Śāntiparva Adhyāya 64
शान्तिपर्व • अध्यायः 64
Śāntiparva Adhyāya 64 of the classical Mahābhārata with 30 verses.
Total: 30 Verses
•
Citations: MBh 12.64.1–30
•
250 Lexicon Terms
चातुराश्रम्यधर्माश्च जातिधर्माश्च पाण्डव । लोकपालोत्तराश्चैव क्षात्रे धर्मे व्यवस्थिताः ॥
English Translation
Bhishma said The duties of all the four modes of life, those of Yatis, O son of Pandu and the customs followed by men in general, are all comprised in kingly duties.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चातुराश्रम्यधर्माश्च
चातुराश्रम्य [n]
चातुराश्रम्यधर्माश्च
धर्म [mn]
चातुराश्रम्यधर्माश्च
च [ind]
जातिधर्माश्च
जाति [f]
जातिधर्माश्च
धर्म [mn]
जातिधर्माश्च
च [ind]
पाण्डव
पाण्डव [m]
लोकपालोत्तराश्चैव
लोकपाल [m]
लोकपालोत्तराश्चैव
उत्तर [adj]
लोकपालोत्तराश्चैव
च [ind]
लोकपालोत्तराश्चैव
एव [ind]
क्षात्रे
क्षात्र [adj]
धर्मे
धर्म [mn]
व्यवस्थिताः
व्यवस्था [1. Ā.]
सर्वाण्येतानि धर्माणि क्षात्रे भरतसत्तम । निराशिषो जीवलोके क्षात्रे धर्मे व्यवस्थिताः ॥
English Translation
All these acts, O chief of Bharatas are in Kshatriya duties. If the functions of royalty are disturbed, all creatures meet with evil.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वाण्येतानि
सर्व [pron]
सर्वाण्येतानि
एतद् [pron]
धर्माणि
धर्म [mn]
क्षात्रे
क्षात्र [adj]
भरतसत्तम
भरत [m]
भरतसत्तम
सत्तम [adj]
लोकपालोत्तराश्चैव
लोकपाल [m]
लोकपालोत्तराश्चैव
उत्तर [adj]
लोकपालोत्तराश्चैव
च [ind]
लोकपालोत्तराश्चैव
एव [ind]
क्षात्रे
क्षात्र [adj]
धर्मे
धर्म [mn]
व्यवस्थिताः
व्यवस्था [1. Ā.]
अप्रत्यक्षं बहुद्वारं धर्ममाश्रमवासिनाम् । प्ररूपयन्ति तद्भावमागमैरेव शाश्वतम् ॥
English Translation
The duties of men are not clear. They have, again, many exceptions. Guided by many (false) systems, their true nature is sometimes spoiled.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अप्रत्यक्षं
अप्रत्यक्ष [adj]
बहुद्वारं
बहु [adj]
बहुद्वारं
द्वार [n]
धर्मम्
धर्म [mn]
आश्रमवासिनाम्
आश्रम [mn]
आश्रमवासिनाम्
वासिन् [adj]
प्ररूपयन्ति
प्ररूपय् [Denom. P.]
तद्भावम्
तद् [pron]
तद्भावम्
भाव [m]
आगमैर्
आगम [m]
एव
एव [ind]
शाश्वतम्
शाश्वत [adj]
अपरे वचनैः पुण्यैर्वादिनो लोकनिश्चयम् । अनिश्चयज्ञा धर्माणामदृष्टान्ते परे रताः ॥
English Translation
Others, who implicitly believe the decisions of men, without really knowing anything about the true nature of duties (as described in the scriptures), are at last constrained to believe in faiths whose ultimate ends are unknown.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अपरे
अपर [pron]
वचनैः
वचन [n]
पुण्यैर्
पुण्य [adj]
वादिनो
वादिन् [adj]
लोकनिश्चयम्
लोक [m]
लोकनिश्चयम्
निश्चय [m]
अनिश्चयज्ञा
अनिश्चय [m]
अनिश्चयज्ञा
ज्ञ [adj]
धर्माणाम्
धर्म [mn]
अदृष्टान्ते
अदृष्टान्त [m]
परे
पर [pron]
रताः
रम् [4. Ā.]
