Udyogaparva Adhyāya 30
उद्योगपर्व • अध्यायः 30
Udyogaparva Adhyāya 30 of the classical Mahābhārata with 48 verses.
Total: 48 Verses
•
Citations: MBh 5.30.1–48
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
आमन्त्रये त्वा नरदेवदेव; गच्छाम्यहं पाण्डव स्वस्ति तेऽस्तु । कच्चिन्न वाचा वृजिनं हि किंचि;दुच्चारितं मे मनसोऽभिषङ्गात् ॥
English Translation
Sanjaya said After bidding you adieu, O god among men, shall I go awayo lord, O son of Pandu, may it be well with you. Has any objectionable language been uttered by me, in the heat of the moment.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आमन्त्रये
आमन्त्रय् [Denom. Ā.]
त्वा
त्वद् [pron]
नरदेवदेव
नरदेव [m]
नरदेवदेव
देव [m]
गच्छाम्यहं
गम् [6. Ā.]
गच्छाम्यहं
मद् [pron]
पाण्डव
पाण्डव [m]
स्वस्ति
स्वस्ति [fn]
ते
त्वद् [pron]
ऽस्तु
अस् [2. P.]
कच्चिन्न
कश्चित् [pron]
कच्चिन्न
न [ind]
वाचा
वाच् [f]
वृजिनं
वृजिन [n]
हि
हि [ind]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
उच्चारितं
उच्चारय् [10. Ā.]
मे
मद् [pron]
मनसो
मनस् [n]
ऽभिषङ्गात्
अभिषङ्ग [m]
जनार्दनं भीमसेनार्जुनौ च; माद्रीसुतौ सात्यकिं चेकितानम् । आमन्त्र्य गच्छामि शिवं सुखं वः; सौम्येन मां पश्यत चक्षुषा नृपाः ॥
English Translation
After bidding adieu also to Janardana, Bhimasena, Arjuna, the two sons of Madri, Satyaki and Chekitana, shall I go away. May happiness and prosperity be yours. May the king look upon us with an eye of good will.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जनार्दनं
जनार्दन [m]
भीमसेनार्जुनौ
भीमसेन [m]
भीमसेनार्जुनौ
अर्जुन [m]
च
च [ind]
माद्रीसुतौ
माद्री [f]
माद्रीसुतौ
सुत [m]
सात्यकिं
सात्यकि [m]
चेकितानम्
चेकितान [m]
आमन्त्र्य
आमन्त्रय् [Denom. Ā.]
गच्छामि
गम् [6. Ā.]
शिवं
शिव [n]
सुखं
सुख [n]
वः
त्वद् [pron]
सौम्येन
सौम्य [adj]
मां
मद् [pron]
पश्यत
पश् [4. Ā.]
चक्षुषा
चक्षुस् [n]
नृपाः
नृप [m]
अनुज्ञातः संजय स्वस्ति गच्छ; न नोऽकार्षीरप्रियं जातु किंचित् । विद्मश्च त्वा ते च वयं च सर्वे; शुद्धात्मानं मध्यगतं सभास्थम् ॥
English Translation
Yudhishthira said Perinitted by ourselves, go away 0 Sanjaya, May you fare well. Do not, O learned man, think ill of us. They and ourselves all know you to be a pure-souled man, in the midst of (their) court.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनुज्ञातः
अनुज्ञा [9. Ā.]
संजय
संजय [m]
स्वस्ति
स्वस्ति [fn]
गच्छ
गम् [6. Ā.]
न
न [ind]
नो
मद् [pron]
ऽकार्षीर्
कृ [2. Ā.]
अप्रियं
अप्रिय [adj]
जातु
जातु [ind]
किंचित्
कश्चित् [pron]
विद्मश्च
विद् [6. Ā.]
विद्मश्च
च [ind]
त्वा
त्वद् [pron]
ते
तद् [pron]
च
च [ind]
वयं
मद् [pron]
च
च [ind]
सर्वे
सर्व [pron]
शुद्धात्मानं
शुद्ध [adj]
शुद्धात्मानं
आत्मन् [m]
मध्यगतं
मध्य [n]
मध्यगतं
गम् [6. Ā.]
सभास्थम्
सभा [f]
सभास्थम्
स्थ [adj]
आप्तो दूतः संजय सुप्रियोऽसि; कल्याणवाक्शीलवान्दृष्टिमांश्च । न मुह्येस्त्वं संजय जातु मत्या; न च क्रुध्येरुच्यमानोऽपि तथ्यम् ॥
English Translation
As an enjoy sent (by them) O Sanjaya, you have made yourself dear to us and you are of peaceful speech, well behaved and satisfy every body. You are not ill disposed towards us and through spoken to harshly you are never angry.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आप्तो
आप्त [adj]
दूतः
दूत [m]
संजय
संजय [m]
सुप्रियो
सु [ind]
सुप्रियो
प्रिय [adj]
ऽसि
अस् [2. P.]
