Śāntiparva Adhyāya 158
शान्तिपर्व • अध्यायः 158
Śāntiparva Adhyāya 158 of the classical Mahābhārata with 14 verses.
Total: 14 Verses
•
Citations: MBh 12.158.1–14
•
250 Lexicon Terms
आनृशंस्यं विजानामि दर्शनेन सतां सदा । नृशंसान्न विजानामि तेषां कर्म च भारत ॥
English Translation
Yudhishthira said I know what benevolence is, because I have always marked the conduct of good people. I de not, however, know them who are malevolent, nor the nature of their deeds, O Bharata.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आनृशंस्यं
आनृशंस्य [n]
विजानामि
विज्ञा [9. Ā.]
दर्शनेन
दर्शन [n]
सतां
सत् [adj]
सदा
सदा [ind]
नृशंसान्न
नृशंस [adj]
नृशंसान्न
न [ind]
विजानामि
विज्ञा [9. Ā.]
तेषां
तद् [pron]
कर्म
कर्मन् [n]
च
च [ind]
भारत
भारत [m]
कण्टकान्कूपमग्निं च वर्जयन्ति यथा नराः । तथा नृशंसकर्माणं वर्जयन्ति नरा नरम् ॥
English Translation
Indeed, people always shun malevolent persons of ruthless deeds even as they avoid thorns and pitfalls and fire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कण्टकान्
कण्टक [mn]
कूपम्
कूप [mn]
अग्निं
अग्नि [m]
च
च [ind]
वर्जयन्ति
वर्जय् [10. Ā.]
यथा
यथा [ind]
नराः
नर [m]
तथा
तथा [ind]
नृशंसकर्माणं
नृशंस [adj]
नृशंसकर्माणं
कर्मन् [n]
वर्जयन्ति
वर्जय् [10. Ā.]
नरा
नर [m]
नरम्
नर [m]
नृशंसो ह्यधमो नित्यं प्रेत्य चेह च भारत । तस्माद्ब्रवीहि कौरव्य तस्य धर्मविनिश्चयम् ॥
English Translation
It is evident, О Bharata, that he who is malevolent is sure to be consumed with misery both in this world and in the next. Therefore, O you of Kuru's race, tell me what, in sooth, the acts of such a person are.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नृशंसो
नृशंस [adj]
ह्यधमो
हि [ind]
ह्यधमो
अधम [adj]
नित्यं
नित्यम् [ind]
प्रेत्य
प्रे [2. P.]
चेह
च [ind]
चेह
इह [ind]
च
च [ind]
भारत
भारत [m]
तस्माद्
तस्मात् [ind]
ब्रवीहि
ब्रू [2. Ā.]
कौरव्य
कौरव्य [m]
तस्य
तद् [pron]
धर्मविनिश्चयम्
धर्म [mn]
धर्मविनिश्चयम्
विनिश्चय [m]
स्पृहास्यान्तर्हिता चैव विदितार्था च कर्मणा । आक्रोष्टा क्रुश्यते चैव बन्धिता बध्यते च यः ॥
English Translation
Bhishma said Malevolent persons always commit sinful acts and feel an irresistible inclination for doing them. They speak ill of others and are themselves censured. They always consider themselves as cheated of what is their due.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्पृहास्यान्तर्हिता
स्पृहा [f]
स्पृहास्यान्तर्हिता
इदम् [pron]
स्पृहास्यान्तर्हिता
अन्तर्धा [3. Ā.]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
विदितार्था
विद् [6. Ā.]
विदितार्था
अर्थ [mn]
च
च [ind]
कर्मणा
कर्मन् [n]
आक्रोष्टा
आक्रोष्टृ [m]
क्रुश्यते
क्रुश् [4. P.]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
बन्धिता
बन्धितृ [adj]
बध्यते
बन्ध् [4. P.]
