Skip to main content
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 4 (Kiṣkindhākāṇḍa) • Sarga 18

Kiṣkindhākāṇḍa Sarga 18

किष्किन्धाकाण्डम् • सर्गः 18

Kiṣkindhākāṇḍa Sarga 18 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 57 verses.

Total: 57 Verses • Citations: VR 4.18.1–57 • 175 Lexicon Terms • Page 2 of 2 (Verses 27 shown)
VR 4.18.31 अनुष्टुप्
आर्येण मम मान्धात्रा व्यसनं घोरमीप्सितम् । श्रमणेन कृते पापे यथा पापं कृतं त्वया ॥
āryeṇa mama māndhātrā vyasanaṃ ghoramīpsitam | śramaṇena kṛte pāpe yathā pāpaṃ kṛtaṃ tvayā ||
English Translation
Formerly an iniquity, like one perpetrated by you, was committed by a devotee who was punished severely by my forefather Māndhäta.
VR 4.18.32 अनुष्टुप्
अन्यैरपि कृतं पापं प्रमत्तैर्वसुधाधिपैः । प्रायश्चित्तं च कुर्वन्ति तेन तच्छाम्यते रजः ॥
anyairapi kṛtaṃ pāpaṃ pramattairvasudhādhipaiḥ | prāyaścittaṃ ca kurvanti tena tacchāmyate rajaḥ ||
English Translation
And other lords of earth punish in the same way the authors of misdeeds. What more, the perpetrators of crime, themselves undergo penances and are thus released from their sins.
VR 4.18.33 अनुष्टुप्
तदलं परितापेन धर्मतः परिकल्पितः । वधो वानरशार्दूल न वयं स्ववशे स्थिताः ॥
tadalaṃ paritāpena dharmataḥ parikalpitaḥ | vadho vānaraśārdūla na vayaṃ svavaśe sthitāḥ ||
English Translation
Therefore do not repent any more, O best of monkeys. The punishment, I have inflicted on you, is in consonance with the sanctions of morality. We are not our own masters.
VR 4.18.34 उपजातिः
वागुराभिश्च पाशैश्च कूटैश्च विविधैर्नराः । प्रतिच्छन्नाश्च दृश्याश्च गृह्णन्ति सुबहून्मृगान् । प्रधावितान्वा वित्रस्तान्विस्रब्धानतिविष्ठितान् ॥
vāgurābhiśca pāśaiśca kūṭaiśca vividhairnarāḥ | praticchannāśca dṛśyāśca gṛhṇanti subahūnmṛgān | pradhāvitānvā vitrastānvisrabdhānativiṣṭhitān ||
English Translation
Many persons living on flesh, either lying in ambush, or openly catch and pierce by means of net, noose and trap, many a deer, terrified and trusted, taking to their heels or quarrelling with their companions, careful or careless. They are not to blame in this and I do not cherish, O best of monkeys, any mortification or ire for this.
VR 4.18.35 अनुष्टुप्
प्रमत्तानप्रमत्तान्वा नरा मांसार्थिनो भृशम् । विध्यन्ति विमुखांश्चापि न च दोषोऽत्र विद्यते ॥
pramattānapramattānvā narā māṃsārthino bhṛśam | vidhyanti vimukhāṃścāpi na ca doṣo'tra vidyate ||
English Translation
And even many royal ascetics, versed in religious lore, go a-hunting; and hence you had been killed by me with a shaft, O monkey, in the conflict.
VR 4.18.36 उपजातिः
यान्ति राजर्षयश्चात्र मृगयां धर्मकोविदाः । तस्मात्त्वं निहतो युद्धे मया बाणेन वानर । अयुध्यन्प्रतियुध्यन्वा यस्माच्छाखामृगो ह्यसि ॥
yānti rājarṣayaścātra mṛgayāṃ dharmakovidāḥ | tasmāttvaṃ nihato yuddhe mayā bāṇena vānara | ayudhyanpratiyudhyanvā yasmācchākhāmṛgo hyasi ||
English Translation
'O monkey even royal saints wellversed in dharma go for hunting. I struck you down with an arrow whether you were fighting with Sugriva or not, since you are a monkey. (You can be hit whether you are fighting face to face or not).
VR 4.18.37 अनुष्टुप्
दुर्लभस्य च धर्मस्य जीवितस्य शुभस्य च । राजानो वानरश्रेष्ठ प्रदातारो न संशयः ॥
durlabhasya ca dharmasya jīvitasya śubhasya ca | rājāno vānaraśreṣṭha pradātāro na saṃśayaḥ ||
English Translation
'O best of monkeys kings are donors of dharma, life and auspiciousness to people which is difficult to acquire. There is no doubt about it.
VR 4.18.38 अनुष्टुप्
तान्न हिंस्यान्न चाक्रोशेन्नाक्षिपेन्नाप्रियं वदेत् । देवा मानुषरूपेण चरन्त्येते महीतले ॥
tānna hiṃsyānna cākrośennākṣipennāpriyaṃ vadet | devā mānuṣarūpeṇa carantyete mahītale ||
English Translation
'One should not insult kings, nor shout at them, nor disregard them nor speak unpleasant words to them. They are gods in human form moving on this earth.