कल्याणवाक्
कल्याण [adj]
कल्याणवाक्
वाच् [f]
शीलवान्
शीलवत् [adj]
दृष्टिमांश्च
दृष्टिमत् [adj]
दृष्टिमांश्च
च [ind]
न
न [ind]
मुह्येस्त्वं
मुह् [4. Ā.]
मुह्येस्त्वं
त्वद् [pron]
संजय
संजय [m]
जातु
जातु [ind]
मत्या
मति [f]
न
न [ind]
च
च [ind]
क्रुध्येर्
क्रुध् [4. Ā.]
उच्यमानो
वच् [2. P.]
ऽपि
अपि [ind]
तथ्यम्
तथ्य [n]
न मर्मगां जातु वक्तासि रूक्षां; नोपस्तुतिं कटुकां नोत शुक्ताम् । धर्मारामामर्थवतीमहिंस्रा;मेतां वाचं तव जानामि सूत ॥
English Translation
You are not a speaker of cutting and rude words, nor of harsh or false words. We are aware that your words are based on the principles of virtue, pregnant with meaning and humane, O Suta.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
मर्मगां
मर्मन् [n]
मर्मगां
ग [adj]
जातु
जातु [ind]
वक्तासि
वच् [2. P.]
रूक्षां
रूक्ष [adj]
नोपस्तुतिं
न [ind]
नोपस्तुतिं
उपस्तुति [f]
कटुकां
कटुक [adj]
नोत
न [ind]
नोत
उत [ind]
शुक्ताम्
शुक्त [adj]
धर्मारामाम्
धर्म [mn]
धर्मारामाम्
आराम [m]
अर्थवतीम्
अर्थवत् [adj]
अहिंस्राम्
अहिंस्र [adj]
एतां
एतद् [pron]
वाचं
वाच् [f]
तव
त्वद् [pron]
जानामि
ज्ञा [4. Ā.]
सूत
सूत [m]
त्वमेव नः प्रियतमोऽसि दूत; इहागच्छेद्विदुरो वा द्वितीयः । अभीक्ष्णदृष्टोऽसि पुरा हि नस्त्वं; धनंजयस्यात्मसमः सखासि ॥
English Translation
You are our favorite; Vidura is the only other envoy that can come here. In former days you were often seen by us and you are our friend like Dhananjaya.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वम्
त्वद् [pron]
एव
एव [ind]
नः
मद् [pron]
प्रियतमो
प्रियतम [adj]
ऽसि
अस् [2. P.]
दूत
दूत [m]
इहागच्छेद्
इह [ind]
इहागच्छेद्
आगम् [6. P.]
विदुरो
विदुर [m]
वा
वा [ind]
द्वितीयः
द्वितीय [adj]
अभीक्ष्णदृष्टो
अभीक्ष्ण [adj]
अभीक्ष्णदृष्टो
दृश् [6. P.]
ऽसि
अस् [2. P.]
पुरा
पुरा [ind]
हि
हि [ind]
नस्त्वं
मद् [pron]
नस्त्वं
त्वद् [pron]
धनंजयस्यात्मसमः
धनंजय [m]
धनंजयस्यात्मसमः
आत्मन् [m]
धनंजयस्यात्मसमः
सम [pron]
सखासि
सखि [m]
सखासि
अस् [2. P.]
इतो गत्वा संजय क्षिप्रमेव; उपातिष्ठेथा ब्राह्मणान्ये तदर्हाः । विशुद्धवीर्यांश्चरणोपपन्ना;न्कुले जातान्सर्वधर्मोपपन्नान् ॥
English Translation
Departing from here, O Sanjaya, you should speedily wait on these Brahmanas, who are endued with the practice of pure energy, born in high family and endued with all the virtues.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इतो
इतस् [ind]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
संजय
संजय [m]
क्षिप्रम्
क्षिप्रम् [ind]
एव
एव [ind]
उपातिष्ठेथा
उपास्था [1. Ā.]
ब्राह्मणान्
ब्राह्मण [m]
ये
यद् [pron]
तदर्हाः
तद् [pron]
तदर्हाः
अर्ह [adj]
विशुद्धवीर्यांश्चरणोपपन्नान्
विशुध् [4. P.]
विशुद्धवीर्यांश्चरणोपपन्नान्
वीर्य [n]
विशुद्धवीर्यांश्चरणोपपन्नान्
चरण [n]
विशुद्धवीर्यांश्चरणोपपन्नान्
उपपद् [4. P.]
