Aśvamedhikaparva Adhyāya 78
अश्वमेधिकपर्व • अध्यायः 78
Aśvamedhikaparva Adhyāya 78 of the classical Mahābhārata with 40 verses.
Total: 40 Verses
•
Citations: MBh 14.78.1–40
•
250 Lexicon Terms
श्रुत्वा तु नृपतिर्वीरं पितरं बभ्रुवाहनः । निर्ययौ विनयेनार्यो ब्राह्मणार्घ्यपुरःसरः ॥
English Translation
Hearing that his father Arjuna had arrived within his kingdom, the king of Manipura, Babhruvahana went out with humility, with a number of Brahmanas and some treasure in his van.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
तु
तु [ind]
नृपतिर्
नृपति [m]
वीरं
वीर [m]
पितरं
पितृ [m]
बभ्रुवाहनः
बभ्रुवाहन [m]
निर्ययौ
निर्या [2. P.]
विनयेनार्यो
विनय [m]
विनयेनार्यो
आर्य [adj]
ब्राह्मणार्घ्यपुरःसरः
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणार्घ्यपुरःसरः
अर्घ्य [n]
ब्राह्मणार्घ्यपुरःसरः
पुरःसर [adj]
मणिपूरेश्वरं त्वेवमुपयातं धनंजयः । नाभ्यनन्दत मेधावी क्षत्रधर्ममनुस्मरन् ॥
English Translation
Remembering, however, the duties of Kshatriyas, the highly intelligent Dhananjaya, seeing the king of Manipura arrive in that guise, did not approve of it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मणिपूरेश्वरं
मणिपूर [n]
मणिपूरेश्वरं
ईश्वर [m]
त्वेवम्
तु [ind]
त्वेवम्
एवम् [ind]
उपयातं
उपया [2. P.]
धनंजयः
धनंजय [m]
नाभ्यनन्दत
न [ind]
नाभ्यनन्दत
अभिनन्द् [1. Ā.]
मेधावी
मेधाविन् [adj]
क्षत्रधर्मम्
क्षत्र [n]
क्षत्रधर्मम्
धर्म [mn]
अनुस्मरन्
अनुस्मृ [1. Ā.]
उवाच चैनं धर्मात्मा समन्युः फल्गुनस्तदा । प्रक्रियेयं न ते युक्ता बहिस्त्वं क्षत्रधर्मतः ॥
English Translation
The righteous-souled Phalguna angrily said, Your conduct is not proper. You have certainly fallen away from Kshatriya duties.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उवाच
वच् [2. P.]
चैनं
च [ind]
चैनं
एनद् [pron]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
समन्युः
स [ind]
समन्युः
मन्यु [mf]
फल्गुनस्तदा
फल्गुन [m]
फल्गुनस्तदा
तदा [ind]
प्रक्रियेयं
प्रक्रिया [f]
प्रक्रियेयं
इदम् [pron]
न
न [ind]
ते
त्वद् [pron]
युक्ता
युक्त [adj]
बहिस्त्वं
बहिस् [ind]
बहिस्त्वं
त्वद् [pron]
क्षत्रधर्मतः
क्षत्र [n]
क्षत्रधर्मतः
धर्म [mn]
संरक्ष्यमाणं तुरगं यौधिष्ठिरमुपागतम् । यज्ञियं विषयान्ते मां नायोत्सीः किं नु पुत्रक ॥
English Translation
I have come here as the protector of Yudhishthira's sacrificial horse. Why, O son, will you not fight me, seeing that I have come within your territories?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संरक्ष्यमाणं
संरक्ष् [1. Ā.]
तुरगं
तुरग [m]
यौधिष्ठिरम्
यौधिष्ठिर [adj]
उपागतम्
उपागम् [1. P.]
यज्ञियं
यज्ञिय [adj]
विषयान्ते
विषय [mn]
विषयान्ते
अन्त [m]
मां
मद् [pron]
नायोत्सीः
न [ind]
नायोत्सीः
युध् [2. P.]
किं
किम् [ind]
नु
नु [ind]
पुत्रक
पुत्रक [m]
धिक्त्वामस्तु सुदुर्बुद्धिं क्षत्रधर्माविशारदम् । यो मां युद्धाय संप्राप्तं साम्नैवाथो त्वमग्रहीः ॥
English Translation
Fie on you, O you of foolish understanding, Fie on you who have deviated from Kshatriya duties! Fie on you who would receive me peacefully even though I have come here for fighting with you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धिक्
धिक् [ind]
त्वाम्
त्वद् [pron]
अस्तु
अस् [2. P.]
