Ādiparva Adhyāya 6
आदिपर्व • अध्यायः 6
Ādiparva Adhyāya 6 of the classical Mahābhārata with 14 verses.
Total: 14 Verses
•
Citations: MBh 1.6.1–14
•
250 Lexicon Terms
अग्नेरथ वचः श्रुत्वा तद्रक्षः प्रजहार ताम् । ब्रह्मन्वराहरूपेण मनोमारुतरंहसा ॥
English Translation
Sauti said: O Brahman, having heard these words of Agni, the Rakshasa assumed the form of a boar and carried her away as fast as the wind or the mind.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अग्नेर्
अग्नि [m]
अथ
अथ [ind]
वचः
वचस् [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
तद्
तद् [pron]
रक्षः
रक्षस् [n]
प्रजहार
प्रहृ [2. P.]
ताम्
तद् [pron]
ब्रह्मन्
ब्रह्मन् [m]
वराहरूपेण
वराह [m]
वराहरूपेण
रूप [n]
मनोमारुतरंहसा
मनस् [n]
मनोमारुतरंहसा
मारुत [m]
मनोमारुतरंहसा
रंहस् [n]
ततः स गर्भो निवसन्कुक्षौ भृगुकुलोद्वह । रोषान्मातुश्च्युतः कुक्षेश्च्यवनस्तेन सोऽभवत् ॥
English Translation
The child, of Bhrigu, who was in her womb, was very much enraged at this violence and he dropped down from his mother's womb, For this reason he got the name as Chyavana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
स
तद् [pron]
गर्भो
गर्भ [m]
निवसन्
निवस् [1. Ā.]
कुक्षौ
कुक्षि [mf]
भृगुकुलोद्वह
भृगु [m]
भृगुकुलोद्वह
कुल [n]
भृगुकुलोद्वह
उद्वह [adj]
रोषान्
रोष [m]
मातुश्च्युतः
मातृ [f]
मातुश्च्युतः
च्यु [1. P.]
कुक्षेश्च्यवनस्तेन
कुक्षि [mf]
कुक्षेश्च्यवनस्तेन
च्यवन [m]
कुक्षेश्च्यवनस्तेन
तद् [pron]
सो
तद् [pron]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
तं दृष्ट्वा मातुरुदराच्च्युतमादित्यवर्चसम् । तद्रक्षो भस्मसाद्भूतं पपात परिमुच्य ताम् ॥
English Translation
On seeing that the child had dropped from her mother's womb as shinning as the sun, he quitted the grasp of the lady. But he fell down and was burnt to ashes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
मातुर्
मातृ [f]
उदराच्च्युतम्
उदर [n]
उदराच्च्युतम्
च्यु [1. P.]
आदित्यवर्चसम्
आदित्य [m]
आदित्यवर्चसम्
वर्चस् [n]
तद्
तद् [pron]
रक्षो
रक्षस् [n]
भस्मसाद्भूतं
भस्मसात् [ind]
भस्मसाद्भूतं
भू [1. Ā.]
पपात
पत् [1. Ā.]
परिमुच्य
परिमुच् [6. Ā.]
ताम्
तद् [pron]
सा तमादाय सुश्रोणी ससार भृगुनन्दनम् । च्यवनं भार्गवं ब्रह्मन्पुलोमा दुःखमूर्च्छिता ॥
English Translation
O descendant of Bhrigu, the beautiful Puloma, heing afflicted with grief, took up her child Chyavana and walked away.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सा
तद् [pron]
तम्
तद् [pron]
आदाय
आदा [4. Ā.]
सुश्रोणी
सुश्रोणी [f]
ससार
सृ [3. Ā.]
भृगुनन्दनम्
भृगुनन्दन [m]
च्यवनं
च्यवन [m]
भार्गवं
भार्गव [adj]
ब्रह्मन्
ब्रह्मन् [m]
पुलोमा
पुलोमा [f]
दुःखमूर्छिता
दुःख [n]
दुःखमूर्छिता
मूर्छय् [10. P.]
तां ददर्श स्वयं ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः । रुदतीं बाष्पपूर्णाक्षीं भृगोर्भार्यामनिन्दिताम् । सान्त्वयामास भगवान्वधूं ब्रह्मा पितामहः ॥
English Translation
The Grandfather of all beings, Brahma himself saw the faultless wife of Bhrigu weeping with eyes full of tears.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तां
तद् [pron]
ददर्श
दृश् [6. P.]
