Aśvamedhikaparva Adhyāya 38
अश्वमेधिकपर्व • अध्यायः 38
Aśvamedhikaparva Adhyāya 38 of the classical Mahābhārata with 16 verses.
Total: 16 Verses
•
Citations: MBh 14.38.1–16
•
250 Lexicon Terms
अतः परं प्रवक्ष्यामि तृतीयं गुणमुत्तमम् । सर्वभूतहितं लोके सतां धर्ममनिन्दितम् ॥
English Translation
Brahman said I shall, after this, describe to you that excellent quality which is the third. It is beneficial to all creatures in the world, and unblamable, and forms the conduct of the good.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अतः
अतस् [ind]
परं
परम् [ind]
प्रवक्ष्यामि
प्रवच् [2. P.]
योगशास्त्रम्
योग [m]
योगशास्त्रम्
शास्त्र [n]
अनुत्तमम्
अनुत्तम [adj]
सर्वभूतहितं
सर्व [pron]
सर्वभूतहितं
भूत [mn]
सर्वभूतहितं
हित [adj]
लोके
लोक [m]
सतां
सत् [adj]
धर्मम्
धर्म [mn]
अनिन्दितम्
अनिन्दित [adj]
आनन्दः प्रीतिरुद्रेकः प्राकाश्यं सुखमेव च । अकार्पण्यमसंरम्भः संतोषः श्रद्दधानता ॥
English Translation
Joy, satisfaction, nobility, enlightenment, and happiness, absence of stinginess, absence of fear, contentment, disposition for faith, forgiveness, courage, abstention from injuring any creature, equability, truth, straightforwardness, absence of anger, absence of malice, purity, cleverness, prowess, belong to the quality of Goodness.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आनन्दः
आनन्द [m]
प्रीतिर्
प्रीति [f]
उद्रेकः
उद्रेक [m]
प्राकाश्यं
प्राकाश्य [n]
सुखम्
सुख [n]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
अकार्पण्यम्
अकार्पण्य [n]
असंरम्भः
असंरम्भ [m]
संतोषः
संतोष [m]
श्रद्दधानता
श्रद्धा [1. P.]
श्रद्दधानता
ता [f]
क्षमा धृतिरहिंसा च समता सत्यमार्जवम् । अक्रोधश्चानसूया च शौचं दाक्ष्यं पराक्रमः ॥
English Translation
Joy, satisfaction, nobility, enlightenment, and happiness, absence of stinginess, absence of fear, contentment, disposition for faith, forgiveness, courage, abstention from injuring any creature, equability, truth, straightforwardness, absence of anger, absence of malice, purity, cleverness, prowess, belong to the quality of Goodness.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षमा
क्षमा [f]
धृतिर्
धृति [f]
अहिंसा
अहिंसा [f]
च
च [ind]
समता
सम [pron]
समता
ता [f]
सत्यम्
सत्य [n]
आर्जवम्
आर्जव [n]
अक्रोधश्चानसूया
अक्रोध [m]
अक्रोधश्चानसूया
च [ind]
अक्रोधश्चानसूया
अनसूया [f]
च
च [ind]
शौचं
शौच [n]
दाक्ष्यं
दाक्ष्य [n]
पराक्रमः
पराक्रम [m]
मुधा ज्ञानं मुधा वृत्तं मुधा सेवा मुधा श्रमः । एवं यो युक्तधर्मः स्यात्सोऽमुत्रानन्त्यमश्नुते ॥
English Translation
He who is devoted to the duty of Yoga, considering knowledge to the vain conduct to be vain, service to be vain, and mode of life to be vain, attains to what is highest in the next world.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मुधा
मुधा [ind]
ज्ञानं
ज्ञान [n]
मुधा
मुधा [ind]
वृत्तं
वृत्त [n]
मुधा
मुधा [ind]
सेवा
सेवा [f]
मुधा
मुधा [ind]
श्रमः
श्रम [m]
एवं
एवम् [ind]
यो
यद् [pron]
युक्तधर्मः
युज् [6. Ā.]
युक्तधर्मः
धर्म [mn]
स्यात्
अस् [2. P.]
सो
तद् [pron]
ऽमुत्रानन्त्यम्
अमुत्र [ind]
ऽमुत्रानन्त्यम्
आनन्त्य [n]
अश्नुते
अश् [1. P.]
निर्ममो निरहंकारो निराशीः सर्वतः समः । अकामहत इत्येष सतां धर्मः सनातनः ॥
English Translation
Freedom from cgoism, freedom from expectations, loO king on all impartially, and freedom from desire, these form the cternal religion of the good.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निर्ममो
निर्मम [adj]
निरहंकारो
निरहंकार [adj]
निराशीः
निराशी [adj]
सर्वतः
सर्वतस् [ind]
समः
सम [pron]
अजातशत्रो
अजात [adj]
अजातशत्रो
शत्रु [m]
सेवस्व
सेव् [4. P.]