कुले
कुल [n]
जातान्
जन् [4. P.]
सर्वधर्मोपपन्नान्
सर्व [pron]
सर्वधर्मोपपन्नान्
धर्म [mn]
सर्वधर्मोपपन्नान्
उपपद् [4. P.]
स्वाध्यायिनो ब्राह्मणा भिक्षवश्च; तपस्विनो ये च नित्या वनेषु । अभिवाद्या वै मद्वचनेन वृद्धा;स्तथेतरेषां कुशलं वदेथाः ॥
English Translation
And those Brahmanas who are devoted to study and devotees living on arms and those who always dwell in the forests. Greeting all these on my behalf, you should enquire the health of these old people and of others as well.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वाध्यायिनो
स्वाध्यायिन् [adj]
ब्राह्मणा
ब्राह्मण [m]
भिक्षवश्च
भिक्षु [m]
भिक्षवश्च
च [ind]
तपस्विनो
तपस्विन् [m]
ये
यद् [pron]
च
च [ind]
नित्या
नित्य [adj]
वनेषु
वन [n]
अभिवाद्या
अभिवादय् [10. Ā.]
वै
वै [ind]
मद्वचनेन
मद् [pron]
मद्वचनेन
वचन [n]
वृद्धास्
वृद्ध [adj]
तथेतरेषां
तथा [ind]
तथेतरेषां
इतर [pron]
कुशलं
कुशल [adj]
वदेथाः
वद् [1. Ā.]
पुरोहितं धृतराष्ट्रस्य राज्ञ; आचार्याश्च ऋत्विजो ये च तस्य । तैश्च त्वं तात सहितैर्यथार्हं; संगच्छेथाः कुशलेनैव सूत ॥
English Translation
You should also meet the priest of Dhritarashtra and all his preceptors and Ritvijas and ask them about their health O Suta.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुरोहितं
पुरोहित [m]
धृतराष्ट्रस्य
धृतराष्ट्र [m]
राज्ञ
राजन् [m]
आचार्याश्च
आचार्य [m]
आचार्याश्च
च [ind]
ऋत्विजो
ऋत्विज् [m]
ये
यद् [pron]
च
च [ind]
तस्य
तद् [pron]
तैश्च
तद् [pron]
तैश्च
च [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
तात
तात [m]
सहितैर्
सहित [adj]
यथार्हं
यथार्ह [adj]
संगच्छेथाः
संगम् [6. Ā.]
कुशलेनैव
कुशल [n]
कुशलेनैव
एव [ind]
सूत
सूत [m]
आचार्य इष्टोऽनपगो विधेयो; वेदानीप्सन्ब्रह्मचर्यं चचार । योऽस्त्रं चतुष्पात्पुनरेव चक्रे; द्रोणः प्रसन्नोऽभिवाद्यो यथार्हम् ॥
English Translation
Our preceptor Drona, who is well versed in the code of morality and who practised the Brahmacharya life wishing for a knowledge of the Vedas and who made the four Padas (viz., mantra, upachara, prayoga and sanhara) his weapon, should be pleased by you after being duly greeted.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आचार्य
आचार्य [m]
इष्टो
इष् [1. P.]
ऽनपगो
अनपग [adj]
विधेयो
विधा [3. Ā.]
वेदान्
वेद [m]
ईप्सन्
ईप्स् [Desid. Ā.]
ब्रह्मचर्यं
ब्रह्मचर्य [n]
चचार
चर् [1. Ā.]
यो
यद् [pron]
ऽस्त्रं
अस्त्र [mn]
चतुष्पात्
चतुष्पाद् [m]
पुनर्
पुनर् [ind]
एव
एव [ind]
चक्रे
कृ [2. Ā.]
द्रोणः
द्रोण [m]
प्रसन्नो
प्रसद् [1. Ā.]
ऽभिवाद्यो
अभिवादय् [10. Ā.]
यथार्हम्
यथार्ह [adj]
अधीतविद्यश्चरणोपपन्नो; योऽस्त्रं चतुष्पात्पुनरेव चक्रे । गन्धर्वपुत्रप्रतिमं तरस्विनं; तमश्वत्थामानं कुशलं स्म पृच्छेः ॥
English Translation
You should also enquire about the health of Ashvathama who is endued with the practice of studying and who has read the Vedas and also again has made the four Pandas his weapon and who is strong as the son of a Gandharva.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अधीतविद्यश्चरणोपपन्नो
अधी [4. P.]
अधीतविद्यश्चरणोपपन्नो
विद्या [f]
अधीतविद्यश्चरणोपपन्नो
चरण [n]
अधीतविद्यश्चरणोपपन्नो
उपपद् [4. P.]
