Anuśāsanaparva Adhyāya 51
अनुशासनपर्व • अध्यायः 51
Anuśāsanaparva Adhyāya 51 of the classical Mahābhārata with 49 verses.
Total: 49 Verses
•
Citations: MBh 13.51.1–49
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
नहुषस्तु ततः श्रुत्वा च्यवनं तं तथागतम् । त्वरितः प्रययौ तत्र सहामात्यपुरोहितः ॥
English Translation
Bhishma said Hearing the strait into which Chyavana was reduced, King Nahusha speedily went there, accompanied by his ministers and priest.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नहुषस्तु
नहुष [m]
नहुषस्तु
तु [ind]
ततः
ततस् [ind]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
च्यवनं
च्यवन [m]
तं
तद् [pron]
तथागतम्
तथागत [adj]
त्वरितः
त्वर् [1. P.]
प्रययौ
प्रया [2. Ā.]
तत्र
तत्र [ind]
सहामात्यपुरोहितः
सह [ind]
सहामात्यपुरोहितः
अमात्य [m]
सहामात्यपुरोहितः
पुरोहित [m]
शौचं कृत्वा यथान्यायं प्राञ्जलिः प्रयतो नृपः । आत्मानमाचचक्षे च च्यवनाय महात्मने ॥
English Translation
Having purified himself duly, the king, with joined hands and rapt attention, introduced himself to the great Chyavana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शौचं
शौच [n]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
यथान्यायं
यथान्यायम् [ind]
प्राञ्जलिः
प्राञ्जलि [adj]
प्रयतो
प्रयम् [1. Ā.]
नृपः
नृप [m]
आत्मानम्
आत्मन् [m]
आचचक्षे
आचक्ष् [1. P.]
च
च [ind]
च्यवनाय
च्यवन [m]
महात्मने
महात्मन् [adj]
अर्चयामास तं चापि तस्य राज्ञः पुरोहितः । सत्यव्रतं महाभागं देवकल्पं विशां पते ॥
English Translation
The king's priest then adored with due ceremonies that Rishi, O king, who was observant of the vow of truth and gifted with a great soul, and who resembled a god himself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अर्चयामास
अर्चय् [10. Ā.]
तं
तद् [pron]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
तस्य
तद् [pron]
राज्ञः
राजन् [m]
पुरोहितः
पुरोहित [m]
सत्यव्रतं
सत्य [adj]
सत्यव्रतं
व्रत [n]
महाभागं
महाभाग [adj]
देवकल्पं
देव [m]
देवकल्पं
कल्प [adj]
विशां
विश् [f]
पते
पति [m]
करवाणि प्रियं किं ते तन्मे व्याख्यातुमर्हसि । सर्वं कर्तास्मि भगवन्यद्यपि स्यात्सुदुष्करम् ॥
English Translation
Nahusha said Tell, me, O best of twiceborn ones, what act shall we do that may be pleasing to you? However difficult that deed may be, there is nothing, O holy one, that I shall not be able to do at your command.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्राह्मण्यं
ब्राह्मण्य [n]
प्राप्नुयात्
प्राप् [1. P.]
केन
केन [ind]
तन्मे
तद् [pron]
तन्मे
मद् [pron]
व्याख्यातुम्
व्याख्या [2. Ā.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
सर्वं
सर्व [pron]
कर्तास्मि
कृ [2. Ā.]
भगवन्
भगवत् [adj]
यद्यपि
यदि [ind]
यद्यपि
अपि [ind]
स्यात्
अस् [2. P.]
सुदुष्करम्
सु [ind]
सुदुष्करम्
दुष्कर [adj]
श्रमेण महता युक्ताः कैवर्ता मत्स्यजीविनः । मम मूल्यं प्रयच्छैभ्यो मत्स्यानां विक्रयैः सह ॥
English Translation
Chyavana said These men who live by catching fish, have all been exhausted with fatigue. Do you pay them the price that may be fixed upon me along with value of these fish.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रमेण
श्रम [m]
महता
महत् [adj]
युक्ताः
युज् [6. Ā.]
कैवर्ता
कैवर्त [m]
मत्स्यजीविनः
मत्स्य [m]
मत्स्यजीविनः
जीविन् [adj]
मम
मद् [pron]
मूल्यं
मूल्य [n]
प्रयच्छैभ्यो
प्रयम् [1. Ā.]