प्रत्यक्षसुखभूयिष्ठमात्मसाक्षिकमच्छलम् । सर्वलोकहितं धर्मं क्षत्रियेषु प्रतिष्ठितम् ॥
English Translation
The duties of the Kshatriyas are plain, conducive to great happiness, evident in their results, free from deceit, and beneficial to the whole world.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रत्यक्षसुखभूयिष्ठम्
प्रत्यक्ष [adj]
प्रत्यक्षसुखभूयिष्ठम्
सुख [n]
प्रत्यक्षसुखभूयिष्ठम्
भूयिष्ठ [adj]
आत्मसाक्षिकम्
आत्मन् [m]
आत्मसाक्षिकम्
साक्षिक [n]
अछलम्
अछल [adj]
सर्वलोकहितं
सर्व [pron]
सर्वलोकहितं
लोक [m]
सर्वलोकहितं
हित [adj]
धर्मं
धर्म [mn]
क्षत्रियेषु
क्षत्रिय [m]
प्रतिष्ठितम्
प्रतिष्ठा [1. Ā.]
धर्माश्रमव्यवसिनां ब्राह्मणानां युधिष्ठिर । यथा त्रयाणां वर्णानां संख्यातोपश्रुतिः पुरा । राजधर्मेष्वनुपमा लोक्या सुचरितैरिह ॥
English Translation
As the duties of the orders, as also of Brahmanas and of those that have retired from the world, O Yudhishthira, have before this been described as being included within those of that sacred mode of life viz., that of a householder so, the whole world, with all actions, is subject to kingly duties.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्राह्मणानां
ब्राह्मण [m]
युधिष्ठिर
युधिष्ठिर [m]
यथा
यथा [ind]
त्रयाणां
त्रि [nr]
वर्णानां
वर्ण [mn]
संख्यातोपश्रुतिः
संख्या [2. P.]
संख्यातोपश्रुतिः
उपश्रुति [f]
पुरा
पुरा [ind]
राजधर्मेष्वनुपमा
राजन् [m]
राजधर्मेष्वनुपमा
धर्म [mn]
राजधर्मेष्वनुपमा
अनुपम [adj]
लोक्या
लोक्य [adj]
सुचरितैर्
सु [ind]
सुचरितैर्
चरित [n]
इह
इह [ind]
उदाहृतं ते राजेन्द्र यथा विष्णुं महौजसम् । सर्वभूतेश्वरं देवं प्रभुं नारायणं पुरा । जग्मुः सुबहवः शूरा राजानो दण्डनीतये ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उदाहृतं
उदाहृ [2. P.]
ते
त्वद् [pron]
राजेन्द्र
राजन् [m]
राजेन्द्र
इन्द्र [m]
यथा
यथा [ind]
विष्णुं
विष्णु [m]
महौजसम्
महत् [adj]
महौजसम्
ओजस् [n]
सर्वभूतेश्वरं
सर्व [pron]
सर्वभूतेश्वरं
भूत [mn]
सर्वभूतेश्वरं
ईश्वर [m]
देवं
देव [m]
प्रभुं
प्रभु [adj]
नारायणं
नारायण [m]
पुरा
पुरा [ind]
जग्मुः
गम् [6. Ā.]
सुबहवः
सु [ind]
सुबहवः
बहु [adj]
शूरा
शूर [m]
राजानो
राजन् [m]
दण्डनीतये
दण्डनीति [f]
एकैकमात्मनः कर्म तुलयित्वाश्रमे पुरा । राजानः पर्युपातिष्ठन्दृष्टान्तवचने स्थिताः ॥
English Translation
Those kings, always observant of the injunctions of the scriptures enforced by examples, waited in days of yore, upon Narayana, after having compared their acts with the duties of each of the modes of life.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एकैकम्
एकैक [adj]
आत्मनः
आत्मन् [m]
कर्म
कर्मन् [n]
तुलयित्वाश्रमे
तुलय् [10. Ā.]
तुलयित्वाश्रमे
आश्रम [mn]
पुरा
पुरा [ind]
राजानः
राजन् [m]
पर्युपातिष्ठन्
पर्युपस्था [1. P.]
दृष्टान्तवचने
दृष्टान्त [m]
दृष्टान्तवचने
वचन [n]
स्थिताः
स्था [1. Ā.]