सुदुर्बुद्धिं
सु [ind]
सुदुर्बुद्धिं
दुर्बुद्धि [adj]
क्षत्रधर्माविशारदम्
क्षत्र [n]
क्षत्रधर्माविशारदम्
धर्म [mn]
क्षत्रधर्माविशारदम्
अविशारद [adj]
यो
यद् [pron]
मां
मद् [pron]
युद्धाय
युद्ध [n]
सम्प्राप्तं
सम्प्राप् [5. Ā.]
साम्नैवाथो
सामन् [n]
साम्नैवाथो
एव [ind]
साम्नैवाथो
अथो [ind]
त्वम्
त्वद् [pron]
अग्रहीः
ग्रह् [6. Ā.]
न त्वया पुरुषार्थश्च कश्चिदस्तीह जीवता । यस्त्वं स्त्रीवद्युधा प्राप्तं साम्ना मां प्रत्यगृह्णथाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
त्वया
त्वद् [pron]
पुरुषार्थश्च
पुरुष [m]
पुरुषार्थश्च
अर्थ [mn]
पुरुषार्थश्च
च [ind]
कश्चिद्
कश्चित् [pron]
अस्तीह
अस् [2. P.]
अस्तीह
इह [ind]
जीवता
जीव् [1. Ā.]
यस्त्वं
यद् [pron]
यस्त्वं
त्वद् [pron]
स्त्रीवद्
स्त्री [f]
स्त्रीवद्
वत् [ind]
युधा
युध् [f]
प्राप्तं
प्राप् [1. P.]
साम्ना
सामन् [n]
मां
मद् [pron]
प्रत्यगृह्णथाः
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
यद्यहं न्यस्तशस्त्रस्त्वामागच्छेयं सुदुर्मते । प्रक्रियेयं ततो युक्ता भवेत्तव नराधम ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यद्यहं
यदि [ind]
यद्यहं
मद् [pron]
न्यस्तशस्त्रस्त्वाम्
न्यस् [2. P.]
न्यस्तशस्त्रस्त्वाम्
शस्त्र [n]
न्यस्तशस्त्रस्त्वाम्
त्वद् [pron]
आगच्छेयं
आगम् [6. P.]
सुदुर्मते
सु [ind]
सुदुर्मते
दुर्मति [adj]
प्रक्रियेयं
प्रक्रिया [f]
प्रक्रियेयं
इदम् [pron]
न
न [ind]
ते
त्वद् [pron]
युक्ता
युक्त [adj]
बहिस्त्वं
बहिस् [ind]
बहिस्त्वं
त्वद् [pron]
क्षत्रधर्मतः
क्षत्र [n]
क्षत्रधर्मतः
धर्म [mn]
तमेवमुक्तं भर्त्रा तु विदित्वा पन्नगात्मजा । अमृष्यमाणा भित्त्वोर्वीमुलूपी तमुपागमत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
एवम्
एवम् [ind]
उक्तं
वच् [2. P.]
भर्त्रा
भर्तृ [m]
तु
तु [ind]
विदित्वा
विद् [6. Ā.]
पन्नगात्मजा
पन्नग [mn]
पन्नगात्मजा
आत्मजा [f]
अमृष्यमाणा
अमृष्यमाण [adj]
भित्त्वोर्वीम्
भिद् [6. P.]
भित्त्वोर्वीम्
उर्वी [f]
उलूपी
उलूपी [f]
तम्
तद् [pron]
उपागमत्
उपगम् [6. P.]
सा ददर्श ततः पुत्रं विमृशन्तमधोमुखम् । संतर्ज्यमानमसकृद्भर्त्रा युद्धार्थिना विभो ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सा
तद् [pron]
ददर्श
दृश् [6. P.]
ततः
ततस् [ind]
पुत्रं
पुत्र [m]
विमृशन्तम्
विमृश् [6. Ā.]
अधोमुखम्
अधोमुख [adj]
संतर्ज्यमानम्
संतर्जय् [10. P.]
