Udyogaparva Adhyāya 51
उद्योगपर्व • अध्यायः 51
Udyogaparva Adhyāya 51 of the classical Mahābhārata with 20 verses.
Total: 20 Verses
•
Citations: MBh 5.51.1–20
•
250 Lexicon Terms
यस्य वै नानृता वाचः प्रवृत्ता अनुशुश्रुमः । त्रैलोक्यमपि तस्य स्याद्योद्धा यस्य धनंजयः ॥
English Translation
Dhritarashtra said He, from whom we have never heard an untruthful word, he who has Dhananjaya to fight for him can possess himself the three worlds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्य
यद् [pron]
वै
वै [ind]
नानृता
न [ind]
नानृता
अनृत [adj]
वाचः
वाच् [f]
प्रवृत्ता
प्रवृत् [1. Ā.]
अनुशुश्रुमः
अनुश्रु [5. P.]
त्रैलोक्यम्
त्रैलोक्य [n]
अपि
अपि [ind]
तस्य
तद् [pron]
स्याद्
अस् [2. P.]
योद्धा
योद्धृ [m]
यस्य
यद् [pron]
धनंजयः
धनंजय [m]
तस्यैव च न पश्यामि युधि गाण्डीवधन्वनः । अनिशं चिन्तयानोऽपि यः प्रतीयाद्रथेन तम् ॥
English Translation
I do not see any one equal in battle to the one who has the Gandiva bow, who seated on a car could oppose him, though I think about it day and night.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्यैव
तद् [pron]
तस्यैव
एव [ind]
च
च [ind]
न
न [ind]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
युधि
युध् [f]
गाण्डीवधन्वनः
गाण्डीवधन्वन् [m]
अनिशं
अनिशम् [ind]
चिन्तयानो
चिन्तय् [10. Ā.]
ऽपि
अपि [ind]
य
यद् [pron]
एनम्
एनद् [pron]
उदियाद्
उदि [4. Ā.]
रथी
रथिन् [m]
अस्यतः कर्णिनालीकान्मार्गणान्हृदयच्छिदः । प्रत्येता न समः कश्चिद्युधि गाण्डीवधन्वनः ॥
English Translation
There is no equal in battle of the wielder of the Gandiva bow shooting winged arrows, Nalikas (muskets) and arrows penetrating into the heart.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अस्यतः
अस् [4. Ā.]
कर्णिनालीकान्मार्गणान्
कर्णिन् [m]
कर्णिनालीकान्मार्गणान्
नालीक [m]
कर्णिनालीकान्मार्गणान्
मार्गण [m]
हृदयच्छिदः
हृदय [n]
हृदयच्छिदः
छिद् [adj]
तस्यैव
तद् [pron]
तस्यैव
एव [ind]
च
च [ind]
न
न [ind]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
युधि
युध् [f]
गाण्डीवधन्वनः
गाण्डीवधन्वन् [m]
द्रोणकर्णौ प्रतीयातां यदि वीरौ नरर्षभौ । माहात्म्यात्संशयो लोके न त्वस्ति विजयो मम ॥
English Translation
If the two heroes, these bulls among men, Drona and Karna, skillful in the use of weapons, the chief among those having strength and unconquerable in battle, oppose him?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्रोणकर्णौ
द्रोण [m]
द्रोणकर्णौ
कर्ण [m]
प्रतीयातां
प्रती [2. P.]
यदि
यदि [ind]
भीष्मोऽपि
भीष्म [m]
भीष्मोऽपि
अपि [ind]
वा
वा [ind]
रणे
रण [m]
महान्
महत् [adj]
स्यात्
अस् [2. P.]