प्रयच्छैभ्यो
इदम् [pron]
मत्स्यानां
मत्स्य [m]
विक्रयैः
विक्रय [m]
सह
सह [ind]
सहस्रं दीयतां मूल्यं निषादेभ्यः पुरोहित । निष्क्रयार्थं भगवतो यथाह भृगुनन्दनः ॥
English Translation
Nahusha said Let my priest give to these Nishadas a thousand coins as price for buying this sacred one as he himself has ordered.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सहस्रं
सहस्र [mn]
दीयतां
दा [1. Ā.]
मूल्यं
मूल्य [n]
निषादेभ्यः
निषाद [m]
पुरोहित
पुरोहित [m]
निष्क्रयार्थं
निष्क्रय [m]
निष्क्रयार्थं
अर्थ [mn]
भगवतो
भगवत् [adj]
यथाह
यथा [ind]
यथाह
अह् [1. P.]
भृगुनन्दनः
भृगु [m]
भृगुनन्दनः
नन्दन [m]
सहस्रं नाहमर्हामि किं वा त्वं मन्यसे नृप । सदृशं दीयतां मूल्यं स्वबुद्ध्या निश्चयं कुरु ॥
English Translation
Chyavana said A thousand coins is not my price. The question depends upon your discretion. Give them a fair price, setting with your discretion. Give them a fair price, settling with your own intelligence what it should be.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सहस्रं
सहस्र [mn]
नाहम्
न [ind]
नाहम्
मद् [pron]
अर्हामि
अर्ह् [1. Ā.]
किं
क [pron]
वा
वा [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
मन्यसे
मन् [8. P.]
नृप
नृप [m]
सदृशं
सदृश [adj]
दीयतां
दा [1. Ā.]
मूल्यं
मूल्य [n]
स्वबुद्ध्या
स्व [adj]
स्वबुद्ध्या
बुद्धि [f]
निश्चयं
निश्चय [m]
कुरु
कृ [2. Ā.]
सहस्राणां शतं क्षिप्रं निषादेभ्यः प्रदीयताम् । स्यादेतत्तु भवेन्मूल्यं किं वान्यन्मन्यते भवान् ॥
English Translation
Nahusha said Let, О learned Brahmana, a hundred thousand coins be given to these Nishadas. Shall this be your price, O holy one, or do you think otherwise.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सहस्रं
सहस्र [mn]
दीयतां
दा [1. Ā.]
मूल्यं
मूल्य [n]
निषादेभ्यः
निषाद [m]
पुरोहित
पुरोहित [m]
स्याद्
अस् [2. P.]
एतत्
एतद् [pron]
तु
तु [ind]
भवेन्मूल्यं
भू [1. Ā.]
भवेन्मूल्यं
मूल्य [n]
किं
क [pron]
वान्यन्मन्यते
वा [ind]
वान्यन्मन्यते
अन्य [pron]
वान्यन्मन्यते
मन् [8. P.]
भवान्
भवत् [adj]
नाहं शतसहस्रेण निमेयः पार्थिवर्षभ । दीयतां सदृशं मूल्यममात्यैः सह चिन्तय ॥
English Translation
Chyavana said I should not be bought with a hundred thousand coins, O best of kings! Let a proper price be given to these! Do you consult with your ministers.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नाहं
न [ind]
नाहं
मद् [pron]
शतसहस्रेण
शत [mn]
शतसहस्रेण
सहस्र [mn]
निमेयः
निमा [3. Ā.]
पार्थिवर्षभ
पार्थिव [m]
पार्थिवर्षभ
ऋषभ [m]
दीयतां
दा [1. Ā.]
सदृशं
सदृश [adj]
मूल्यम्
मूल्य [n]
अमात्यैः
अमात्य [m]
सह
सह [ind]
चिन्तय
चिन्तय् [10. Ā.]
कोटिः प्रदीयतां मूल्यं निषादेभ्यः पुरोहित । यदेतदपि नौपम्यमतो भूयः प्रदीयताम् ॥
English Translation
Nabusha said Let my priest give to these Nishadas a crore of coins. If even this does not cover your value, let more be paid to them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सहस्रं
सहस्र [mn]
दीयतां
दा [1. Ā.]
मूल्यं
मूल्य [n]
निषादेभ्यः
निषाद [m]
पुरोहित
पुरोहित [m]
यद्
यद् [pron]
एतद्
एतद् [pron]
अपि
अपि [ind]
नौपम्यम्
न [ind]
नौपम्यम्
औपम्य [n]
अतो
अतस् [ind]
भूयः
भूयस् [ind]
प्रदीयताम्
प्रदा [3. Ā.]
