ततो वित्रासयन्मर्त्यान्पृथिव्यां राक्षसाधिपः । आससाद घने तस्मिन्नारदं मुनिसत्तमम् ॥
tato vitrāsayanmartyānpṛthivyāṃ rākṣasādhipaḥ | āsasāda ghane tasminnāradaṃ munisattamam ||
English Translation
As the lord of Rākşasas was ranging the earth frightening everyone, Nārada foremost of ascetics, came to that wood mounted on a cloud,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
वित्रासयन्मर्त्यान्
वित्रासय् [10. P.]
वित्रासयन्मर्त्यान्
मर्त्य [m]
पृथिव्यां
पृथिवी [f]
राक्षसाधिपः
राक्षस [m]
राक्षसाधिपः
अधिप [m]
आससाद
आसद् [2. P.]
घने
घन [mn]
तस्मिन्नारदं
तद् [pron]
तस्मिन्नारदं
नारद [m]
मुनिसत्तमम्
मुनि [m]
मुनिसत्तमम्
सत्तम [adj]
नारदस्तु महातेजा देवर्षिरमितप्रभः । अब्रवीन्मेघपृष्ठस्थो रावणं पुष्पके स्थितम् ॥
nāradastu mahātejā devarṣiramitaprabhaḥ | abravīnmeghapṛṣṭhastho rāvaṇaṃ puṣpake sthitam ||
English Translation
That Devarsi the exceedingly energetic Nārada of immeasurable splendour, seated on the back of the cloud, addressed Ravana, who was stationed in Puspaka, saying, O lord of Raks asas, o placid one, O son of Viśravā, stay. I am well pleased with your prowess and fame.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नारदस्तु
नारद [m]
नारदस्तु
तु [ind]
महातेजा
महत् [adj]
महातेजा
तेजस् [n]
देवर्षिर्
देव [m]
देवर्षिर्
ऋषि [m]
अमितप्रभः
अमित [adj]
अमितप्रभः
प्रभा [f]
अब्रवीन्मेघपृष्ठस्थो
ब्रू [2. Ā.]
अब्रवीन्मेघपृष्ठस्थो
मेघ [m]
अब्रवीन्मेघपृष्ठस्थो
पृष्ठ [n]
अब्रवीन्मेघपृष्ठस्थो
स्थ [adj]
रावणं
रावण [m]
पुष्पके
पुष्पक [mn]
स्थितम्
स्था [1. Ā.]
राक्षसाधिपते सौम्य तिष्ठ विश्रवसः सुत । प्रीतोऽस्म्यभिजनोपेत विक्रमैरूर्जितैस्तव ॥
rākṣasādhipate saumya tiṣṭha viśravasaḥ suta | prīto'smyabhijanopeta vikramairūrjitaistava ||
English Translation
That Devarsi the exceedingly energetic Nārada of immeasurable splendour, seated on the back of the cloud, addressed Ravana, who was stationed in Puspaka, saying, O lord of Raks asas, o placid one, O son of Viśravā, stay. I am well pleased with your prowess and fame.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राक्षसाधिपते
राक्षस [m]
राक्षसाधिपते
अधिपति [m]
सौम्य
सौम्य [adj]
तिष्ठ
स्था [1. Ā.]
विश्रवसः
विश्रवस् [m]
सुत
सुत [m]
प्रीतो
प्री [9. Ā.]
ऽस्म्यभिजनोपेत
अस् [2. P.]
ऽस्म्यभिजनोपेत
अभिजन [mn]
ऽस्म्यभिजनोपेत
उपे [2. Ā.]
विक्रमैर्
विक्रम [m]
ऊर्जितैस्तव
ऊर्जय् [Denom. Ā.]