धर्म
धर्म [mn]
एष
एतद् [pron]
सनातनः
सनातन [adj]
विश्रम्भो ह्रीस्तितिक्षा च त्यागः शौचमतन्द्रिता । आनृशंस्यमसंमोहो दया भूतेष्वपैशुनम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विश्रम्भो
विश्रम्भ [m]
ह्रीस्तितिक्षा
ह्री [f]
ह्रीस्तितिक्षा
तितिक्षा [f]
च
च [ind]
त्यागः
त्याग [m]
शौचम्
शौच [n]
अतन्द्रिता
अतन्द्रिन् [adj]
अतन्द्रिता
ता [f]
आनृशंस्यम्
आनृशंस्य [n]
असंमोहो
असंमोह [m]
दया
दया [f]
भूतेष्वपैशुनम्
भूत [mn]
भूतेष्वपैशुनम्
अपैशुन [n]
हर्षस्तुष्टिर्विस्मयश्च विनयः साधुवृत्तता । शान्तिकर्म विशुद्धिश्च शुभा बुद्धिर्विमोचनम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हर्षस्तुष्टिर्
हर्ष [m]
हर्षस्तुष्टिर्
तुष्टि [f]
विस्मयश्च
विस्मय [m]
विस्मयश्च
च [ind]
विनयः
विनय [m]
साधुवृत्तता
साधु [adj]
साधुवृत्तता
वृत्त [n]
साधुवृत्तता
ता [f]
शान्तिकर्म
शान्ति [f]
शान्तिकर्म
कर्मन् [n]
विशुद्धिश्च
विशुद्धि [f]
विशुद्धिश्च
च [ind]
शुभा
शुभ [adj]
बुद्धिर्
बुद्धि [f]
विमोचनम्
विमोचन [n]
उपेक्षा ब्रह्मचर्यं च परित्यागश्च सर्वशः । निर्ममत्वमनाशीस्त्वमपरिक्रीतधर्मता ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उपेक्षा
उपेक्षा [f]
ब्रह्मचर्यं
ब्रह्मचर्य [n]
च
च [ind]
परित्यागश्च
परित्याग [m]
परित्यागश्च
च [ind]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
निर्ममत्वम्
निर्मम [adj]
निर्ममत्वम्
त्व [n]
अपरिक्रीतधर्मता
अपरिक्रीत [adj]
अपरिक्रीतधर्मता
धर्म [mn]
अपरिक्रीतधर्मता
ता [f]
मुधा दानं मुधा यज्ञो मुधाधीतं मुधा व्रतम् । मुधा प्रतिग्रहश्चैव मुधा धर्मो मुधा तपः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मुधा
मुधा [ind]
ज्ञानं
ज्ञान [n]
मुधा
मुधा [ind]
वृत्तं
वृत्त [n]
मुधा
मुधा [ind]
सेवा
सेवा [f]
मुधा
मुधा [ind]
श्रमः
श्रम [m]
मुधा
मुधा [ind]
प्रतिग्रहश्चैव
प्रतिग्रह [m]
प्रतिग्रहश्चैव
च [ind]
प्रतिग्रहश्चैव
एव [ind]
मुधा
मुधा [ind]
धर्मो
धर्म [mn]
मुधा
मुधा [ind]
तपः
तपस् [n]
एवंवृत्तास्तु ये केचिल्लोकेऽस्मिन्सत्त्वसंश्रयाः । ब्राह्मणा ब्रह्मयोनिस्थास्ते धीराः साधुदर्शिनः ॥
English Translation
Those Brahmanas in this world, whose conduct is marked by these virtues, who follow virtue, who abide in the Vedas, are said to be wise and possessed of correctness of vision.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवंविधास्तु
एवंविध [adj]
एवंविधास्तु
तु [ind]
ये
यद् [pron]
केचिल्
कश्चित् [pron]
लोके
लोक [m]
ऽस्मिन्
इदम् [pron]
पापकर्मिणः
पाप [n]
पापकर्मिणः
कर्मिन् [adj]
ब्राह्मणा
ब्राह्मण [m]
ब्रह्मयोनिस्थास्ते
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मयोनिस्थास्ते
योनि [mf]
ब्रह्मयोनिस्थास्ते
स्थ [adj]
ब्रह्मयोनिस्थास्ते
तद् [pron]
धीराः
धीर [adj]
साधुदर्शिनः
साधु [adj]
साधुदर्शिनः
दर्शिन् [adj]
हित्वा सर्वाणि पापानि निःशोका ह्यजरामराः । दिवं प्राप्य तु ते धीराः कुर्वते वै ततस्ततः ॥
English Translation
Freed from sins and grief, those wise men attain to the celestial region and create various bodies (for themselves).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हित्वा
हा [1. P.]
