Udyogaparva Adhyāya 2
उद्योगपर्व • अध्यायः 2
Udyogaparva Adhyāya 2 of the classical Mahābhārata with 14 verses.
Total: 14 Verses
•
Citations: MBh 5.2.1–14
•
250 Lexicon Terms
श्रुतं भवद्भिर्गदपूर्वजस्य; वाक्यं यथा धर्मवदर्थवच्च । अजातशत्रोश्च हितं हितं च; दुर्योधनस्यापि तथैव राज्ञः ॥
English Translation
Baladeva said The speech of the elder brother of Gada which is at once marked by a sense of virtue and prudence and which has aimed at the good of both Yudhishthira (one who has created no enemies) and king Duryodhana, has been listened to by you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रुतं
श्रु [4. P.]
भवद्भिर्
भवत् [adj]
गदपूर्वजस्य
गद [m]
गदपूर्वजस्य
पूर्वज [m]
वाक्यं
वाक्य [n]
यथा
यथा [ind]
धर्मवद्
धर्मवत् [adj]
अर्थवच्च
अर्थवत् [adj]
अर्थवच्च
च [ind]
अजातशत्रोश्च
अजात [adj]
अजातशत्रोश्च
शत्रु [m]
अजातशत्रोश्च
च [ind]
हितं
हित [adj]
हितं
हित [adj]
च
च [ind]
दुर्योधनस्यापि
दुर्योधन [m]
दुर्योधनस्यापि
अपि [ind]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
राज्ञः
राजन् [m]
अर्धं हि राज्यस्य विसृज्य वीराः; कुन्तीसुतास्तस्य कृते यतन्ते । प्रदाय चार्धं धृतराष्ट्रपुत्रः; सुखी सहास्माभिरतीव मोदेत् ॥
English Translation
The heroic sons of Kunti, being willing to forego half of their kingdom, are trying to get the other half, the son of Dhritarashtra too should give up half and pass his days very happily with us.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अर्धं
अर्ध [mn]
हि
हि [ind]
राज्यस्य
राज्य [n]
विसृज्य
विसृज् [4. Ā.]
वीराः
वीर [m]
कुन्तीसुतास्तस्य
कुन्ती [f]
कुन्तीसुतास्तस्य
सुत [m]
कुन्तीसुतास्तस्य
तद् [pron]
कृते
कृत [n]
यतन्ते
यत् [1. P.]
प्रदाय
प्रदा [3. Ā.]
चार्धं
च [ind]
चार्धं
अर्ध [mn]
धृतराष्ट्रपुत्रः
धृतराष्ट्र [m]
धृतराष्ट्रपुत्रः
पुत्र [m]
सुखी
सुखिन् [adj]
सहास्माभिर्
सह [ind]
सहास्माभिर्
मद् [pron]
अतीव
अतीव [ind]
मोदेत्
मुद् [1. P.]
लब्ध्वा हि राज्यं पुरुषप्रवीराः; सम्यक्प्रवृत्तेषु परेषु चैव । ध्रुवं प्रशान्ताः सुखमाविशेयु;स्तेषां प्रशान्तिश्च हितं प्रजानाम् ॥
English Translation
These heroes among men, having obtained half of the kingdom, will take to a quiet life, if the other party dose the same for their quietness means the good of their subjects.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लब्ध्वा
लभ् [1. P.]
हि
हि [ind]
राज्यं
राज्य [n]
पुरुषप्रवीराः
पुरुष [m]
पुरुषप्रवीराः
प्रवीर [m]
सम्यक्
सम्यक् [ind]
प्रवृत्तेषु
प्रवृत् [1. Ā.]
परेषु
पर [pron]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
ध्रुवं
ध्रुवम् [ind]
प्रशान्ताः
प्रशम् [1. P.]
सुखम्
सुखम् [ind]
आविशेयुस्
आविश् [6. Ā.]