असकृद्
असकृत् [ind]
भर्त्रा
भर्तृ [m]
युद्धार्थिना
युद्ध [n]
युद्धार्थिना
अर्थिन् [adj]
विभो
विभु [adj]
ततः सा चारुसर्वाङ्गी तमुपेत्योरगात्मजा । उलूपी प्राह वचनं क्षत्रधर्मविशारदा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
सा
तद् [pron]
चारुसर्वाङ्गी
चारु [adj]
चारुसर्वाङ्गी
सर्व [pron]
चारुसर्वाङ्गी
अङ्ग [adj]
तम्
तद् [pron]
उपेत्योरगात्मजा
उपे [2. Ā.]
उपेत्योरगात्मजा
उरग [mn]
उपेत्योरगात्मजा
आत्मजा [f]
उलूपी
उलूपी [f]
प्राह
प्राह् [1. P.]
वचनं
वचन [n]
क्षत्रधर्मविशारदा
क्षत्र [n]
क्षत्रधर्मविशारदा
धर्म [mn]
क्षत्रधर्मविशारदा
विशारद [adj]
उलूपीं मां निबोध त्वं मातरं पन्नगात्मजाम् । कुरुष्व वचनं पुत्र धर्मस्ते भविता परः ॥
English Translation
Know that I am your mother Ulupi that am the daughter of a snake. Do you perform my order, O son for you would then acquire great merit. Fight your father, this foremost one of Kuru's race, this hero who is irresistible in battle. Forsooth, he will then be pleased with you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उलूपीं
उलूपी [f]
मां
मद् [pron]
निबोध
निबुध् [4. P.]
त्वं
त्वद् [pron]
मातरं
मातृ [f]
पन्नगात्मजाम्
पन्नग [mn]
पन्नगात्मजाम्
आत्मजा [f]
कुरुष्व
कृ [2. Ā.]
वचनं
वचन [n]
पुत्र
पुत्र [m]
धर्मस्ते
धर्म [mn]
धर्मस्ते
त्वद् [pron]
भविता
भू [1. Ā.]
परः
पर [pron]
युध्यस्वैनं कुरुश्रेष्ठं धनंजयमरिंदम । एवमेष हि ते प्रीतो भविष्यति न संशयः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
युध्यस्वैनं
युध् [2. P.]
युध्यस्वैनं
एनद् [pron]
कुरुश्रेष्ठं
कुरु [m]
कुरुश्रेष्ठं
श्रेष्ठ [adj]
धनंजयम्
धनंजय [m]
अरिंदम
अरिंदम [adj]
एवम्
एवम् [ind]
एष
एतद् [pron]
हि
हि [ind]
ते
त्वद् [pron]
प्रीतो
प्री [9. Ā.]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
न
न [ind]
संशयः
संशय [m]
एवमुद्धर्षितो मात्रा स राजा बभ्रुवाहनः । मनश्चक्रे महातेजा युद्धाय भरतर्षभ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उद्धर्षितो
उद्धर्षय् [10. P.]
मात्रा
मातृ [f]
स
तद् [pron]
राजा
राजन् [m]
बभ्रुवाहनः
बभ्रुवाहन [m]
मनश्चक्रे
मनस् [n]
मनश्चक्रे
कृ [2. Ā.]
महातेजा
महत् [adj]
महातेजा
तेजस् [n]
युद्धाय
युद्ध [n]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
संनह्य काञ्चनं वर्म शिरस्त्राणं च भानुमत् । तूणीरशतसंबाधमारुरोह महारथम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संनह्य
संनह् [4. Ā.]
काञ्चनं
काञ्चन [adj]
वर्म
वर्मन् [mn]
शिरस्त्राणं
शिरस्त्राण [n]
च
च [ind]
भानुमत्
भानुमत् [adj]
तूणीरशतसंबाधम्
तूणीर [mn]
तूणीरशतसंबाधम्
शत [mn]
तूणीरशतसंबाधम्
सम्बाध [m]
आरुरोह
आरुह् [6. Ā.]
महारथम्
महत् [adj]
महारथम्
रथ [m]
सर्वोपकरणैर्युक्तं युक्तमश्वैर्मनोजवैः । सुचक्रोपस्करं धीमान्हेमभाण्डपरिष्कृतम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वोपकरणैर्
सर्व [pron]
सर्वोपकरणैर्
उपकरण [n]
युक्तं
युज् [6. Ā.]
