Śāntiparva Adhyāya 256
शान्तिपर्व • अध्यायः 256
Śāntiparva Adhyāya 256 of the classical Mahābhārata with 23 verses.
Total: 23 Verses
•
Citations: MBh 12.256.1–23
•
250 Lexicon Terms
सद्भिर्वा यदि वासद्भिरयं पन्थाः समाश्रितः । प्रत्यक्षं क्रियतां साधु ततो ज्ञास्यसि तद्यथा ॥
English Translation
Tuladhara said See with your own eyes, O Jajali, who, amongst the good or otherwise, have followed this path of duty which I have spoken of! You will understand properly how the truth stands.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सद्भिर्
सत् [adj]
वा
वा [ind]
यदि
यदि [ind]
वासद्भिर्
वा [ind]
वासद्भिर्
असत् [adj]
अयं
इदम् [pron]
पन्थाः
पथिन् [m]
समाश्रितः
समाश्रि [1. Ā.]
प्रत्यक्षं
प्रत्यक्ष [adj]
क्रियतां
कृ [2. Ā.]
साधु
साधु [adj]
ततो
ततस् [ind]
ज्ञास्यसि
ज्ञा [4. Ā.]
तद्
तद् [pron]
यथा
यथा [ind]
एते शकुन्ता बहवः समन्ताद्विचरन्ति हि । तवोत्तमाङ्गे संभूताः श्येनाश्चान्याश्च जातयः ॥
English Translation
See, many birds are roving in the sky! Amongst them are those who were brought up on your head, as also many hawks and many others of different kinds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एते
एतद् [pron]
शकुन्ता
शकुन्त [m]
बहवः
बहु [adj]
समन्ताद्
समन्तात् [ind]
विचरन्ति
विचर् [1. Ā.]
हि
हि [ind]
तवोत्तमाङ्गे
त्वद् [pron]
तवोत्तमाङ्गे
उत्तमाङ्ग [n]
सम्भूताः
सम्भू [1. Ā.]
श्येनाश्चान्याश्च
श्येन [m]
श्येनाश्चान्याश्च
च [ind]
श्येनाश्चान्याश्च
अन्य [pron]
श्येनाश्चान्याश्च
च [ind]
जातयः
जाति [f]
आह्वयैनान्महाब्रह्मन्विशमानांस्ततस्ततः । पश्येमान्हस्तपादेषु श्लिष्टान्देहे च सर्वशः ॥
English Translation
See, O Brahmana, those birds have got their wings and legs for entering their respective nests. Call them, O twice-born one.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आह्वयैनान्महाब्रह्मन्
आह्वा [4. Ā.]
आह्वयैनान्महाब्रह्मन्
एनद् [pron]
आह्वयैनान्महाब्रह्मन्
महत् [adj]
आह्वयैनान्महाब्रह्मन्
ब्रह्मन् [m]
विशमानांस्ततस्ततः
विश् [4. P.]
विशमानांस्ततस्ततः
ततस् [ind]
विशमानांस्ततस्ततः
ततस् [ind]
पश्येमान्
पश् [4. Ā.]
पश्येमान्
इदम् [pron]
हस्तपादेषु
हस्त [mn]
हस्तपादेषु
पाद [m]
श्लिष्टान्
श्लिष् [6. P.]
देहे
देह [mn]
च
च [ind]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
संभावयन्ति पितरं त्वया संभाविताः खगाः । असंशयं पिता च त्वं पुत्रानाह्वय जाजले ॥
English Translation
There, those birds, treated affectionately by you, are showing their love for you who are their father! Forsooth, you are their father, O Jajali! Do you call your children!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संभावयन्ति
सम्भावय् [10. Ā.]
पितरं
पितृ [m]
त्वया
त्वद् [pron]
संभाविताः
सम्भावय् [10. Ā.]
खगाः
खग [mn]
असंशयं
असंशयम् [ind]
पिता
पितृ [m]
च
च [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
पुत्रान्
पुत्र [m]
आह्वय
आह्वा [4. Ā.]
