Skip to main content
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 3 (Araṇyakāṇḍa) • Sarga 16

Araṇyakāṇḍa Sarga 16

अरण्यकाण्डम् • सर्गः 16

Araṇyakāṇḍa Sarga 16 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 25 verses.

Total: 25 Verses • Citations: VR 3.16.1–25 • 175 Lexicon Terms
VR 3.16.1 अनुष्टुप्
कृताभिषेको रामस्तु सीता सौमित्रिरेव च । तस्माद्गोदावरीतीरात्ततो जग्मुः स्वमाश्रमम् ॥
kṛtābhiṣeko rāmastu sītā saumitrireva ca | tasmādgodāvarītīrāttato jagmuḥ svamāśramam ||
English Translation
Having bathed, Rāma Sītā and Sumitrā's son went to their own asylum from the banks of the Godāvarī.
VR 3.16.2 अनुष्टुप्
आश्रमं तमुपागम्य राघवः सहलक्ष्मणः । कृत्वा पौर्वाह्णिकं कर्म पर्णशालामुपागमत् ॥
āśramaṃ tamupāgamya rāghavaḥ sahalakṣmaṇaḥ | kṛtvā paurvāhṇikaṃ karma parṇaśālāmupāgamat ||
English Translation
Arriving at the asylum, Rāghava along with Lakşmana, performing his morning devotions, entered the cottage.
VR 3.16.3 उपजातिः
स रामः पर्णशालायामासीनः सह सीतया । विरराज महाबाहुश्चित्रया चन्द्रमा इव । लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा चकार विविधाः कथाः ॥
sa rāmaḥ parṇaśālāyāmāsīnaḥ saha sītayā | virarāja mahābāhuścitrayā candramā iva | lakṣmaṇena saha bhrātrā cakāra vividhāḥ kathāḥ ||
English Translation
And honoured of the Maharsis, Rāma happily dwelt in that cottage; and seated with Sītā that mighty-armed one looked like the moon in conjunction with Citrā. And he carried on various converse with his brother Lakşınana.
VR 3.16.4 अनुष्टुप्
तदासीनस्य रामस्य कथासंसक्तचेतसः । तं देशं राक्षसी काचिदाजगाम यदृच्छया ॥
tadāsīnasya rāmasya kathāsaṃsaktacetasaḥ | taṃ deśaṃ rākṣasī kācidājagāma yadṛcchayā ||
English Translation
While Rama was thus seated, engrossed in conversation, there incidentally appeared a demoness.
VR 3.16.5 अनुष्टुप्
सा तु शूर्पणखा नाम दशग्रीवस्य रक्षसः । भगिनी राममासाद्य ददर्श त्रिदशोपमम् ॥
sā tu śūrpaṇakhā nāma daśagrīvasya rakṣasaḥ | bhaginī rāmamāsādya dadarśa tridaśopamam ||
English Translation
Surpanakha, sister of the tenheaded demon (Ravana) approached Rama shining like a god.
VR 3.16.6 अनुष्टुप्
सिंहोरस्कं महाबाहुं पद्मपत्रनिभेक्षणम् । सुकुमारं महासत्त्वं पार्थिवव्यञ्जनान्वितम् ॥
siṃhoraskaṃ mahābāhuṃ padmapatranibhekṣaṇam | sukumāraṃ mahāsattvaṃ pārthivavyañjanānvitam ||
VR 3.16.7 अनुष्टुप्
राममिन्दीवरश्यामं कन्दर्पसदृशप्रभम् । बभूवेन्द्रोपमं दृष्ट्वा राक्षसी काममोहिता ॥
rāmamindīvaraśyāmaṃ kandarpasadṛśaprabham | babhūvendropamaṃ dṛṣṭvā rākṣasī kāmamohitā ||
English Translation
And beholding Rāma dark-blue like the lotus, and becoming like Kandarpa himself, and resembling Indra, the Rākşasi was maddened with desire.
VR 3.16.8 अनुष्टुप्
सुमुखं दुर्मुखी रामं वृत्तमध्यं महोदरी । विशालाक्षं विरूपाक्षी सुकेशं ताम्रमूर्धजा ॥
sumukhaṃ durmukhī rāmaṃ vṛttamadhyaṃ mahodarī | viśālākṣaṃ virūpākṣī sukeśaṃ tāmramūrdhajā ||
English Translation
Rāma graced with beauteous continence, that Raksasi had a hideous face; Ráma had a slender waist, she had a huge abdomen; he had expansive eyes, she had terrible eyes; he was gifted with an elegant head of hair, she had coppery hair; Rāma was of a dear presence, she was of an unsightly presence; Rāma had a sonorous voice, she had a hideous voice.