ऊर्जितैस्तव
त्वद् [pron]
विष्णुना दैत्यघातैश्च तार्क्ष्यस्योरगधर्षणैः । त्वया समरमर्दैश्च भृशं हि परितोषितः ॥
viṣṇunā daityaghātaiśca tārkṣyasyoragadharṣaṇaiḥ | tvayā samaramardaiśca bhṛśaṃ hi paritoṣitaḥ ||
English Translation
And even as Vişnu had pleased me by destroying the Daityas, you pleased me by harassing the Gandharvas and serpents.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विष्णुना
विष्णु [m]
दैत्यघातैश्च
दैत्य [m]
दैत्यघातैश्च
घात [m]
दैत्यघातैश्च
च [ind]
तार्क्ष्यस्योरगधर्षणैः
तार्क्ष्य [mn]
तार्क्ष्यस्योरगधर्षणैः
उरग [mn]
तार्क्ष्यस्योरगधर्षणैः
धर्षण [fn]
त्वया
त्वद् [pron]
समरमर्दैश्च
समर [mn]
समरमर्दैश्च
मर्द [m]
समरमर्दैश्च
च [ind]
भृशं
भृशम् [ind]
हि
हि [ind]
परितोषितः
परितोषय् [10. P.]
किंचिद्वक्ष्यामि तावत्ते श्रोतव्यं श्रोष्यसे यदि । श्रुत्वा चानन्तरं कार्यं त्वया राक्षसपुंगव ॥
kiṃcidvakṣyāmi tāvatte śrotavyaṃ śroṣyase yadi | śrutvā cānantaraṃ kāryaṃ tvayā rākṣasapuṃgava ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किंचिद्
कश्चित् [pron]
वक्ष्यामि
वच् [2. P.]
तावत्
तावत् [ind]
ते
त्वद् [pron]
श्रोतव्यं
श्रु [4. P.]
श्रोष्यसे
श्रु [4. P.]
यदि
यदि [ind]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
चानन्तरं
च [ind]
चानन्तरं
अनन्तरम् [ind]
कार्यं
कृ [2. Ā.]
त्वया
त्वद् [pron]
राक्षसपुंगव
राक्षस [m]
राक्षसपुंगव
पुंगव [m]
किमयं वध्यते लोकस्त्वयावध्येन दैवतैः । हत एव ह्ययं लोको यदा मृत्युवशं गतः ॥
kimayaṃ vadhyate lokastvayāvadhyena daivataiḥ | hata eva hyayaṃ loko yadā mṛtyuvaśaṃ gataḥ ||
English Translation
Why, my child, do you slay these*; you are incapable of being slain by even the celestials. All these (men) are subject to death, they are verily slain. *i.e. human being.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किम्
क [pron]
अयं
इदम् [pron]
वध्यते
वध् [4. P.]
लोकस्त्वयावध्येन
लोक [m]
लोकस्त्वयावध्येन
त्वद् [pron]
लोकस्त्वयावध्येन
अवध्य [adj]
दैवतैः
दैवत [n]
हत
हन् [6. P.]
एव
एव [ind]
ह्ययं
हि [ind]
ह्ययं
इदम् [pron]
लोको
लोक [m]
यदा
यदा [ind]
मृत्युवशं
मृत्यु [m]
मृत्युवशं
वश [m]
गतः
गम् [6. Ā.]
पश्य तावन्महाबाहो राक्षसेश्वरमानुषम् । लोकमेनं विचित्रार्थं यस्य न ज्ञायते गतिः ॥
paśya tāvanmahābāho rākṣaseśvaramānuṣam | lokamenaṃ vicitrārthaṃ yasya na jñāyate gatiḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पश्य
पश् [4. Ā.]
तावन्महाबाहो
तावत् [ind]
तावन्महाबाहो
महत् [adj]
तावन्महाबाहो
बाहु [mf]
राक्षसेश्वर
राक्षसेश्वर [m]
मानुषम्
मानुष [m]
लोकम्
लोक [m]
एनं
एनद् [pron]
विचित्रार्थं
विचित्र [adj]
विचित्रार्थं
अर्थ [mn]
यस्य
यद् [pron]
न
न [ind]
ज्ञायते
ज्ञा [4. Ā.]