साध्या देवा वसवश्चाश्विनौ च; रुद्राश्च विश्वे मरुतां गणाश्च । सृष्टाः पुरा आदिदेवेन देवा; क्षात्रे धर्मे वर्तयन्ते च सिद्धाः ॥
English Translation
Those deities, viz., the Saddhyas, the Vasus, the Ashvins, the Rudras, the Vishvas, the Maruts, and the Siddhas, created in days of yore by the first of gods, always practise Kshatriya duties.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
साध्या
साध्य [m]
देवा
देव [m]
वसवश्चाश्विनौ
वसु [mn]
वसवश्चाश्विनौ
च [ind]
वसवश्चाश्विनौ
अश्विन् [m]
च
च [ind]
रुद्राश्च
रुद्र [m]
रुद्राश्च
च [ind]
विश्वे
विश्व [pron]
मरुतां
मरुत् [m]
गणाश्च
गण [m]
गणाश्च
च [ind]
सृष्टाः
सृज् [2. P.]
पुरा
पुरा [ind]
आदिदेवेन
आदिदेव [m]
क्षात्रे
क्षात्र [adj]
धर्मे
धर्म [mn]
वर्तयन्ते
वर्तय् [10. Ā.]
च
च [ind]
सिद्धाः
सिद्ध [m]
अत्र ते वर्तयिष्यामि धर्ममर्थविनिश्चयम् । निर्मर्यादे वर्तमाने दानवैकायने कृते । बभूव राजा राजेन्द्र मान्धाता नाम वीर्यवान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अत्र
अत्र [ind]
ते
त्वद् [pron]
वर्तयिष्यामि
वर्तय् [10. Ā.]
धर्मम्
धर्म [mn]
अर्थविनिश्चयम्
अर्थ [mn]
अर्थविनिश्चयम्
विनिश्चय [m]
निर्मर्यादे
निर्मर्याद [adj]
वर्तमाने
वृत् [3. P.]
दानवैकायने
दानव [m]
दानवैकायने
एकायन [n]
कृते
कृत [n]
बभूव
भू [1. Ā.]
राजा
राजन् [m]
राजेन्द्र
राजन् [m]
राजेन्द्र
इन्द्र [m]
मान्धाता
मान्धातृ [m]
नाम
नाम [ind]
वीर्यवान्
वीर्यवत् [adj]
पुरा वसुमतीपालो यज्ञं चक्रे दिदृक्षया । अनादिमध्यनिधनं देवं नारायणं प्रति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुरा
पुरा [ind]
वसुमतीपालो
वसुमती [f]
वसुमतीपालो
पाल [m]
यज्ञं
यज्ञ [m]
चक्रे
कृ [2. Ā.]
दिदृक्षया
दिदृक्षा [f]
अनादिमध्यनिधनं
अनादि [adj]
अनादिमध्यनिधनं
मध्य [n]
अनादिमध्यनिधनं
निधन [mn]
देवं
देव [m]
नारायणं
नारायण [m]
प्रति
प्रति [ind]
स राजा राजशार्दूल मान्धाता परमेष्ठिनः । जग्राह शिरसा पादौ यज्ञे विष्णोर्महात्मनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बभूव
भू [1. Ā.]
राजा
राजन् [m]
राजेन्द्र
राजन् [m]
राजेन्द्र
इन्द्र [m]
मान्धाता
मान्धातृ [m]
नाम
नाम [ind]
वीर्यवान्
वीर्यवत् [adj]
जग्राह
ग्रह् [6. Ā.]
शिरसा
शिरस् [n]
पादौ
पाद [m]
यज्ञे
यज्ञ [m]
विष्णोर्
विष्णु [m]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
दर्शयामास तं विष्णू रूपमास्थाय वासवम् । स पार्थिवैर्वृतः सद्भिरर्चयामास तं प्रभुम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दर्शयामास
दर्शय् [10. Ā.]
तं
तद् [pron]
विष्णू
विष्णु [m]
रूपम्
रूप [n]
आस्थाय
आस्था [1. Ā.]
वासवम्
वासव [adj]
स
तद् [pron]
पार्थिवैर्
पार्थिव [m]
वृतः
वृ [1. Ā.]