युक्तम्
युज् [6. Ā.]
अश्वैर्
अश्व [m]
मनोजवैः
मनोजव [adj]
सुचक्रोपस्करं
सु [ind]
सुचक्रोपस्करं
चक्र [n]
सुचक्रोपस्करं
उपस्कर [mn]
धीमान्
धीमत् [adj]
हेमभाण्डपरिष्कृतम्
हेमन् [n]
हेमभाण्डपरिष्कृतम्
भाण्ड [n]
हेमभाण्डपरिष्कृतम्
परिष्कृ [5. P.]
परमार्चितमुच्छ्रित्य ध्वजं सिंहं हिरण्मयम् । प्रययौ पार्थमुद्दिश्य स राजा बभ्रुवाहनः ॥
English Translation
Raising his standard which was decorated most beautifully and which bore the device of a lion in gold, the beautiful prince Babhruvahana proceeded against this father for battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
परमार्चितम्
परम [adj]
परमार्चितम्
अर्चय् [10. Ā.]
उच्छ्रित्य
उच्छ्रि [1. Ā.]
ध्वजं
ध्वज [mn]
सिंहं
सिंह [m]
हिरण्मयम्
हिरण्मय [adj]
प्रययौ
प्रया [2. Ā.]
पार्थम्
पार्थ [m]
उद्दिश्य
उद्दिश् [6. Ā.]
स
तद् [pron]
राजा
राजन् [m]
बभ्रुवाहनः
बभ्रुवाहन [m]
ततोऽभ्येत्य हयं वीरो यज्ञियं पार्थरक्षितम् । ग्राहयामास पुरुषैर्हयशिक्षाविशारदैः ॥
English Translation
Coming upon the sacrificial horse which was protected by Partha, the heroic prince caused it to be seized by persons well-versed in veterinary science.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽभ्येत्य
अभ्ये [2. P.]
हयं
हय [m]
वीरो
वीर [m]
यज्ञियं
यज्ञिय [adj]
पार्थरक्षितम्
पार्थ [m]
पार्थरक्षितम्
रक्ष् [4. P.]
ग्राहयामास
ग्राहय् [10. Ā.]
पुरुषैर्
पुरुष [m]
हयशिक्षाविशारदैः
हय [m]
हयशिक्षाविशारदैः
शिक्षा [f]
हयशिक्षाविशारदैः
विशारद [adj]
गृहीतं वाजिनं दृष्ट्वा प्रीतात्मा स धनंजयः । पुत्रं रथस्थं भूमिष्ठः संन्यवारयदाहवे ॥
English Translation
Seeing the horse seized, Dhananjaya become filled with joy. Standing on the earth, that hero began to oppose the advance of his son who was on his car.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गृहीतं
ग्रह् [6. Ā.]
वाजिनं
वाजिन् [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
प्रीतात्मा
प्री [9. Ā.]
प्रीतात्मा
आत्मन् [m]
स
तद् [pron]
धनंजयः
धनंजय [m]
पुत्रं
पुत्र [m]
रथस्थं
रथ [m]
रथस्थं
स्थ [adj]
भूमिष्ठः
भूमिष्ठ [adj]
संन्यवारयद्
संनिवारय् [10. P.]
आहवे
आहव [m]
ततः स राजा तं वीरं शरव्रातैः सहस्रशः । अर्दयामास निशितैराशीविषविषोपमैः ॥
English Translation
The king afflicted the hero with repeated showers of arrows gifted with whetted points and resembling snakes of dreadful poison.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
स
तद् [pron]
राजा
राजन् [m]
तं
तद् [pron]
वीरं
वीर [m]
शरव्रातैः
शर [m]
शरव्रातैः
व्रात [m]
सहस्रशः
सहस्रशस् [ind]
अर्दयामास
अर्दय् [10. Ā.]
निशितैर्
निशा [3. Ā.]
आशीविषविषोपमैः
आशीविष [m]
आशीविषविषोपमैः
विष [n]
आशीविषविषोपमैः
उपम [adj]
तयोः समभवद्युद्धं पितुः पुत्रस्य चातुलम् । देवासुररणप्रख्यमुभयोः प्रीयमाणयोः ॥
English Translation
Incomparable was the battle which took place between the father and son. It resembled the battle between the celestials and the Asuras of old. Each was pleased with obtaining the other for an antagonist. arrow a
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तयोः
तद् [pron]
समभवद्
सम्भू [1. Ā.]
