Aśvamedhikaparva Adhyāya 84
अश्वमेधिकपर्व • अध्यायः 84
Aśvamedhikaparva Adhyāya 84 of the classical Mahābhārata with 20 verses.
Total: 20 Verses
•
Citations: MBh 14.84.1–20
•
250 Lexicon Terms
मागधेनार्चितो राजन्पाण्डवः श्वेतवाहनः । दक्षिणां दिशमास्थाय चारयामास तं हयम् ॥
English Translation
Vaishampayana continued : Adored by the king of Magadha, Pandu's son having white horses yoked to his car, proceeded along the south, following the (sacrificial) horse.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मागधेनार्चितो
मागध [m]
मागधेनार्चितो
अर्चय् [10. Ā.]
राजन्
राजन् [m]
पाण्डवः
पाण्डव [m]
श्वेतवाहनः
श्वेतवाहन [m]
दक्षिणां
दक्षिण [adj]
दिशम्
दिश् [f]
आस्थाय
आस्था [1. Ā.]
चारयामास
चारय् [10. Ā.]
तं
तद् [pron]
हयम्
हय [m]
ततः स पुनरावृत्य हयः कामचरो बली । आससाद पुरीं रम्यां चेदीनां शुक्तिसाह्वयाम् ॥
English Translation
Turning round in course of his wanderings at will, the strong horse came upon the beautiful city of the Chedis called after the oyster.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
स
तद् [pron]
पुनर्
पुनर् [ind]
आवृत्य
आवृत् [1. Ā.]
हयः
हय [m]
कामचरो
काम [m]
कामचरो
चर [adj]
बली
बलिन् [adj]
आससाद
आसद् [2. P.]
पुरीं
पुरी [f]
रम्यां
रम्य [adj]
चेदीनां
चेदि [m]
शुक्तिसाह्वयाम्
शुक्तिसाह्वया [f]
शरभेणार्चितस्तत्र शिशुपालात्मजेन सः । युद्धपूर्वेण मानेन पूजया च महाबलः ॥
English Translation
Sharabha, the son of Shishupala, gifted with great strength, first met Arjuna in battle and then adored him with due honours.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शरभेणार्चितस्तत्र
शरभ [m]
शरभेणार्चितस्तत्र
अर्चय् [10. Ā.]
शरभेणार्चितस्तत्र
तत्र [ind]
शिशुपालात्मजेन
शिशुपाल [m]
शिशुपालात्मजेन
आत्मज [m]
सः
तद् [pron]
युद्धपूर्वेण
युद्ध [n]
युद्धपूर्वेण
पूर्व [pron]
मानेन
मान [m]
पूजया
पूजा [f]
च
च [ind]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
तत्रार्चितो ययौ राजंस्तदा स तुरगोत्तमः । काशीनन्ध्रान्कोसलांश्च किरातानथ तङ्गणान् ॥
English Translation
Adored by him, O king, that best of horses then proceeded to the kingdom of the Kashis, the Angas, the Kosalas, the Kiratas, and the Tanganas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्रार्चितो
तत्र [ind]
तत्रार्चितो
अर्चय् [10. Ā.]
ययौ
या [2. Ā.]
राजंस्तदा
राजन् [m]
राजंस्तदा
तदा [ind]
स
तद् [pron]
तुरगोत्तमः
तुरग [m]
तुरगोत्तमः
उत्तम [adj]
काशीन्
काशि [m]
अन्ध्रान्
अन्ध्र [m]
कोसलांश्च
कोसल [m]
कोसलांश्च
च [ind]
किरातान्
किरात [mn]
अथ
अथ [ind]
तङ्गणान्
तङ्गण [m]
तत्र पूजां यथान्यायं प्रतिगृह्य स पाण्डवः । पुनरावृत्य कौन्तेयो दशार्णानगमत्तदा ॥
English Translation
Receiving due honours in all those kingdoms Dhananjaya turned his course. Indeed, the son of Kunti then proceeded to the country of the Dasharnas,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
पूजां
पूजा [f]
यथान्यायं
यथान्यायम् [ind]
प्रतिगृह्य
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
स
तद् [pron]
पाण्डवः
पाण्डव [m]
पुनर्
पुनर् [ind]
आवृत्य
आवृत् [1. Ā.]