स्वयं
स्वयम् [ind]
ब्रह्मा
ब्रह्मन् [m]
सर्वलोकपितामहः
सर्व [pron]
सर्वलोकपितामहः
लोक [m]
सर्वलोकपितामहः
पितामह [m]
तं
तद् [pron]
प्रविश्याश्रमं
प्रविश् [4. P.]
प्रविश्याश्रमं
आश्रम [mn]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
भृगोर्
भृगु [m]
भार्याम्
भार्या [f]
अनिन्दिताम्
अनिन्दित [adj]
सान्त्वयामास
सान्त्वय् [Denom. Ā.]
भगवान्
भगवत् [adj]
वधूं
वधू [f]
ब्रह्मा
ब्रह्मन् [m]
पितामहः
पितामह [m]
अश्रुबिन्दूद्भवा तस्याः प्रावर्तत महानदी । अनुवर्तती सृतिं तस्या भृगोः पत्न्या यशस्विनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अश्रुबिन्दूद्भवा
अश्रु [mn]
अश्रुबिन्दूद्भवा
बिन्दु [mn]
अश्रुबिन्दूद्भवा
उद्भव [adj]
तस्याः
तद् [pron]
प्रावर्तत
प्रवृत् [1. Ā.]
महानदी
महत् [adj]
महानदी
नदी [f]
अनुवर्तती
अनुवृत् [1. Ā.]
सृतिं
सृति [f]
तस्या
तद् [pron]
भृगोः
भृगु [m]
पत्न्या
पत्नी [f]
यशस्विनः
यशस्विन् [adj]
तस्या मार्गं सृतवतीं दृष्ट्वा तु सरितं तदा । नाम तस्यास्तदा नद्याश्चक्रे लोकपितामहः । वधूसरेति भगवांश्च्यवनस्याश्रमं प्रति ॥
English Translation
The river followed the foot-steps of the wife of the great Rishi Bhrigu; and the Grandfather of the worlds seeing, it follow the path of his son's wife, named it himself. He called it Vadhusara and it passed by the hermitage of Chyavana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्या
तद् [pron]
मार्गं
मार्ग [m]
सृतवतीं
सृ [3. Ā.]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
तु
तु [ind]
सरितं
सरित् [f]
तदा
तदा [ind]
नाम
नामन् [n]
तस्यास्तदा
तद् [pron]
तस्यास्तदा
तदा [ind]
नद्याश्चक्रे
नदी [f]
नद्याश्चक्रे
कृ [2. Ā.]
लोकपितामहः
लोकपितामह [m]
वधूसरेति
वधूसरा [f]
वधूसरेति
इति [ind]
भगवांश्च्यवनस्याश्रमं
भगवत् [adj]
भगवांश्च्यवनस्याश्रमं
च्यवन [m]
भगवांश्च्यवनस्याश्रमं
आश्रम [mn]
प्रति
प्रति [ind]
स एवं च्यवनो जज्ञे भृगोः पुत्रः प्रतापवान् । तं ददर्श पिता तत्र च्यवनं तां च भामिनीम् ॥
English Translation
In this way was born Chyavana, the son of Bhrigu of great power. And Bhrigu saw his son (yavana aid his beautiful mother. He asked his wife Puloma in a rage.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
एवं
एवम् [ind]
च्यवनो
च्यवन [m]
जज्ञे
जन् [4. P.]
भृगोः
भृगु [m]
पुत्रः
पुत्र [m]
प्रतापवान्
प्रतापवत् [adj]
तं
तद् [pron]
ददर्श
दृश् [6. P.]
पिता
पितृ [m]
तत्र
तत्र [ind]
च्यवनं
च्यवन [m]
तां
तद् [pron]
च
च [ind]
भामिनीम्
भामिनी [f]
स पुलोमां ततो भार्यां पप्रच्छ कुपितो भृगुः । केनासि रक्षसे तस्मै कथितेह जिहीर्षवे । न हि त्वां वेद तद्रक्षो मद्भार्यां चारुहासिनीम् ॥
English Translation
Bhrigu said : Who made you known to the Rakshasa resolved to carry you away? O lady of captivating smiles, he could not (himself) know you to be my wife.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
पुलोमां
पुलोमा [f]
ततो
ततस् [ind]
भार्यां
भार्या [f]
पप्रच्छ
प्रच्छ् [1. P.]