VR 3.16.9 अनुष्टुप्
प्रियरूपं विरूपा सा सुस्वरं भैरवस्वना । तरुणं दारुणा वृद्धा दक्षिणं वामभाषिणी ॥
priyarūpaṃ virūpā sā susvaraṃ bhairavasvanā | taruṇaṃ dāruṇā vṛddhā dakṣiṇaṃ vāmabhāṣiṇī ||
VR 3.16.10 अनुष्टुप्
न्यायवृत्तं सुदुर्वृत्ता प्रियमप्रियदर्शना । शरीरजसमाविष्टा राक्षसी राममब्रवीत् ॥
nyāyavṛttaṃ sudurvṛttā priyamapriyadarśanā | śarīrajasamāviṣṭā rākṣasī rāmamabravīt ||
VR 3.16.11 अनुष्टुप्
जटी तापसरूपेण सभार्यः शरचापधृक् । आगतस्त्वमिमं देशं कथं राक्षससेवितम् ॥
jaṭī tāpasarūpeṇa sabhāryaḥ śaracāpadhṛk | āgatastvamimaṃ deśaṃ kathaṃ rākṣasasevitam ||
English Translation
O Rama you are wearing matted hair like an ascetic, but living with your wife and holding bow and arrows. What brings you to this place haunted by demons ? You should tell me the truth ?
VR 3.16.12 अनुष्टुप्
एवमुक्तस्तु राक्षस्या शूर्पणख्या परंतपः । ऋजुबुद्धितया सर्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥
evamuktastu rākṣasyā śūrpaṇakhyā paraṃtapaḥ | ṛjubuddhitayā sarvamākhyātumupacakrame ||
English Translation
Thus accosted by the Rākṣasī, Śūrpanakhă, that subduer of his foes from sincerity of disposition began to relate everything;
VR 3.16.13 अनुष्टुप्
आसीद्दशरथो नाम राजा त्रिदशविक्रमः । तस्याहमग्रजः पुत्रो रामो नाम जनैः श्रुतः ॥
āsīddaśaratho nāma rājā tridaśavikramaḥ | tasyāhamagrajaḥ putro rāmo nāma janaiḥ śrutaḥ ||
English Translation
There was a king named Dasaratha endued with the prowess of a celestial. I am his eldest son known among men by the name of Rāma.
VR 3.16.14 अनुष्टुप्
भ्रातायं लक्ष्मणो नाम यवीयान्मामनुव्रतः । इयं भार्या च वैदेही मम सीतेति विश्रुता ॥
bhrātāyaṃ lakṣmaṇo nāma yavīyānmāmanuvrataḥ | iyaṃ bhāryā ca vaidehī mama sīteti viśrutā ||
English Translation
This is my younger brother (named) Laks inana, (ever)serving me. This is my wife, known by the name of Sītā.
VR 3.16.15 अनुष्टुप्
नियोगात्तु नरेन्द्रस्य पितुर्मातुश्च यन्त्रितः । धर्मार्थं धर्मकाङ्क्षी च वनं वस्तुमिहागतः ॥
niyogāttu narendrasya piturmātuśca yantritaḥ | dharmārthaṃ dharmakāṅkṣī ca vanaṃ vastumihāgataḥ ||
English Translation
Commanded by my father and mother, I in obedience their mandate, desirous of acquiring religious merits, have for the purpose of securing righteousness, come to the forest for dwelling here.
VR 3.16.16 अनुष्टुप्
त्वां तु वेदितुमिच्छामि कथ्यतां कासि कस्य वा । इह वा किंनिमित्तं त्वमागता ब्रूहि तत्त्वतः ॥
tvāṃ tu veditumicchāmi kathyatāṃ kāsi kasya vā | iha vā kiṃnimittaṃ tvamāgatā brūhi tattvataḥ ||
English Translation
I also am anxious to know you. Whose daughter are you? And what is your name, and what your lineage? Possessed of a captivating form, you appear to me as a Rākşasī. Tell me truly why you have come here. to
VR 3.16.17 अनुष्टुप्
साब्रवीद्वचनं श्रुत्वा राक्षसी मदनार्दिता । श्रूयतां राम वक्ष्यामि तत्त्वार्थं वचनं मम ॥
sābravīdvacanaṃ śrutvā rākṣasī madanārditā | śrūyatāṃ rāma vakṣyāmi tattvārthaṃ vacanaṃ mama ||
English Translation
Hearing these words the Rákşasi, afflicted with lust said, Listen, O Rāma. I will relate everything truly. I am a Räkșasī, capable of wearing shapes at will. My name in Śūrpanakhā.