गतिः
गति [f]
क्वचिद्वादित्रनृत्तानि सेव्यन्ते मुदितैर्जनैः । रुद्यते चापरैरार्तैर्धाराश्रुनयनाननैः ॥
kvacidvāditranṛttāni sevyante muditairjanaiḥ | rudyate cāparairārtairdhārāśrunayanānanaiḥ ||
English Translation
O mighty-armed one, o lord of Rākşasas, behold man, albeit having their sense stupified, engaged in the pursuit of various interests, and themselves not understanding their own ways;* some pass their time merrily with dancing and playing on musical instruments while others weep distressfully with tears streaming from their eyes down their cheeks. *Gati, according to the commentator, means the time of employment and suffering. I think the ordinary meaning answers, and give it accordingly.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्वचिद्
क्वचिद् [ind]
वादित्रनृत्तानि
वादित्र [mn]
वादित्रनृत्तानि
नृत्त [n]
सेव्यन्ते
सेव् [4. P.]
मुदितैर्
मुद् [1. P.]
जनैः
जन [m]
रुद्यते
रुद् [1. P.]
चापरैर्
च [ind]
चापरैर्
अपर [pron]
आर्तैर्
आर्त [adj]
धाराश्रुनयनाननैः
धारा [f]
धाराश्रुनयनाननैः
अश्रु [mn]
धाराश्रुनयनाननैः
नयन [n]
धाराश्रुनयनाननैः
आनन [n]
माता पितृसुतस्नेहैर्भार्या बन्धुमनोरमैः । मोहेनायं जनो ध्वस्तः क्लेशं स्वं नावबुध्यते ॥
mātā pitṛsutasnehairbhāryā bandhumanoramaiḥ | mohenāyaṃ jano dhvastaḥ kleśaṃ svaṃ nāvabudhyate ||
English Translation
Down fallen on account of their attachment for their mothers and fathers and sons, and of their desires touching their wives and friends they set small store by labours having the hereafter as their object.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
माता
मातृ [f]
पितृसुतस्नेहैर्
पितृ [m]
पितृसुतस्नेहैर्
सुत [m]
पितृसुतस्नेहैर्
स्नेह [mn]
भार्या
भार्या [f]
बन्धुमनोरमैः
बन्धु [m]
बन्धुमनोरमैः
मनोरम [adj]
मोहेनायं
मोह [m]
मोहेनायं
इदम् [pron]
जनो
जन [m]
ध्वस्तः
ध्वंस् [1. Ā.]
क्लेशं
क्लेश [m]
स्वं
स्व [adj]
नावबुध्यते
न [ind]
नावबुध्यते
अवबुध् [4. P.]
तत्किमेवं परिक्लिश्य लोकं मोहनिराकृतम् । जित एव त्वया सौम्य मर्त्यलोको न संशयः ॥
tatkimevaṃ parikliśya lokaṃ mohanirākṛtam | jita eva tvayā saumya martyaloko na saṃśayaḥ ||
English Translation
What then is the use of affecting a race that is brought down ever by its own infatuation. O placid one, this world is verily conquered by you, there is no doubt.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्
तद् [pron]
किम्
क [pron]
एवं
एवम् [ind]
परिक्लिश्य
परिक्लिश् [9. P.]
लोकं
लोक [m]
मोहनिराकृतम्
मोह [m]
मोहनिराकृतम्
निराकृ [8. Ā.]
जित
जि [9. P.]
एव
एव [ind]
त्वया
त्वद् [pron]
सौम्य
सौम्य [adj]
मर्त्यलोको
मर्त्य [m]
मर्त्यलोको
लोक [m]
न
न [ind]
संशयः
संशय [m]
एवमुक्तस्तु लङ्केशो दीप्यमान इवौजसा । अब्रवीन्नारदं तत्र संप्रहस्याभिवाद्य च ॥
evamuktastu laṅkeśo dīpyamāna ivaujasā | abravīnnāradaṃ tatra saṃprahasyābhivādya ca ||
English Translation
Thus addressed Lankā's lord, flaming in native energy, addressed Narada, laughing and saluting him. 'O you that delightest in the sport of gods and Gandharvas, and that take pleasure in warfare, I am ready to go to the nethermost regions for the purpose of conquest.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तस्तु
वच् [2. P.]