जाजले
जाजलि [m]
ततो जाजलिना तेन समाहूताः पतत्रिणः । वाचमुच्चारयन्दिव्यां धर्मस्य वचनात्किल ॥
English Translation
Bhishma continued-Then those birds, summoned by Jajali, answered according to the dictates of that religion which preaches abstention from injury to any creature.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
जाजलिना
जाजलि [m]
तेन
तद् [pron]
समाहूताः
समाह्वा [4. Ā.]
पतत्रिणः
पतत्रिन् [m]
वाचम्
वाच् [f]
उच्चारयन्
उच्चारय् [10. Ā.]
दिव्यां
दिव्य [adj]
धर्मस्य
धर्म [mn]
वचनात्
वचन [n]
किल
किल [ind]
अहिंसादिकृतं कर्म इह चैव परत्र च । स्पर्धा निहन्ति वै ब्रह्मन्साहता हन्ति तं नरम् ॥
English Translation
All acts that done without injuring any creature come to use both here and hereafter. Those acts, however, that injure others, destroy faith, and faith being destroyed, brings ruin on the destroyer.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उभयत्र
उभयत्र [ind]
सुखोदर्क
सुख [n]
सुखोदर्क
उदर्क [m]
इह
इह [ind]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
परत्र
परत्र [ind]
च
च [ind]
स्पर्धा
स्पर्धा [f]
निहन्ति
निहन् [2. Ā.]
वै
वै [ind]
ब्रह्मन्
ब्रह्मन् [m]
साहता
साह [adj]
साहता
ता [f]
हन्ति
हन् [6. P.]
तं
तद् [pron]
नरम्
नर [m]
श्रद्धावृद्धं वाङ्मनसी न यज्ञस्त्रातुमर्हति । अत्र गाथा ब्रह्मगीताः कीर्तयन्ति पुराविदः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रद्धावृद्धं
श्रद्धा [f]
श्रद्धावृद्धं
वृध् [6. P.]
वाङ्मनसी
वाच् [f]
वाङ्मनसी
मनस् [n]
न
न [ind]
यज्ञस्त्रातुम्
यज्ञ [m]
यज्ञस्त्रातुम्
त्रा [2. Ā.]
अर्हति
अर्ह् [1. Ā.]
अत्र
अत्र [ind]
गाथा
गाथा [f]
ब्रह्मगीताः
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मगीताः
गा [2. P.]
कीर्तयन्ति
कीर्तय् [10. Ā.]
पुराविदः
पुराविद् [m]
शुचेरश्रद्दधानस्य श्रद्दधानस्य चाशुचेः । देवाश्चित्तममन्यन्त सदृशं यज्ञकर्मणि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शुचेर्
शुचि [adj]
अश्रद्दधानस्य
अश्रद्दधान [adj]
श्रद्दधानस्य
श्रद्धा [1. P.]
चाशुचेः
च [ind]
चाशुचेः
अशुचि [adj]
देवाश्चित्तम्
देव [m]
देवाश्चित्तम्
चित्त [n]
अमन्यन्त
मन् [8. P.]
सदृशं
सदृश [adj]
यज्ञकर्मणि
यज्ञ [m]
यज्ञकर्मणि
कर्मन् [n]
श्रोत्रियस्य कदर्यस्य वदान्यस्य च वार्धुषेः । मीमांसित्वोभयं देवाः सममन्नमकल्पयन् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रोत्रियस्य
श्रोत्रिय [m]
कदर्यस्य
कदर्य [adj]
वदान्यस्य
वदान्य [adj]
च
च [ind]
वार्धुषेः
वार्द्धुषि [m]
मीमांसित्वोभयं
मीमांस् [Int. Ā.]
मीमांसित्वोभयं
उभय [adj]
देवाः
देव [m]
समम्
सम [pron]
अन्नम्
अन्न [n]
अकल्पयन्
कल्पय् [10. Ā.]
प्रजापतिस्तानुवाच विषमं कृतमित्युत । श्रद्धापूतं वदान्यस्य हतमश्रद्धयेतरत् । भोज्यमन्नं वदान्यस्य कदर्यस्य न वार्धुषेः ॥
English Translation
The supreme Lord of all creatures, then told them that they had committed a mistake, The food of a liberal person is purified by Faith. The food, however, of the person who has Faith is lost for such want of Faith. The food of a liberal usurer can be accepted but not the food of a miser.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रजापतिस्तान्
प्रजापति [m]
प्रजापतिस्तान्
तद् [pron]
उवाच
वच् [2. P.]
