं लोमहर्षणम् ॥
English Translation
He there saw a being of huge frame capable of making the very hair erect and endued with the effulgence of the Sun or the Moon, guarding the entrance.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
भूतं
भूत [mn]
महाकायं
महत् [adj]
महाकायं
काय [m]
चन्द्रार्कसदृशद्युतिम्
चन्द्र [m]
चन्द्रार्कसदृशद्युतिम्
अर्क [m]
चन्द्रार्कसदृशद्युतिम्
सदृश [adj]
चन्द्रार्कसदृशद्युतिम्
द्युति [f]
सो
तद् [pron]
ऽपश्यद्
पश् [4. Ā.]
द्वारम्
द्वार [n]
आवृत्य
आवृ [5. Ā.]
तिष्ठन्तं
स्था [1. Ā.]
लोमहर्षणम्
लोमन् [n]
लोमहर्षणम्
हर्षण [adj]
वसानं चर्म वैयाघ्रं महारुधिरविस्रवम् । कृष्णाजिनोत्तरासङ्गं नागयज्ञोपवीतिनम् ॥
English Translation
round his loins was a tiger-skin covered with blood, and he had a black deer for his upper garment. He had for his sacred thread a large snake.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वसानं
वस् [1. Ā.]
चर्म
चर्मन् [n]
वैयाघ्रं
वैयाघ्र [adj]
महारुधिरविस्रवम्
महत् [adj]
महारुधिरविस्रवम्
रुधिर [n]
महारुधिरविस्रवम्
विस्रव [m]
कृष्णाजिनोत्तरासङ्गं
कृष्ण [adj]
कृष्णाजिनोत्तरासङ्गं
अजिन [n]
कृष्णाजिनोत्तरासङ्गं
उत्तरासङ्ग [m]
नागयज्ञोपवीतिनम्
नाग [m]
नागयज्ञोपवीतिनम्
यज्ञ [m]
नागयज्ञोपवीतिनम्
उपवीतिन् [adj]
बाहुभिः स्वायतैः पीनैर्नानाप्रहरणोद्यतैः । बद्धाङ्गदमहासर्पं ज्वालामालाकुलाननम् ॥
English Translation
His arms were long and massive, and held many sorts of uplifted weapons. He had for his armlet a huge snake wound round his upper arin. His mouth was ablaze with flames of fire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बाहुभिः
बाहु [mf]
स्वायतैः
सु [ind]
स्वायतैः
आयम् [6. P.]
पीनैर्
पीन [adj]
नानाप्रहरणोद्यतैः
नाना [ind]
नानाप्रहरणोद्यतैः
प्रहरण [n]
नानाप्रहरणोद्यतैः
उद्यम् [6. P.]
बद्धाङ्गदमहासर्पं
बन्ध् [4. P.]
बद्धाङ्गदमहासर्पं
अङ्गद [n]
बद्धाङ्गदमहासर्पं
महत् [adj]
बद्धाङ्गदमहासर्पं
सर्प [m]
ज्वालामालाकुलाननम्
ज्वाला [f]
ज्वालामालाकुलाननम्
माला [f]
ज्वालामालाकुलाननम्
आकुल [adj]
ज्वालामालाकुलाननम्
आनन [n]
दंष्ट्राकरालवदनं व्यादितास्यं भयावहम् । नयनानां सहस्रैश्च विचित्रैरभिभूषितम् ॥
English Translation
His teeth made his face terrible to look at. His mouth was open and dreadful. His face had a thousand of beautiful eyes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दंष्ट्राकरालवदनं
दंष्ट्र [mfn]
दंष्ट्राकरालवदनं
कराल [adj]
दंष्ट्राकरालवदनं
वदन [n]
व्यादितास्यं
व्यादा [3. P.]
व्यादितास्यं
आस्य [n]
भयावहम्
भय [n]
भयावहम्
आवह [adj]
नयनानां
नयन [n]
सहस्रैश्च
सहस्र [mn]
सहस्रैश्च
च [ind]
विचित्रैर्
विचित्र [adj]
अभिभूषितम्
अभिभूषय् [10. Ā.]