उक्तस्तु
तु [ind]
लङ्केशो
लङ्केश [m]
दीप्यमान
दीप् [4. P.]
इवौजसा
इव [ind]
इवौजसा
ओजस् [n]
अब्रवीन्नारदं
ब्रू [2. Ā.]
अब्रवीन्नारदं
नारद [m]
तत्र
तत्र [ind]
सम्प्रहस्याभिवाद्य
सम्प्रहस् [1. P.]
सम्प्रहस्याभिवाद्य
अभिवादय् [10. Ā.]
च
च [ind]
महर्षे देवगन्धर्वविहार समरप्रिय । अहं खलूद्यतो गन्तुं विजयार्थी रसातलम् ॥
maharṣe devagandharvavihāra samarapriya | ahaṃ khalūdyato gantuṃ vijayārthī rasātalam ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महर्षे
महत् [adj]
महर्षे
ऋषि [m]
देवगन्धर्वविहार
देव [m]
देवगन्धर्वविहार
गन्धर्व [m]
देवगन्धर्वविहार
विहार [m]
समरप्रिय
समर [mn]
समरप्रिय
प्रिय [adj]
अहं
मद् [pron]
खलूद्यतो
खलु [ind]
खलूद्यतो
उद्यम् [6. P.]
गन्तुं
गम् [6. Ā.]
विजयार्थी
विजय [m]
विजयार्थी
अर्थिन् [adj]
रसातलम्
रसातल [n]
ततो लोकत्रयं जित्वा स्थाप्य नागान्सुरान्वशे । समुद्रममृतार्थं वै मथिष्यामि रसालयम् ॥
tato lokatrayaṃ jitvā sthāpya nāgānsurānvaśe | samudramamṛtārthaṃ vai mathiṣyāmi rasālayam ||
English Translation
And conquering the three worlds, and bringing under subjection serpents and celestials I shall for ambrosia churn the nether regions.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
लोकत्रयं
लोकत्रय [fn]
जित्वा
जि [9. P.]
स्थाप्य
स्थापय् [10. Ā.]
नागान्
नाग [m]
सुरान्
सुर [m]
वशे
वश [m]
समुद्रम्
समुद्र [m]
अमृतार्थं
अमृत [n]
अमृतार्थं
अर्थ [mn]
वै
वै [ind]
मथिष्यामि
मथ् [4. Ā.]
रसालयम्
रस [mn]
रसालयम्
आलय [mn]
अथाब्रवीद्दशग्रीवं नारदो भगवानृषिः । क्व खल्विदानीं मार्गेण त्वयानेन गमिष्यते ॥
athābravīddaśagrīvaṃ nārado bhagavānṛṣiḥ | kva khalvidānīṃ mārgeṇa tvayānena gamiṣyate ||
English Translation
Then the reverend sage Närada spoke to the Ten-necked Ravana, Who save you can on forsooth go that journey? Verily, o irrepressible one, O destroyer of foes, the way leading to the city of the lord of the dead is difficult of access.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथाब्रवीद्
अथ [ind]
अथाब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
दशग्रीवं
दशग्रीव [m]
नारदो
नारद [m]
भगवान्
भगवत् [adj]
ऋषिः
ऋषि [m]
क्व
क्व [ind]
खल्विदानीं
खलु [ind]
खल्विदानीं
इदानीम् [ind]
मार्गेण
मार्ग [m]
त्वयानेन
त्वद् [pron]
त्वयानेन
इदम् [pron]
गमिष्यते
गम् [6. Ā.]