विषमं
विषम [adj]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
इत्युत
इति [ind]
इत्युत
उत [ind]
श्रद्धापूतं
श्रद्धा [f]
श्रद्धापूतं
पू [1. P.]
वदान्यस्य
वदान्य [adj]
हतम्
हन् [6. P.]
अश्रद्धयेतरत्
अश्रद्धा [f]
अश्रद्धयेतरत्
इतर [pron]
श्रोत्रियस्य
श्रोत्रिय [m]
कदर्यस्य
कदर्य [adj]
वदान्यस्य
वदान्य [adj]
च
च [ind]
वार्धुषेः
वार्द्धुषि [m]
अश्रद्दधान एवैको देवानां नार्हते हविः । तस्यैवान्नं न भोक्तव्यमिति धर्मविदो विदुः ॥
English Translation
Only one person in the world viz., he who has no Faith, is unfit to make offerings to the gods. The food of only such a man is unfit to be eaten. This is the opinion of men who know duties.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अश्रद्दधान
अश्रद्दधान [adj]
एवैको
एव [ind]
एवैको
एक [pron]
देवानां
देव [m]
नार्हते
न [ind]
नार्हते
अर्ह् [1. Ā.]
हविः
हविस् [n]
तस्यैवान्नं
तद् [pron]
तस्यैवान्नं
एव [ind]
तस्यैवान्नं
अन्न [n]
न
न [ind]
भोक्तव्यम्
भुज् [6. P.]
इति
इति [ind]
धर्मविदो
धर्म [mn]
धर्मविदो
विद् [adj]
विदुः
विद् [6. Ā.]
अश्रद्धा परमं पापं श्रद्धा पापप्रमोचनी । जहाति पापं श्रद्धावान्सर्पो जीर्णामिव त्वचम् ॥
English Translation
Want of Faith is a great sin. Faith is a purifier of sins. Like a snake casting off its slough, the man of Faith succeeds in shaking off all his sins.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अश्रद्धा
अश्रद्धा [f]
परमं
परम [adj]
पापं
पाप [n]
श्रद्धा
श्रद्धा [f]
पापप्रमोचनी
पाप [n]
पापप्रमोचनी
प्रमोचन [adj]
जहाति
हा [1. P.]
पापं
पाप [n]
श्रद्धावान्
श्रद्धावत् [adj]
सर्पो
सर्प [m]
जीर्णाम्
जीर्ण [adj]
इव
इव [ind]
त्वचम्
त्वच् [f]
ज्यायसी या पवित्राणां निवृत्तिः श्रद्धया सह । निवृत्तशीलदोषो यः श्रद्धावान्पूत एव सः ॥
English Translation
The religion of abstention with Faith is superior to all shortcomings of conduct, he who follows Faith, becomes purified.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ज्यायसी
ज्यायस् [adj]
या
यद् [pron]
पवित्राणां
पवित्र [n]
निवृत्तिः
निवृत्ति [f]
श्रद्धया
श्रद्धा [f]
सह
सह [ind]
निवृत्तशीलदोषो
निवृत् [1. Ā.]
निवृत्तशीलदोषो
शील [mn]
निवृत्तशीलदोषो
दोष [mn]
यः
यद् [pron]
श्रद्धावान्
श्रद्धावत् [adj]
पूत
पू [1. P.]
एव
एव [ind]
सः
तद् [pron]
किं तस्य तपसा कार्यं किं वृत्तेन किमात्मना । श्रद्धामयोऽयं पुरुषो यो यच्छ्रद्धः स एव सः ॥
English Translation
What need has such a person of penances, or of conduct, or of endurance? Every man has Faith. Faith, however, is of three sorts, viz., as partaking of the nature of the qualities of goodness, darkness, and ignorance, and according to the nature of Faith which one has, one is named.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किं
क [pron]
तस्य
तद् [pron]
तपसा
तपस् [n]
कार्यं
कृ [2. Ā.]