VR 3.16.18 अनुष्टुप्
अहं शूर्पणखा नाम राक्षसी कामरूपिणी । अरण्यं विचरामीदमेका सर्वभयंकरा ॥
ahaṃ śūrpaṇakhā nāma rākṣasī kāmarūpiṇī | araṇyaṃ vicarāmīdamekā sarvabhayaṃkarā ||
English Translation
My name is Surpanakha. I am a demoness who can assume any form at will, I move in this forest alone, unleashing a reign of terror.
VR 3.16.19 अनुष्टुप्
रावणो नाम मे भ्राता राक्षसो राक्षसेश्वरः । प्रवृद्धनिद्रश्च सदा कुम्भकर्णो महाबलः ॥
rāvaṇo nāma me bhrātā rākṣaso rākṣaseśvaraḥ | pravṛddhanidraśca sadā kumbhakarṇo mahābalaḥ ||
VR 3.16.20 अनुष्टुप्
विभीषणस्तु धर्मात्मा न तु राक्षसचेष्टितः । प्रख्यातवीर्यौ च रणे भ्रातरौ खरदूषणौ ॥
vibhīṣaṇastu dharmātmā na tu rākṣasaceṣṭitaḥ | prakhyātavīryau ca raṇe bhrātarau kharadūṣaṇau ||
English Translation
My brother Råvana is a valiant son of Viśravā if you have heard of him. And he that is given to long sleep-the mighty Kumbhakarna, the righteous Vibhīşaņa, who never serves the Rākşasas, and the brothers Khara and Düşaņa renowned in conflict (are also my brothers).
VR 3.16.21 उपजातिः
तानहं समतिक्रान्ता राम त्वापूर्वदर्शनात् । समुपेतास्मि भावेन भर्तारं पुरुषोत्तमम् । चिराय भव भर्ता मे सीतया किं करिष्यसि ॥
tānahaṃ samatikrāntā rāma tvāpūrvadarśanāt | samupetāsmi bhāvena bhartāraṃ puruṣottamam | cirāya bhava bhartā me sītayā kiṃ kariṣyasi ||
English Translation
O Rāma, I have surpassed them all (in prowess). At first sight of you, I approach you, you best of men, as iny husband, with (feelings of) love.
VR 3.16.22 अनुष्टुप्
विकृता च विरूपा च न सेयं सदृशी तव । अहमेवानुरूपा ते भार्यारूपेण पश्य माम् ॥
vikṛtā ca virūpā ca na seyaṃ sadṛśī tava | ahamevānurūpā te bhāryārūpeṇa paśya mām ||
English Translation
Deformed and unsightly, she is not worthy of you. I am fit for you. Do you look upon me as a wife.
VR 3.16.23 अनुष्टुप्
इमां विरूपामसतीं करालां निर्णतोदरीम् । अनेन सह ते भ्रात्रा भक्षयिष्यामि मानुषीम् ॥
imāṃ virūpāmasatīṃ karālāṃ nirṇatodarīm | anena saha te bhrātrā bhakṣayiṣyāmi mānuṣīm ||
English Translation
This unsightly, grim unchaste and human one with me, with a lean abdomen, will I devour up, along with this brother of yours.
VR 3.16.24 अनुष्टुप्
ततः पर्वतशृङ्गाणि वनानि विविधानि च । पश्यन्सह मया कान्त दण्डकान्विचरिष्यसि ॥
tataḥ parvataśṛṅgāṇi vanāni vividhāni ca | paśyansaha mayā kānta daṇḍakānvicariṣyasi ||
English Translation
Then having your wish, in company you will range the Daņdakas, surveying the various mountain summits and forests.
VR 3.16.25 अनुष्टुप्
इत्येवमुक्तः काकुत्स्थः प्रहस्य मदिरेक्षणाम् । इदं वचनमारेभे वक्तुं वाक्यविशारदः ॥
ityevamuktaḥ kākutsthaḥ prahasya madirekṣaṇām | idaṃ vacanamārebhe vaktuṃ vākyaviśāradaḥ ||
English Translation
Thus addressed, Kākutstha having charming eyes, well skilled in speech, with a smile, began to speak thus.
← Previous (Ch. 202) Full Table of Contents Next (Ch. 204) →