अयं खलु सुदुर्गम्यः पितृराज्ञः पुरं प्रति । मार्गो गच्छति दुर्धर्षो यमस्यामित्रकर्शन ॥
ayaṃ khalu sudurgamyaḥ pitṛrājñaḥ puraṃ prati | mārgo gacchati durdharṣo yamasyāmitrakarśana ||
English Translation
Then the reverend sage Närada spoke to the Ten-necked Ravana, Who save you can on forsooth go that journey? Verily, o irrepressible one, O destroyer of foes, the way leading to the city of the lord of the dead is difficult of access.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अयं
इदम् [pron]
खलु
खलु [ind]
सुदुर्गम्यः
सु [ind]
सुदुर्गम्यः
दुर्गम्य [adj]
पितृराज्ञः
पितृराजन् [m]
पुरं
पुर [n]
प्रति
प्रति [ind]
मार्गो
मार्ग [m]
गच्छति
गम् [6. Ā.]
दुर्धर्षो
दुर्धर्ष [adj]
यमस्यामित्रकर्शन
यम [m]
यमस्यामित्रकर्शन
अमित्र [mf]
यमस्यामित्रकर्शन
कर्शन [adj]
स तु शारदमेघाभं मुक्त्वा हासं दशाननः । उवाच कृतमित्येव वचनं चेदमब्रवीत् ॥
sa tu śāradameghābhaṃ muktvā hāsaṃ daśānanaḥ | uvāca kṛtamityeva vacanaṃ cedamabravīt ||
English Translation
Thereat laughing, the Ten-faced one said to the saint resembling a mass of white clouds, "This is done.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तु
तु [ind]
शारदमेघाभं
शारद [adj]
शारदमेघाभं
मेघ [m]
शारदमेघाभं
आभ [adj]
मुक्त्वा
मुच् [6. Ā.]
हासं
हास [m]
दशाननः
दशानन [m]
उवाच
वच् [2. P.]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
इत्येव
इति [ind]
इत्येव
एव [ind]
वचनं
वचन [n]
चेदम्
च [ind]
चेदम्
इदम् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
तस्मादेष महाब्रह्मन्वैवस्वतवधोद्यतः । गच्छामि दक्षिणामाशां यत्र सूर्यात्मजो नृपः ॥
tasmādeṣa mahābrahmanvaivasvatavadhodyataḥ | gacchāmi dakṣiṇāmāśāṃ yatra sūryātmajo nṛpaḥ ||
English Translation
Therefore,* O great Brahmana, intent upon slaying the Vaivasvata's son, I will go by this way which lead to the king-the offspring of the sun. *As you has commanded me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्माद्
तस्मात् [ind]
एष
एतद् [pron]
महाब्रह्मन्
महत् [adj]
महाब्रह्मन्
ब्रह्मन् [m]
वैवस्वतवधोद्यतः
वैवस्वत [m]
वैवस्वतवधोद्यतः
वध [m]
वैवस्वतवधोद्यतः
उद्यम् [6. P.]
गच्छामि
गम् [6. Ā.]
दक्षिणाम्
दक्षिण [adj]
आशां
आशा [f]
यत्र
यत्र [ind]
सूर्यात्मजो
सूर्य [m]
सूर्यात्मजो
आत्मज [m]
नृपः
नृप [m]
मया हि भगवन्क्रोधात्प्रतिज्ञातं रणार्थिना । अवजेष्यामि चतुरो लोकपालानिति प्रभो ॥
mayā hi bhagavankrodhātpratijñātaṃ raṇārthinā | avajeṣyāmi caturo lokapālāniti prabho ||
English Translation
O master, from wrath I have vowed that I will, eager for encounter, O reverend one, conquer the four Lokapālas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मया
मद् [pron]
हि
हि [ind]
भगवन्
भगवत् [adj]
क्रोधात्
क्रोध [m]
प्रतिज्ञातं
प्रतिज्ञा [9. Ā.]