कौन्तेयो
कौन्तेय [m]
दशार्णान्
दशार्ण [m]
अगमत्
गम् [6. Ā.]
तदा
तदा [ind]
तत्र चित्राङ्गदो नाम बलवान्वसुधाधिपः । तेन युद्धमभूत्तस्य विजयस्यातिभैरवम् ॥
English Translation
The ruler of that people was Chitrangada who was gifted with great strength and was a crusher of enemies. Between him and Vijaya took place a very dreadful battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
चित्राङ्गदो
चित्राङ्गद [m]
नाम
नाम [ind]
बलवान्
बलवत् [adj]
वसुधाधिपः
वसुधाधिप [m]
तेन
तद् [pron]
युद्धम्
युद्ध [n]
अभूत्
भू [1. Ā.]
तस्य
तद् [pron]
विजयस्यातिभैरवम्
विजय [m]
विजयस्यातिभैरवम्
अति [ind]
विजयस्यातिभैरवम्
भैरव [adj]
तं चापि वशमानीय किरीटी पुरुषर्षभः । निषादराज्ञो विषयमेकलव्यस्य जग्मिवान् ॥
English Translation
Bringing him under his control the diademdecked Arjuna, that foremost of men, went to the kingdom of the Nishada king, viz., the son of Ekalavya.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
वशम्
वश [m]
आनीय
आनी [1. Ā.]
किरीटी
किरीटिन् [m]
पुरुषर्षभः
पुरुष [m]
पुरुषर्षभः
ऋषभ [m]
निषादराज्ञो
निषाद [m]
निषादराज्ञो
राजन् [m]
विषयम्
विषय [mn]
एकलव्यस्य
एकलव्य [m]
जग्मिवान्
गम् [6. Ā.]
एकलव्यसुतश्चैनं युद्धेन जगृहे तदा । ततश्चक्रे निषादैः स संग्रामं रोमहर्षणम् ॥
English Translation
The son of Ekalavya received Arjuna in battle! The encounter took place between the Kuru hero and the Nishadas was so furious as to make the hairs stand erect.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एकलव्यसुतश्चैनं
एकलव्य [m]
एकलव्यसुतश्चैनं
सुत [m]
एकलव्यसुतश्चैनं
च [ind]
एकलव्यसुतश्चैनं
एनद् [pron]
युद्धेन
युद्ध [n]
जगृहे
ग्रह् [6. Ā.]
तदा
तदा [ind]
ततश्चक्रे
ततस् [ind]
ततश्चक्रे
कृ [2. Ā.]
निषादैः
निषाद [m]
स
तद् [pron]
संग्रामं
संग्राम [mn]
रोमहर्षणम्
रोमन् [n]
रोमहर्षणम्
हर्षण [adj]
ततस्तमपि कौन्तेयः समरेष्वपराजितः । जिगाय समरे वीरो यज्ञविघ्नार्थमुद्यतम् ॥
English Translation
Unvanquished in battle, the brave son of Kunti defeated the Nishada king who proved an impediinent to the sacrifice.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तम्
ततस् [ind]
ततस्तम्
तद् [pron]
अपि
अपि [ind]
कौन्तेयः
कौन्तेय [m]
समरेष्वपराजितः
समर [mn]
समरेष्वपराजितः
अपराजित [adj]
जिगाय
जि [9. P.]
समरे
समर [mn]
वीरो
वीर [m]
यज्ञविघ्नार्थम्
यज्ञ [m]
यज्ञविघ्नार्थम्
विघ्न [mn]
यज्ञविघ्नार्थम्
अर्थ [mn]
उद्यतम्
उद्यम् [6. P.]