युद्धं
युद्ध [n]
पितुः
पितृ [m]
पुत्रस्य
पुत्र [m]
चातुलम्
च [ind]
चातुलम्
अतुल [adj]
देवासुररणप्रख्यम्
देव [m]
देवासुररणप्रख्यम्
असुर [m]
देवासुररणप्रख्यम्
रण [m]
देवासुररणप्रख्यम्
प्रख्या [f]
उभयोः
उभय [adj]
प्रीयमाणयोः
प्री [9. Ā.]
किरीटिनं तु विव्याध शरेण नतपर्वणा । जत्रुदेशे नरव्याघ्रः प्रहसन्बभ्रुवाहनः ॥
English Translation
Then Babhruvahana, laughing, cut the diadem-decked Arjuna, that foremost of men, in the shoulder with a straight arrow.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किरीटिनं
किरीटिन् [m]
तु
तु [ind]
विव्याध
व्यध् [4. Ā.]
शरेण
शर [m]
नतपर्वणा
नम् [1. Ā.]
नतपर्वणा
पर्वन् [n]
जत्रुदेशे
जत्रु [m]
जत्रुदेशे
देश [m]
नरव्याघ्रः
नर [m]
नरव्याघ्रः
व्याघ्र [m]
प्रहसन्
प्रहस् [1. Ā.]
बभ्रुवाहनः
बभ्रुवाहन [m]
सोऽभ्यगात्सह पुङ्खेन वल्मीकमिव पन्नगः । विनिर्भिद्य च कौन्तेयं महीतलमथाविशत् ॥
English Translation
Equipped with feathers, that penetrated Arjuna's body like snake penetrating on an anthill. Piercing the son of Kunti through, the arrow went deep into the Earth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽभ्यगात्
अभिगा [3. P.]
सह
सह [ind]
पुङ्खेन
पुङ्ख [m]
वल्मीकम्
वल्मीक [mn]
इव
इव [ind]
पन्नगः
पन्नग [mn]
विनिर्भिद्य
विनिर्भिद् [7. P.]
च
च [ind]
कौन्तेयं
कौन्तेय [m]
महीतलम्
मही [f]
महीतलम्
तल [mn]
अथाविशत्
अथ [ind]
अथाविशत्
आविश् [6. Ā.]
स गाढवेदनो धीमानालम्ब्य धनुरुत्तमम् । दिव्यं तेजः समाविश्य प्रमीत इव संबभौ ॥
English Translation
Feeling acute pain, the intelligent Dhananjaya rested awhile, supporting himself on his excellent bow. He stood, having recourse to his celestial energy and seemed externally like one dead.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
गाढवेदनो
गाढ [adj]
गाढवेदनो
वेदना [f]
धीमान्
धीमत् [adj]
आलम्ब्य
आलम्ब् [1. P.]
धनुर्
धनुस् [n]
उत्तमम्
उत्तम [adj]
दिव्यं
दिव्य [adj]
तेजः
तेजस् [n]
समाविश्य
समाविश् [6. Ā.]
प्रमीत
प्रमीत [adj]
इव
इव [ind]
संबभौ
सम्भा [2. P.]
स संज्ञामुपलभ्याथ प्रशस्य पुरुषर्षभः । पुत्रं शक्रात्मजो वाक्यमिदमाह महीपते ॥
English Translation
That foremost of men, then regaining consciousness, lauded his highly. Possessed of great splendour, the son of Shakra said, Excellent, Excellent, O mighty-armed one, O son of Chitrangada! O son, seeing this feat, so worthy of you, I am highly pleased son with you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
संज्ञाम्
संज्ञा [f]
उपलभ्याथ
उपलभ् [1. P.]
उपलभ्याथ
अथ [ind]
प्रशस्य
प्रशंस् [1. Ā.]
पुरुषर्षभः
पुरुष [m]
पुरुषर्षभः
ऋषभ [m]
पुत्रं
पुत्र [m]
शक्रात्मजो
शक्रात्मज [m]
वाक्यम्
वाक्य [n]
इदम्
इदम् [pron]
आह
अह् [1. P.]