च
च [ind]
यः
यद् [pron]
दत्तानुकीर्तिर्विषमः क्षुद्रो नैकृतिकः शठः । असंभोगी च मानी च तथा सङ्गी विकत्थनः ॥
English Translation
A malevolent person always speaks of his own charitable acts. He sees others with malicious eyes. He is very mean. He is deceitful, and wily. He never pays others their dues. He is haughty. He lives in evil company and is always boastful.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दत्तानुकीर्तिर्
दा [1. Ā.]
दत्तानुकीर्तिर्
अनुकीर्ति [f]
विषमः
विषम [adj]
क्षुद्रो
क्षुद्र [adj]
नैकृतिकः
नैकृतिक [adj]
शठः
शठ [adj]
असंभोगी
असंभोगिन् [adj]
च
च [ind]
मानी
मानिन् [adj]
च
च [ind]
तथा
तथा [ind]
सङ्गी
सङ्गिन् [adj]
विकत्थनः
विकत्थन [adj]
सर्वातिशङ्की परुषो बालिशः कृपणस्तथा । वर्गप्रशंसी सततमाश्रमद्वेषसंकरी ॥
English Translation
He fears and suspects all with whom he mixes. He is foolish in understanding. He is miserly. He praises his companions. He feels excessive aversion and hatred for all hermits who have retired into the forest.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वातिशङ्की
सर्व [pron]
सर्वातिशङ्की
अतिशङ्किन् [adj]
परुषो
परुष [adj]
बालिशः
बालिश [adj]
कृपणस्तथा
कृपण [adj]
कृपणस्तथा
तथा [ind]
वर्गप्रशंसी
वर्ग [m]
वर्गप्रशंसी
प्रशंसिन् [adj]
सततम्
सततम् [ind]
आश्रमद्वेषसंकरी
आश्रम [mn]
आश्रमद्वेषसंकरी
द्वेष [m]
आश्रमद्वेषसंकरी
संकरिन् [adj]
हिंसाविहारी सततमविशेषगुणागुणः । बह्वलीको मनस्वी च लुब्धोऽत्यर्थं नृशंसकृत् ॥
English Translation
He finds pleasure in injuring others. He is perfectly careless in marking the merits and faults of others. He is a liar. He is discontented. He is highly covetous, and always acts cruelly.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हिंसाविहारी
हिंसा [f]
हिंसाविहारी
विहारिन् [adj]
सततम्
सततम् [ind]
अविशेषगुणागुणः
अविशेष [m]
अविशेषगुणागुणः
गुण [mn]
अविशेषगुणागुणः
अगुण [m]
बह्वलीको
बहु [adj]
बह्वलीको
अलीक [n]
मनस्वी
मनस्विन् [adj]
च
च [ind]
लुब्धो
लुभ् [4. Ā.]
ऽत्यर्थं
अत्यर्थम् [ind]
नृशंसकृत्
नृशंस [adj]
नृशंसकृत्
कृत् [adj]
धर्मशीलं गुणोपेतं पाप इत्यवगच्छति । आत्मशीलानुमानेन न विश्वसिति कस्यचित् ॥
English Translation
Such a man considers a virtuous and qualified person as a pest, and thinking every one else to be like himself never trusts any one.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धर्मशीलं
धर्म [mn]
धर्मशीलं
शील [mn]
गुणोपेतं
गुण [mn]
गुणोपेतं
उपे [2. Ā.]
पाप
पाप [adj]
इत्यवगच्छति
इति [ind]
इत्यवगच्छति
अवगम् [6. P.]
आत्मशीलानुमानेन
आत्मन् [m]
आत्मशीलानुमानेन
शील [mn]
आत्मशीलानुमानेन
अनुमान [n]
न
न [ind]
विश्वसिति
विश्वस् [1. Ā.]
कस्यचित्
कश्चित् [pron]
परेषां यत्र दोषः स्यात्तद्गुह्यं संप्रकाशयेत् । समानेष्वेव दोषेषु वृत्त्यर्थमुपघातयेत् ॥
English Translation
Such a person trumpets the faults of other people however unsuspected those faults might be. But about similar faults in his ownself, he does not refer to them even remotely, for the sake of the advantage he reaps from them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
परेषां
पर [pron]
यत्र
यत्र [ind]
दोषः
दोष [mn]
स्यात्
अस् [2. P.]