नैव तस्य वपुः शक्यं प्रवक्तुं वेष एव वा । सर्वथा तु तदालक्ष्य स्फुटेयुरपि पर्वताः ॥
English Translation
His body and his dress were beyond description. Upon seeing him the very mountains would split into a thousand pieces.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नैव
न [ind]
नैव
एव [ind]
तस्य
तद् [pron]
वपुः
वपुस् [n]
शक्यं
शक् [4. P.]
प्रवक्तुं
प्रवच् [2. P.]
वेष
वेष [m]
एव
एव [ind]
वा
वा [ind]
सर्वथा
सर्वथा [ind]
तु
तु [ind]
तद्
तद् [pron]
आलक्ष्य
आलक्षय् [10. Ā.]
स्फुटेयुर्
स्फुट् [6. Ā.]
अपि
अपि [ind]
पर्वताः
पर्वत [mn]
तस्यास्यान्नासिकाभ्यां च श्रवणाभ्यां च सर्वशः । तेभ्यश्चाक्षिसहस्रेभ्यः प्रादुरासन्महार्चिषः ॥
English Translation
From those blazing flames of fire came out of his mouth and nose and ears and all those thousand of eyes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्यास्यान्नासिकाभ्यां
तद् [pron]
तस्यास्यान्नासिकाभ्यां
आस्य [n]
तस्यास्यान्नासिकाभ्यां
नासिका [f]
च
च [ind]
श्रवणाभ्यां
श्रवण [mn]
च
च [ind]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
तेभ्यश्चाक्षिसहस्रेभ्यः
तद् [pron]
तेभ्यश्चाक्षिसहस्रेभ्यः
च [ind]
तेभ्यश्चाक्षिसहस्रेभ्यः
अक्षि [n]
तेभ्यश्चाक्षिसहस्रेभ्यः
सहस्र [mn]
प्रादुरासन्महार्चिषः
प्रादुरस् [2. P.]
प्रादुरासन्महार्चिषः
महत् [adj]
प्रादुरासन्महार्चिषः
अर्चिस् [f]
तथा तेजोमरीचिभ्यः शङ्खचक्रगदाधराः । प्रादुरासन्हृषीकेशाः शतशोऽथ सहस्रशः ॥
English Translation
From those blazing flames hundreds and thousands of Hrishikeshas came out armed with conchs and discs and maces.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
तेजोमरीचिभ्यः
तेजस् [n]
तेजोमरीचिभ्यः
मरीचि [mf]
शङ्खचक्रगदाधराः
शङ्ख [mn]
शङ्खचक्रगदाधराः
चक्र [n]
शङ्खचक्रगदाधराः
गदा [f]
शङ्खचक्रगदाधराः
धर [adj]
प्रादुरासन्
प्रादुरस् [2. P.]
हृषीकेशाः
हृषीकेश [m]
शतशो
शतशस् [ind]
ऽथ
अथ [ind]
सहस्रशः
सहस्रशस् [ind]
तदत्यद्भुतमालोक्य भूतं लोकभयंकरम् । द्रौणिरव्यथितो दिव्यैरस्त्रवर्षैरवाकिरत् ॥
English Translation
Seeing that extraordinary being capable of striking terror to the entire world, Drona's son, without any fear covered him with showers of celestial weapons. That being, however, devoured all those arrows discharged by Drona's son.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
अत्यद्भुतम्
अति [ind]
अत्यद्भुतम्
अद्भुत [adj]
आलोक्य
आलोकय् [10. Ā.]
भूतं
भूत [mn]
लोकभयंकरम्
लोक [m]
लोकभयंकरम्
भयंकर [adj]
द्रौणिर्
द्रौणि [m]
अव्यथितो
अ [ind]
अव्यथितो
व्यथ् [1. P.]
दिव्यैर्
दिव्य [adj]
अस्त्रवर्षैर्
अस्त्र [mn]
अस्त्रवर्षैर्
वर्ष [mn]
अवाकिरत्
अवकृ [6. Ā.]