तेषां
तद् [pron]
प्रशान्तिश्च
प्रशान्ति [f]
प्रशान्तिश्च
च [ind]
हितं
हित [adj]
प्रजानाम्
प्रजा [f]
दुर्योधनस्यापि मतं च वेत्तुं; वक्तुं च वाक्यानि युधिष्ठिरस्य । प्रियं मम स्याद्यदि तत्र कश्चि;द्व्रजेच्छमार्थं कुरुपाण्डवानाम् ॥
English Translation
I should be glad if some body were to go there to bring about good feelings among the Kauravas and the Pandavas, to know the intentions of Duryodhana and to tell them the views of Yudhishthira.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुर्योधनस्यापि
दुर्योधन [m]
दुर्योधनस्यापि
अपि [ind]
मतं
मत [n]
च
च [ind]
वेत्तुं
विद् [6. Ā.]
वक्तुं
वच् [2. P.]
च
च [ind]
वाक्यानि
वाक्य [n]
युधिष्ठिरस्य
युधिष्ठिर [m]
प्रियं
प्रिय [adj]
मम
मद् [pron]
स्याद्
अस् [2. P.]
यदि
यदि [ind]
तत्र
तत्र [ind]
कश्चिद्
कश्चित् [pron]
व्रजेच्छमार्थं
व्रज् [1. Ā.]
व्रजेच्छमार्थं
शम [m]
व्रजेच्छमार्थं
अर्थ [mn]
कुरुपाण्डवानाम्
कुरु [m]
कुरुपाण्डवानाम्
पाण्डव [m]
स भीष्ममामन्त्र्य कुरुप्रवीरं; वैचित्रवीर्यं च महानुभावम् । द्रोणं सपुत्रं विदुरं कृपं च; गान्धारराजं च ससूतपुत्रम् ॥
English Translation
Let him invite Bhishma, the heroic son of Kuru and the noble minded of Vichitravirya, Drona, with his son, Vidura and Kripa and the king of Gandhara with the son of Suta. son
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
भीष्मम्
भीष्म [m]
आमन्त्र्य
आमन्त्रय् [Denom. Ā.]
कुरुप्रवीरं
कुरु [m]
कुरुप्रवीरं
प्रवीर [m]
वैचित्रवीर्यं
वैचित्रवीर्य [m]
च
च [ind]
महानुभावम्
महत् [adj]
महानुभावम्
अनुभाव [m]
द्रोणं
द्रोण [m]
सपुत्रं
स [ind]
सपुत्रं
पुत्र [m]
विदुरं
विदुर [m]
कृपं
कृप [mf]
च
च [ind]
गान्धारराजं
गान्धार [m]
गान्धारराजं
राज [m]
च
च [ind]
ससूतपुत्रम्
स [ind]
ससूतपुत्रम्
सूतपुत्र [m]
सर्वे च येऽन्ये धृतराष्ट्रपुत्रा; बलप्रधाना निगमप्रधानाः । स्थिताश्च धर्मेषु यथा स्वकेषु; लोकप्रवीराः श्रुतकालवृद्धाः ॥
English Translation
And (with) also all the other sons of Dhritarashtra who have under their command the best army and a thorough knowledge of politics, who adhere to virtue, who are heroes among men and who know the meaning of the Vedas and the signs of the times.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वे
सर्व [pron]
च
च [ind]
ये
यद् [pron]
ऽन्ये
अन्य [pron]
धृतराष्ट्रपुत्रा
धृतराष्ट्र [m]
धृतराष्ट्रपुत्रा
पुत्र [m]
बलप्रधाना
बल [mn]
बलप्रधाना
प्रधान [n]
निगमप्रधानाः
निगम [m]
निगमप्रधानाः
प्रधान [n]
स्थिताश्च
स्था [1. Ā.]
स्थिताश्च
च [ind]
धर्मेषु
धर्म [mn]
यथा
यथा [ind]
स्वकेषु
स्वक [adj]
लोकप्रवीराः
लोक [m]
लोकप्रवीराः
प्रवीर [m]
श्रुतकालवृद्धाः
श्रुत [n]
श्रुतकालवृद्धाः
काल [m]
श्रुतकालवृद्धाः
वृध् [6. P.]