सद्भिर्
सत् [adj]
अर्चयामास
अर्चय् [10. Ā.]
तं
तद् [pron]
प्रभुम्
प्रभु [adj]
तस्य पार्थिवसंघस्य तस्य चैव महात्मनः । संवादोऽयं महानासीद्विष्णुं प्रति महाद्युते ॥
English Translation
Accompanied by Many good kings he offered his adorations to that powerful god. This high discourse took place between that foremost of kings and that illustrious god in the form of Indra, regarding the highly effulgent Vishnu.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्गस्य
सर्ग [m]
रक्षणार्थाय
रक्षण [n]
रक्षणार्थाय
अर्थ [mn]
तस्मै
तद् [pron]
मोहात्मने
मोह [m]
मोहात्मने
आत्मन् [m]
नमः
नमस् [n]
संवादो
संवाद [m]
ऽयं
इदम् [pron]
महान्
महत् [adj]
आसीद्
अस् [2. P.]
विष्णुं
विष्णु [m]
प्रति
प्रति [ind]
महाद्युते
महत् [adj]
महाद्युते
द्युति [f]
किमिष्यते धर्मभृतां वरिष्ठ; यद्द्रष्टुकामोऽसि तमप्रमेयम् । अनन्तमायामितसत्त्ववीर्यं; नारायणं ह्यादिदेवं पुराणम् ॥
English Translation
Indra said What is your object, О foremost of virtuous persons, in thus trying to see that Ancient and First of gods, viz., Narayana, of inconceivable power, and numberless illusions.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किम्
क [pron]
इष्यते
इष् [1. P.]
धर्मभृतां
धर्म [mn]
धर्मभृतां
भृत् [adj]
वरिष्ठ
वरिष्ठ [adj]
यद्
यत् [ind]
द्रष्टुकामो
द्रष्टु [m]
द्रष्टुकामो
काम [m]
ऽसि
अस् [2. P.]
तम्
तद् [pron]
अप्रमेयम्
अप्रमेय [adj]
अनन्तमायामितसत्त्ववीर्यं
अनन्त [adj]
अनन्तमायामितसत्त्ववीर्यं
माया [f]
अनन्तमायामितसत्त्ववीर्यं
अमित [adj]
अनन्तमायामितसत्त्ववीर्यं
सत्त्व [n]
अनन्तमायामितसत्त्ववीर्यं
वीर्य [n]
नारायणं
नारायण [m]
ह्यादिदेवं
हि [ind]
ह्यादिदेवं
आदिदेव [m]
पुराणम्
पुराण [adj]
नासौ देवो विश्वरूपो मयापि; शक्यो द्रष्टुं ब्रह्मणा वापि साक्षात् । येऽन्ये कामास्तव राजन्हृदिस्था; दास्यामि तांस्त्वं हि मर्त्येषु राजा ॥
English Translation
Neither myself, nor Brahman himself, can acquired a view of that god of universal from. I shall grant you what other objects you may desire to have for you are the foremost of mortals.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नासौ
न [ind]
नासौ
अदस् [pron]
देवो
देव [m]
विश्वरूपो
विश्व [pron]
विश्वरूपो
रूप [n]
मयापि
मद् [pron]
मयापि
अपि [ind]
शक्यो
शक्य [adj]
द्रष्टुं
दृश् [6. P.]
ब्रह्मणा
ब्रह्मन् [m]
वापि
वा [ind]
वापि
अपि [ind]
साक्षात्
साक्षात् [ind]
ये
यद् [pron]
ऽन्ये
अन्य [pron]
कामास्तव
काम [m]
कामास्तव
त्वद् [pron]
राजन्
राजन् [m]
हृदिस्था
हृदिस्थ [adj]
दास्यामि
दा [1. Ā.]
तांस्त्वं
तद् [pron]
तांस्त्वं
त्वद् [pron]
हि
हि [ind]
मर्त्येषु
मर्त्य [m]
राजा
राजन् [m]
सत्ये स्थितो धर्मपरो जितेन्द्रियः; शूरो दृढं प्रीतिरतः सुराणाम् । बुद्ध्या भक्त्या चोत्तमश्रद्धया च; ततस्तेऽहं दद्मि वरं यथेष्टम् ॥
English Translation
Your soul rests on peace; you are devoted to righteousness; you have your senses under control; and you are heroic. You always try your best to do what is agreeable to the gods. For the sake also of your intelligence, devotion, and great faith, I shall grant you whatsoever boons you may with to have.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सत्ये
सत्य [n]
स्थितो
स्था [1. Ā.]