किं
क [pron]
वृत्तेन
वृत्त [n]
किम्
क [pron]
आत्मना
आत्मन् [m]
श्रद्धामयो
श्रद्धा [f]
श्रद्धामयो
मय [adj]
ऽयं
इदम् [pron]
पुरुषो
पुरुष [m]
यो
यद् [pron]
यच्छ्रद्धः
यद् [pron]
यच्छ्रद्धः
श्रद्धा [f]
स
तद् [pron]
एव
एव [ind]
सः
तद् [pron]
इति धर्मः समाख्यातः सद्भिर्धर्मार्थदर्शिभिः । वयं जिज्ञासमानास्त्वा संप्राप्ता धर्मदर्शनात् ॥
English Translation
Person gifted with goodness and endued with insight into the true import of morality have thus described the subject of duties. We have, on enquiry, got all this from the sage Dharınadarshana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इति
इति [ind]
धर्मः
धर्म [mn]
समाख्यातः
समाख्या [4. P.]
सद्भिर्
सत् [adj]
धर्मार्थदर्शिभिः
धर्म [mn]
धर्मार्थदर्शिभिः
अर्थ [mn]
धर्मार्थदर्शिभिः
दर्शिन् [adj]
वयं
मद् [pron]
जिज्ञासमानास्त्वा
जिज्ञास् [Desid. Ā.]
जिज्ञासमानास्त्वा
त्वद् [pron]
सम्प्राप्ता
सम्प्राप् [5. Ā.]
धर्मदर्शनात्
धर्म [mn]
धर्मदर्शनात्
दर्शन [n]
स्पर्धां जहि महाप्राज्ञ ततः प्राप्स्यसि यत्परम् । श्रद्धावाञ्श्रद्दधानश्च धर्मांश्चैवेह वाणिजः । स्ववर्त्मनि स्थितश्चैव गरीयानेष जाजले ॥
English Translation
O you of great wisdom, adopt Faith, for you will then acquire what is superior. He who believes (in the sayings of the Shrutis), and who acts according to their sense, is, indeed, of righteous soul. O Jajali, he who follows his own path is surely a superior person.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्पर्धां
स्पर्धा [f]
जहि
हा [1. P.]
महाप्राज्ञ
महत् [adj]
महाप्राज्ञ
प्राज्ञ [adj]
ततः
ततस् [ind]
प्राप्स्यसि
प्राप् [1. P.]
यत्
यद् [pron]
परम्
पर [pron]
श्रद्धावाञ्
श्रद्धावत् [adj]
श्रद्दधानश्च
श्रद्धा [1. P.]
श्रद्दधानश्च
च [ind]
धर्मांश्चैवेह
धर्म [mn]
धर्मांश्चैवेह
च [ind]
धर्मांश्चैवेह
एव [ind]
धर्मांश्चैवेह
इह [ind]
वाणिजः
वाणिज [m]
स्ववर्त्मनि
स्व [adj]
स्ववर्त्मनि
वर्त्मन् [n]
स्थितश्चैव
स्था [1. Ā.]
स्थितश्चैव
च [ind]
स्थितश्चैव
एव [ind]
गरीयान्
गरीयस् [adj]
एष
एतद् [pron]
जाजले
जाजलि [m]
एवं बहुमतार्थं च तुलाधारेण भाषितम् । सम्यक्चैवमुपालब्धो धर्मश्चोक्तः सनातनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
बहुमतार्थं
बहु [adj]
बहुमतार्थं
मत [n]
बहुमतार्थं
अर्थ [mn]
च
च [ind]
तुलाधारेण
तुलाधार [m]
भाषितम्
भाष् [1. P.]
सम्यक्
सम्यक् [ind]
चैवम्
च [ind]
चैवम्
एवम् [ind]
उपालब्धो
उपालभ् [1. P.]
धर्मश्चोक्तः
धर्म [mn]
धर्मश्चोक्तः
च [ind]
धर्मश्चोक्तः
वच् [2. P.]
सनातनः
सनातन [m]
तस्य विख्यातवीर्यस्य श्रुत्वा वाक्यानि स द्विजः । तुलाधारस्य कौन्तेय शान्तिमेवान्वपद्यत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
विख्यातवीर्यस्य
विख्या [2. P.]