यो
यद् [pron]
ऽस्त्रं
अस्त्र [mn]
चतुष्पात्
चतुष्पाद् [m]
पुनर्
पुनर् [ind]
एव
एव [ind]
चक्रे
कृ [2. Ā.]
गन्धर्वपुत्रप्रतिमं
गन्धर्व [m]
गन्धर्वपुत्रप्रतिमं
पुत्र [m]
गन्धर्वपुत्रप्रतिमं
प्रतिमा [f]
तरस्विनं
तरस्विन् [adj]
तम्
तद् [pron]
अश्वत्थामानं
अश्वत्थामन् [m]
कुशलं
कुशल [n]
स्म
स्म [ind]
पृच्छेः
प्रच्छ् [1. P.]
शारद्वतस्यावसथं स्म गत्वा; महारथस्यास्त्रविदां वरस्य । त्वं मामभीक्ष्णं परिकीर्तयन्वै; कृपस्य पादौ संजय पाणिना स्पृशेः ॥
English Translation
Going to the residence of the son of Sharadvata, of mighty prowess and the chief among those who have a knowledge of self, you should again and again greet him on my behalf and touch the feet of Kripa, O Sanjaya, with your hands.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शारद्वतस्यावसथं
शारद्वत [m]
शारद्वतस्यावसथं
आवसथ [m]
स्म
स्म [ind]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
महारथस्यास्त्रविदां
महत् [adj]
महारथस्यास्त्रविदां
रथ [m]
महारथस्यास्त्रविदां
अस्त्र [mn]
महारथस्यास्त्रविदां
विद् [adj]
वरस्य
वर [adj]
त्वं
त्वद् [pron]
माम्
मद् [pron]
अभीक्ष्णं
अभीक्ष्णम् [ind]
परिकीर्तयन्
परिकीर्तय् [10. P.]
वै
वै [ind]
कृपस्य
कृप [mf]
पादौ
पाद [m]
संजय
संजय [m]
पाणिना
पाणि [m]
स्पृशेः
स्पृश् [6. Ā.]
यस्मिञ्शौर्यमानृशंस्यं तपश्च; प्रज्ञा शीलं श्रुतिसत्त्वे धृतिश्च । पादौ गृहीत्वा कुरुसत्तमस्य; भीष्मस्य मां तत्र निवेदयेथाः ॥
English Translation
You should also, touching the feet of that chief among the Kurus, Bhishma in whom are centered heroism, humility, devotion, wisdom, good behaviour, great learning, goodness and prowess, submit my proposals to him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्मिञ्
यद् [pron]
शौर्यम्
शौर्य [n]
आनृशंस्यं
आनृशंस्य [n]
तपश्च
तपस् [n]
तपश्च
च [ind]
प्रज्ञा
प्रज्ञा [f]
शीलं
शील [mn]
श्रुतिसत्त्वे
श्रुति [f]
श्रुतिसत्त्वे
सत्त्व [n]
धृतिश्च
धृति [f]
धृतिश्च
च [ind]
पादौ
पाद [m]
गृहीत्वा
ग्रह् [6. Ā.]
कुरुसत्तमस्य
कुरु [m]
कुरुसत्तमस्य
सत्तम [adj]
भीष्मस्य
भीष्म [m]
मां
मद् [pron]
तत्र
तत्र [ind]
निवेदयेथाः
निवेदय् [10. Ā.]
प्रज्ञाचक्षुर्यः प्रणेता कुरूणां; बहुश्रुतो वृद्धसेवी मनीषी । तस्मै राज्ञे स्थविरायाभिवाद्य; आचक्षीथाः संजय मामरोगम् ॥
English Translation
Saluting the aged king too, who sees by the eyes of wisdom, is the leader of the Kurus, of great learning, who waits upon the old and wise, you should tell him that I am without any disease.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रज्ञाचक्षुर्
प्रज्ञाचक्षुस् [m]
यः
यद् [pron]
प्रणेता
प्रणेतृ [m]
कुरूणां
कुरु [m]
बहुश्रुतो
बहु [adj]
बहुश्रुतो
श्रु [4. P.]
वृद्धसेवी
वृद्ध [adj]
वृद्धसेवी
सेविन् [adj]
मनीषी
मनीषिन् [adj]
तस्मै
तद् [pron]
राज्ञे
राजन् [m]
स्थविरायाभिवाद्य
स्थविर [adj]
स्थविरायाभिवाद्य
अभिवादय् [10. Ā.]
आचक्षीथाः
आचक्ष् [1. P.]