धर्मपरो
धर्म [mn]
धर्मपरो
पर [pron]
जितेन्द्रियः
जि [9. P.]
जितेन्द्रियः
इन्द्रिय [n]
शूरो
शूर [m]
दृढं
दृढम् [ind]
प्रीतिरतः
प्रीति [f]
प्रीतिरतः
रम् [4. Ā.]
सुराणाम्
सुर [m]
बुद्ध्या
बुद्धि [f]
भक्त्या
भक्ति [f]
चोत्तमश्रद्धया
च [ind]
चोत्तमश्रद्धया
उत्तम [adj]
चोत्तमश्रद्धया
श्रद्धा [f]
च
च [ind]
ततस्ते
ततस् [ind]
ततस्ते
त्वद् [pron]
ऽहं
मद् [pron]
दद्मि
दा [1. Ā.]
वरं
वर [mn]
यथेष्टम्
यथेष्ट [adj]
असंशयं भगवन्नादिदेवं; द्रक्ष्याम्यहं शिरसाहं प्रसाद्य । त्यक्त्वा भोगान्धर्मकामो ह्यरण्य;मिच्छे गन्तुं सत्पथं लोकजुष्टम् ॥
English Translation
Mandhatri said I bend my head for pleasing you; forsooth however, I wish to see the first of gods, O divine lord. Renouncing all (earthly) desires, I wish to acquire religious merit, and to lead the foremost mode of life, that path of the good held in highest esteem by all.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
असंशयं
असंशयम् [ind]
भगवन्न्
भगवत् [adj]
आदिदेवं
आदिदेव [m]
द्रक्ष्याम्यहं
दृश् [6. P.]
द्रक्ष्याम्यहं
मद् [pron]
शिरसाहं
शिरस् [n]
शिरसाहं
मद् [pron]
प्रसाद्य
प्रसादय् [10. Ā.]
त्यक्त्वा
त्यज् [1. Ā.]
भोगान्
भोग [m]
धर्मकामो
धर्म [mn]
धर्मकामो
काम [m]
ह्यरण्यम्
हि [ind]
ह्यरण्यम्
अरण्य [n]
इच्छे
इष् [1. P.]
गन्तुं
गम् [6. Ā.]
सत्पथं
सत् [adj]
सत्पथं
पथ [m]
लोकजुष्टम्
लोक [m]
लोकजुष्टम्
जुष् [6. Ā.]
क्षात्राद्धर्माद्विपुलादप्रमेया;ल्लोकाः प्राप्ताः स्थापितं स्वं यशश्च । धर्मो योऽसावादिदेवात्प्रवृत्तो; लोकज्येष्ठस्तं न जानामि कर्तुम् ॥
English Translation
By performing the great duties of a Kshatriya, I have acquired many regions of endless merit in the other world, and I have also, through those duties, spread my fame. I do not, however, know how to satisfy those duties the highest in the world emanating from the first of gods.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षात्राद्
क्षात्र [adj]
धर्माद्
धर्म [mn]
विपुलाद्
विपुल [adj]
अप्रमेयाल्
अप्रमेय [adj]
लोकाः
लोक [m]
प्राप्ताः
प्राप् [1. P.]
स्थापितं
स्थापय् [10. Ā.]
स्वं
स्व [adj]
यशश्च
यशस् [n]
यशश्च
च [ind]
धर्मो
धर्म [mn]
यो
यद् [pron]
ऽसावादिदेवात्
अदस् [pron]
ऽसावादिदेवात्
आदिदेव [m]
प्रवृत्तो
प्रवृत् [1. Ā.]
लोकज्येष्ठस्तं
लोक [m]
लोकज्येष्ठस्तं
ज्येष्ठ [adj]
लोकज्येष्ठस्तं
तद् [pron]
न
न [ind]
जानामि
ज्ञा [4. Ā.]
कर्तुम्
कृ [2. Ā.]