राजन्नार्हाम्यहं कोटिं भूयो वापि महाद्युते । सदृशं दीयतां मूल्यं ब्राह्मणैः सह चिन्तय ॥
English Translation
Chyavana said O king, I am not with a crore of coins or even more. Let that price be given to these men which would be fair or proper. Do you consult with the Brahmanas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राजन्नार्हाम्यहं
राजन् [m]
राजन्नार्हाम्यहं
न [ind]
राजन्नार्हाम्यहं
अर्ह् [1. Ā.]
राजन्नार्हाम्यहं
मद् [pron]
कोटिं
कोटि [f]
भूयो
भूयस् [ind]
वापि
वा [ind]
वापि
अपि [ind]
महाद्युते
महत् [adj]
महाद्युते
द्युति [f]
दीयतां
दा [1. Ā.]
सदृशं
सदृश [adj]
मूल्यम्
मूल्य [n]
अमात्यैः
अमात्य [m]
सह
सह [ind]
चिन्तय
चिन्तय् [10. Ā.]
अर्धराज्यं समग्रं वा निषादेभ्यः प्रदीयताम् । एतन्मूल्यमहं मन्ये किं वान्यन्मन्यसे द्विज ॥
English Translation
Nahusha said Let half my kingdom or even the whole be given away to these Nishadas. I think that would be your price. What, however, do you think twiceborn one?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सहस्राणां
सहस्र [mn]
शतं
शत [mn]
क्षिप्रं
क्षिप्रम् [ind]
निषादेभ्यः
निषाद [m]
प्रदीयताम्
प्रदा [3. Ā.]
स्याद्
अस् [2. P.]
एतत्
एतद् [pron]
तु
तु [ind]
भवेन्मूल्यं
भू [1. Ā.]
भवेन्मूल्यं
मूल्य [n]
किं
क [pron]
वान्यन्मन्यते
वा [ind]
वान्यन्मन्यते
अन्य [pron]
वान्यन्मन्यते
मन् [8. P.]
भवान्
भवत् [adj]
अर्धराज्यं समग्रं वा नाहमर्हामि पार्थिव । सदृशं दीयतां मूल्यमृषिभिः सह चिन्त्यताम् ॥
English Translation
Chyavana said I do not deserve to be purchased with half your kingdom or even the whole of it, O king! Let that price which is proper be given to these men. Do you consult with the Rishis!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अर्धराज्यं
अर्ध [adj]
अर्धराज्यं
राज्य [n]
समग्रं
समग्र [adj]
वा
वा [ind]
निषादेभ्यः
निषाद [m]
प्रदीयताम्
प्रदा [3. Ā.]
सदृशं
सदृश [adj]
दीयतां
दा [1. Ā.]
मूल्यं
मूल्य [n]
स्वबुद्ध्या
स्व [adj]
स्वबुद्ध्या
बुद्धि [f]
निश्चयं
निश्चय [m]
कुरु
कृ [2. Ā.]
महर्षेर्वचनं श्रुत्वा नहुषो दुःखकर्शितः । स चिन्तयामास तदा सहामात्यपुरोहितः ॥
English Translation
Bhishma continued Hearing these words of the great Rishi, Nahusha became stricken with great sorrow. With his ministers and priest he began to think on the matter.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महर्षेर्
महत् [adj]
महर्षेर्
ऋषि [m]
वचनं
वचन [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
नहुषो
नहुष [m]
दुःखकर्शितः
दुःख [n]
दुःखकर्शितः
कर्शय् [10. P.]
त्वरितः
त्वर् [1. P.]
प्रययौ
प्रया [2. Ā.]
तत्र
तत्र [ind]
सहामात्यपुरोहितः
सह [ind]
सहामात्यपुरोहितः
अमात्य [m]
सहामात्यपुरोहितः
पुरोहित [m]
तत्र त्वन्यो वनचरः कश्चिन्मूलफलाशनः । नहुषस्य समीपस्थो गविजातोऽभवन्मुनिः ॥
English Translation
There then came to king Nahusha an ascetic living in the forest and subsisting upon fruit and roots and born of cow.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
त्वन्यो
तु [ind]
त्वन्यो
अन्य [pron]
वनचरः
वन [n]
वनचरः
चर [adj]
कश्चिन्मूलफलाशनः
कश्चित् [pron]
कश्चिन्मूलफलाशनः
मूल [mn]
कश्चिन्मूलफलाशनः
फल [n]
कश्चिन्मूलफलाशनः
अशन [n]
नहुषस्य
नहुष [m]
समीपस्थो
समीप [n]
समीपस्थो
स्थ [adj]
गविजातो
गविजात [m]
ऽभवन्मुनिः
भू [1. Ā.]