संशयो
संशय [m]
लोके
लोक [m]
न
न [ind]
तु
तु [ind]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
नो
मद् [pron]
जयम्
जय [m]
घृणी कर्णः प्रमादी च आचार्यः स्थविरो गुरुः । समर्थो बलवान्पार्थो दृढधन्वा जितक्लमः । भवेत्सुतुमुलं युद्धं सर्वशोऽप्यपराजयः ॥
English Translation
Partha of firm grasp on the bow however is able, mighty and has conquered fatigue; there will be terrible fight between them, but both sides will remain undefeated.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
घृणी
घृणिन् [adj]
कर्णः
कर्ण [m]
प्रमादी
प्रमादिन् [adj]
च
च [ind]
आचार्यः
आचार्य [m]
स्थविरो
स्थविर [adj]
गुरुः
गुरु [m]
अमर्षी
अमर्षिन् [adj]
बलवान्
बलवत् [adj]
पार्थः
पार्थ [m]
संरम्भी
संरम्भिन् [adj]
दृढविक्रमः
दृढ [adj]
दृढविक्रमः
विक्रम [m]
ततः
ततस् [ind]
सुतुमुलं
सु [ind]
सुतुमुलं
तुमुल [adj]
युद्धं
युद्ध [n]
चारुदेष्णविविन्ध्ययोः
चारुदेष्ण [m]
चारुदेष्णविविन्ध्ययोः
विविन्ध्य [m]
सर्वे ह्यस्त्रविदः शूराः सर्वे प्राप्ता महद्यशः । अपि सर्वामरैश्वर्यं त्यजेयुर्न पुनर्जयम् । वधे नूनं भवेच्छान्तिस्तयोर्वा फल्गुनस्य वा ॥
English Translation
All of these are heroes knowing the use of weapons and all of them have gained great fame, they may forego even the lordship over all the gods but not victory (in this battle).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वे
सर्व [pron]
दिव्यास्त्रविद्वांसः
दिव्य [adj]
दिव्यास्त्रविद्वांसः
अस्त्र [mn]
दिव्यास्त्रविद्वांसः
विद्वस् [adj]
सर्वे
सर्व [pron]
धर्मपरायणाः
धर्म [mn]
धर्मपरायणाः
परायण [n]
अपि
अपि [ind]
सर्वामरैश्वर्यं
सर्व [pron]
सर्वामरैश्वर्यं
अमर [m]
सर्वामरैश्वर्यं
ऐश्वर्य [n]
त्यजेयुर्
त्यज् [1. Ā.]
न
न [ind]
पुनर्
पुनर् [ind]
जयम्
जय [m]
वधे
वध [m]
नूनं
नूनम् [ind]
भवेच्छान्तिस्
भू [1. Ā.]
भवेच्छान्तिस्
शान्ति [f]
तेषां
तद् [pron]
वा
वा [ind]
फल्गुनस्य
फल्गुन [m]
वा
वा [ind]
न तु जेतार्जुनस्यास्ति हन्ता चास्य न विद्यते । मन्युस्तस्य कथं शाम्येन्मन्दान्प्रति य उत्थितः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
तु
तु [ind]
हन्तार्जुनस्यास्ति
हन्तृ [adj]
हन्तार्जुनस्यास्ति
अर्जुन [m]
हन्तार्जुनस्यास्ति
अस् [2. P.]
जेता
जि [9. P.]
वास्य
वा [ind]
वास्य
इदम् [pron]
न
न [ind]
विद्यते
विद् [2. Ā.]
मन्युस्
मन्यु [mf]
तस्य
तद् [pron]
कथं
कथम् [ind]
शाम्येन्
शम् [1. P.]
मन्दान्
मन्द [adj]
प्रति
प्रति [ind]
समुत्थितः
समुत्था [1. Ā.]
अन्येऽप्यस्त्राणि जानन्ति जीयन्ते च जयन्ति च । एकान्तविजयस्त्वेव श्रूयते फल्गुनस्य ह ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्ये
अन्य [pron]
ऽप्यस्त्राणि
अपि [ind]
ऽप्यस्त्राणि
अस्त्र [mn]
जानन्ति
ज्ञा [4. Ā.]
जीयन्ते
जि [9. P.]
च
च [ind]
जयन्ति
जि [9. P.]
च
च [ind]
एकान्तविजयस्त्वेव
एकान्त [m]
एकान्तविजयस्त्वेव
विजय [m]
एकान्तविजयस्त्वेव
तु [ind]
एकान्तविजयस्त्वेव
एव [ind]
श्रूयते
श्रु [4. P.]
फल्गुनस्य
फल्गुन [m]
ह
ह [ind]
त्रयस्त्रिंशत्समाहूय खाण्डवेऽग्निमतर्पयत् । जिगाय च सुरान्सर्वान्नास्य वेद्मि पराजयम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्रिदशेशसमो
त्रिदश [m]
त्रिदशेशसमो
ईश [m]
त्रिदशेशसमो
सम [adj]
वीरः
वीर [m]
खाण्डवे
खाण्डव [mn]
ऽग्निम्
अग्नि [m]
अतर्पयत्
तर्पय् [10. Ā.]
जिगाय
जि [9. P.]
च
च [ind]
सुरान्
सुर [m]
सर्वान्नास्य
सर्व [pron]
सर्वान्नास्य
न [ind]
सर्वान्नास्य
इदम् [pron]
वेद्मि
विद् [6. Ā.]