असैनिकोऽधर्मपरश्चरेथाः; परां गतिं लप्स्यसे चाप्रमत्तः । क्षात्रो धर्मो ह्यादिदेवात्प्रवृत्तः; पश्चादन्ये शेषभूताश्च धर्माः ॥
English Translation
Indra said Those who are not kings, even if then satisfy their duties, cannot easily attain the highest meed of duty. Kingly duties first emanated from the original god. Other duties sprang afterwards from his body.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
असैनिको
असैनिक [adj]
ऽधर्मपरश्चरेथाः
अधर्म [m]
ऽधर्मपरश्चरेथाः
पर [pron]
ऽधर्मपरश्चरेथाः
चर् [1. Ā.]
परां
पर [pron]
गतिं
गति [f]
लप्स्यसे
लभ् [1. P.]
चाप्रमत्तः
च [ind]
चाप्रमत्तः
अप्रमत्त [adj]
क्षात्रो
क्षात्र [adj]
धर्मो
धर्म [mn]
ह्यादिदेवात्
हि [ind]
ह्यादिदेवात्
आदिदेव [m]
प्रवृत्तः
प्रवृत् [1. Ā.]
पश्चाद्
पश्चात् [ind]
अन्ये
अन्य [pron]
शेषभूताश्च
शेष [mn]
शेषभूताश्च
भू [1. Ā.]
शेषभूताश्च
च [ind]
धर्माः
धर्म [mn]
शेषाः सृष्टा ह्यन्तवन्तो ह्यनन्ताः; सुप्रस्थानाः क्षत्रधर्माविशिष्टाः । अस्मिन्धर्मे सर्वधर्माः प्रविष्टा;स्तस्माद्धर्मं श्रेष्ठमिमं वदन्ति ॥
English Translation
Numberless other duties, with those of the Vanaprastha mode of life, were created afterwards. The fruits of all those are endless. Kingly duties however, are superior to them. They include all other duties. Therefore Kshatriya duties are described to be the foremost of all.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शेषाः
शेष [adj]
सृष्टा
सृज् [2. P.]
ह्यन्तवन्तो
हि [ind]
ह्यन्तवन्तो
अन्तवत् [adj]
ह्यनन्ताः
हि [ind]
ह्यनन्ताः
अनन्त [adj]
सुप्रस्थानाः
सु [ind]
सुप्रस्थानाः
प्रस्थान [n]
क्षत्रधर्माविशिष्टाः
क्षत्र [n]
क्षत्रधर्माविशिष्टाः
धर्म [mn]
क्षत्रधर्माविशिष्टाः
विशिष् [7. P.]
अस्मिन्
इदम् [pron]
धर्मे
धर्म [mn]
सर्वधर्माः
सर्व [pron]
सर्वधर्माः
धर्म [mn]
प्रविष्टास्
प्रविश् [4. P.]
तस्माद्
तस्मात् [ind]
धर्मं
धर्म [mn]
श्रेष्ठम्
श्रेष्ठ [adj]
इमं
इदम् [pron]
वदन्ति
वद् [1. Ā.]
कर्मणा वै पुरा देवा ऋषयश्चामितौजसः । त्राताः सर्वे प्रमथ्यारीन्क्षत्रधर्मेण विष्णुना ॥
English Translation
In days of yore Vishnu, by acting according to Kshatriya duties, forcibly suppressed and killed his enemies. Accordingly he have relief to the gods and the Rishis of immeasurable power.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कर्मणा
कर्मन् [n]
वै
वै [ind]
पुरा
पुरा [ind]
देवा
देव [m]
ऋषयश्चामितौजसः
ऋषि [m]
ऋषयश्चामितौजसः
च [ind]
ऋषयश्चामितौजसः
अमित [adj]
ऋषयश्चामितौजसः
ओजस् [n]
त्राताः
त्रा [2. Ā.]
सर्वे
सर्व [pron]
प्रमथ्यारीन्
प्रमथ् [1. Ā.]