ऽभवन्मुनिः
मुनि [m]
स समाभाष्य राजानमब्रवीद्द्विजसत्तमः । तोषयिष्याम्यहं विप्रं यथा तुष्टो भविष्यति ॥
English Translation
That best of twiceborn persons, addressing the king, O monarch, said these words-I shall soon satisfy you. The Rishi also will be satisfied.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
समाभाष्य
समाभाष् [1. P.]
राजानम्
राजन् [m]
अब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
द्विजसत्तमः
द्विजसत्तम [m]
तोषयिष्याम्यहं
तोषय् [10. Ā.]
तोषयिष्याम्यहं
मद् [pron]
विप्रं
विप्र [m]
यथा
यथा [ind]
तुष्टो
तुष् [4. Ā.]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
नाहं मिथ्यावचो ब्रूयां स्वैरेष्वपि कुतोऽन्यथा । भवतो यदहं ब्रूयां तत्कार्यमविशङ्कया ॥
English Translation
I shall never speak a falsehood, no, not even in jest, what then need I say of other occasions? You should unhesitatingly do what I bid you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नाहं
न [ind]
नाहं
मद् [pron]
मिथ्यावचो
मिथ्या [ind]
मिथ्यावचो
वचस् [n]
ब्रूयां
ब्रू [2. Ā.]
स्वैरेष्वपि
स्वैर [adj]
स्वैरेष्वपि
अपि [ind]
कुतो
कुतस् [ind]
ऽन्यथा
अन्यथा [ind]
भवतो
भवत् [adj]
यद्
यद् [pron]
अहं
मद् [pron]
ब्रूयां
ब्रू [2. Ā.]
तत्
तद् [pron]
कार्यम्
कृ [2. Ā.]
अविशङ्कया
अविशङ्का [f]
ब्रवीतु भगवान्मूल्यं महर्षेः सदृशं भृगोः । परित्रायस्व मामस्माद्विषयं च कुलं च मे ॥
English Translation
Nahusha said Do you, O illustrious one, say what the value is of that great Rishi of Bhrigu's race. O, save me from this terrible difficulty, save my kingdom and save my family
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्रवीतु
ब्रू [2. Ā.]
भगवान्मूल्यं
भगवत् [adj]
भगवान्मूल्यं
मूल्य [n]
महर्षेः
महत् [adj]
महर्षेः
ऋषि [m]
सदृशं
सदृश [adj]
भृगोः
भृगु [m]
परित्रायस्व
परित्रा [4. P.]
माम्
मद् [pron]
अस्माद्
इदम् [pron]
विषयं
विषय [mn]
च
च [ind]
कुलं
कुल [n]
च
च [ind]
मे
मद् [pron]
हन्याद्धि भगवान्क्रुद्धस्त्रैलोक्यमपि केवलम् । किं पुनर्मां तपोहीनं बाहुवीर्यपरायणम् ॥
English Translation
If the holy Chyavana become angry, he would destroy the three worlds; what need I say then of my poor self who is destitute of penances and who depends upon the power only of his arms.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हन्याद्धि
हन् [6. P.]
हन्याद्धि
हि [ind]
भगवान्
भगवत् [adj]
क्रुद्धस्त्रैलोक्यम्
क्रुध् [4. Ā.]
क्रुद्धस्त्रैलोक्यम्
त्रैलोक्य [n]
अपि
अपि [ind]
केवलम्
केवल [adj]
किं
किम् [ind]
पुनर्
पुनर् [ind]
मां
मद् [pron]
तपोहीनं
तपस् [n]
तपोहीनं
हा [1. P.]
बाहुवीर्यपरायणम्
बाहु [mf]
बाहुवीर्यपरायणम्
वीर्य [n]
बाहुवीर्यपरायणम्
परायण [n]
अगाधेऽम्भसि मग्नस्य सामात्यस्य सहर्त्विजः । प्लवो भव महर्षे त्वं कुरु मूल्यविनिश्चयम् ॥
English Translation
O great Rishi, do you become the raft to us who have all fallen into a fathomless deep with all our counsellors and our priest. Do you settle what the value should be of the Rishi!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अगाधे
अगाध [adj]
ऽम्भसि
अम्भस् [n]
मग्नस्य
मज्ज् [1. Ā.]