संजय
संजय [m]
माम्
मद् [pron]
अरोगम्
अरोग [adj]
ज्येष्ठः पुत्रो धृतराष्ट्रस्य मन्दो; मूर्खः शठः संजय पापशीलः । प्रशास्ता वै पृथिवी येन सर्वा; सुयोधनं कुशलं तात पृच्छेः ॥
English Translation
You should also enquire, about the health of Suyodhana, the eldest son of Dhritarashtra, who is dull-headed, ignorant wicked and addicted to vice and, by whom, O Sanjaya, all this world is being ruled over.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ज्येष्ठः
ज्येष्ठ [adj]
पुत्रो
पुत्र [m]
धृतराष्ट्रस्य
धृतराष्ट्र [m]
मन्दो
मन्द [adj]
मूर्खः
मूर्ख [adj]
शठः
शठ [adj]
संजय
संजय [m]
पापशीलः
पाप [adj]
पापशीलः
शील [mn]
प्रशास्ता
प्रशास् [2. Ā.]
वै
वै [ind]
पृथिवी
पृथिवी [f]
येन
यद् [pron]
सर्वा
सर्व [pron]
सुयोधनं
सुयोधन [m]
कुशलं
कुशल [n]
तात
तात [m]
पृच्छेः
प्रच्छ् [1. P.]
भ्राता कनीयानपि तस्य मन्द;स्तथाशीलः संजय सोऽपि शश्वत् । महेष्वासः शूरतमः कुरूणां; दुःशासनं कुशलं तात पृच्छेः ॥
English Translation
You should also enquire, about the health of his younger brother Dushasana, who is dullheaded and of the same behavior (as his elder brother) and who is a great bow man and one of the best heroes among the Kurus.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भ्राता
भ्रातृ [m]
कनीयान्
कनीयस् [adj]
अपि
अपि [ind]
तस्य
तद् [pron]
मन्दस्
मन्द [adj]
तथाशीलः
तथाशील [adj]
संजय
संजय [m]
सो
तद् [pron]
ऽपि
अपि [ind]
शश्वत्
शश्वत् [ind]
महेष्वासः
महत् [adj]
महेष्वासः
इष्वास [m]
शूरतमः
शूरतम [adj]
कुरूणां
कुरु [m]
दुःशासनं
दुःशासन [m]
कुशलं
कुशल [n]
तात
तात [m]
पृच्छेः
प्रच्छ् [1. P.]
वृन्दारकं कविमर्थेष्वमूढं; महाप्रज्ञं सर्वधर्मोपपन्नम् । न तस्य युद्धं रोचते वै कदाचि;द्वैश्यापुत्रं कुशलं तात पृच्छेः ॥
English Translation
You should also enquire about the health of the son of Dhritarashtra by his Vaishya wife, who is the best among the Kurus and one among them, not a fool, of great wisdom and endued with all virtues. By no means is he inclined to fight.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वृन्दारकं
वृन्दारक [m]
कविम्
कवि [m]
अर्थेष्वमूढं
अर्थ [mn]
अर्थेष्वमूढं
अमूढ [adj]
महाप्रज्ञं
महत् [adj]
महाप्रज्ञं
प्रज्ञा [f]
सर्वधर्मोपपन्नम्
सर्व [pron]
सर्वधर्मोपपन्नम्
धर्म [mn]
सर्वधर्मोपपन्नम्
उपपद् [4. P.]
न
न [ind]
तस्य
तद् [pron]
युद्धं
युद्ध [n]
रोचते
रुच् [1. P.]
वै
वै [ind]
कदाचिद्
कदाचिद् [ind]
वैश्यापुत्रं
वैश्यापुत्र [m]
कुशलं
कुशल [n]
तात
तात [m]
पृच्छेः
प्रच्छ् [1. P.]
निकर्तने देवने योऽद्वितीय;श्छन्नोपधः साधुदेवी मताक्षः । यो दुर्जयो देवितव्येन संख्ये; स चित्रसेनः कुशलं तात वाच्यः ॥
English Translation
The one who has no rival in the tricks of dice, whose tricks cannot be detected, who plays dice and who can handle the dice cleverly, who is hard to defeat in the game, viz., Chitrasena, should also be asked concerning his health.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निकर्तने
निकर्तन [n]
देवने
देवन [n]
यो
यद् [pron]
ऽद्वितीयश्
अद्वितीय [adj]
छन्नोपधः
छद् [1. P.]
छन्नोपधः
उपधा [mf]
साधुदेवी
साधु [adj]
साधुदेवी
देविन् [adj]
मताक्षः
मताक्ष [adj]
यो
यद् [pron]
दुर्जयो
दुर्जय [adj]
देवितव्येन
देवितव्य [n]
संख्ये
संख्य [n]
स
तद् [pron]
चित्रसेनः
चित्रसेन [m]
कुशलं
कुशल [n]
तात
तात [m]
वाच्यः
वच् [2. P.]