स तं जित्वा महाराज नैषादिं पाकशासनिः । अर्चितः प्रययौ भूयो दक्षिणं सलिलार्णवम् ॥
English Translation
Having subjugated the son of Ekalavya, O king, the son of Indra, duly adored by the Nishadas, then proceeded towards the southern Ocean.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तं
तद् [pron]
जित्वा
जि [9. P.]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
नैषादिं
नैषाद [adj]
पाकशासनिः
पाकशासन [m]
अर्चितः
अर्चय् [10. Ā.]
प्रययौ
प्रया [2. Ā.]
भूयो
भूयस् [ind]
दक्षिणं
दक्षिण [adj]
सलिलार्णवम्
सलिल [n]
सलिलार्णवम्
अर्णव [mn]
तत्रापि द्रविडैरन्ध्रै रौद्रैर्माहिषकैरपि । तथा कोल्लगिरेयैश्च युद्धमासीत्किरीटिनः ॥
English Translation
In those regions battles took place between the diadem-decked hero and the Dravidas and Andhras and the dreadful Mahishakas and the hillmen of Kolwa.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्रापि
तत्र [ind]
तत्रापि
अपि [ind]
द्रविडैर्
द्रविड [m]
अन्ध्रै
अन्ध्र [m]
रौद्रैर्
रौद्र [adj]
माहिषकैर्
माहिषक [m]
अपि
अपि [ind]
तथा
तथा [ind]
कोल्लगिरेयैश्च
कोल्लगिरेय [m]
कोल्लगिरेयैश्च
च [ind]
युद्धम्
युद्ध [n]
आसीत्
अस् [2. P.]
किरीटिनः
किरीटिन् [m]
तुरगस्य वशेनाथ सुराष्ट्रानभितो ययौ । गोकर्णमपि चासाद्य प्रभासमपि जग्मिवान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तुरगस्य
तुरग [m]
वशेनाथ
वश [m]
वशेनाथ
अथ [ind]
सुराष्ट्रान्
सुराष्ट्र [m]
अभितो
अभितस् [ind]
ययौ
या [2. Ā.]
गोकर्णम्
गोकर्ण [mn]
अपि
अपि [ind]
चासाद्य
च [ind]
चासाद्य
आसादय् [10. Ā.]
प्रभासम्
प्रभास [mn]
अपि
अपि [ind]
जग्मिवान्
गम् [6. Ā.]
ततो द्वारवतीं रम्यां वृष्णिवीराभिरक्षिताम् । आससाद हयः श्रीमान्कुरुराजस्य यज्ञियः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
द्वारवतीं
द्वारवती [f]
रम्यां
रम्य [adj]
वृष्णिवीराभिरक्षिताम्
वृष्णि [m]
वृष्णिवीराभिरक्षिताम्
वीर [m]
वृष्णिवीराभिरक्षिताम्
अभिरक्ष् [1. Ā.]
आससाद
आसद् [2. P.]
हयः
हय [m]
श्रीमान्
श्रीमत् [adj]
कुरुराजस्य
कुरुराज [m]
यज्ञियः
यज्ञिय [adj]
तमुन्मथ्य हयश्रेष्ठं यादवानां कुमारकाः । प्रययुस्तांस्तदा राजन्नुग्रसेनो न्यवारयत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
उन्मथ्य
उन्मथ् [9. P.]
हयश्रेष्ठं
हय [m]
हयश्रेष्ठं
श्रेष्ठ [adj]
यादवानां
यादव [m]
कुमारकाः
कुमारक [m]
प्रययुस्तांस्तदा
प्रया [2. Ā.]
प्रययुस्तांस्तदा
तद् [pron]
प्रययुस्तांस्तदा
तदा [ind]
राजन्न्
राजन् [m]
उग्रसेनो
उग्रसेन [m]
न्यवारयत्
निवारय् [10. Ā.]
ततः पुर्या विनिष्क्रम्य वृष्ण्यन्धकपतिस्तदा । सहितो वसुदेवेन मातुलेन किरीटिनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
पुर्या
पुरी [f]
विनिष्क्रम्य
विनिष्क्रम् [6. P.]