महीपते
महीपति [m]
साधु साधु महाबाहो वत्स चित्राङ्गदात्मज । सदृशं कर्म ते दृष्ट्वा प्रीतिमानस्मि पुत्रक ॥
English Translation
That foremost of men, then regaining consciousness, lauded his highly. Possessed of great splendour, the son of Shakra said, Excellent, Excellent, O mighty-armed one, O son of Chitrangada! O son, seeing this feat, so worthy of you, I am highly pleased son with you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
साधु
साधु [adj]
साधु
साधु [adj]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
वत्स
वत्स [m]
चित्राङ्गदात्मज
चित्राङ्गदा [f]
चित्राङ्गदात्मज
आत्मज [m]
सदृशं
सदृश [adj]
कर्म
कर्मन् [n]
ते
त्वद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
प्रीतिमान्
प्रीतिमत् [adj]
अस्मि
अस् [2. P.]
पुत्रक
पुत्रक [m]
विमुञ्चाम्येष बाणांस्ते पुत्र युद्धे स्थिरो भव । इत्येवमुक्त्वा नाराचैरभ्यवर्षदमित्रहा ॥
English Translation
I shall now discharge these arrows at you, O son! Stand for fight (without running away). Having said these words, that destroyer of enemies shot a shower of arrows on the prince.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विमुञ्चाम्येष
विमुच् [6. Ā.]
विमुञ्चाम्येष
एतद् [pron]
बाणांस्ते
बाण [m]
बाणांस्ते
त्वद् [pron]
पुत्र
पुत्र [m]
युद्धे
युद्ध [n]
स्थिरो
स्थिर [adj]
भव
भू [1. Ā.]
इत्येवम्
इति [ind]
इत्येवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
नाराचैर्
नाराच [m]
अभ्यवर्षद्
अभिवृष् [1. Ā.]
अमित्रहा
अमित्र [mf]
अमित्रहा
हन् [adj]
तान्स गाण्डीवनिर्मुक्तान्वज्राशनिसमप्रभान् । नाराचैरच्छिनद्राजा सर्वानेव त्रिधा त्रिधा ॥
English Translation
King Babhruvahana, however, with his own broad-headed arrows, cut all those arrows, which were discharged from Gandiva and which resembled the thunderbolt of Indra in splendour, some in two, and some into three, parts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तान्
तद् [pron]
स
तद् [pron]
गाण्डीवनिर्मुक्तान्
गाण्डीव [mn]
गाण्डीवनिर्मुक्तान्
निर्मुच् [6. P.]
वज्राशनिसमप्रभान्
वज्र [mn]
वज्राशनिसमप्रभान्
अशनि [mf]
वज्राशनिसमप्रभान्
सम [pron]
वज्राशनिसमप्रभान्
प्रभा [f]
नाराचैर्
नाराच [m]
अछिनद्
छिद् [1. P.]
राजा
राजन् [m]
सर्वान्
सर्व [pron]
एव
एव [ind]
त्रिधा
त्रिधा [ind]
त्रिधा
त्रिधा [ind]
तस्य पार्थः शरैर्दिव्यैर्ध्वजं हेमपरिष्कृतम् । सुवर्णतालप्रतिमं क्षुरेणापाहरद्रथात् ॥
English Translation
Then the standard, decked with gold and resembling a golden Palmyra, on the king's car was cut off by Partha with some excellent arrows of his.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
पार्थः
पार्थ [m]
शरैर्
शर [m]
दिव्यैर्
दिव्य [adj]
ध्वजं
ध्वज [mn]
हेमपरिष्कृतम्
हेमन् [n]
हेमपरिष्कृतम्
परिष्कृ [5. P.]
सुवर्णतालप्रतिमं
सुवर्ण [n]
सुवर्णतालप्रतिमं
ताल [m]
सुवर्णतालप्रतिमं
प्रतिमा [f]
क्षुरेणापाहरद्
क्षुर [m]
क्षुरेणापाहरद्
अपहृ [1. Ā.]