VR 4.18.39 अनुष्टुप्
त्वं तु धर्ममविज्ञाय केवलं रोषमास्थितः । प्रदूषयसि मां धर्मे पितृपैतामहे स्थितम् ॥
tvaṃ tu dharmamavijñāya kevalaṃ roṣamāsthitaḥ | pradūṣayasi māṃ dharme pitṛpaitāmahe sthitam ||
English Translation
Not knowing virtue and growing angry why did you blame me who am following the religion of my forefathers?
VR 4.18.40 अनुष्टुप्
एवमुक्तस्तु रामेण वाली प्रव्यथितो भृशम् । प्रत्युवाच ततो रामं प्राञ्जलिर्वानरेश्वरः ॥
evamuktastu rāmeṇa vālī pravyathito bhṛśam | pratyuvāca tato rāmaṃ prāñjalirvānareśvaraḥ ||
English Translation
Thus addressed by Rāma, Khara enraged and beyond himself with passion, with eyes reddened, replied.
VR 4.18.41 अनुष्टुप्
यत्त्वमात्थ नरश्रेष्ठ तदेवं नात्र संशयः । प्रतिवक्तुं प्रकृष्टे हि नापकृष्टस्तु शक्नुयात् ॥
yattvamāttha naraśreṣṭha tadevaṃ nātra saṃśayaḥ | prativaktuṃ prakṛṣṭe hi nāpakṛṣṭastu śaknuyāt ||
VR 4.18.42 अनुष्टुप्
यदयुक्तं मया पूर्वं प्रमादाद्वाक्यमप्रियम् । तत्रापि खलु मे दोषं कर्तुं नार्हसि राघव ॥
yadayuktaṃ mayā pūrvaṃ pramādādvākyamapriyam | tatrāpi khalu me doṣaṃ kartuṃ nārhasi rāghava ||
English Translation
In Progress
VR 4.18.43 अनुष्टुप्
त्वं हि दृष्टार्थतत्त्वज्ञः प्रजानां च हिते रतः । कार्यकारणसिद्धौ ते प्रसन्ना बुद्धिरव्यया ॥
tvaṃ hi dṛṣṭārthatattvajñaḥ prajānāṃ ca hite rataḥ | kāryakāraṇasiddhau te prasannā buddhiravyayā ||
English Translation
'You are a wise man given to truth and righteousness.You remain devoted to people's wellbeing. As you know for certain about cause and effect your intellect is sound and words pleasant.
VR 4.18.44 अनुष्टुप्
मामप्यवगतं धर्माद्व्यतिक्रान्तपुरस्कृतम् । धर्मसंहितया वाचा धर्मज्ञ परिपालय ॥
māmapyavagataṃ dharmādvyatikrāntapuraskṛtam | dharmasaṃhitayā vācā dharmajña paripālaya ||
English Translation
Do you know me as the foremost of sinners and one who has deviated from the track of imorality. Do you conduct me, with pious words, to a better land.
VR 4.18.45 अनुष्टुप्
बाष्पसंरुद्धकण्ठस्तु वाली सार्तरवः शनैः । उवाच रामं संप्रेक्ष्य पङ्कलग्न इव द्विपः ॥
bāṣpasaṃruddhakaṇṭhastu vālī sārtaravaḥ śanaiḥ | uvāca rāmaṃ saṃprekṣya paṅkalagna iva dvipaḥ ||
English Translation
Vāli, having his throat choked with vapour, addressed again and again, Rāma, with piteous accents, saying.
VR 4.18.46 अनुष्टुप्
न त्वात्मानमहं शोचे न तारां नापि बान्धवान् । यथा पुत्रं गुणश्रेष्ठमङ्गदं कनकाङ्गदम् ॥
na tvātmānamahaṃ śoce na tārāṃ nāpi bāndhavān | yathā putraṃ guṇaśreṣṭhamaṅgadaṃ kanakāṅgadam ||
English Translation
I do not mourn so much for me, Tāră, or other friends as for my son Angada, eldest and wearing a golden Angada* *A bracelet worn on the upper arm.
VR 4.18.47 अनुष्टुप्
स ममादर्शनाद्दीनो बाल्यात्प्रभृति लालितः । तटाक इव पीताम्बुरुपशोषं गमिष्यति ॥
sa mamādarśanāddīno bālyātprabhṛti lālitaḥ | taṭāka iva pītāmburupaśoṣaṃ gamiṣyati ||
English Translation
Brought up by me from his very infancy, he shall by my separation, wear away like to a pond having its liquid contents drunk up by an elephant.
VR 4.18.48 अनुष्टुप्
सुग्रीवे चाङ्गदे चैव विधत्स्व मतिमुत्तमाम् । त्वं हि शास्ता च गोप्ता च कार्याकार्यविधौ स्थितः ॥
sugrīve cāṅgade caiva vidhatsva matimuttamām | tvaṃ hi śāstā ca goptā ca kāryākāryavidhau sthitaḥ ||
English Translation
Do you regard favourable Sugrīva and Angada. You are their protector, and chastiser punishing them for their sins.