रणार्थिना
रण [m]
रणार्थिना
अर्थिन् [adj]
अवजेष्यामि
अवजि [1. Ā.]
चतुरो
चतुर् [nr]
लोकपालान्
लोकपाल [m]
इति
इति [ind]
प्रभो
प्रभु [m]
तेनैष प्रस्थितोऽहं वै पितृराजपुरं प्रति । प्राणिसंक्लेशकर्तारं योजयिष्यामि मृत्युना ॥
tenaiṣa prasthito'haṃ vai pitṛrājapuraṃ prati | prāṇisaṃkleśakartāraṃ yojayiṣyāmi mṛtyunā ||
English Translation
Then here go I to the city of the lord of the Pitſs; and I am determined to compass the death of him that visit creatures with smart.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेनैष
तेन [ind]
तेनैष
एतद् [pron]
प्रस्थितो
प्रस्था [1. Ā.]
ऽहं
मद् [pron]
वै
वै [ind]
पितृराजपुरं
पितृराज [m]
पितृराजपुरं
पुर [n]
प्रति
प्रति [ind]
प्राणिसंक्लेशकर्तारं
प्राणिन् [m]
प्राणिसंक्लेशकर्तारं
संक्लेश [m]
प्राणिसंक्लेशकर्तारं
कर्तृ [adj]
योजयिष्यामि
योजय् [10. Ā.]
मृत्युना
मृत्यु [m]
एवमुक्त्वा दशग्रीवो मुनिं तमभिवाद्य च । प्रययौ दक्षिणामाशां प्रहृष्टैः सह मन्त्रिभिः ॥
evamuktvā daśagrīvo muniṃ tamabhivādya ca | prayayau dakṣiṇāmāśāṃ prahṛṣṭaiḥ saha mantribhiḥ ||
English Translation
Having delivered himself thus and saluted the sage, he, entering the southern way with his councillors, proceeded along.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
दशग्रीवो
दशग्रीव [m]
मुनिं
मुनि [m]
तम्
तद् [pron]
अभिवाद्य
अभिवादय् [10. Ā.]
च
च [ind]
प्रययौ
प्रया [2. Ā.]
दक्षिणाम्
दक्षिण [adj]
आशां
आशा [f]
प्रहृष्टैः
प्रहृष् [4. Ā.]
सह
सह [ind]
मन्त्रिभिः
मन्त्रिन् [m]
नारदस्तु महातेजा मुहूर्तं ध्यानमास्थितः । चिन्तयामास विप्रेन्द्रो विधूम इव पावकः ॥
nāradastu mahātejā muhūrtaṃ dhyānamāsthitaḥ | cintayāmāsa viprendro vidhūma iva pāvakaḥ ||
English Translation
The exceedingly energetic Nārada best of Brāhmaṇas resembling a smokeless fire, remaining rapt for a while, began to reflect.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नारदस्तु
नारद [m]
नारदस्तु
तु [ind]
महातेजा
महत् [adj]
महातेजा
तेजस् [n]
मुहूर्तं
मुहूर्त [mn]
ध्यानम्
ध्यान [mn]
आस्थितः
आस्था [1. Ā.]
चिन्तयामास
चिन्तय् [10. Ā.]
विप्रेन्द्रो
विप्र [m]
विप्रेन्द्रो
इन्द्र [m]
विधूम
विधूम [adj]
इव
इव [ind]
पावकः
पावक [m]
येन लोकास्त्रयः सेन्द्राः क्लिश्यन्ते सचराचराः । क्षीणे चायुषि धर्मे च स कालो हिंस्यते कथम् ॥
yena lokāstrayaḥ sendrāḥ kliśyante sacarācarāḥ | kṣīṇe cāyuṣi dharme ca sa kālo hiṃsyate katham ||
English Translation
How can (Ravana) conquer Time who, when its life wane, righteously visit with affection the time, sphere with Indra, fraught with mobile and immobile.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
येन
यद् [pron]
लोकास्त्रयः
लोक [m]
लोकास्त्रयः
त्रि [nr]
सेन्द्राः
स [ind]
सेन्द्राः
इन्द्र [m]
क्लिश्यन्ते
क्लिश् [9. Ā.]