तद्
तद् [pron]
गुह्यं
गुह्य [n]
संप्रकाशयेत्
संप्रकाशय् [10. Ā.]
समानेष्वेव
समान [adj]
समानेष्वेव
एव [ind]
दोषेषु
दोष [mn]
वृत्त्यर्थम्
वृत्ति [f]
वृत्त्यर्थम्
अर्थ [mn]
उपघातयेत्
उपघातय् [10. P.]
तथोपकारिणं चैव मन्यते वञ्चितं परम् । दत्त्वापि च धनं काले संतपत्युपकारिणे ॥
English Translation
He considers the person who does him good as a simpleton whom he has imposed upon. He repents for having at any time made any gift of wealth even to a benefactor.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथोपकारिणं
तथा [ind]
तथोपकारिणं
उपकारिन् [adj]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
मन्यते
मन् [8. P.]
वञ्चितं
वञ्चय् [10. Ā.]
परम्
पर [pron]
दत्त्वापि
दा [1. Ā.]
दत्त्वापि
अपि [ind]
च
च [ind]
धनं
धन [n]
काले
काल [m]
संतपत्युपकारिणे
संतप् [4. Ā.]
संतपत्युपकारिणे
उपकारिन् [adj]
भक्ष्यं भोज्यमथो लेह्यं यच्चान्यत्साधु भोजनम् । प्रेक्षमाणेषु योऽश्नीयान्नृशंस इति तं विदुः ॥
English Translation
Know him for a malevolent and a wicked person who quietly and alone takes choice foods and drinks even when persons stand by with eager eyes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भक्ष्यं
भक्ष्य [n]
भोज्यम्
भोज्य [n]
अथो
अथो [ind]
लेह्यं
लेह्य [n]
यच्चान्यत्
यद् [pron]
यच्चान्यत्
च [ind]
यच्चान्यत्
अन्य [pron]
साधु
साधु [adj]
भोजनम्
भोजन [n]
प्रेक्षमाणेषु
प्रेक्ष् [1. P.]
यो
यद् [pron]
ऽश्नीयान्नृशंस
अश् [1. Ā.]
ऽश्नीयान्नृशंस
नृशंस [adj]
इति
इति [ind]
तं
तद् [pron]
विदुः
विद् [6. Ā.]
ब्राह्मणेभ्यः प्रदायाग्रं यः सुहृद्भिः सहाश्नुते । स प्रेत्य लभते स्वर्गमिह चानन्त्यमश्नुते ॥
English Translation
He, however, who dedicates the first portion of Brahmanas, and takes the residue, dividing it with friends and kinsmen acquires great felicity in the next world and infinite happiness here.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्राह्मणेभ्यः
ब्राह्मण [m]
प्रदायाग्रं
प्रदा [3. Ā.]
प्रदायाग्रं
अग्र [n]
यः
यद् [pron]
सुहृद्भिः
सुहृद् [m]
सहाश्नुते
सह [ind]
सहाश्नुते
अश् [1. P.]
स
तद् [pron]
प्रेत्य
प्रे [2. P.]
लभते
लभ् [1. P.]
स्वर्गम्
स्वर्ग [m]
इह
इह [ind]
चानन्त्यम्
च [ind]
चानन्त्यम्
आनन्त्य [n]
अश्नुते
अश् [1. P.]
एष ते भरतश्रेष्ठ नृशंसः परिकीर्तितः । सदा विवर्जनीयो वै पुरुषेण बुभूषता ॥
English Translation
I have now, O foremost of Bharatas, said to you what the marks are of the wicked and malevolent man. Such a person should always be shunned by a wise man.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एष
एतद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
भरतश्रेष्ठ
भरत [m]
भरतश्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
नृशंसः
नृशंस [adj]
परिकीर्तितः
परिकीर्तय् [10. P.]
सदा
सदा [ind]
विवर्जनीयो
विवर्जय् [10. Ā.]
वै
वै [ind]
पुरुषेण
पुरुष [m]
बुभूषता
बुभूष् [Desid. Ā.]