द्रौणिमुक्ताञ्शरांस्तांस्तु तद्भूतं महदग्रसत् । उदधेरिव वार्योघान्पावको वडवामुखः ॥
English Translation
Like the Vadava fire devouring the waters of the ocean, that being devoured the arrows discharged by the son of Drona.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्रौणिमुक्ताञ्
द्रौणि [m]
द्रौणिमुक्ताञ्
वच् [2. P.]
शरांस्तांस्तु
शर [m]
शरांस्तांस्तु
तद् [pron]
शरांस्तांस्तु
तु [ind]
तद्
तद् [pron]
भूतं
भूत [mn]
महद्
महत् [adj]
अग्रसत्
ग्रस् [1. Ā.]
उदधेर्
उदधि [m]
इव
इव [ind]
वार्योघान्
वारि [n]
वार्योघान्
ओघ [m]
पावको
पावक [m]
वडवामुखः
वडबामुख [m]
अश्वत्थामा तु संप्रेक्ष्य ताञ्शरौघान्निरर्थकान् । रथशक्तिं मुमोचास्मै दीप्तामग्निशिखामिव ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अश्वत्थामा
अश्वत्थामन् [m]
तु
तु [ind]
सम्प्रेक्ष्य
सम्प्रेक्ष् [4. P.]
ताञ्
तद् [pron]
शरौघान्निरर्थकान्
शर [m]
शरौघान्निरर्थकान्
ओघ [m]
शरौघान्निरर्थकान्
निरर्थक [adj]
रथशक्तिं
रथ [m]
रथशक्तिं
शक्ति [f]
मुमोचास्मै
मुच् [6. Ā.]
मुमोचास्मै
इदम् [pron]
दीप्ताम्
दीप् [4. P.]
अग्निशिखाम्
अग्नि [m]
अग्निशिखाम्
शिखा [f]
इव
इव [ind]
सा तदाहत्य दीप्ताग्रा रथशक्तिरशीर्यत । युगान्ते सूर्यमाहत्य महोल्केव दिवश्च्युता ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सा
तद् [pron]
तदाहत्य
तदा [ind]
तदाहत्य
आहन् [2. Ā.]
दीप्ताग्रा
दीप् [4. P.]
दीप्ताग्रा
अग्र [n]
रथशक्तिर्
रथ [m]
रथशक्तिर्
शक्ति [f]
अशीर्यत
शृ [9. Ā.]
युगान्ते
युग [mn]
युगान्ते
अन्त [m]
सूर्यम्
सूर्य [m]
आहत्य
आहन् [2. Ā.]
महोल्केव
महत् [adj]
महोल्केव
उल्का [mf]
महोल्केव
इव [ind]
दिवश्च्युता
दिव् [m]
दिवश्च्युता
च्यु [1. P.]
अथ हेमत्सरुं दिव्यं खड्गमाकाशवर्चसम् । कोशात्समुद्बबर्हाशु बिलाद्दीप्तमिवोरगम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
हेमत्सरुं
हेमन् [n]
हेमत्सरुं
त्सरु [m]
दिव्यं
दिव्य [adj]
खड्गम्
खड्ग [mn]
आकाशवर्चसम्
आकाश [mn]
आकाशवर्चसम्
वर्चस् [n]
कोशात्
कोश [mn]
समुद्बबर्हाशु
समुद्वृह् [6. Ā.]
समुद्बबर्हाशु
आशु [ind]
बिलाद्
बिल [n]
दीप्तम्
दीप् [4. P.]
इवोरगम्
इव [ind]
इवोरगम्
उरग [mn]
ततः खड्गवरं धीमान्भूताय प्राहिणोत्तदा । स तदासाद्य भूतं वै विलयं तूलवद्ययौ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
खड्गवरं
खड्ग [mn]
खड्गवरं
वर [mn]
धीमान्
धीमत् [adj]
भूताय
भूत [mn]
प्राहिणोत्
प्रहि [5. P.]