सचराचराः
स [ind]
सचराचराः
चराचर [n]
क्षीणे
क्षि [9. Ā.]
चायुषि
च [ind]
चायुषि
आयुस् [n]
धर्मे
धर्म [mn]
च
च [ind]
स
तद् [pron]
कालो
काल [m]
हिंस्यते
हिंस् [7. Ā.]
कथम्
कथम् [ind]
यस्य नित्यं त्रयो लोका विद्रवन्ति भयार्दिताः । तं कथं राक्षसेन्द्रोऽसौ स्वयमेवाभिगच्छति ॥
yasya nityaṃ trayo lokā vidravanti bhayārditāḥ | taṃ kathaṃ rākṣasendro'sau svayamevābhigacchati ||
English Translation
How can this lord of Raksasas, of himself, go to him who, resembling another fire, bear to the gifts and acts (of persons), that high-souled one of whom attaining consciousness, people put forth their activity; and; afflicted with the fear of whom these three worlds fall away?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्य
यद् [pron]
नित्यं
नित्यम् [ind]
त्रयो
त्रि [nr]
लोका
लोक [m]
विद्रवन्ति
विद्रु [1. Ā.]
भयार्दिताः
भय [n]
भयार्दिताः
अर्दय् [10. Ā.]
तं
तद् [pron]
कथं
कथम् [ind]
राक्षसेन्द्रो
राक्षस [m]
राक्षसेन्द्रो
इन्द्र [m]
ऽसौ
अदस् [pron]
स्वयम्
स्वयम् [ind]
एवाभिगच्छति
एव [ind]
एवाभिगच्छति
अभिगम् [1. Ā.]
यो विधाता च धाता च सुकृते दुष्कृते यथा । त्रैलोक्यं विजितं येन तं कथं नु विजेष्यति ॥
yo vidhātā ca dhātā ca sukṛte duṣkṛte yathā | trailokyaṃ vijitaṃ yena taṃ kathaṃ nu vijeṣyati ||
English Translation
How can (Rāvana) subdue him who ordain things both great and small, who met rewards and punishments for good and bad acts, and who himself has conquered the three worlds? Resorting* to what other means shall Rāvana secure (victory)? *Explains the commentator: "Time has every thing under its control. Like the all-enclosing space, time pervades all that is. This being so, resorting what transcending Time, shall Rāvana obtain victory over it."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यो
यद् [pron]
विधाता
विधातृ [m]
च
च [ind]
धाता
धातृ [m]
च
च [ind]
सुकृते
सुकृत [n]
दुष्कृते
दुष्कृत [n]
यथा
यथा [ind]
त्रैलोक्यं
त्रैलोक्य [n]
विजितं
विजि [1. Ā.]
येन
यद् [pron]
तं
तद् [pron]
कथं
कथम् [ind]
नु
नु [ind]
विजेष्यति
विजि [1. Ā.]
अपरं किं नु कृत्वैवं विधानं संविधास्यति । कौतूहलसमुत्पन्नो यास्यामि यमसादनम् ॥
aparaṃ kiṃ nu kṛtvaivaṃ vidhānaṃ saṃvidhāsyati | kautūhalasamutpanno yāsyāmi yamasādanam ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अपरं
अपर [pron]
किं
क [pron]
नु
नु [ind]
कृत्वैवं
कृ [2. Ā.]
कृत्वैवं
एवम् [ind]
विधानं
विधान [n]
संविधास्यति
संविधा [3. Ā.]
कौतूहलसमुत्पन्नो
कौतूहल [n]
कौतूहलसमुत्पन्नो
समुत्पद् [4. P.]
यास्यामि
या [2. Ā.]
यमसादनम्
यम [m]
यमसादनम्
सादन [n]