यस्य कामो वर्तते नित्यमेव; नान्यः शमाद्भारतानामिति स्म । स बाह्लिकानामृषभो मनस्वी; पुरा यथा माभिवदेत्प्रसन्नः ॥
English Translation
The one who has no other wish except that there should be peace among the Bharata race, the best among the Balhika's, a wise and honest man, should also be saluted by you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्य
यद् [pron]
कामो
काम [m]
वर्तते
वृत् [3. P.]
नित्यम्
नित्यम् [ind]
एव
एव [ind]
नान्यः
न [ind]
नान्यः
अन्य [pron]
शमाद्
शम [m]
भारतानाम्
भारत [m]
इति
इति [ind]
स्म
स्म [ind]
स
तद् [pron]
बाह्लिकानाम्
बाह्लिक [m]
ऋषभो
ऋषभ [m]
मनस्वी
मनस्विन् [adj]
पुरा
पुरा [ind]
यथा
यथा [ind]
माभिवदेत्
मद् [pron]
माभिवदेत्
अभिवद् [1. Ā.]
प्रसन्नः
प्रसद् [1. Ā.]
गुणैरनेकैः प्रवरैश्च युक्तो; विज्ञानवान्नैव च निष्ठुरो यः । स्नेहादमर्षं सहते सदैव; स सोमदत्तः पूजनीयो मतो मे ॥
English Translation
In my opinion Somadatta too should be saluted by you who is endued with many good qualities, wise and merciful and who always subdues his anger towards the Kurus out of affection for them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गुणैर्
गुण [mn]
अनेकैः
अनेक [adj]
प्रवरैश्च
प्रवर [adj]
प्रवरैश्च
च [ind]
युक्तो
युज् [6. Ā.]
विज्ञानवान्नैव
विज्ञानवत् [adj]
विज्ञानवान्नैव
न [ind]
विज्ञानवान्नैव
एव [ind]
च
च [ind]
निष्ठुरो
निष्ठुर [adj]
यः
यद् [pron]
स्नेहाद्
स्नेह [mn]
अमर्षं
अमर्ष [m]
सहते
सह् [1. P.]
सदैव
सदा [ind]
सदैव
एव [ind]
स
तद् [pron]
सोमदत्तः
सोमदत्त [m]
पूजनीयो
पूजय् [10. Ā.]
मतो
मन् [8. P.]
मे
मद् [pron]
अर्हत्तमः कुरुषु सौमदत्तिः; स नो भ्राता संजय मत्सखा च । महेष्वासो रथिनामुत्तमो यः; सहामात्यः कुशलं तस्य पृच्छेः ॥
English Translation
The most venerable among the Kurus is the son of Somadatta; he is our brother, 0 Sanjaya and my friend as well. He is a good bowman a car-warrior as well and with his counselor, worthy of the highest respect. You should enquire about his health.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अर्हत्तमः
अर्हत्तम [adj]
कुरुषु
कुरु [m]
सौमदत्तिः
सौमदत्ति [m]
स
तद् [pron]
नो
मद् [pron]
भ्राता
भ्रातृ [m]
संजय
संजय [m]
मत्सखा
मद् [pron]
मत्सखा
सखि [m]
च
च [ind]
महेष्वासो
महत् [adj]
महेष्वासो
इष्वास [m]
रथिनाम्
रथिन् [m]
उत्तमो
उत्तम [adj]
यः
यद् [pron]
सहामात्यः
सहामात्य [adj]
कुशलं
कुशल [n]
तस्य
तद् [pron]
पृच्छेः
प्रच्छ् [1. P.]
ये चैवान्ये कुरुमुख्या युवानः; पुत्राः पौत्रा भ्रातरश्चैव ये नः । यं यमेषां येन येनाभिगच्छे;रनामयं मद्वचनेन वाच्यः ॥
English Translation
Those others, who are high among the Kurus and young and those who are as sons, grand-sons and brothers to us, should also be asked, O Suta, regarding their health, in terms which you consider suitable for each.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ये
यद् [pron]
चैवान्ये
च [ind]
चैवान्ये
एव [ind]
चैवान्ये
अन्य [pron]
कुरुमुख्या
कुरु [m]
कुरुमुख्या
मुख्य [adj]
युवानः
युवन् [m]
पुत्राः
पुत्र [m]
पौत्रा
पौत्र [m]
भ्रातरश्चैव
भ्रातृ [m]
भ्रातरश्चैव
च [ind]
भ्रातरश्चैव
एव [ind]
ये
यद् [pron]
नः
मद् [pron]
यं
यद् [pron]
यम्
यद् [pron]
एषां
इदम् [pron]
येन
यद् [pron]
येनाभिगच्छेर्
यद् [pron]
येनाभिगच्छेर्
अभिगम् [1. Ā.]