विख्यातवीर्यस्य
वीर्य [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
वाक्यानि
वाक्य [n]
स
तद् [pron]
द्विजः
द्विज [m]
तुलाधारस्य
तुलाधार [m]
कौन्तेय
कौन्तेय [m]
शान्तिम्
शान्ति [f]
एवान्वपद्यत
एव [ind]
एवान्वपद्यत
अनुपद् [4. P.]
ततोऽचिरेण कालेन तुलाधारः स एव च । दिवं गत्वा महाप्राज्ञौ विहरेतां यथासुखम् । स्वं स्वं स्थानमुपागम्य स्वकर्मफलनिर्जितम् ॥
English Translation
Bhishma said After a short time Tuladhara and Jajali, both of whom had been gifted with great wisdom, ascended to heaven and played there in great happiness, having reached their respective places won by their respective deeds. Tuladhara had spoken many truths of this sort.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽचिरेण
अचिर [adj]
कालेन
काल [m]
तुलाधारः
तुलाधार [m]
स
तद् [pron]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
दिवं
दिव् [m]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
महाप्राज्ञौ
महत् [adj]
महाप्राज्ञौ
प्राज्ञ [adj]
विहरेतां
विहृ [1. Ā.]
यथासुखम्
यथासुखम् [ind]
स्वं
स्व [adj]
स्वं
स्व [adj]
स्थानम्
स्थान [n]
उपागम्य
उपागम् [1. P.]
स्वकर्मफलनिर्जितम्
स्व [adj]
स्वकर्मफलनिर्जितम्
कर्मन् [n]
स्वकर्मफलनिर्जितम्
फल [n]
स्वकर्मफलनिर्जितम्
निर्जि [1. P.]
समानां श्रद्दधानानां संयतानां सुचेतसाम् । कुर्वतां यज्ञ इत्येव न यज्ञो जातु नेष्यते ॥
English Translation
The sacrifice of those who regard equally both acquisition and non-acquisition, who are endued with faith, who are self controlled, who have tranquil minds, and who celebrate sacrifices from a sense of duty yield fruits.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समानां
सम [pron]
श्रद्दधानानां
श्रद्धा [1. P.]
संयतानां
संयम् [1. Ā.]
सुचेतसाम्
सु [ind]
सुचेतसाम्
चेतस् [n]
कुर्वतां
कृ [2. Ā.]
यज्ञ
यज्ञ [m]
इत्येव
इति [ind]
इत्येव
एव [ind]
न
न [ind]
यज्ञो
यज्ञ [m]
जातु
जातु [ind]
नेष्यते
न [ind]
नेष्यते
इष् [1. P.]
श्रद्धा वै सात्त्विकी देवी सूर्यस्य दुहिता नृप । सावित्री प्रसवित्री च जीवविश्वासिनी तथा ॥
English Translation
Faith in Brahma is the daughter of the SunGod, O twice-bom one. She is the protectress and the giver of good birth. Faith is superior to the merit begotten by recitations and meditation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रद्धा
श्रद्धा [f]
वै
वै [ind]
सात्त्विकी
सात्त्विक [adj]
देवी
देवी [f]
सूर्यस्य
सूर्य [m]
दुहिता
दुहितृ [f]
नृप
नृप [m]
सावित्री
सावित्री [f]
प्रसवित्री
प्रसवित्री [f]
च
च [ind]
जीवविश्वासिनी
जीव [mn]
जीवविश्वासिनी
विश्वासिन् [adj]
तथा
तथा [ind]
वाग्वृद्धं त्रायते श्रद्धा मनोवृद्धं च भारत । यथौपम्योपदेशेन किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वाग्वृद्धं
वाच् [f]
वाग्वृद्धं
वृध् [6. P.]
त्रायते
त्रा [2. Ā.]
श्रद्धा
श्रद्धा [f]
मनोवृद्धं
मनस् [n]
मनोवृद्धं
वृध् [6. P.]
च
च [ind]
भारत
भारत [m]
यथौपम्योपदेशेन
यथा [ind]
यथौपम्योपदेशेन
औपम्य [n]
यथौपम्योपदेशेन
उपदेश [m]
किं
क [pron]
भूयः
भूयस् [ind]
श्रोतुम्
श्रु [4. P.]
इच्छसि
इष् [1. P.]