प्रमथ्यारीन्
अरि [m]
क्षत्रधर्मेण
क्षत्र [n]
क्षत्रधर्मेण
धर्म [mn]
विष्णुना
विष्णु [m]
यदि ह्यसौ भगवान्नाहनिष्य;द्रिपून्सर्वान्वसुमानप्रमेयः । न ब्राह्मणा न च लोकादिकर्ता; न सद्धर्मा नादिधर्मा भवेयुः ॥
English Translation
If the divine Vishnu of inconceivable energy had not killed all his enemies among the Asuras, then the Brahmanas, and (Brahman) the Creator of the worlds and Kshatriya duties, and the duties that first originated from the Supreme deity, would all have been lost.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदि
यदि [ind]
ह्यसौ
हि [ind]
ह्यसौ
अदस् [pron]
भगवान्नाहनिष्यद्
भगवन्त् [m]
भगवान्नाहनिष्यद्
न [ind]
भगवान्नाहनिष्यद्
हन् [6. P.]
रिपून्
रिपु [m]
सर्वान्
सर्व [pron]
वसुमान्
वसुमन्त् [m]
अप्रमेयः
अप्रमेय [adj]
न
न [ind]
ब्राह्मणा
ब्राह्मण [m]
न
न [ind]
च
च [ind]
लोकादिकर्ता
लोक [m]
लोकादिकर्ता
आदि [m]
लोकादिकर्ता
कर्तृ [m]
न
न [ind]
सद्धर्मा
सत् [adj]
सद्धर्मा
धर्म [mn]
नादिधर्मा
न [ind]
नादिधर्मा
आदि [m]
नादिधर्मा
धर्म [mn]
भवेयुः
भू [1. Ā.]
इमामुर्वीं न जयेद्विक्रमेण; देवश्रेष्ठोऽसौ पुरा चेदमेयः । चातुर्वर्ण्यं चातुराश्रम्यधर्माः; सर्वे न स्युर्ब्रह्मणो वै विनाशात् ॥
English Translation
If that first and foremost of gods had not, by displaying his prowess, subjugated the Earth with all her Asuras, then all the duties of the four orders and all the duties of the four modes of life would all have been destroyed owing to the destruction of Brahmanas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इमाम्
इदम् [pron]
उर्वीं
उर्वी [f]
न
न [ind]
जयेद्
जि [9. P.]
विक्रमेण
विक्रम [m]
देवश्रेष्ठो
देव [m]
देवश्रेष्ठो
श्रेष्ठ [adj]
ऽसौ
अदस् [pron]
पुरा
पुरा [ind]
चेद्
चेद् [ind]
अमेयः
अमेय [adj]
चातुर्वर्ण्यं
चातुर्वर्ण्य [n]
चातुराश्रम्यधर्माः
चातुराश्रम्य [n]
चातुराश्रम्यधर्माः
धर्म [mn]
सर्वे
सर्व [pron]
न
न [ind]
स्युर्
अस् [2. P.]
ब्रह्मणो
ब्रह्मन् [m]
वै
वै [ind]
विनाशात्
विनाश [m]
दृष्टा धर्माः शतधा शाश्वतेन; क्षात्रेण धर्मेण पुनः प्रवृत्ताः । युगे युगे ह्यादिधर्माः प्रवृत्ता; लोकज्येष्ठं क्षत्रधर्मं वदन्ति ॥
English Translation
The eternal duties (of men) had all been destroyed but by the exercise of Kshatriya duties they were revived. In every cycle of duties of Brahmanas regarding the atainment to Brahma first set in. These however, are all protected by kingly duties. The later, on this account, are regarded as highest.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दृष्टा
दृश् [6. P.]
धर्माः
धर्म [mn]
शतधा
शतधा [ind]
शाश्वतेन
शाश्वत [adj]
क्षात्रेण
क्षात्र [adj]
धर्मेण
धर्म [mn]
पुनः
पुनर् [ind]
प्रवृत्ताः
प्रवृत् [1. Ā.]
युगे
युग [mn]
युगे
युग [mn]
ह्यादिधर्माः
हि [ind]
ह्यादिधर्माः
आदि [m]
ह्यादिधर्माः
धर्म [mn]
प्रवृत्ता
प्रवृत् [1. Ā.]
लोकज्येष्ठं
लोक [m]
लोकज्येष्ठं
ज्येष्ठ [adj]
क्षत्रधर्मं
क्षत्र [n]
क्षत्रधर्मं
धर्म [mn]
वदन्ति
वद् [1. Ā.]