अनामयं
अनामय [n]
मद्वचनेन
मद् [pron]
मद्वचनेन
वचन [n]
वाच्यः
वच् [2. P.]
ये राजानः पाण्डवायोधनाय; समानीता धार्तराष्ट्रेण केचित् । वसातयः शाल्वकाः केकयाश्च; तथाम्बष्ठा ये त्रिगर्ताश्च मुख्याः ॥
English Translation
Those kings who have been brought together by the son of Dhritarashtra for fighting with the Pandavas, the Vashati, the Shalvakas, the Kaikeyas, the Ambasthan and the chief among the Trigartas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ये
यद् [pron]
राजानः
राजन् [m]
पाण्डवायोधनाय
पाण्डव [m]
पाण्डवायोधनाय
आयोधन [n]
समानीता
समानी [1. Ā.]
धार्तराष्ट्रेण
धार्तराष्ट्र [m]
केचित्
कश्चित् [pron]
वसातयः
वसाति [m]
शाल्वकाः
शाल्वक [adj]
केकयाश्च
केकय [m]
केकयाश्च
च [ind]
तथाम्बष्ठा
तथा [ind]
तथाम्बष्ठा
अम्बष्ठ [m]
ये
यद् [pron]
त्रिगर्ताश्च
त्रिगर्त [m]
त्रिगर्ताश्च
च [ind]
मुख्याः
मुख्य [adj]
प्राच्योदीच्या दाक्षिणात्याश्च शूरा;स्तथा प्रतीच्याः पार्वतीयाश्च सर्वे । अनृशंसाः शीलवृत्तोपपन्ना;स्तेषां सर्वेषां कुशलं तात पृच्छेः ॥
English Translation
Those that have come from the east and the north, from the south and the west and all those heroes that have come from the hilly districts, you should ask O Suta, regarding their welfare; (and specially) those among them that are human and endued with good behaviour.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्राच्योदीच्या
प्राच्य [adj]
प्राच्योदीच्या
उदीच्य [adj]
दाक्षिणात्याश्च
दाक्षिणात्य [adj]
दाक्षिणात्याश्च
च [ind]
शूरास्
शूर [m]
तथा
तथा [ind]
प्रतीच्याः
प्रतीच्य [adj]
पार्वतीयाश्च
पार्वतीय [adj]
पार्वतीयाश्च
च [ind]
सर्वे
सर्व [pron]
अनृशंसाः
अनृशंस [adj]
शीलवृत्तोपपन्नास्
शील [mn]
शीलवृत्तोपपन्नास्
वृत्त [n]
शीलवृत्तोपपन्नास्
उपपद् [4. P.]
तेषां
तद् [pron]
सर्वेषां
सर्व [pron]
कुशलं
कुशल [n]
तात
तात [m]
पृच्छेः
प्रच्छ् [1. P.]
हस्त्यारोहा रथिनः सादिनश्च; पदातयश्चार्यसंघा महान्तः । आख्याय मां कुशलिनं स्म तेषा;मनामयं परिपृच्छेः समग्रान् ॥
English Translation
Of those who ride on elephants and chariots and horses and those who fight on foot, of that assemblage of great and honorable men after informing my welfare, you should ask regarding their health collectively.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हस्त्यारोहा
हस्तिन् [m]
हस्त्यारोहा
आरोह [mn]
रथिनः
रथिन् [m]
सादिनश्च
सादिन् [m]
सादिनश्च
च [ind]
पदातयश्चार्यसंघा
पदाति [m]
पदातयश्चार्यसंघा
च [ind]
पदातयश्चार्यसंघा
आर्य [m]
पदातयश्चार्यसंघा
संघ [m]
महान्तः
महत् [adj]
आख्याय
आख्या [4. P.]
मां
मद् [pron]
कुशलिनं
कुशलिन् [adj]
स्म
स्म [ind]
तेषाम्
तद् [pron]
अनामयं
अनामय [n]
परिपृच्छेः
परिप्रच्छ् [6. Ā.]
समग्रान्
समग्र [adj]
तथा राज्ञो ह्यर्थयुक्तानमात्या;न्दौवारिकान्ये च सेनां नयन्ति । आयव्ययं ये गणयन्ति युक्ता; अर्थांश्च ये महतश्चिन्तयन्ति ॥
English Translation
In the same way you should enquire about them that are the financial ministers of the king and the door-keepers and those that lead the army and those that calculate the revenue and expenditure and the great men who ever think about the welfare of the kingdom,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
राज्ञो
राजन् [m]
ह्यर्थयुक्तान्
हि [ind]
ह्यर्थयुक्तान्
अर्थ [mn]
ह्यर्थयुक्तान्
युज् [6. Ā.]