वृष्ण्यन्धकपतिस्तदा
वृष्णि [m]
वृष्ण्यन्धकपतिस्तदा
अन्धक [m]
वृष्ण्यन्धकपतिस्तदा
पति [m]
वृष्ण्यन्धकपतिस्तदा
तदा [ind]
सहितो
सहित [adj]
वसुदेवेन
वसुदेव [m]
मातुलेन
मातुल [m]
किरीटिनः
किरीटिन् [m]
तौ समेत्य कुरुश्रेष्ठं विधिवत्प्रीतिपूर्वकम् । परया भरतश्रेष्ठं पूजया समवस्थितौ । ततस्ताभ्यामनुज्ञातो ययौ येन हयो गतः ॥
English Translation
The two elderly chiefs honoured Arjuna duly. Getting their permission, the Kuru prince then proceeded to where the horse he followed lied him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तौ
तद् [pron]
समेत्य
समे [2. P.]
कुरुश्रेष्ठं
कुरुश्रेष्ठ [m]
विधिवत्
विधिवत् [ind]
प्रीतिपूर्वकम्
प्रीति [f]
प्रीतिपूर्वकम्
पूर्वक [adj]
परया
पर [pron]
भरतश्रेष्ठं
भरत [m]
भरतश्रेष्ठं
श्रेष्ठ [adj]
पूजया
पूजा [f]
समवस्थितौ
समवस्था [1. Ā.]
ततस्ताभ्याम्
ततस् [ind]
ततस्ताभ्याम्
तद् [pron]
अनुज्ञातो
अनुज्ञा [9. Ā.]
ययौ
या [2. Ā.]
येन
येन [ind]
हयो
हय [m]
गतः
गम् [6. Ā.]
ततः स पश्चिमं देशं समुद्रस्य तदा हयः । क्रमेण व्यचरत्स्फीतं ततः पञ्चनदं ययौ ॥
English Translation
The sacrificial horse then proceeded along the coast of the western ocean and at last reached the country of the five waters full of population and prosperity.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
स
तद् [pron]
पश्चिमं
पश्चिम [adj]
देशं
देश [m]
समुद्रस्य
समुद्र [m]
तदा
तदा [ind]
हयः
हय [m]
क्रमेण
क्रमेण [ind]
व्यचरत्
विचर् [1. Ā.]
स्फीतं
स्फीत [adj]
ततः
ततस् [ind]
पञ्चनदं
पञ्चनद [n]
ययौ
या [2. Ā.]
तस्मादपि स कौरव्य गान्धारविषयं हयः । विचचार यथाकामं कौन्तेयानुगतस्तदा ॥
English Translation
Thence, O king, the horse proceeded to the country of the Gandharas. Arrived there, it roamed at will, followed by the son of Kunti.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्माद्
तद् [pron]
अपि
अपि [ind]
स
तद् [pron]
कौरव्य
कौरव्य [m]
गान्धारविषयं
गान्धार [m]
गान्धारविषयं
विषय [mn]
हयः
हय [m]
विचचार
विचर् [1. Ā.]
यथाकामं
यथाकाम [adj]
कौन्तेयानुगतस्तदा
कौन्तेय [m]
कौन्तेयानुगतस्तदा
अनुगम् [1. Ā.]
कौन्तेयानुगतस्तदा
तदा [ind]
तत्र गान्धारराजेन युद्धमासीन्महात्मनः । घोरं शकुनिपुत्रेण पूर्ववैरानुसारिणा ॥
English Translation
Then took place a dreadful battle between the diadem-decked hero and the king of the Gandharas, viz., the son of Shakuni, who had a bitter remembrance of the grudge his father bore to the Pandavas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
गान्धारराजेन
गान्धार [m]
गान्धारराजेन
राज [m]
युद्धम्
युद्ध [n]
आसीन्महात्मनः
अस् [2. P.]
आसीन्महात्मनः
महात्मन् [adj]
घोरं
घोर [adj]
शकुनिपुत्रेण
शकुनि [m]
शकुनिपुत्रेण
पुत्र [m]
पूर्ववैरानुसारिणा
पूर्व [pron]
पूर्ववैरानुसारिणा
वैर [mn]
पूर्ववैरानुसारिणा
अनुसारिन् [adj]