Āśramavāsikaparva Adhyāya 10
आश्रमवासिकपर्व • अध्यायः 10
Āśramavāsikaparva Adhyāya 10 of the classical Mahābhārata with 17 verses.
Total: 17 Verses
•
Citations: MBh 15.10.1–17
•
250 Lexicon Terms
व्यवहाराश्च ते तात नित्यमाप्तैरधिष्ठिताः । योज्यास्तुष्टैर्हितै राजन्नित्यं चारैरनुष्ठिताः ॥
English Translation
Let your laws, O king, be always administered by trusted judges placed in charge thereof, who should also be contented and of good conduct. Their acts should also be ascertained by you through spies.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
व्यवहाराश्च
व्यवहार [m]
व्यवहाराश्च
च [ind]
ते
तद् [pron]
तात
तात [m]
नित्यम्
नित्यम् [ind]
आप्तैर्
आप्त [m]
अधिष्ठिताः
अधिष्ठा [1. Ā.]
योज्यास्तुष्टैर्
युज् [6. Ā.]
योज्यास्तुष्टैर्
तुष् [4. Ā.]
हितै
हित [adj]
राजन्नित्यं
राजन् [m]
राजन्नित्यं
नित्यम् [ind]
चारैर्
चार [m]
अनुष्ठिताः
अनुष्ठा [1. Ā.]
परिमाणं विदित्वा च दण्डं दण्ड्येषु भारत । प्रणयेयुर्यथान्यायं पुरुषास्ते युधिष्ठिर ॥
English Translation
Let your judicial officers, O Yudhishthira, mete out punishments, according to the law, on offenders after careful determining the gravity of the offenses.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
परिमाणं
परिमाण [n]
विदित्वा
विद् [6. Ā.]
च
च [ind]
दण्डं
दण्ड [mn]
दण्ड्येषु
दण्डय् [Denom. P.]
भारत
भारत [m]
प्रस्थापयामास
प्रस्थापय् [10. P.]
वशी
वशिन् [adj]
कुरुराजो
कुरुराज [m]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
आदानरुचयश्चैव परदाराभिमर्शकाः । उग्रदण्डप्रधानाश्च मिथ्या व्याहारिणस्तथा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आदानरुचयश्चैव
आदान [n]
आदानरुचयश्चैव
रुचि [f]
आदानरुचयश्चैव
च [ind]
आदानरुचयश्चैव
एव [ind]
परदाराभिमर्शकाः
पर [pron]
परदाराभिमर्शकाः
दार [mn]
परदाराभिमर्शकाः
अभिमर्शक [adj]
उग्रदण्डप्रधानाश्च
उग्र [adj]
उग्रदण्डप्रधानाश्च
दण्ड [mn]
उग्रदण्डप्रधानाश्च
प्रधान [n]
उग्रदण्डप्रधानाश्च
च [ind]
मिथ्या
मिथ्या [ind]
व्याहारिणस्तथा
व्याहारिन् [adj]
व्याहारिणस्तथा
तथा [ind]
आक्रोष्टारश्च लुब्धाश्च हन्तारः साहसप्रियाः । सभाविहारभेत्तारो वर्णानां च प्रदूषकाः । हिरण्यदण्ड्या वध्याश्च कर्तव्या देशकालतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आक्रोष्टारश्च
आक्रोष्टृ [m]
आक्रोष्टारश्च
च [ind]
लुब्धाश्च
लुभ् [4. Ā.]
लुब्धाश्च
च [ind]
हन्तारः
हन्तृ [adj]
साहसप्रियाः
साहस [n]
साहसप्रियाः
प्रिय [adj]
सभाविहारभेत्तारो
सभा [f]
सभाविहारभेत्तारो
विहार [m]
सभाविहारभेत्तारो
भेत्तृ [adj]
वर्णानां
वर्ण [mn]
च
च [ind]
प्रदूषकाः
प्रदूषक [adj]
हिरण्यदण्ड्या
हिरण्य [n]
हिरण्यदण्ड्या
दण्डय् [Denom. P.]
वध्याश्च
वध् [4. P.]
वध्याश्च
च [ind]
कर्तव्या
कृ [2. Ā.]
देशकालतः
देश [m]
देशकालतः
काल [m]
प्रातरेव हि पश्येथा ये कुर्युर्व्ययकर्म ते । अलंकारमथो भोज्यमत ऊर्ध्वं समाचरेः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रातर्
प्रातर् [ind]
एव
एव [ind]
हि
हि [ind]
पश्येथा
पश् [4. Ā.]
ये
यद् [pron]
कुर्युर्
कृ [2. Ā.]
व्ययकर्म
व्यय [m]
व्ययकर्म
कर्मन् [n]
ते
त्वद् [pron]
अलंकारम्
अलंकार [m]
अथो
अथो [ind]
भोज्यम्
भोज्य [n]
अत
अतस् [ind]
ऊर्ध्वं
ऊर्ध्वम् [ind]
समाचरेः
समाचर् [1. Ā.]