तदा
तदा [ind]
स
तद् [pron]
तदासाद्य
तद् [pron]
तदासाद्य
आसादय् [10. Ā.]
भूतं
भूत [mn]
वै
वै [ind]
विलयं
विलय [m]
तूलवद्
तूल [mn]
तूलवद्
वत् [ind]
ययौ
या [2. Ā.]
ततः स कुपितो द्रौणिरिन्द्रकेतुनिभां गदाम् । ज्वलन्तीं प्राहिणोत्तस्मै भूतं तामपि चाग्रसत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
स
तद् [pron]
कुपितो
कुप् [4. Ā.]
द्रौणिर्
द्रौणि [m]
इन्द्रकेतुनिभां
इन्द्र [m]
इन्द्रकेतुनिभां
केतु [m]
इन्द्रकेतुनिभां
निभ [adj]
गदाम्
गदा [f]
ज्वलन्तीं
ज्वल् [1. Ā.]
प्राहिणोत्
प्रहि [5. P.]
तस्मै
तद् [pron]
भूतं
भूत [mn]
ताम्
तद् [pron]
अपि
अपि [ind]
चाग्रसत्
च [ind]
चाग्रसत्
ग्रस् [1. Ā.]
ततः सर्वायुधाभावे वीक्षमाणस्ततस्ततः । अपश्यत्कृतमाकाशमनाकाशं जनार्दनैः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
सर्वायुधाभावे
सर्व [pron]
सर्वायुधाभावे
आयुध [mn]
सर्वायुधाभावे
अभाव [m]
वीक्षमाणस्ततस्ततः
वीक्ष् [4. P.]
वीक्षमाणस्ततस्ततः
ततस् [ind]
वीक्षमाणस्ततस्ततः
ततस् [ind]
अपश्यत्
पश् [4. Ā.]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
आकाशम्
आकाश [mn]
अनाकाशं
अनाकाश [adj]
जनार्दनैः
जनार्दन [m]
तदद्भुततमं दृष्ट्वा द्रोणपुत्रो निरायुधः । अब्रवीदभिसंतप्तः कृपवाक्यमनुस्मरन् ॥
English Translation
Seeing that wonderful spectacle Drona's son, divested of weapons, recollected the words of Kripa, and burning with grief, said,-"He who hears not the beneficial words of friends, repents being overwhelmed with calamity, as does my foolish self for having disregarded by two well-wishers.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
अद्भुततमं
अद्भुततम [n]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
द्रोणपुत्रो
द्रोणपुत्र [m]
निरायुधः
निरायुध [adj]
अब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
अभिसंतप्तः
अभिसंतप् [1. P.]
कृपवाक्यम्
कृप [mf]
कृपवाक्यम्
वाक्य [n]
अनुस्मरन्
अनुस्मृ [1. Ā.]
ब्रुवतामप्रियं पथ्यं सुहृदां न शृणोति यः । स शोचत्यापदं प्राप्य यथाहमतिवर्त्य तौ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्रुवताम्
ब्रू [2. Ā.]
अप्रियं
अप्रिय [adj]
पथ्यं
पथ्य [adj]
सुहृदां
सुहृद् [m]
न
न [ind]
शृणोति
श्रु [4. P.]
यः
यद् [pron]
स
तद् [pron]
शोचत्यापदं
शुच् [6. P.]
शोचत्यापदं
आपद् [f]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
यथाहम्
यथा [ind]
यथाहम्
मद् [pron]
अतिवर्त्य
अतिवर्तय् [10. Ā.]
तौ
तद् [pron]
शास्त्रदृष्टानवध्यान्यः समतीत्य जिघांसति । स पथः प्रच्युतो धर्म्यात्कुपथं प्रतिपद्यते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शास्त्रदृष्टान्
शास्त्र [n]
शास्त्रदृष्टान्
दृश् [6. P.]
अवध्यान्
अवध्य [adj]
यः
यद् [pron]
समतीत्य
समती [2. P.]
जिघांसति
जिघांस् [Denom. Ā.]