पराजयम्
पराजय [m]
यस्य यन्ता हृषीकेशः शीलवृत्तसमो युधि । ध्रुवस्तस्य जयस्तात यथेन्द्रस्य जयस्तथा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्य
यद् [pron]
यन्ता
यन्तृ [m]
हृषीकेशः
हृषीकेश [m]
शीलवृत्तसमो
शील [mn]
शीलवृत्तसमो
वृत्त [n]
शीलवृत्तसमो
सम [pron]
युधि
युध् [f]
ध्रुवस्तस्य
ध्रुव [adj]
ध्रुवस्तस्य
तद् [pron]
जयस्तात
जय [m]
जयस्तात
तात [m]
यथेन्द्रस्य
यथा [ind]
यथेन्द्रस्य
इन्द्र [m]
जयस्तथा
जय [m]
जयस्तथा
तथा [ind]
कृष्णावेकरथे यत्तावधिज्यं गाण्डिवं धनुः । युगपत्त्रीणि तेजांसि समेतान्यनुशुश्रुमः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृष्णावेकरथे
कृष्ण [m]
कृष्णावेकरथे
एक [pron]
कृष्णावेकरथे
रथ [m]
यत्तावधिज्यं
यत् [1. P.]
यत्तावधिज्यं
अधिज्य [adj]
गाण्डिवं
गाण्डिव [mn]
धनुः
धनुस् [n]
युगपत्
युगपद् [ind]
त्रीणि
त्रि [nr]
तेजांसि
तेजस् [n]
समेतान्यनुशुश्रुमः
समे [2. P.]
समेतान्यनुशुश्रुमः
अनुश्रु [5. P.]
नैव नोऽस्ति धनुस्तादृङ्न योद्धा न च सारथिः । तच्च मन्दा न जानन्ति दुर्योधनवशानुगाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नैव
न [ind]
नैव
एव [ind]
नो
मद् [pron]
ऽस्ति
अस् [2. P.]
धनुस्तादृङ्
धनुस् [n]
धनुस्तादृङ्
तादृश् [adj]
न
न [ind]
योद्धा
योद्धृ [m]
न
न [ind]
च
च [ind]
सारथिः
सारथि [m]
तच्च
तद् [pron]
तच्च
च [ind]
मन्दा
मन्द [adj]
न
न [ind]
जानन्ति
ज्ञा [4. Ā.]
दुर्योधनवशानुगाः
दुर्योधन [m]
दुर्योधनवशानुगाः
वश [m]
दुर्योधनवशानुगाः
अनुग [adj]
शेषयेदशनिर्दीप्तो निपतन्मूर्ध्नि संजय । न तु शेषं शराः कुर्युरस्तास्तात किरीटिना ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शेषं
शेष [mn]
कुर्याद्
कृ [2. Ā.]
गिरेर्
गिरि [m]
वज्रं
वज्र [mn]
निपतन्
निपत् [1. Ā.]
मूर्ध्नि
मूर्धन् [m]
संजय
संजय [m]
न
न [ind]
तु
तु [ind]
कुर्युः
कृ [2. Ā.]
शराः
शर [m]
शेषम्
शेष [mn]
अस्तास्
अस् [4. Ā.]
तात
तात [m]
किरीटिना
किरीटिन् [m]
अपि चास्यन्निवाभाति निघ्नन्निव च फल्गुनः । उद्धरन्निव कायेभ्यः शिरांसि शरवृष्टिभिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अपि
अपि [ind]
चास्यन्न्
च [ind]
चास्यन्न्
अस् [4. Ā.]
इवाभाति
इव [ind]
इवाभाति
आभा [2. P.]
निघ्नन्न्
निहन् [2. Ā.]
इव
इव [ind]
च
च [ind]
फल्गुनः
फल्गुन [m]
उद्धरन्न्
उद्धृ [1. Ā.]
इव
इव [ind]
कायेभ्यः
काय [m]
शिरांसि
शिरस् [n]
शरवृष्टिभिः
शर [m]
शरवृष्टिभिः
वृष्टि [f]
अपि बाणमयं तेजः प्रदीप्तमिव सर्वतः । गाण्डीवेद्धं दहेताजौ पुत्राणां मम वाहिनीम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अपि
अपि [ind]
बाणमयं
बाण [m]
बाणमयं
मय [adj]
तेजः
तेजस् [n]
प्रदीप्तम्
प्रदीप् [4. Ā.]