VR 4.18.49 अनुष्टुप्
या ते नरपते वृत्तिर्भरते लक्ष्मणे च या । सुग्रीवे चाङ्गदे राजंस्तां चिन्तयितुमर्हसि ॥
yā te narapate vṛttirbharate lakṣmaṇe ca yā | sugrīve cāṅgade rājaṃstāṃ cintayitumarhasi ||
English Translation
O king, O lord of men, it behoveth you to regard Sugrīva and Angada in the same light in which you regardest Bharata and Laksmana.
VR 4.18.50 अनुष्टुप्
मद्दोषकृतदोषां तां यथा तारां तपस्विनीम् । सुग्रीवो नावमन्येत तथावस्थातुमर्हसि ॥
maddoṣakṛtadoṣāṃ tāṃ yathā tārāṃ tapasvinīm | sugrīvo nāvamanyeta tathāvasthātumarhasi ||
English Translation
It behoveth you to so arrange as Sugrīva may not disregard that chaste Tārā who is blameable for my folly only.
VR 4.18.51 अनुष्टुप्
त्वया ह्यनुगृहीतेन शक्यं राज्यमुपासितुम् । त्वद्वशे वर्तमानेन तव चित्तानुवर्तिना ॥
tvayā hyanugṛhītena śakyaṃ rājyamupāsitum | tvadvaśe vartamānena tava cittānuvartinā ||
English Translation
He, who is favoured by you, abideth by yourcommandments and acteth after your heart, can acquire kingdom, attain to heaven, and govern the earth.
VR 4.18.52 अनुष्टुप्
स तमाश्वासयद्रामो वालिनं व्यक्तदर्शनम् ॥
sa tamāśvāsayadrāmo vālinaṃ vyaktadarśanam ||
English Translation
Now Vali was able to see clearly. Rama consoled him with words of peace and tranquillity, truth and righteousness.
VR 4.18.53 अनुष्टुप्
न वयं भवता चिन्त्या नाप्यात्मा हरिसत्तम । वयं भवद्विशेषेण धर्मतः कृतनिश्चयाः ॥
na vayaṃ bhavatā cintyā nāpyātmā harisattama | vayaṃ bhavadviśeṣeṇa dharmataḥ kṛtaniścayāḥ ||
English Translation
'O best of monkeys, abandon all your anxiety on this score. Bother not about us or about yourself. Whatever has happened, has happened in consonance with dharma.
VR 4.18.54 अनुष्टुप्
दण्ड्ये यः पातयेद्दण्डं दण्ड्यो यश्चापि दण्ड्यते । कार्यकारणसिद्धार्थावुभौ तौ नावसीदतः ॥
daṇḍye yaḥ pātayeddaṇḍaṃ daṇḍyo yaścāpi daṇḍyate | kāryakāraṇasiddhārthāvubhau tau nāvasīdataḥ ||
English Translation
They never lose their virtue being proficient in the mode of ascerting crime and punishing it one administering punishment to the criminal and the criminal receiving it. And therefore receiving punishment (from me) you had been released from your sins and acquired a knowledge of religion.
VR 4.18.55 अनुष्टुप्
तद्भवान्दण्डसंयोगादस्माद्विगतकल्मषः । गतः स्वां प्रकृतिं धर्म्यां धर्मदृष्ट्तेन वर्त्मना ॥
tadbhavāndaṇḍasaṃyogādasmādvigatakalmaṣaḥ | gataḥ svāṃ prakṛtiṃ dharmyāṃ dharmadṛṣṭtena vartmanā ||
English Translation
'You have been purged of your sin through punishment from the point of view of righteousness. You have regained your spiritual nature on the path of dharma.
VR 4.18.56 वंशस्थम्
स तस्य वाक्यं मधुरं महात्मनः; समाहितं धर्मपथानुवर्तिनः । निशम्य रामस्य रणावमर्दिनो; वचः सुयुक्तं निजगाद वानरः ॥
sa tasya vākyaṃ madhuraṃ mahātmanaḥ; samāhitaṃ dharmapathānuvartinaḥ | niśamya rāmasya raṇāvamardino; vacaḥ suyuktaṃ nijagāda vānaraḥ ||
English Translation
Hearing these sweet, collected and pious words of the high-souled Rāma,-the repressor of the enemies in a battle,-the monkey again addressed him with the following pregnant words.
VR 4.18.57 वंशस्थम्
शराभितप्तेन विचेतसा मया; प्रदूषितस्त्वं यदजानता प्रभो । इदं महेन्द्रोपमभीमविक्रम; प्रसादितस्त्वं क्षम मे महीश्वर ॥
śarābhitaptena vicetasā mayā; pradūṣitastvaṃ yadajānatā prabho | idaṃ mahendropamabhīmavikrama; prasāditastvaṃ kṣama me mahīśvara ||
English Translation
O lord, O you having Mahendra's prowess, I do propitiate you for my having insulted you with improper words, senseless as I was being wounded by shafts. Do you forgive me, O lord of monkeys.
← Previous (Ch. 275) Full Table of Contents Next (Ch. 277) →