कुपितो
कुप् [4. Ā.]
भृगुः
भृगु [m]
केनासि
क [pron]
केनासि
अस् [2. P.]
रक्षसे
रक्षस् [n]
तस्मै
तद् [pron]
कथितेह
कथय् [10. Ā.]
कथितेह
इह [ind]
जिहीर्षवे
जिहीर्षु [adj]
न
न [ind]
हि
हि [ind]
त्वां
त्वद् [pron]
वेद
विद् [6. Ā.]
तद्
तद् [pron]
रक्षो
रक्षस् [n]
मद्भार्यां
मद् [pron]
मद्भार्यां
भार्या [f]
चारुहासिनीम्
चारु [adj]
चारुहासिनीम्
हासिन् [adj]
तत्त्वमाख्याहि तं ह्यद्य शप्तुमिच्छाम्यहं रुषा । बिभेति को न शापान्मे कस्य चायं व्यतिक्रमः ॥
English Translation
Tell me who it was that told the Rakshasa of you, so that I may curse him from anger. Who is that one who is not afraid of my curse? By whom was this offence done?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्
तद् [pron]
त्वम्
त्वद् [pron]
आख्याहि
आख्या [4. P.]
तं
तद् [pron]
ह्यद्य
हि [ind]
ह्यद्य
अद्य [ind]
शप्तुम्
शप् [1. Ā.]
इच्छाम्यहं
इष् [1. P.]
इच्छाम्यहं
मद् [pron]
रुषा
रुष् [f]
बिभेति
भी [1. Ā.]
को
क [pron]
न
न [ind]
शापान्
शाप [m]
मे
मद् [pron]
कस्य
क [pron]
चायं
च [ind]
चायं
इदम् [pron]
व्यतिक्रमः
व्यतिक्रम [m]
अग्निना भगवंस्तस्मै रक्षसेऽहं निवेदिता । ततो मामनयद्रक्षः क्रोशन्तीं कुररीमिव ॥
English Translation
Puloma said: O Lord, I was made known to the Rakshasa by Agni. He carried me away who was weeping like the Kurari.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अग्निना
अग्नि [m]
भगवंस्तस्मै
भगवत् [adj]
भगवंस्तस्मै
तद् [pron]
रक्षसे
रक्षस् [n]
ऽहं
मद् [pron]
निवेदिता
निवेदय् [10. Ā.]
ततो
ततस् [ind]
माम्
मद् [pron]
अनयद्
नी [2. P.]
रक्षः
रक्षस् [n]
क्रोशन्तीं
क्रुश् [4. P.]
कुररीम्
कुररी [f]
इव
इव [ind]
साहं तव सुतस्यास्य तेजसा परिमोक्षिता । भस्मीभूतं च तद्रक्षो मामुत्सृज्य पपात वै ॥
English Translation
I was rescued only by the extraordinary brightness of your son. The Rakshasa quitted his grasp and falling to the ground, was turned into ashes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
साहं
तद् [pron]
साहं
मद् [pron]
तव
त्वद् [pron]
सुतस्यास्य
सुत [m]
सुतस्यास्य
इदम् [pron]
तेजसा
तेजस् [n]
परिमोक्षिता
परिमोक्षय् [10. Ā.]
भस्मीभूतं
भस्मीभू [1. P.]
च
च [ind]
तद्
तद् [pron]
रक्षो
रक्षस् [n]
माम्
मद् [pron]
उत्सृज्य
उत्सृज् [6. Ā.]
पपात
पत् [1. Ā.]
वै
वै [ind]
इति श्रुत्वा पुलोमाया भृगुः परममन्युमान् । शशापाग्निमभिक्रुद्धः सर्वभक्षो भविष्यसि ॥
English Translation
Sauti said: Having heard this from Puloma Bhrigu became exceedingly angry and out of anger he cursed Agni, saying, “Be an all devouring (element).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इति
इति [ind]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
पुलोमाया
पुलोमा [f]
भृगुः
भृगु [m]
परममन्युमान्
परम [adj]
परममन्युमान्
मन्युमत् [adj]
शशापाग्निम्
शप् [1. Ā.]
शशापाग्निम्
अग्नि [m]
अभिक्रुद्धः
अभिक्रुध् [4. P.]
सर्वभक्षो
सर्व [pron]
सर्वभक्षो
भक्ष [m]
भविष्यसि
भू [1. Ā.]