अमात्यान्
अमात्य [m]
दौवारिकान्
दौवारिक [m]
ये
यद् [pron]
च
च [ind]
सेनां
सेना [f]
नयन्ति
नी [2. P.]
आयव्ययं
आय [m]
आयव्ययं
व्यय [m]
ये
यद् [pron]
गणयन्ति
गणय् [10. Ā.]
युक्ता
युज् [6. Ā.]
अर्थांश्च
अर्थ [mn]
अर्थांश्च
च [ind]
ये
यद् [pron]
महतश्चिन्तयन्ति
महत् [adj]
महतश्चिन्तयन्ति
चिन्तय् [10. Ā.]
गान्धारराजः शकुनिः पार्वतीयो; निकर्तने योऽद्वितीयोऽक्षदेवी । मानं कुर्वन्धार्तराष्ट्रस्य सूत; मिथ्याबुद्धेः कुशलं तात पृच्छेः ॥
English Translation
The, king of Gandhara, Shakuni, who comes from the hills and who too is unrivaled in the tricks of the dice and who contributes to the honour of the son Dhritarashtra, of false intelligence, should, () Suta, be asked concerning his health.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गान्धारराजः
गान्धार [m]
गान्धारराजः
राज [m]
शकुनिः
शकुनि [m]
पार्वतीयो
पार्वतीय [m]
निकर्तने
निकर्तन [n]
यो
यद् [pron]
ऽद्वितीयो
अद्वितीय [adj]
ऽक्षदेवी
अक्ष [m]
ऽक्षदेवी
देविन् [adj]
मानं
मान [m]
कुर्वन्
कृ [2. Ā.]
धार्तराष्ट्रस्य
धार्तराष्ट्र [m]
सूत
सूत [m]
मिथ्याबुद्धेः
मिथ्या [ind]
मिथ्याबुद्धेः
बुद्धि [f]
कुशलं
कुशल [n]
तात
तात [m]
पृच्छेः
प्रच्छ् [1. P.]
यः पाण्डवानेकरथेन वीरः; समुत्सहत्यप्रधृष्यान्विजेतुम् । यो मुह्यतां मोहयिताद्वितीयो; वैकर्तनं कुशलं तात पृच्छेः ॥
English Translation
The heroes, who above from his car, excepts to defeat the sons of Pandu who are hard to vanquish, the one who is without a rival in de-fooling the fools (sons of Dhritarashtra) viz., (Karna) the son of Vaikartana should also be asked concerning his health.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यः
यद् [pron]
पाण्डवान्
पाण्डव [m]
एकरथेन
एक [pron]
एकरथेन
रथ [m]
वीरः
वीर [m]
समुत्सहत्यप्रधृष्यान्
समुत्सह् [1. P.]
समुत्सहत्यप्रधृष्यान्
अप्रधृष्य [adj]
विजेतुम्
विजि [1. Ā.]
यो
यद् [pron]
मुह्यतां
मुह् [4. Ā.]
मोहयिताद्वितीयो
मोहयितृ [adj]
मोहयिताद्वितीयो
अद्वितीय [adj]
वैकर्तनं
वैकर्तन [m]
कुशलं
कुशल [n]
तात
तात [m]
पृच्छेः
प्रच्छ् [1. P.]
स एव भक्तः स गुरुः स भृत्यः; स वै पिता स च माता सुहृच्च । अगाधबुद्धिर्विदुरो दीर्घदर्शी; स नो मन्त्री कुशलं तात पृच्छेः ॥
English Translation
He who is devoted to our interests, who is our preceptor and lord, who is our father, mother and friend, Vidura of immeasurable wisdom and of good foresight, he who is our adviser, should also be asked concerning his health.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
एव
एव [ind]
भक्तः
भक्त [m]
स
तद् [pron]
गुरुः
गुरु [m]
स
तद् [pron]
भृत्यः
भृत्य [m]
स
तद् [pron]
वै
वै [ind]
पिता
पितृ [m]
स
तद् [pron]
च
च [ind]
माता
मातृ [f]
सुहृच्च
सुहृद् [m]
सुहृच्च
च [ind]
अगाधबुद्धिर्
अगाध [adj]
अगाधबुद्धिर्
बुद्धि [f]
विदुरो
विदुर [m]
दीर्घदर्शी
दीर्घ [adj]
दीर्घदर्शी
दर्शिन् [adj]
स
तद् [pron]
नो
मद् [pron]
मन्त्री
मन्त्रिन् [m]
कुशलं
कुशल [n]
तात
तात [m]
पृच्छेः
प्रच्छ् [1. P.]