रथात्
रथ [m]
हयांश्चास्य महाकायान्महावेगपराक्रमान् । चकार राज्ञो निर्जीवान्प्रहसन्पाण्डवर्षभः ॥
English Translation
The son of Pandu, laughing, next killed the king's horses of large size and great speed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हयांश्चास्य
हय [m]
हयांश्चास्य
च [ind]
हयांश्चास्य
इदम् [pron]
महाकायान्
महत् [adj]
महाकायान्
काय [m]
महावेगपराक्रमान्
महत् [adj]
महावेगपराक्रमान्
वेग [m]
महावेगपराक्रमान्
पराक्रम [m]
चकार
कृ [2. Ā.]
राज्ञो
राजन् [m]
निर्जीवान्
निर्जीव [adj]
प्रहसन्
प्रहस् [1. Ā.]
पाण्डवर्षभः
पाण्डव [m]
पाण्डवर्षभः
ऋषभ [m]
स रथादवतीर्याशु राजा परमकोपनः । पदातिः पितरं कोपाद्योधयामास पाण्डवम् ॥
English Translation
Descending from his car, the king, worked up with rage, fought his father on foot.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
रथाद्
रथ [m]
अवतीर्याशु
अवतृ [6. P.]
अवतीर्याशु
आशु [ind]
राजा
राजन् [m]
परमकोपनः
परम [adj]
परमकोपनः
कोपन [adj]
पदातिः
पदाति [m]
पितरं
पितृ [m]
कोपाद्
कोप [m]
योधयामास
योधय् [10. Ā.]
पाण्डवम्
पाण्डव [m]
संप्रीयमाणः पाण्डूनामृषभः पुत्रविक्रमात् । नात्यर्थं पीडयामास पुत्रं वज्रधरात्मजः ॥
English Translation
Pleased with the prowess of his son, that foremost one of the sons of Pritha, viz., the son of the wielder of the thunderbolt, began to afflict him greatly.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संप्रीयमाणः
सम्प्री [9. P.]
पाण्डूनाम्
पाण्डु [m]
ऋषभः
ऋषभ [m]
पुत्रविक्रमात्
पुत्र [m]
पुत्रविक्रमात्
विक्रम [m]
नात्यर्थं
न [ind]
नात्यर्थं
अत्यर्थम् [ind]
पीडयामास
पीडय् [10. Ā.]
पुत्रं
पुत्र [m]
वज्रधरात्मजः
वज्रधर [m]
वज्रधरात्मजः
आत्मज [m]
स हन्यमानो विमुखं पितरं बभ्रुवाहनः । शरैराशीविषाकारैः पुनरेवार्दयद्बली ॥
English Translation
The powerful Babhruvahana, thinking that his father was no longer able to face him, again afflicted him with many arrows resembling snakes of dreadful poison.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
तु
तु [ind]
नृपतिर्
नृपति [m]
वीरं
वीर [m]
पितरं
पितृ [m]
बभ्रुवाहनः
बभ्रुवाहन [m]
शरैर्
शर [m]
आशीविषाकारैः
आशीविष [m]
आशीविषाकारैः
आकार [m]
पुनर्
पुनर् [ind]
एवार्दयद्
एव [ind]
एवार्दयद्
अर्दय् [10. Ā.]
बली
बलिन् [adj]
ततः स बाल्यात्पितरं विव्याध हृदि पत्रिणा । निशितेन सुपुङ्खेन बलवद्बभ्रुवाहनः ॥
English Translation
From a spirit of childishness he then vigorously cut his father in the breast with a whetted arrow having excellent wings.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
स
तद् [pron]
बाल्यात्
बाल्य [n]
पितरं
पितृ [m]
विव्याध
व्यध् [4. Ā.]
हृदि
हृद् [n]
पत्रिणा
पत्त्रिन् [m]
निशितेन
निशा [3. Ā.]
सुपुङ्खेन
सु [ind]
सुपुङ्खेन
पुङ्ख [m]
बलवद्
बलवत् [adj]
बभ्रुवाहनः
बभ्रुवाहन [m]
स बाणस्तेजसा दीप्तो ज्वलन्निव हुताशनः । विवेश पाण्डवं राजन्मर्म भित्त्वातिदुःखकृत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
बाणस्तेजसा
बाण [m]
बाणस्तेजसा
तेजस् [n]
दीप्तो
दीप् [4. P.]
ज्वलन्न्
ज्वल् [1. Ā.]
इव
इव [ind]
हुताशनः
हुताशन [m]
विवेश
विश् [4. P.]