पश्येथाश्च ततो योधान्सदा त्वं परिहर्षयन् । दूतानां च चराणां च प्रदोषस्ते सदा भवेत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पश्येथाश्च
पश् [4. Ā.]
पश्येथाश्च
च [ind]
ततो
ततस् [ind]
योधान्
योध [m]
सदा
सदा [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
परिहर्षयन्
परिहर्षय् [10. P.]
दूतानां
दूत [m]
च
च [ind]
चराणां
चर [m]
च
च [ind]
प्रदोषस्ते
प्रदोष [m]
प्रदोषस्ते
त्वद् [pron]
सदा
सदा [ind]
भवेत्
भू [1. Ā.]
सदा चापररात्रं ते भवेत्कार्यार्थनिर्णये । मध्यरात्रे विहारस्ते मध्याह्ने च सदा भवेत् ॥
English Translation
The latter end of the night should be devoted by you to settle what acts should be done by you in the day. Midnight's and midday's should be devoted to amusements and sports. At all times, however, you should think of the means for the execution your projects.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सदा
सदा [ind]
चापररात्रं
च [ind]
चापररात्रं
अपररात्र [m]
ते
त्वद् [pron]
भवेत्
भू [1. Ā.]
कार्यार्थनिर्णये
कार्य [n]
कार्यार्थनिर्णये
अर्थ [mn]
कार्यार्थनिर्णये
निर्णय [m]
मध्यरात्रे
मध्यरात्र [m]
विहारस्ते
विहार [m]
विहारस्ते
त्वद् [pron]
मध्याह्ने
मध्याह्न [m]
च
च [ind]
सदा
सदा [ind]
भवेत्
भू [1. Ā.]
सर्वे त्वात्ययिकाः कालाः कार्याणां भरतर्षभ । तथैवालंकृतः काले तिष्ठेथा भूरिदक्षिणः । चक्रवत्कर्मणां तात पर्यायो ह्येष नित्यशः ॥
English Translation
At the proper time, adorning your body, you should sit prepared to make gifts in profusion. The turns for different deeds, O son, ceaselessly revolve like wheels.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वे
सर्व [pron]
त्वात्ययिकाः
तु [ind]
त्वात्ययिकाः
आत्ययिक [adj]
कालाः
काल [m]
कार्याणां
कार्य [n]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
तथैवालंकृतः
तथा [ind]
तथैवालंकृतः
एव [ind]
तथैवालंकृतः
अलंकृ [8. Ā.]
काले
काल [m]
तिष्ठेथा
स्था [1. Ā.]
भूरिदक्षिणः
भूरि [adj]
भूरिदक्षिणः
दक्षिणा [f]
चक्रवत्
चक्र [n]
चक्रवत्
वत् [ind]
कर्मणां
कर्मन् [n]
तात
तात [m]
पर्यायो
पर्याय [m]
ह्येष
हि [ind]
ह्येष
एतद् [pron]
नित्यशः
नित्यशस् [ind]
कोशस्य संचये यत्नं कुर्वीथा न्यायतः सदा । द्विविधस्य महाराज विपरीतं विवर्जयेः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कोशस्य
कोश [mn]
संचये
संचय [m]
यत्नं
यत्न [m]
कुर्वीथा
कृ [2. Ā.]
न्यायतः
न्याय [m]
सदा
सदा [ind]
द्विविधस्य
द्विविध [adj]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
विपरीतं
विपरीत [adj]
विवर्जयेः
विवर्जय् [10. Ā.]
चारैर्विदित्वा शत्रूंश्च ये ते राज्यान्तरायिणः । तानाप्तैः पुरुषैर्दूराद्घातयेथाः परस्परम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चारैर्
चार [m]
विदित्वा
विद् [6. Ā.]
शत्रूंश्च
शत्रु [m]
शत्रूंश्च
च [ind]
ये
यद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
राज्यान्तरायिणः
राज्य [n]
राज्यान्तरायिणः
अन्तरायिन् [adj]
तान्
तद् [pron]
आप्तैः
आप्त [adj]
पुरुषैर्
पुरुष [m]
दूराद्
दूरात् [ind]
घातयेथाः
घातय् [10. Ā.]
परस्परम्
परस्पर [adj]
कर्मदृष्ट्याथ भृत्यांस्त्वं वरयेथाः कुरूद्वह । कारयेथाश्च कर्माणि युक्तायुक्तैरधिष्ठितैः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कर्मदृष्ट्याथ
कर्मन् [n]
कर्मदृष्ट्याथ
दृष्टि [f]
कर्मदृष्ट्याथ
अथ [ind]
भृत्यांस्त्वं
भृत्य [m]
भृत्यांस्त्वं
त्वद् [pron]
वरयेथाः
वरय् [10. Ā.]