स
तद् [pron]
पथः
पथिन् [m]
प्रच्युतो
प्रच्यु [1. Ā.]
धर्म्यात्
धर्म्य [adj]
कुपथं
कुपथ [m]
प्रतिपद्यते
प्रतिपद् [4. P.]
गोब्राह्मणनृपस्त्रीषु सख्युर्मातुर्गुरोस्तथा । वृद्धबालजडान्धेषु सुप्तभीतोत्थितेषु च ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गोब्राह्मणनृपस्त्रीषु
गो [mf]
गोब्राह्मणनृपस्त्रीषु
ब्राह्मण [m]
गोब्राह्मणनृपस्त्रीषु
नृप [m]
गोब्राह्मणनृपस्त्रीषु
स्त्री [f]
सख्युर्
सखि [m]
मातुर्
मातृ [f]
गुरोस्तथा
गुरु [m]
गुरोस्तथा
तथा [ind]
वृद्धबालजडान्धेषु
वृद्ध [adj]
वृद्धबालजडान्धेषु
बाल [adj]
वृद्धबालजडान्धेषु
जड [adj]
वृद्धबालजडान्धेषु
अन्ध [adj]
सुप्तभीतोत्थितेषु
स्वप् [1. Ā.]
सुप्तभीतोत्थितेषु
भी [1. Ā.]
सुप्तभीतोत्थितेषु
उत्था [1. Ā.]
च
च [ind]
मत्तोन्मत्तप्रमत्तेषु न शस्त्राण्युपधारयेत् । इत्येवं गुरुभिः पूर्वमुपदिष्टं नृणां सदा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मत्तोन्मत्तप्रमत्तेषु
मद् [3. P.]
मत्तोन्मत्तप्रमत्तेषु
उन्मद् [4. Ā.]
मत्तोन्मत्तप्रमत्तेषु
प्रमद् [4. Ā.]
न
न [ind]
शस्त्राण्युपधारयेत्
शस्त्र [n]
शस्त्राण्युपधारयेत्
उपधारय् [10. Ā.]
इत्येवं
इति [ind]
इत्येवं
एवम् [ind]
गुरुभिः
गुरु [m]
पूर्वम्
पूर्वम् [ind]
उपदिष्टं
उपदिश् [6. Ā.]
नृणां
नृ [m]
सदा
सदा [ind]
सोऽहमुत्क्रम्य पन्थानं शास्त्रदृष्टं सनातनम् । अमार्गेणैवमारभ्य घोरामापदमागतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽहम्
मद् [pron]
उत्क्रम्य
उत्क्रम् [6. P.]
पन्थानं
पथिन् [m]
शास्त्रदृष्टं
शास्त्र [n]
शास्त्रदृष्टं
दृश् [6. P.]
सनातनम्
सनातन [adj]
अमार्गेणैवम्
अमार्ग [m]
अमार्गेणैवम्
एवम् [ind]
आरभ्य
आरभ् [1. P.]
घोराम्
घोर [adj]
आपदम्
आपद् [f]
आगतः
आगम् [6. P.]
तां चापदं घोरतरां प्रवदन्ति मनीषिणः । यदुद्यम्य महत्कृत्यं भयादपि निवर्तते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तां
तद् [pron]
चापदं
च [ind]
चापदं
आपद् [f]
घोरतरां
घोरतर [adj]
प्रवदन्ति
प्रवद् [1. Ā.]
मनीषिणः
मनीषिन् [adj]
यद्
यत् [ind]
उद्यम्य
उद्यम् [6. P.]
महत्
महत् [adj]
कृत्यं
कृत्य [n]
भयाद्
भय [n]
अपि
अपि [ind]
निवर्तते
निवृत् [1. Ā.]
अशक्यं चैव कः कर्तुं शक्तः शक्तिबलादिह । न हि दैवाद्गरीयो वै मानुषं कर्म कथ्यते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अशक्यं
अशक्य [adj]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
कः
क [pron]
कर्तुं
कृ [2. Ā.]
शक्तः
शक् [4. P.]