सामात्यस्य
स [ind]
सामात्यस्य
अमात्य [m]
सहर्त्विजः
सह [ind]
सहर्त्विजः
ऋत्विज् [m]
प्लवो
प्लव [mn]
भव
भू [1. Ā.]
महर्षे
महत् [adj]
महर्षे
ऋषि [m]
त्वं
त्वद् [pron]
कुरु
कृ [2. Ā.]
मूल्यविनिश्चयम्
मूल्य [n]
मूल्यविनिश्चयम्
विनिश्चय [m]
नहुषस्य वचः श्रुत्वा गविजातः प्रतापवान् । उवाच हर्षयन्सर्वानमात्यान्पार्थिवं च तम् ॥
English Translation
Bhishma said Hearing these words of Nahusha, the ascetic born of a cow and gifted with great energy spoke thus, gladdening the monarch with all his counsellors:
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विपुलस्तु
विपुल [m]
विपुलस्तु
तु [ind]
वचः
वचस् [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
गुरोश्चिन्तापरो
गुरु [m]
गुरोश्चिन्तापरो
चिन्ता [f]
गुरोश्चिन्तापरो
पर [pron]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
उवाच
वच् [2. P.]
हर्षयन्
हर्षय् [10. Ā.]
सर्वान्
सर्व [pron]
अमात्यान्
अमात्य [m]
पार्थिवं
पार्थिव [adj]
च
च [ind]
तम्
तद् [pron]
अनर्घेया महाराज द्विजा वर्णमहत्तमाः । गावश्च पृथिवीपाल गौर्मूल्यं परिकल्प्यताम् ॥
English Translation
Brahmanas, O king, belong to the foremost of the four castes. No value, however great, can be fixed upon them. Kine also are invaluable. Therefore, O king, do you regard a cow as the value of the Rishi!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनर्घेया
अनर्घेय [adj]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
द्विजा
द्विज [m]
वर्णमहत्तमाः
वर्ण [mn]
वर्णमहत्तमाः
महत्तम [adj]
गावश्च
गो [mf]
गावश्च
च [ind]
पृथिवीपाल
पृथिवीपाल [m]
गौर्
गो [mf]
मूल्यं
मूल्य [n]
परिकल्प्यताम्
परिकल्पय् [10. Ā.]
नहुषस्तु ततः श्रुत्वा महर्षेर्वचनं नृप । हर्षेण महता युक्तः सहामात्यपुरोहितः ॥
English Translation
Hearing these words of the great Rishi, Nahusha became, O king, filled with joy along with all his counsellors and priest.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नहुषस्तु
नहुष [m]
नहुषस्तु
तु [ind]
ततः
ततस् [ind]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
च्यवनं
च्यवन [m]
तं
तद् [pron]
तथागतम्
तथागत [adj]
स
तद् [pron]
चिन्तयामास
चिन्तय् [10. Ā.]
तदा
तदा [ind]
सहामात्यपुरोहितः
सह [ind]
सहामात्यपुरोहितः
अमात्य [m]
सहामात्यपुरोहितः
पुरोहित [m]
अभिगम्य भृगोः पुत्रं च्यवनं संशितव्रतम् । इदं प्रोवाच नृपते वाचा संतर्पयन्निव ॥
English Translation
Proceeding then to Bhrigu's son Chyavana of rigid vows, he addressed him thus O monarch, for satisfying him to the best of his power.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभिगम्य
अभिगम् [1. Ā.]
भृगोः
भृगु [m]
पुत्रं
पुत्र [m]
च्यवनं
च्यवन [m]
संशितव्रतम्
संशित [adj]
संशितव्रतम्
व्रत [n]
इदं
इदम् [pron]
प्रोवाच
प्रवच् [2. P.]
नृपते
नृपति [m]
वाचा
वाच् [f]
संतर्पयन्न्
संतर्पय् [10. Ā.]
इव
इव [ind]
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ विप्रर्षे गवा क्रीतोऽसि भार्गव । एतन्मूल्यमहं मन्ये तव धर्मभृतां वर ॥
English Translation
Nahusha said Rise, rise, O twiceborn Rishi, you have been purchased, O son of Bhrigu, with a cow as your price! O foremost of righteous persons, even this, I think, is your price!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ
उत्था [1. Ā.]