इव
इव [ind]
सर्वतः
सर्वतस् [ind]
गाण्डीवेद्धं
गाण्डीव [mn]
गाण्डीवेद्धं
इन्ध् [2. Ā.]
दहेताजौ
दह् [2. P.]
दहेताजौ
आजि [mf]
पुत्राणां
पुत्र [m]
मम
मद् [pron]
वाहिनीम्
वाहिनी [f]
अपि सा रथघोषेण भयार्ता सव्यसाचिनः । वित्रस्ता बहुला सेना भारती प्रतिभाति मे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अपि
अपि [ind]
वा
वा [ind]
रथघोषेण
रथ [m]
रथघोषेण
घोष [m]
भयार्ता
भय [n]
भयार्ता
आर्त [adj]
सव्यसाचिनः
सव्यसाचिन् [m]
वित्रस्ता
वित्रस् [4. Ā.]
बहुला
बहुल [adj]
सेना
सेना [f]
भारती
भारत [adj]
प्रतिभाति
प्रतिभा [2. P.]
मे
मद् [pron]
यथा कक्षं दहत्यग्निः प्रवृद्धः सर्वतश्चरन् । महार्चिरनिलोद्धूतस्तद्वद्धक्ष्यति मामकान् ॥
English Translation
My army consisting of numerous forces are flying away in all directions. As a great fire raging in all directions burns up withered grass urged by the wind, so will the great fire (in the shape of Arjuna's weapons) consume my army.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
कक्षं
कक्ष [m]
दहत्यग्निः
दह् [2. P.]
दहत्यग्निः
अग्नि [m]
प्रवृद्धः
प्रवृध् [1. Ā.]
सर्वतश्चरन्
सर्वतस् [ind]
सर्वतश्चरन्
चर् [1. Ā.]
महार्चिर्
महत् [adj]
महार्चिर्
अर्चिस् [n]
अनिलोद्धूतस्तद्वद्
अनिल [m]
अनिलोद्धूतस्तद्वद्
उद्धू [5. P.]
अनिलोद्धूतस्तद्वद्
तद्वत् [ind]
धक्ष्यति
दह् [2. P.]
मामकान्
मामक [adj]
यदोद्वमन्निशितान्बाणसंघा;न्स्थाताततायी समरे किरीटी । सृष्टोऽन्तकः सर्वहरो विधात्रा; यथा भवेत्तद्वदवारणीयः ॥
English Translation
When Kiritin, incapable of being withstood, opposing them (iny men) in battle will shoot destructive showers of arrows upon them, it will be like the king of death directed by the all destroying Father.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यद्
यत् [ind]
उद्वपन्
उद्वप् [1. P.]
प्रवपंश्
प्रवप् [1. P.]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
बाणान्
बाण [m]
स्थाताततायी
स्था [1. Ā.]
स्थाताततायी
आततायिन् [adj]
समरे
समर [mn]
किरीटी
किरीटिन् [m]
सृष्टो
सृज् [2. P.]
ऽन्तकः
अन्तक [m]
सर्वहरो
सर्व [pron]
सर्वहरो
हर [adj]
विधात्रा
विधातृ [m]
भवेद्
भू [1. Ā.]
यथा
यथा [ind]
तद्वद्
तद्वत् [ind]
अपारणीयः
अपारणीय [adj]
यदा ह्यभीक्ष्णं सुबहून्प्रकारा;ञ्श्रोतास्मि तानावसथे कुरूणाम् । तेषां समन्ताच्च तथा रणाग्रे; क्षयः किलायं भरतानुपैति ॥
English Translation
When I shall see and hear innumerable kinds of evil omens in the camp of the Kurus and around them and before the battle, then will destruction come to the race of Bharata.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदा
यदा [ind]
ह्यभीक्ष्णं
हि [ind]
ह्यभीक्ष्णं
अभीक्ष्णम् [ind]
सुबहून्
सु [ind]
सुबहून्
बहु [adj]
प्रकाराञ्
प्रकार [m]
श्रोतास्मि
श्रु [4. P.]
तान्
तद् [pron]
आवसथे
आवसथ [m]
कुरूणाम्
कुरु [m]
तेषां
तद् [pron]
समन्ताच्च
समन्तात् [ind]
समन्ताच्च
च [ind]
तथा
तथा [ind]
रणाग्रे
रण [m]
रणाग्रे
अग्र [n]
क्षयः
क्षय [m]
किलायं
किल [ind]
किलायं
इदम् [pron]
भरतान्
भरत [m]
उपैति
उपे [2. Ā.]