पाण्डवं
पाण्डव [m]
राजन्मर्म
राजन् [m]
राजन्मर्म
मर्मन् [n]
भित्त्वातिदुःखकृत्
भिद् [6. P.]
भित्त्वातिदुःखकृत्
अति [ind]
भित्त्वातिदुःखकृत्
दुःख [n]
भित्त्वातिदुःखकृत्
कृत् [adj]
स तेनातिभृशं विद्धः पुत्रेण कुरुनन्दनः । महीं जगाम मोहार्तस्ततो राजन्धनंजयः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तेनातिभृशं
तद् [pron]
तेनातिभृशं
अति [ind]
तेनातिभृशं
भृशम् [ind]
विद्धः
व्यध् [4. Ā.]
पुत्रेण
पुत्र [m]
कुरुनन्दनः
कुरु [m]
कुरुनन्दनः
नन्दन [m]
महीं
मही [f]
जगाम
गम् [6. Ā.]
मोहार्तस्ततो
मोह [m]
मोहार्तस्ततो
आर्त [adj]
मोहार्तस्ततो
ततस् [ind]
राजन्
राजन् [m]
धनंजयः
धनंजय [m]
तस्मिन्निपतिते वीरे कौरवाणां धुरंधरे । सोऽपि मोहं जगामाशु ततश्चित्राङ्गदासुतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मिन्निपतिते
तद् [pron]
तस्मिन्निपतिते
निपत् [1. Ā.]
वीरे
वीर [m]
कौरवाणां
कौरव [m]
धुरंधरे
धुरंधर [m]
सो
तद् [pron]
ऽपि
अपि [ind]
मोहं
मोह [m]
जगामाशु
गम् [6. Ā.]
जगामाशु
आशु [ind]
ततश्चित्राङ्गदासुतः
ततस् [ind]
ततश्चित्राङ्गदासुतः
चित्राङ्गदा [f]
ततश्चित्राङ्गदासुतः
सुत [m]
व्यायम्य संयुगे राजा दृष्ट्वा च पितरं हतम् । पूर्वमेव च बाणौघैर्गाढविद्धोऽर्जुनेन सः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
व्यायम्य
व्यायम् [1. Ā.]
संयुगे
संयुग [n]
राजा
राजन् [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
च
च [ind]
पितरं
पितृ [m]
हतम्
हन् [6. P.]
पूर्वम्
पूर्वम् [ind]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
बाणौघैर्
बाण [m]
बाणौघैर्
ओघ [m]
गाढविद्धो
गाढ [adj]
गाढविद्धो
व्यध् [4. Ā.]
ऽर्जुनेन
अर्जुन [m]
सः
तद् [pron]
भर्तारं निहतं दृष्ट्वा पुत्रं च पतितं भुवि । चित्राङ्गदा परित्रस्ता प्रविवेश रणाजिरम् ॥
English Translation
Hearing that her husband had been killed and that her son had fallen down on the Earth, Chitrangada, in great agitation of mind, went to the field of battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भर्तारं
भर्तृ [m]
निहतं
निहन् [2. Ā.]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
पुत्रं
पुत्र [m]
च
च [ind]
पतितं
पत् [1. Ā.]
भुवि
भू [f]
चित्राङ्गदा
चित्राङ्गदा [f]
परित्रस्ता
परित्रस् [4. P.]
प्रविवेश
प्रविश् [4. P.]
रणाजिरम्
रण [m]
रणाजिरम्
अजिर [n]
शोकसंतप्तहृदया रुदती सा ततः शुभा । मणिपूरपतेर्माता ददर्श निहतं पतिम् ॥
English Translation
Her heart burning with sorrow, weeping piteously the while, and trembling all over, the mother of the king of Manipura saw her killed husband.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शोकसंतप्तहृदया
शोक [m]
शोकसंतप्तहृदया
संतप् [4. Ā.]
शोकसंतप्तहृदया
हृदय [n]
रुदती
रुद् [1. P.]
सा
तद् [pron]
ततः
ततस् [ind]
शुभा
शुभ [adj]
मणिपूरपतेर्
मणिपूर [n]
मणिपूरपतेर्
पति [m]
माता
मातृ [f]
ददर्श
दृश् [6. P.]
निहतं
निहन् [2. Ā.]
पतिम्
पति [m]