शक्तिबलाद्
शक्ति [f]
शक्तिबलाद्
बल [mn]
इह
इह [ind]
न
न [ind]
हि
हि [ind]
दैवाद्
दैव [n]
गरीयो
गरीयस् [adj]
वै
वै [ind]
मानुषं
मानुष [adj]
कर्म
कर्मन् [n]
कथ्यते
कथय् [10. Ā.]
मानुषं कुर्वतः कर्म यदि दैवान्न सिध्यति । स पथः प्रच्युतो धर्म्याद्विपदं प्रतिपद्यते ॥
English Translation
If any action of a man that is undertaken becomes unsuccessful through destiny, the actor becomes like one who deviating from the path of virtue is lost in the wilderness of sin.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मानुषं
मानुष [adj]
कुर्वतः
कृ [2. Ā.]
कर्म
कर्मन् [n]
यदि
यदि [ind]
दैवान्न
दैव [n]
दैवान्न
न [ind]
सिध्यति
सिध् [4. Ā.]
स
तद् [pron]
पथः
पथिन् [m]
प्रच्युतो
प्रच्यु [1. Ā.]
धर्म्यात्
धर्म्य [adj]
कुपथं
कुपथ [m]
प्रतिपद्यते
प्रतिपद् [4. P.]
प्रतिघातं ह्यविज्ञातं प्रवदन्ति मनीषिणः । यदारभ्य क्रियां कांचिद्भयादिह निवर्तते ॥
English Translation
The wise describe defeat as foolishness when one having undertaken a task abandons it from fear.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तां
तद् [pron]
चापदं
च [ind]
चापदं
आपद् [f]
घोरतरां
घोरतर [adj]
प्रवदन्ति
प्रवद् [1. Ā.]
मनीषिणः
मनीषिन् [adj]
यद्
यत् [ind]
उद्यम्य
उद्यम् [6. P.]
महत्
महत् [adj]
कृत्यं
कृत्य [n]
भयाद्
भय [n]
अपि
अपि [ind]
निवर्तते
निवृत् [1. Ā.]
तदिदं दुष्प्रणीतेन भयं मां समुपस्थितम् । न हि द्रोणसुतः संख्ये निवर्तेत कथंचन ॥
English Translation
For the wickedness of my attempt, this great calamity has befallen me, otherwise Drona's son would never had been compelled to hold back from battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
इदं
इदम् [pron]
दुष्प्रणीतेन
दुष्प्रणीत [n]
भयं
भय [n]
मां
मद् [pron]
समुपस्थितम्
समुपस्था [1. Ā.]
न
न [ind]
हि
हि [ind]
द्रोणसुतः
द्रोण [m]
द्रोणसुतः
सुत [m]
संख्ये
संख्य [n]
निवर्तेत
निवृत् [1. Ā.]
कथंचन
कथंचन [ind]
इदं च सुमहद्भूतं दैवदण्डमिवोद्यतम् । न चैतदभिजानामि चिन्तयन्नपि सर्वथा ॥
English Translation
Again this being, who is before me, is most wonderful. He stands there like the uplifted rod of divine punishment. Thinking much even, I Cannot recognise this being.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इदं
इदम् [pron]
च
च [ind]
सुमहद्
सु [ind]
सुमहद्
महत् [adj]
भूतं
भूत [mn]
दैवदण्डम्
दैव [n]
दैवदण्डम्
दण्ड [mn]
इवोद्यतम्
इव [ind]
इवोद्यतम्
उद्यम् [6. P.]
न
न [ind]
चैतद्
च [ind]
चैतद्
एतद् [pron]
अभिजानामि
अभिज्ञा [9. Ā.]
चिन्तयन्न्
चिन्तय् [10. Ā.]
अपि
अपि [ind]
सर्वथा
सर्वथा [ind]
ध्रुवं येयमधर्मे मे प्रवृत्ता कलुषा मतिः । तस्याः फलमिदं घोरं प्रतिघाताय दृश्यते ॥
English Translation
Forsooth, that being is the dreadful outcome of this my sinful determination which I had attempted to achieve by unfair means, He stands there for baffling my resolution.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ध्रुवं
ध्रुवम् [ind]
येयम्
यद् [pron]
येयम्
इदम् [pron]
अधर्मे
अधर्म [m]
मे
मद् [pron]
प्रवृत्ता
प्रवृत् [1. Ā.]