एतेषु सर्वेषु समागतेषु; पौरेषु वृद्धेषु च संगतेषु । ब्रवीतु वाक्यं प्रणिपातयुक्तं; कुन्तीसुतस्यार्थकरं यथा स्यात् ॥
English Translation
Let him all these men and also the citizens and aged men, assembled together what the son of Kunti has said with all deference and which is fraught with meaning.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतेषु
एतद् [pron]
सर्वेषु
सर्व [pron]
समागतेषु
समागम् [6. P.]
पौरेषु
पौर [m]
वृद्धेषु
वृद्ध [adj]
च
च [ind]
संगतेषु
संगम् [6. Ā.]
ब्रवीतु
ब्रू [2. Ā.]
वाक्यं
वाक्य [n]
प्रणिपातयुक्तं
प्रणिपात [m]
प्रणिपातयुक्तं
युज् [6. Ā.]
कुन्तीसुतस्यार्थकरं
कुन्ती [f]
कुन्तीसुतस्यार्थकरं
सुत [m]
कुन्तीसुतस्यार्थकरं
अर्थ [mn]
कुन्तीसुतस्यार्थकरं
कर [adj]
यथा
यथा [ind]
स्यात्
अस् [2. P.]
सर्वास्ववस्थासु च ते न कौट्या;द्ग्रस्तो हि सोऽर्थो बलमाश्रितैस्तैः । प्रियाभ्युपेतस्य युधिष्ठिरस्य; द्यूते प्रमत्तस्य हृतं च राज्यम् ॥
English Translation
Though they have taken possession of Yudhishthira's kingdom by force when he was addicted to gambling, still they ought not to be provoked under all situations.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वास्ववस्थासु
सर्व [pron]
सर्वास्ववस्थासु
अवस्था [f]
च
च [ind]
ते
तद् [pron]
न
न [ind]
ग्रस्तो
ग्रस् [1. Ā.]
हि
हि [ind]
सो
तद् [pron]
ऽर्थो
अर्थ [mn]
बलम्
बल [mn]
आश्रितैस्तैः
आश्रि [1. Ā.]
आश्रितैस्तैः
तद् [pron]
प्रियाभ्युपेतस्य
प्रिय [adj]
प्रियाभ्युपेतस्य
अभ्युपे [2. P.]
युधिष्ठिरस्य
युधिष्ठिर [m]
द्यूते
द्यूत [n]
प्रमत्तस्य
प्रमद् [4. Ā.]
हृतं
हृ [2. P.]
च
च [ind]
राज्यम्
राज्य [n]
निवार्यमाणश्च कुरुप्रवीरैः; सर्वैः सुहृद्भिर्ह्ययमप्यतज्ज्ञः । गान्धारराजस्य सुतं मताक्षं; समाह्वयेद्देवितुमाजमीढः ॥
English Translation
This brave son of Kuru, unskillful at the game of dice, though dissuaded by all his friends, challenged this son of Gandhari, an expert in the game, to a match.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निवार्यमाणश्च
निवारय् [10. Ā.]
निवार्यमाणश्च
च [ind]
कुरुप्रवीरैः
कुरु [m]
कुरुप्रवीरैः
प्रवीर [m]
सर्वैः
सर्व [pron]
सुहृद्भिर्
सुहृद् [m]
ह्ययम्
हि [ind]
ह्ययम्
इदम् [pron]
अप्यतज्ज्ञः
अपि [ind]
अप्यतज्ज्ञः
अतज्ज्ञ [adj]
गान्धारराजस्य
गान्धार [m]
गान्धारराजस्य
राज [m]
सुतं
सुत [m]
मताक्षं
मताक्ष [adj]
समाह्वयेद्
समाह्वा [4. Ā.]
देवितुम्
दीव् [4. Ā.]
आजमीढः
आजमीढ [m]
दुरोदरास्तत्र सहस्रशोऽन्ये; युधिष्ठिरो यान्विषहेत जेतुम् । उत्सृज्य तान्सौबलमेव चायं; समाह्वयत्तेन जितोऽक्षवत्याम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुरोदरास्तत्र
दुरोदर [m]
दुरोदरास्तत्र
तत्र [ind]
सहस्रशो
सहस्रशस् [ind]
ऽन्ये
अन्य [pron]
युधिष्ठिरो
युधिष्ठिर [m]
यान्
यद् [pron]
विषहेत
विषह् [1. P.]