कुरूद्वह
कुरु [m]
कुरूद्वह
उद्वह [m]
कारयेथाश्च
कारय् [10. Ā.]
कारयेथाश्च
च [ind]
कर्माणि
कर्मन् [n]
युक्तायुक्तैर्
युज् [6. Ā.]
युक्तायुक्तैर्
अयुक्त [adj]
अधिष्ठितैः
अधिष्ठा [1. Ā.]
सेनाप्रणेता च भवेत्तव तात दृढव्रतः । शूरः क्लेशसहश्चैव प्रियश्च तव मानवः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सेनाप्रणेता
सेना [f]
सेनाप्रणेता
प्रणेतृ [m]
च
च [ind]
भवेत्
भू [1. Ā.]
तव
त्वद् [pron]
तात
तात [m]
दृढव्रतः
दृढ [adj]
दृढव्रतः
व्रत [n]
शूरः
शूर [m]
क्लेशसहश्चैव
क्लेश [m]
क्लेशसहश्चैव
सह [adj]
क्लेशसहश्चैव
च [ind]
क्लेशसहश्चैव
एव [ind]
प्रियश्च
प्रिय [adj]
प्रियश्च
च [ind]
तव
त्वद् [pron]
मानवः
मानव [m]
सर्वे जानपदाश्चैव तव कर्माणि पाण्डव । पौरोगवाश्च सभ्याश्च कुर्युर्ये व्यवहारिणः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वे
सर्व [pron]
जानपदाश्चैव
जानपद [m]
जानपदाश्चैव
च [ind]
जानपदाश्चैव
एव [ind]
तव
त्वद् [pron]
कर्माणि
कर्मन् [n]
पाण्डव
पाण्डव [m]
पौरोगवाश्च
पौरोगव [m]
पौरोगवाश्च
च [ind]
सभ्याश्च
सभ्य [m]
सभ्याश्च
च [ind]
कुर्युर्
कृ [2. Ā.]
ये
यद् [pron]
व्यवहारिणः
व्यवहारिन् [adj]
स्वरन्ध्रं पररन्ध्रं च स्वेषु चैव परेषु च । उपलक्षयितव्यं ते नित्यमेव युधिष्ठिर ॥
English Translation
You should always, O Yudhishthira, be careful to ascertain your own shortcomings as also those of your enemies. The shortcomings also of your own men as also of the men of your enemies should equally be known.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वरन्ध्रं
स्व [adj]
स्वरन्ध्रं
रन्ध्र [mn]
पररन्ध्रं
पर [pron]
पररन्ध्रं
रन्ध्र [mn]
च
च [ind]
स्वेषु
स्व [adj]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
परेषु
पर [pron]
च
च [ind]
उपलक्षयितव्यं
उपलक्षय् [10. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
नित्यम्
नित्यम् [ind]
एव
एव [ind]
युधिष्ठिर
युधिष्ठिर [m]
देशान्तरस्थाश्च नरा विक्रान्ताः सर्वकर्मसु । मात्राभिरनुरूपाभिरनुग्राह्या हितास्त्वया ॥
English Translation
Those men of your kingdom, who are wellskilled in their respective callings, and are devoted to your good, should be patronized by you with adequate means of support.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
देशान्तरस्थाश्च
देश [m]
देशान्तरस्थाश्च
अन्तर [adj]
देशान्तरस्थाश्च
स्थ [adj]
देशान्तरस्थाश्च
च [ind]
नरा
नर [m]
विक्रान्ताः
विक्रम् [1. Ā.]
सर्वकर्मसु
सर्व [pron]
सर्वकर्मसु
कर्मन् [n]
मात्राभिर्
मात्रा [f]
अनुरूपाभिर्
अनुरूप [adj]
अनुग्राह्या
अनुग्रह् [9. Ā.]
हितास्त्वया
हित [adj]
हितास्त्वया
त्वद् [pron]
गुणार्थिनां गुणः कार्यो विदुषां ते जनाधिप । अविचाल्याश्च ते ते स्युर्यथा मेरुर्महागिरिः ॥
English Translation
A wise king, O chief of men, should always see that the accomplishments of his subjects might be kept up. They would then be firinly devoted to you, seeing that they did not fall away from their skill
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गुणार्थिनां
गुण [mn]
गुणार्थिनां
अर्थिन् [adj]
गुणः
गुण [mn]
कार्यो
कृ [2. Ā.]
विदुषां
विद्वस् [adj]
ते
त्वद् [pron]
जनाधिप
जनाधिप [m]
अविचाल्याश्च
अ [ind]
अविचाल्याश्च
विचालय् [10. P.]
अविचाल्याश्च
च [ind]
ते
तद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
स्युर्
अस् [2. P.]
यथा
यथा [ind]
मेरुर्
मेरु [m]
महागिरिः
महत् [adj]
महागिरिः
गिरि [m]