सर्वाणि
सर्व [pron]
पापानि
पाप [n]
निःशोका
निःशोक [adj]
ह्यजरामराः
हि [ind]
ह्यजरामराः
अजर [adj]
ह्यजरामराः
अमर [adj]
दिवं
दिव् [m]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
तु
तु [ind]
ते
तद् [pron]
धीराः
धीर [adj]
कुर्वते
कृ [2. Ā.]
वै
वै [ind]
ततस्ततः
ततस् [ind]
ततस्ततः
ततस् [ind]
ईशित्वं च वशित्वं च लघुत्वं मनसश्च ते । विकुर्वते महात्मानो देवास्त्रिदिवगा इव ॥
English Translation
The power of governing everything, selfcontrol, minuteness, these great ones make by operations of their own mind, like the gods themselves living in the celestial region.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ईशित्वं
ईशित्व [n]
च
च [ind]
वशित्वं
वशित्व [n]
च
च [ind]
लघुत्वं
लघु [adj]
लघुत्वं
त्व [n]
मनसश्च
मनस् [n]
मनसश्च
च [ind]
ते
तद् [pron]
विकुर्वते
विकृ [5. P.]
महात्मानो
महात्मन् [adj]
देवास्त्रिदिवगा
देव [m]
देवास्त्रिदिवगा
त्रिदिव [n]
देवास्त्रिदिवगा
ग [adj]
इव
इव [ind]
ऊर्ध्वस्रोतस इत्येते देवा वैकारिकाः स्मृताः । विकुर्वते प्रकृत्या वै दिवं प्राप्तास्ततस्ततः । यद्यदिच्छन्ति तत्सर्वं भजन्ते विभजन्ति च ॥
English Translation
Such men are said to have their courses directed upwards. They are veritable gods capable of modifying all things. Attaining to the celestial region, they modify all things by their very nature.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अर्वाक्स्रोतस
अर्वाक्स्रोतस् [djma]
इत्येते
इति [ind]
इत्येते
एतद् [pron]
तैजसा
तैजस [adj]
रजसावृताः
रजस् [n]
रजसावृताः
आवृ [5. Ā.]
विकुर्वते
विकृ [5. P.]
प्रकृत्या
प्रकृति [f]
वै
वै [ind]
दिवं
दिव् [m]
प्राप्तास्ततस्ततः
प्राप् [1. P.]
प्राप्तास्ततस्ततः
ततस् [ind]
प्राप्तास्ततस्ततः
ततस् [ind]
यद्
यद् [pron]
यद्
यद् [pron]
इच्छन्ति
इष् [1. P.]
तत्
तद् [pron]
सर्वं
सर्व [pron]
भजन्ते
भज् [1. Ā.]
विभजन्ति
विभज् [1. Ā.]
च
च [ind]
इत्येतत्सात्त्विकं वृत्तं कथितं वो द्विजर्षभाः । एतद्विज्ञाय विधिवल्लभते यद्यदिच्छति ॥
English Translation
They get whatever objects they desire and cnjoy them. Thus have I, you foremost of twice-born ones, described to you what that conduct is which belongs to the quality of goodness. Understanding these duly, one acquires whatever objects one desires.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्येतत्
इति [ind]
इत्येतत्
एतद् [pron]
सात्त्विकं
सात्त्विक [adj]
वृत्तं
वृत्त [n]
कथितं
कथय् [10. Ā.]
वो
त्वद् [pron]
द्विजर्षभाः
द्विजर्षभ [m]
एतद्
एतद् [pron]
विज्ञाय
विज्ञा [9. Ā.]
विधिवल्
विधिवत् [ind]
लभते
लभ् [1. P.]
यद्
यद् [pron]
यद्
यद् [pron]
इच्छति
इष् [1. P.]
प्रकीर्तिताः सत्त्वगुणा विशेषतो; यथावदुक्तं गुणवृत्तमेव च । नरस्तु यो वेद गुणानिमान्सदा; गुणान्स भुङ्क्ते न गुणैः स भुज्यते ॥
English Translation
The qualities which belong to goodness have been declared particularly. The conduct which those qualities form, has also been properly described. That man who always understands these qualities, succeeds in enjoying the qualities without being attached to them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रकीर्तिताः
प्रकीर्तय् [10. P.]
सत्त्वगुणा
सत्त्व [n]
सत्त्वगुणा
गुण [mn]
विशेषतो
विशेषतः [ind]
यथावद्
यथावत् [ind]
उक्तं
वच् [2. P.]
गुणवृत्तम्
गुण [mn]
गुणवृत्तम्
वृत्त [n]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
नरो
नर [m]
हि
हि [ind]
यो
यद् [pron]
वेद
विद् [6. Ā.]
गुणान्
गुण [mn]
इमान्
इदम् [pron]
सदा
सदा [ind]
स
तद् [pron]
तामसैः
तामस [adj]
सर्वगुणैः
सर्व [pron]
सर्वगुणैः
गुण [mn]
प्रमुच्यते
प्रमुच् [6. Ā.]