जेतुम्
जि [9. P.]
उत्सृज्य
उत्सृज् [6. Ā.]
तान्
तद् [pron]
सौबलम्
सौबल [m]
एव
एव [ind]
चायं
च [ind]
चायं
इदम् [pron]
समाह्वयत्
समाह्वा [4. Ā.]
तेन
तद् [pron]
जितो
जि [9. P.]
ऽक्षवत्याम्
अक्षवती [f]
स दीव्यमानः प्रतिदेवनेन; अक्षेषु नित्यं सुपराङ्मुखेषु । संरम्भमाणो विजितः प्रसह्य; तत्रापराधः शकुनेर्न कश्चित् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
दीव्यमानः
दीव् [4. Ā.]
प्रतिदेवनेन
प्रतिदेवन [n]
अक्षेषु
अक्ष [m]
नित्यं
नित्यम् [ind]
सुपराङ्मुखेषु
सु [ind]
सुपराङ्मुखेषु
पराङ्मुख [adj]
संरम्भमाणो
संरभ् [1. Ā.]
विजितः
विजि [1. Ā.]
प्रसह्य
प्रसह् [1. P.]
तत्रापराधः
तत्र [ind]
तत्रापराधः
अपराध [m]
शकुनेर्
शकुनि [m]
न
न [ind]
कश्चित्
कश्चित् [pron]
तस्मात्प्रणम्यैव वचो ब्रवीतु; वैचित्रवीर्यं बहुसामयुक्तम् । तथा हि शक्यो धृतराष्ट्रपुत्रः; स्वार्थे नियोक्तुं पुरुषेण तेन ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मात्
तस्मात् [ind]
प्रणम्यैव
प्रणम् [1. Ā.]
प्रणम्यैव
एव [ind]
वचो
वचस् [n]
ब्रवीतु
ब्रू [2. Ā.]
वैचित्रवीर्यं
वैचित्रवीर्य [m]
बहुसामयुक्तम्
बहु [adj]
बहुसामयुक्तम्
सामन् [n]
बहुसामयुक्तम्
युज् [6. Ā.]
तथा
तथा [ind]
हि
हि [ind]
शक्यो
शक्य [adj]
धृतराष्ट्रपुत्रः
धृतराष्ट्र [m]
धृतराष्ट्रपुत्रः
पुत्र [m]
स्वार्थे
स्व [adj]
स्वार्थे
अर्थ [mn]
नियोक्तुं
नियुज् [7. Ā.]
पुरुषेण
पुरुष [m]
तेन
तद् [pron]
एवं ब्रुवत्येव मधुप्रवीरे; शिनिप्रवीरः सहसोत्पपात । तच्चापि वाक्यं परिनिन्द्य तस्य; समाददे वाक्यमिदं समन्युः ॥
English Translation
Vaishampayana said While that valiant son of Madhu was yet speaking, all on a sudden rose the brave descendant of Shini and condemning his speech addressed these words to him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
ब्रुवत्येव
ब्रू [2. Ā.]
ब्रुवत्येव
एव [ind]
मधुप्रवीरे
मधु [m]
मधुप्रवीरे
प्रवीर [m]
शिनिप्रवीरः
शिनिप्रवीर [m]
सहसोत्पपात
सहसा [ind]
सहसोत्पपात
उत्पत् [1. Ā.]
तच्चापि
तद् [pron]
तच्चापि
च [ind]
तच्चापि
अपि [ind]
वाक्यं
वाक्य [n]
परिनिन्द्य
परि [ind]
परिनिन्द्य
निन्द् [1. Ā.]
तस्य
तद् [pron]
समाददे
समादा [3. Ā.]
वाक्यम्
वाक्य [n]
इदं
इदम् [pron]
समन्युः
स [ind]
समन्युः
मन्यु [mf]