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ
उत्था [1. Ā.]
विप्रर्षे
विप्र [m]
विप्रर्षे
ऋषि [m]
गवा
गो [mf]
क्रीतो
क्री [1. P.]
ऽसि
अस् [2. P.]
भार्गव
भार्गव [m]
एतन्मूल्यम्
एतद् [pron]
एतन्मूल्यम्
मूल्य [n]
अहं
मद् [pron]
मन्ये
मन् [8. P.]
तव
त्वद् [pron]
धर्मभृतां
धर्म [mn]
धर्मभृतां
भृत् [adj]
वर
वर [adj]
उत्तिष्ठाम्येष राजेन्द्र सम्यक्क्रीतोऽस्मि तेऽनघ । गोभिस्तुल्यं न पश्यामि धनं किंचिदिहाच्युत ॥
English Translation
Chyavana said Yes, O king of kings, I do rise up. I have been properly purchased by you, O sinless ore. I do not, O you of unfading glory, see any riches that is equal to kine.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उत्तिष्ठाम्येष
उत्था [1. Ā.]
उत्तिष्ठाम्येष
एतद् [pron]
राजेन्द्र
राजन् [m]
राजेन्द्र
इन्द्र [m]
सम्यक्
सम्यक् [ind]
क्रीतो
क्री [1. P.]
ऽस्मि
अस् [2. P.]
ते
त्वद् [pron]
ऽनघ
अनघ [adj]
गोभिस्तुल्यं
गो [mf]
गोभिस्तुल्यं
तुल्य [adj]
न
न [ind]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
धनं
धन [n]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
इहाच्युत
इह [ind]
इहाच्युत
अच्युत [adj]
कीर्तनं श्रवणं दानं दर्शनं चापि पार्थिव । गवां प्रशस्यते वीर सर्वपापहरं शिवम् ॥
English Translation
To speak of kine, to hear others speak of then, to make gifts of kine, and to see kine, O king, are acts, that are all praised, O hero, and that are highly auspicious and purifying.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कीर्तनं
कीर्तन [n]
श्रवणं
श्रवण [n]
दानं
दान [n]
दर्शनं
दर्शन [n]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
पार्थिव
पार्थिव [m]
गवां
गो [mf]
प्रशस्यते
प्रशंस् [1. Ā.]
वीर
वीर [m]
सर्वपापहरं
सर्व [pron]
सर्वपापहरं
पाप [n]
सर्वपापहरं
हर [adj]
शिवम्
शिव [adj]
गावो लक्ष्म्याः सदा मूलं गोषु पाप्मा न विद्यते । अन्नमेव सदा गावो देवानां परमं हविः ॥
English Translation
Kine are always the root of prosperity. There is no fault in kine. Kine always give the best food, in the form of Havi, to the deities.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गावो
गो [mf]
लक्ष्म्याः
लक्ष्मी [f]
सदा
सदा [ind]
मूलं
मूल [mn]
गोषु
गो [mf]
पाप्मा
पाप्मन् [m]
न
न [ind]
विद्यते
विद् [6. Ā.]
अन्नम्
अन्न [n]
एव
एव [ind]
सदा
सदा [ind]
गावो
गो [mf]
देवानां
देव [m]
परमं
परम [adj]
हविः
हविस् [n]
स्वाहाकारवषट्कारौ गोषु नित्यं प्रतिष्ठितौ । गावो यज्ञप्रणेत्र्यो वै तथा यज्ञस्य ता मुखम् ॥
English Translation
The sacred Mantras, Svaha and Vashat, are always established upon kine. Kine are the chief conductresses of Sacrifices. They form the mouth of Sacrifice.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वाहाकारवषट्कारौ
स्वाहाकार [m]
स्वाहाकारवषट्कारौ
वषट्कार [m]
गोषु
गो [mf]
नित्यं
नित्यम् [ind]
प्रतिष्ठितौ
प्रतिष्ठा [1. Ā.]
गावो
गो [mf]
यज्ञप्रणेत्र्यो
यज्ञ [m]
यज्ञप्रणेत्र्यो
प्रणेतृ [adj]
वै
वै [ind]
तथा
तथा [ind]
यज्ञस्य
यज्ञ [m]
ता
तद् [pron]
मुखम्
मुख [n]