कलुषा
कलुष [adj]
मतिः
मति [f]
तस्याः
तद् [pron]
फलम्
फल [n]
इदं
इदम् [pron]
घोरं
घोर [adj]
प्रतिघाताय
प्रतिघात [m]
दृश्यते
दृश् [6. P.]
तदिदं दैवविहितं मम संख्ये निवर्तनम् । नान्यत्र दैवादुद्यन्तुमिह शक्यं कथंचन ॥
English Translation
It seems, therefore, that my casing from fight had been ordained by destiny. It is useless for me to try to accomplish my resolution unless density becomes favorable.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
इदं
इदम् [pron]
दैवविहितं
दैव [n]
दैवविहितं
विधा [3. Ā.]
मम
मद् [pron]
संख्ये
संख्य [n]
निवर्तनम्
निवर्तन [n]
नान्यत्र
न [ind]
नान्यत्र
अन्यत्र [ind]
दैवाद्
दैव [n]
उद्यन्तुम्
उद्यम् [6. P.]
इह
इह [ind]
शक्यं
शक्य [adj]
कथंचन
कथंचन [ind]
सोऽहमद्य महादेवं प्रपद्ये शरणं प्रभुम् । दैवदण्डमिमं घोरं स हि मे नाशयिष्यति ॥
English Translation
I shall, therefore, at this hour, seek the protection of the powerful Mahadeva. He will remove this dreadful rod of divine punishment uplifted before me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽहम्
मद् [pron]
अद्य
अद्य [ind]
महादेवं
महादेव [m]
प्रपद्ये
प्रपद् [4. P.]
शरणं
शरण [n]
प्रभुम्
प्रभु [m]
दैवदण्डम्
दैव [n]
दैवदण्डम्
दण्ड [mn]
इमं
इदम् [pron]
घोरं
घोर [adj]
स
तद् [pron]
हि
हि [ind]
मे
मद् [pron]
नाशयिष्यति
नाशय् [10. Ā.]
कपर्दिनं प्रपद्याथ देवदेवमुमापतिम् । कपालमालिनं रुद्रं भगनेत्रहरं हरम् ॥
English Translation
I will seek refuge with that god, that source of all good, viz., the lord of Uma, otherwise called Kaparddin, adorned with a garland of human skulls, that plucker of Bhaga's eyes, called also Rudra and Hara.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कपर्दिनं
कपर्दिन् [m]
प्रपद्याथ
प्रपद् [4. P.]
प्रपद्याथ
अथ [ind]
देवदेवम्
देवदेव [m]
उमापतिम्
उमापति [m]
कपालमालिनं
कपाल [mn]
कपालमालिनं
मालिन् [adj]
रुद्रं
रुद्र [m]
भगनेत्रहरं
भग [mn]
भगनेत्रहरं
नेत्र [mn]
भगनेत्रहरं
हर [adj]
हरम्
हर [m]
स हि देवोऽत्यगाद्देवांस्तपसा विक्रमेण च । तस्माच्छरणमभ्येष्ये गिरिशं शूलपाणिनम् ॥
English Translation
In ascetic practices and power, he far! excells all the gods. I shall, therefore, seek refuge with Girisha armed with trident.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
हि
हि [ind]
देवो
देव [m]
ऽत्यगाद्
अतिगा [3. P.]
देवांस्तपसा
देव [m]
देवांस्तपसा
तपस् [n]
विक्रमेण
विक्रम [m]
च
च [ind]
तस्माच्छरणम्
तस्मात् [ind]
तस्माच्छरणम्
शरण [n]
अभ्येष्ये
अभी [4. Ā.]
गिरिशं
गिरिश [m]
शूलपाणिनम्
शूलपाणिन् [m]