आत्मत्यागः सर्वभूतानुकम्पा; लोकज्ञानं मोक्षणं पालनं च । विषण्णानां मोक्षणं पीडितानां; क्षात्रे धर्मे विद्यते पार्थिवानाम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आत्मत्यागः
आत्मन् [m]
आत्मत्यागः
त्याग [m]
सर्वभूतानुकम्पा
सर्व [pron]
सर्वभूतानुकम्पा
भूत [mn]
सर्वभूतानुकम्पा
अनुकम्पा [fn]
लोकज्ञानं
लोक [m]
लोकज्ञानं
ज्ञान [n]
मोक्षणं
मोक्षण [n]
पालनं
पालन [n]
च
च [ind]
विषण्णानां
विषद् [1. Ā.]
मोक्षणं
मोक्षण [n]
पीडितानां
पीडय् [10. Ā.]
क्षात्रे
क्षात्र [adj]
धर्मे
धर्म [mn]
विद्यते
विद् [6. Ā.]
पार्थिवानाम्
पार्थिव [m]
निर्मर्यादाः काममन्युप्रवृत्ता; भीता राज्ञो नाधिगच्छन्ति पापम् । शिष्टाश्चान्ये सर्वधर्मोपपन्नाः; साध्वाचाराः साधु धर्मं चरन्ति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निर्मर्यादाः
निर्मर्याद [adj]
काममन्युप्रवृत्ता
काम [m]
काममन्युप्रवृत्ता
मन्यु [mf]
काममन्युप्रवृत्ता
प्रवृत् [1. Ā.]
भीता
भी [1. Ā.]
राज्ञो
राजन् [m]
नाधिगच्छन्ति
न [ind]
नाधिगच्छन्ति
अधिगम् [1. Ā.]
पापम्
पाप [n]
शिष्टाश्चान्ये
शास् [1. P.]
शिष्टाश्चान्ये
च [ind]
शिष्टाश्चान्ये
अन्य [pron]
सर्वधर्मोपपन्नाः
सर्व [pron]
सर्वधर्मोपपन्नाः
धर्म [mn]
सर्वधर्मोपपन्नाः
उपपद् [4. P.]
साध्वाचाराः
साधु [adj]
साध्वाचाराः
आचार [m]
साधु
साधु [adj]
धर्मं
धर्म [mn]
चरन्ति
चर् [1. Ā.]
पुत्रवत्परिपाल्यानि लिङ्गधर्मेण पार्थिवैः । लोके भूतानि सर्वाणि विचरन्ति न संशयः ॥
English Translation
Forsooth, all creatures live happily in the world, protected by kings exercising Kshatriya duties like children protected by their parents.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुत्रवत्
पुत्र [m]
पुत्रवत्
वत् [ind]
परिपाल्यानि
परिपालय् [10. Ā.]
लिङ्गधर्मेण
लिङ्ग [mn]
लिङ्गधर्मेण
धर्म [mn]
पार्थिवैः
पार्थिव [m]
लोके
लोक [m]
भूतानि
भूत [mn]
सर्वाणि
सर्व [pron]
विचरन्ति
विचर् [1. Ā.]
न
न [ind]
संशयः
संशय [m]
सर्वधर्मपरं क्षत्रं लोकज्येष्ठं सनातनम् । शश्वदक्षरपर्यन्तमक्षरं सर्वतोमुखम् ॥
English Translation
Kshatriya duties are the highest of all duties. Those eternal duties, regarded as the first in the world, include the protection of every creature. Themselves eternal, they bring on liberation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वधर्मपरं
सर्व [pron]
सर्वधर्मपरं
धर्म [mn]
सर्वधर्मपरं
पर [pron]
क्षत्रं
क्षत्र [n]
लोकज्येष्ठं
लोक [m]
लोकज्येष्ठं
ज्येष्ठ [adj]
सनातनम्
सनातन [adj]
शश्वद्
शश्वत् [ind]
अक्षरपर्यन्तम्
अक्षर [adj]
अक्षरपर्यन्तम्
पर्यन्त [m]
अक्षरं
अक्षर [adj]
सर्वतोमुखम्
सर्वतोमुख [adj]